آشنايي با كشور پاكستان

امتیاز بدهید
(138 امتیاز)

 

نام رسمی: جمهوری اسلامی پاکستان

قانون اساسي جديد پاكستان كه در سال 1973 به تصويب رسيد اين كشور را جمهوري اسلامي اعلام نموده است.

1- جغرافیای طبیعی و انسانی:

موقعيت سرزميني پاكستان:

جمهوري اسلامي پاكستان کشوری در جنوب آسیا با مساحت 803943 کیلومتر مربع به مرکزیت اسلام آباد در موقعیت جغرافیائی30 درجه عرض شمالی و 70 درجه طول شرقی واقع شده که از شمال با افغانستان و چین،از شمال غربی با افغانستان،از شمال شرقی و مشرق با هند و از مغرب با ایران همسایه است و از جنوب و جنوب غربی نیزبه دریای عمان محدود می‌شود.

مساحت پاكستان (بدون احتساب كشمير آزاد) 796095 كيلومتر مربع است.

تقسيمات استاني پاکستان نیز شامل اسلام آباد، پنجاب، سند، سرحد، بلوچستان و مناطق قبایلی است. سهم سرزمینی 5 ایالت پنجاب 9/25% ، سند 7/17%، سرحد 4/9%، بلوچستان 6/33% و مناطق قبايلي 4/3% است.

از نظر جغرافيايي می توان پاكستان را به سه بخش عمده تقسیم کرد که این سه بخش عبارت است از 1- منطقه كوهستاني شمالي كه محل تقاطع سه رشته كوه عظيم جهان (هندوكش، قراقروم و هيماليا) بوده 2- فلات بزرگ بلوچستان كه در جنوب غربي به طور پراكنده گسترش يافته 3- دشت هاي پنجاب و سند در اطراف رود سند

كي تو – دومين كوه بلند جهان پس از اورست

گرچه در بسياري از منابع، مناطق جغرافيايي پاكستان به تقسيمات كوچكتري ترسيم شده است. اما سه منطقة طبيعي ياد شده، به راحتي مي‌تواند سيستم ارتباط مناسبي را با كشورهاي ديگر برقرار كند. افزون بر اين، وجود بندر بزرگ كراچي در جنوب اين كشور باعث شده است تا پاكستان از امكانات لازم جهت دسترسي به آب‌هاي آزاد برخوردار باشد. ذكر اين نكته ضروري است كه اقيانوس هند مؤثرترين عامل در تسهيل ارتباطات اين كشور با ساير كشورها به شمار مي‌آيد. طول سواحل اين كشور، 1046 كيلومتر است و آب و هواي آن گرم و خشك مي‌باشد. از لحاظ منابع طبيعي كشور چندان غني به شمار نمي‌آيد. زيرا به جز برخورداري از ميزان متنابهي گاز طبيعي، در ساير منابع بسيار فقير است. به لحاظ حوادث و بلاياي طبيعي نيز پاكستان جزو كشورهاي حادثه‌خيز است به گونه‌اي كه به طور متناوب زلزله‌هايي در شمال و در غرب آن رخ مي‌دهد و همچنين سيل معمولاً پس از باران‌هاي شديدي كه موجب طغيان رودخانة سند مي‌شود بخش مهمي از آن را فرا مي‌گيرد. از لحاظ وضعيت زيست محيطي نيز اين كشور موقعيت مناسبي ندارد. منابع آبي آن به دليل ضعف سيستم فاضلاب، به پساب‌هاي شهري ، صنعتي و كشاورزي به شدت آلوده شده است. افزون بر اين، اين كشور در سالهاي اخير با پديده فرسايش خاك و بيابان‌زايي نيز مواجه شده است.

نمائي از شهر كراچي

نظام سیاسی و اداری:

دین اسلام عمده‌ترين عامل پيوند بين اقوام مختلف پاکستان مي‌باشد لیکن از لحاظ سياسي مي توان عامل يكپارچگي مردم این کشور را مسئله كشمير و مناقشات آن دانست ؛موضوعي كه برای سالیان دراز منازعات هند و پاكستان را سبب شده است.

وضعيت سياسي پاكستان و ساختار اداري آن برگرفته از به اصطلاح دموكراسي غربي و البته به شكل ناقص آن است ‘احزاب وتشكل هاي سياسي نيرومند و داراي ظهور و بروز مقتدرانه‌اي نيستند و عمدتاً پس از پيروزي و انتخاب نخست‌وزير با رئيس جمهوري بر سر اختيارات به جدال‌ برمي‌خيزند كه سرانجام دولت ها با دخالت ارتش و كودتا سقوط مي‌كنند.

هريک از ايالت ها ازنظام پارلماني برخوردار مي باشند. طي سال1973،توافقاتي بر سرمساله تقسيم مسئوليت ها ميان استان ها و مراكز کشور به ميان آمد.مسووليت اداره برنامه هاي آموزشي و پرورشي با دولت پاکستان بوده وكليه مراكز آموزشي مستقردرنواحي مختلف كشور تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش فعاليت دارند اين.وزارتخانه با همكاري ادارات كل آموزش و پرورش استان ها به اجراي سياست هاي آموزشي در سراسركشور مبادرت مي نمايد.،هر استاني به چند بخش ،منطقه و حوزه تقسيم مي گردد.

درجهت نيل به اهداف مديريت آموزشي، نظام آموزشي مبتني بر3مقطع آموزش مقدماتي(ابتدايي)،آموزش متوسطه و آموزش عالي طراحي گرديده است.اين در حالي است که در استان هاي پنجاب و شمالي نظامات آموزشي جداگانه اي اعمال مي گردد.

طي سال1981،كميته آموزش ملي سوادآموزي به منظور انجام تحقيقاتي درخصوص نرخ باسوادي دركشور و توسعه طرح هاي سوادآموزي و آموزش غير رسمي متناسب با اهداف شهروندان پاکستاني تشکيل گرديد.در اين راستا همچنين،شوراي ملي هماهنگي آموزش جمعي و سوادآموزي طي سال 1983تأسيس گرديد. گفتني است که شوراي ياد شده بزرگ ترين سازمان هماهنگ كننده برنامه هاي آموزش همگاني کشور به شمار مي آيد كه رياست آن برعهده شخص رييس جمهور است.

درحال حاضر، شوراي ياد شده به كميته سوادآموزي نخست وزيري تغيير نام داده و عهده دار مسووليت ارتقاء نرخ سواد در ميان شهروندان پاکستاني است. در سال 1979 ، با تشکيل آكادمي برنامه ريزي و مديريت آموزشي، پيشنهاد حضور برنامه ريزان،مديران، بازرسان آموزشي و معلمان در دوره هاي آموزشي مطرح گرديد.

اين آكادمي به عنوان سازمان مستقل وزارت آموزش و پرورش پاكستان فعاليت نموده وعهده دار مسووليت جمع آوري آمار و اطلاعات آموزشي، عرضه آموزش پيش از خدمت به معلمان، مديران و طراحان آموزشي درسطوح مختلف آموزشي، تشخيص و ارزيابي پروژه هاي گوناگون براساس تكنيك هاي مديريتي ،ارائه برنامه هاي آموزش ضمن خدمت به مديران و طراحان آموزشي در راستاي توانمند سازي آنان در برنامه هاي مديريتي و بهره گيري از نرم افزارهاي رايارانه اي و ساير امکانات فناوري در حوزه آموزش، ارائه خدمات كارشناسي به ادارات آموزش و پرورش استان ها و ديگرمؤسسات آموزشي كشور مي باشد.

پاكستان به لحاظ استراتژيك در نقطه حساسي از آسيا و در مسير اتصال چين به مديترانه و هند به آسياي مركزي قرار دارد و در مدت هزاران سال، اين سرزمين، محل تلاقي، ذوب و جوشش فرهنگ هاي گوناگون، بازرگانان و گردشگران، زائران و مردان روحاني بوده است. تاريخ پيش از استقلال پاکستان (اوت 1947) همسان با سرنوشت و تاریخ هندوستان است. این تاریخ چهارهزارساله در پاكستان به خوبي به وسيله ي مكان هاي باستاني و بناهاي تاريخي حيرت انگيز در طول و عـرض این کشور به تصوير كشيده شده است،. پيشينه تاريخي و تمدني پاكستان كه بخشي از سرزمين شبه قاره است از ويژگي و اهميت خاصي برخوردار مي‌باشد .ساكنان شبه قاره دين اسلام را از طريق عالمان ،عارفان، اديبان ، شاعران و هنرمندان ايراني پذيرفتند . اين گونه انتقال فرهنگي، سبب تشكيل حكومت مسلمانان و پديدار شدن عصر طلايي گرديد.

این کشور گنجينه تمدن هاي كهن همچون مهرگر، موهنجودارو، هاراپا، گندهارا و تكسيلا است.

منار پاكستان - لاهور

پاكستان در 14 اوت سال 1947 از هندوستان جدا شد و در 30 سپتامبر همان سال به عنوان يك كشور مستقل به عضويت سازمان ملل درآمد. اداره پاكستان تا 30 مأوس سال 1956 به صورت فرمانداري كل و تحت امر پادشاه انگليس بود. اما در آن روز قانون اساسي آن تكميل و اعلام جمهوري شد و اين روز به عنوان روز ملي پاكستان شناخته مي‌شود. پاكستان داراي چهار ايالت به نام‌هاي پنجاب، سند، استان سرحد و بلوچستان و سيستم حكومتي اين كشور فدرالي و تركيبي از نظام پارلماني و رياست جمهوري است. اين كشور داراي دو مجلس ملي(342 نماينده) و سنا(100 نماينده) است و هر يك از ايالتهاي آن داراي يك دولت و مجلس ايالتي با اختيارات محدود هستندو علاوه بر اينها، دو منطقه ويژه به نامهاي مناطق شمالي(شامل 5 منطقه : گلگيت، بلتستان، ديامير، گيزار و گانچي كه پس از جدايي هند رسماً به پاكستان ملحق نشده و توسط مقامات محلي اداره مي‌شوند) و مناطق قبايلي تحت اداره دولت فدرال(موسوم به فاتا كه تحت حكومت رؤساي قبايل هستند) نيز در اين كشور وجود دارند و ساختار حكومتي پاكستان شامل قواي:

1) قوة مجريه: متشكل از رئيس جمهور، نخست وزير، كابينه و شوراي امنيت ملي است. طبق قانون اساسي پاكستان به دليل اينكه نوع حكومت اين كشور جمهوري اسلامي است و رئيس جمهور آن بايد مسلمان باشد. رئيس جمهور را هيئتي متشكل از اعضاي سنا مجلس ملي و اعضاي مجالس ايالتي براي يك دوره 5 ساله انتخاب مي‌كنند و تنها مي‌تواند براي دو دورة متوالي انتخاب شود.

2) قوة قانون‌گذاري: متشكل از دو مجلس سنا و ملي است. اعضاي مجلس ملي را افراد 21 سال به مدت 5 سال انتخاب مي‌كنند. كرسي‌هاي اين مجلس به 4 ايالت پاكستان و مناطق قبيله‌اي تحت حكومت فدرال و پايتخت تقسيم مي‌شوند و حدود 5% از اين كرسي‌ها به اقليت‌هاي مذهبي اين كشور(مسيحيان ، هندوها، سيك‌ها) اختصاص دارند. نمايندگان مجلس سنا را اعضاي مجالس ايالتي مربوط به هوايالت انتخاب مي‌كنند. افزون بر اين، نمايندگاني از مناطق قبيله‌اي تحت نظر دولت فدرال و ناحيه پايتخت نيز حضور دارند.

پارلمان پاكستان – اسلام آباد

3) حكومت محلي و سيستم مجالس قانون‌گذاري: پاكستان به 4 ايالت منطقة پايتخت و مناطق قبيله‌اي تحت نظر حكومت تقسيم مي‌شود كه بعد از انتخاب رئيس الوزراي ايالت از سوي مجالس ايالتي، رئيس جمهور نيز فرماندار را منصوب مي‌كند و اعضاي مجالس ايالتي براي يك دورة 5 ساله از سوي مردم و رأي آنها انتخاب مي‌شود.

قوة قضائيه: شامل ديوان عالي، ديوان عالي ايالتي و ديگر دادگاههايي است كه صلاحيت رسيدگي به امور جنايي و مدني را دارند. دادگاه ويژه ديگري به نام دادگاه فدرال شريعت متشكل از 8 قاضي مسلمان وجود دارد كه شامل يك رئيس قضات(از سوي رئيس جمهور) و سه قاضي از طبقة علما و نخبگان اسلامي است و اين دادگاه دربارة مطابقت يا عدم تطابق قوانين با اسلام تصميم‌گيري مي‌كند. و در صورت تضاد قانون با اسلام، رئيس جمهور يا فرماندار موظف به هماهنگي آن با اسلام خواهد بود. همچنين دادگاههاي ويژه‌اي مانند دادگاههاي مواد مخدر، كار، مالي، خلاف كاري‌هاي بانكي، دادگاه ويژه تروريست‌ها وجود دارد. اداره محتسب نيز در بسياري از مناطق مسلمان‌نشين براي تضمين اينكه هيچ تخلفي نسبت به شهروندان صورت نگيرد تأسيس شده است كه اعضاي آن را رئيس جمهور به مدت 4 سال انتخاب مي‌كند.

ساختمان ديوان عالي كشور – اسلام آباد

ضمناً سيستم سياسي اين كشور نيز جمهوري اسلامي است و براساس رقابت حزبي نخست‌وزير به عنوان مقام عالي اجرايي انتخاب میگردد.

احزاب مهم پاكستان

حزب مردم پاکستان

یکی از احزاب اصلی در کشور پاکستان است. ذوالفقار علی بوتو و بی نظیر بوتو از رهبران این حزب سیاسی بودند. این حزب در سال ۱۹۷۰ میلادی توسط ذوالفقار علی بوتو تأسیس شد.

این حزب با رویکرد دموکراتیک، در بین نیروهای مختلف پاکستان، کمترین توجه را به دین مبذول داشته است. این حزب پس از پايان رژیم ضیاءالحق که با همگرایی با اسلام‌گرایان و مشروعیت‌بخشی به بیان دیدگاه‌های آنان و رشد هویت اسلامی در پاکستان همراه بود، به قدرت رسید.

ایده این حزب بر اساس « اسلام عقیده ماست. دموکراسی سیاست ماست. سوسیالیزم اقتصاد ماست و همه قدرت برای مردم» بنا شده‌است. حزب مردم پاکستان معتقد به سکولاریزم و جدایی دین از مذهب است.

در پی ترور بی نظیر بوتو، پسر ۱۹ ساله وی به نام بلاول زرداری رهبری این حذب را بر عهده گرفت .

حزب مسلم ليگ

پيشينه تشکیل آن به دوران پیش از استقلال پاکستان بازمی‌گردد و در حال حاضر به چند شاخه منشعب شده است، شاخه مسلم‌لیگ نواز شریف، مسلم لیگ قاعد اعظم و مسلم لیگ ضیاءالحق. این گروه‌ها در برخی موارد با یکدیگر متحد هستند و در برخی مواقع مقابل یکدیگر قرار می‌گیرند .

حزب مردم و حزب مسلم لیگ، شاخه‌نواز شریف، رقبای سیاسی سنتی یکدیگر در کسب قدرت می‌باشند.

حزب عوامی (مردمی) ملی

یک حزب سیاسی چپگرای قومگرا در پاکستان است. این حزب بیشتر در بین پشتون‌های استان شمالغربی مرزی، بلوچستان، و مناطق عشایری، پنجاب غربی و نواحی شمال از شهرت برخوردار است. اسفندیار ولی خان رئیس کنونی حزب است. در انتخابات پارلمانی 20 اکتبر سال 2002 یک‌درصد آراء را به دست آورد اما هیچ کرسی‌ای را اشغال نکرد.

جبهه عمل متحد

احزاب اسلامی متشکل از جمعیت علمای اسلامی، جماعت اسلامی و جمعیت علمای پاکستان و نیز علما و احزاب شیعی کوچک‌تر، این اتحادیه انتخاباتی را با هدف یکپارچه‌سازی سیاست‌های اسلامی و کسب اختیار اسلام‌گرایان از نیروهای سکولار مثل ارتش و حزب مردم تشکیل دادند.

جمعیت علمای اسلامی، با حضور نیرومند در نواحی روستایی و قبیله‌ای و نیز برخورداری از تعداد زیادی از مدارس و دانشجویان، نیروی بسیار مهم مذهبی و سیاسی به شمار می‌آیند.

جماعت اسلامی

جماعت اسلامي كه خود را پيرو ابوالاعلي مودودي مي داند به رهبري قاضي حسين احمد فعاليت مي كند. در عرصه سياسي و بين المللي فعال است و از قدرت خیابانی چشم‌گیری در شهرها و نیز دانش سیاسی و اداری لازم برای تربیت نیروهای سیاسی مؤثر برخوردار مي باشد.

عضويت در سازمان هاي بين المللي و منطقه اي

پاكستان افزون بر عضويت در سازمان ملل متحد و كميته ها و سازمان هاي تابع از قبيل يونسكو و يونيسف و فائو، در اين سازمان ها عضويت دارد:

غير متعهد ها، سازمان كنفرانس اسلامي و آيسيسكو، سازمان منطقه اي اكو، گروه D 8، و عضو ناظر پیمان شانگهای.

جمعیت:

جمعيت(مسلمان): طبق آخرين آمارها جمعيت پاكستان 188 ميليون نفر است كه 71% آن در روستاها و 29% آن در شهرها به شرح زير زندگي مي‌كنند. پنجاب 53/56%، سند 59/22% ، سرحد 13/13% ، بلوچستان 14/15% و مناطق قبايلي 4/3%

نمائي از شهر راولپندي در پانزده كيلومتري پايتخت

ساختار سني جمعيت پاكستان، حاكي از اين مطلب است كه 9/36% از آن را افراد صفر تا 14 سال، 8/58% را 15 تا 64 سال و تنها 3/4% را افراد بالاي 65 سال تشكيل مي‌دهند. بر اين مبنا، ميانگين سني جمعيت اين كشور به طول كلي 9/20 سال است كه به تفكيك ميانگين سني مردان 7/20 سال و ميانگين سني زنان 21 سال است. اين رقم به خوبي گوياي آن است كه پاكستان كشور بسيار جواني است. نرخ زاد و ولد در اين كشور، 52/27 درصد تولد در هر هزار نفر جمعيت است. دقت در هرم جمعيتي پاكستان نشان مي‌دهدكه نرخ رشد جمعيتي جوان اين كشور بسيار بالا است. براساس آمار سال 2007، نرخ رشد جمعيت در اين كشور 82/1% است. بالا بودن نرخ رشد جمعيت جوان اين كشور، با توجه به توانايي محدود اقتصاد آن براي اشتغال موجب شده است كه نرخ رشد بيكاري در اين كشور به سرعت افزايش يابد و اين جمعيت در چهار ايالت، پنجاب ، بلوچستان ، سند و سرحد به طور نامتوازن پراكنده شده‌اند و همين امر سبب بروز مشكلاتي از جهت توزيع امكانات شده است. به بيان ديگر، يكي از مشكلات عمده مردم پاكستان عدم تناسب تراكم جمعيت در ايالتهاي مختلف آن است كه بالطبع باعث عدم توزيع متناسب امكانات كشور گرديده است. شاخص اميد به زندگي در اين كشور به طور كلي 75/63 سال است كه به طور تفكيكي در مردان 73/62 سال و در زنان 83/64 سال است و ميزان مبتلايان به ايدز در ميان جمعيت اين كشور 1% درصد است و بر مبناي آمار 74 هزار نفر مبتلا به ايدز در اين كشور زندگي مي‌كنند و گروههاي پنجابي ، سندي ، پشتون، بلوچ و مهاجر(مهاجراني كه در زمان تجزيه شبه قاره هند به اين كشور آمدند) گروههاي اصلي قومي در اين كشور را تشكيل مي‌دهند و هر سال حدود 120 هزار نفر حاجي در ايام حج به عربستان مي‌آيند.

فروشنده بازار پارچه

دیگر ویژگیهای جمعیتی:

نرخ باسوادي در ميان جمعيت 15سال به بالاي اين كشور، به طور كلي 9/49 درصد و در حالت كلي 9/37% و يكي از پايين‌ترين رقمها در كشورهاي جهان هست و اين نرخ در ميان مردان 63% و در ميان زنان 36% مي‌باشد. پاكستاني‌ها نظير ساير مسلمانان از آداب و سنن اسلامي پيروي مي‌كنند. از زماني كه فرد پاكستاني به سن تكليف مي‌رسد، اسلام بخشي از زندگي روزانه وي را تشكيل مي‌دهد. در شهرها و روستاها مساجد فراواني وجود دارد كه اغلب مردم به خصوص در روزهاي جمعه كه روز تعطيل رسمي است براي انجام نماز و فرائض ديني به آنجا مي‌روند. اغلب پاكستاني‌ها به اصول دين اسلام و احكام اسلامي نظير نماز، روزه، خمس، زكات و حج مقيد مي‌باشند. در بين طبقات مختلف مردم پاكستان آداب و رسوم و عقايد متفاوت به خصوص در زمينه اعتقادات مذهبي ديده مي‌شود. عيد فطر در پاكستان مانند آغاز سال در ايران است و حدود سه روز تعطيلي رسمي براي پاسداشت آن اعلام شده است. عيد قربان نيز باعظمت برگزار مي‌شود. در سالروز تولد حضرت رسول اكرم(ص) نيز خيابان‌ها آذين بسته و جشن‌هاي مفصلي برپا مي‌گردد.

نقش زنان در تركيب جمعيتي

امروزه زنان پاكستان در تركيب جمعيتي كشورشان چه از جهت كميت و چه از نقطه نظر كيفيت، جايگاه خاصي را كسب نموده و بيش از گذشته در فعاليت هاي مختلف اجتماعي و به خصوص در بخش هاي سياسي به چشم مي آيند. هرچند كه هنوز براي رسيدن به آزادي كامل اجتماعي فاصله فراواني دارند، اما در مسائل سياسي تمامي زنان از حقوق مساوي در دادن رأي با مردان برخوردارند.

در برخي از انتخابات زنان بيشتر از مردان رأي داده اند. شماري از زنان به صورت شخصيت هاي مهم سياسي جلوه گر شده اند. (رانه لياقت علي خان) از رهبران جنبش هاي زنان در مقام فرماندار استان سند، به عنوان اولين استاندار زن خدمت كرده است.(بيگم انور احمد) نيز عهده دار رياست كميسيون پايگاه اجتماعي زنان سازمان ملل بوده است. (فاطمه جناح) نيز خواهر بنيانگذار پاكستان بود كه در سال 1967درگذشت.(خانم جناح)رئيس رفاه حال آوارگان و آموزش پزشكي زنان،كار عميق و ارزشمند برادر خود در قبال خلق پاكستان را ادامه داد. شهروندان پاكستاني از خانم جناح تحت عنوان (مادر ملت) ياد مي نمايند.

نقش فعال بي نظير بوتو نيز در سال هاي اخير در حزب مردم پاكستان بسيار چشمگير بود.

مهاجرت

افزون بر مسلمانان پاكستان قريب10ميليون از مسلمانان هند نيز در بدو تأسيس پاكستان به اين سرزمين پناهنده شدند که اين مساله براي كشور جواني چون پاكستان مشكل بزرگ و طاقت فرسا به شمار مي آمد. مهاجرين تازه وارد كه چون سيل به پاكستان سرازير شده بودند، از مسكن و کليه تسهيلات زندگي محروم بودند.تقسيم بنگال با وجود مشكلات فراوان صورت گرفت. در پنجاب عده زيادي از طايفه سيك ها زندگي مي كردند كه حاضر به رها كردن دارايي خود نبودند، لذا ميان آنان و مسلمانان اختلافات شديدي بروز نمود.تا پايان سال 1948، قريب 7/6ميليون نفر مسلمان وارد پاكستان شده و 6/5ميليون هندو از آن خارج شدند.بدين ترتيب، بيش از1ميليون نفر به جمعيت پاكستان افزوده شد.

اكثريت اين جمعيت،كشاورزبودند.با وقوع كودتاي ماركسيستي در افغانستان وحمله شوروي پيشين به اين كشور در اواخر سال 1979،سيل مهاجرين افغاني به كشورپاكستان روان شد.در اين ميان پاكستان با پذيرش بيش از5/2 ميليون مهاجر افغان كه بيشتر سني مذهب بودند، سهم زيادي از مهاجرين را پذيرا شد.مهاجرت كارگران پاكستاني به کشور خود به بروز سري مسائل و مشكلات موثر بر ساختار خانواده ها و در مقياس بزرگ تر بر روي نهادهاي اجتماعي انجاميد.يكي ازاين مسايل تبديل شكل سنتي اداره خانواده ها از پدر سالاري به مادر سالاري است.اين پديده نوين ، بيشتر در جوامع روستايي ايالت پنجاب پاكستان مشهود بوده است.

اين پديده درخصوص افرادي كه به اروپا و آمريكا سفر كرده اند مصداق نمي يابد، چراکه افراد متمول از امکان همراهي يا ملاقات با خانواده هاي خود برخوردار مي باشند. اين در حالي است که هزينه سنگين زندگي در خاورميانه كارگران فقير را وادرا مي كند تا به تنهايي در اين كشورها به كار مشغول شوند و سالي يك بار يا برخي هر2سال يك بار براي ديدن خانواد هاي خود به زادگاه خود بازگردند. مهاجرت از روستاهاي پاكستان به شهرها و جوامع بزرگ تر نيز به گونه اي دائمي و يا فصلي افزايش يافته است.دراين صورت نيز زنان و کودکان به دلايل اجتماعي در روستاها باقي مانده و پيرمردان نيز به نگهداري از خانواده ها مي پردازند. با نبود پدر در بيش تر روزهاي سال دهكده ها با نوعي (غيبت پدري)مشخص و متمايز ميگردند.

ازاين روي، بخش بزرگي از دهكده به مادر به عنوان چهره اصلي خانواده تکيه دارند چراکه فرزندان به سختي مي توانند پدري راكه نمي بينند به عنوان چهره اصلي و يا تكيه گاه خانوادگي خود تلقي كنند.قدرت مادر در خانواده ها به قدري افزايش يافته است كه در برخي از مواقع پدر ، خود را عاجز از اعمال كنترل گذشته خود مي بيند. طبق بررسي ها در سال 1980،زنان خانه داري كه شوهرانشان به خاورميانه رفته و در آن جا به كار مشغولند،كارهايي را به عهده گرفته اند كه درحال عادي حاضر به انجام آن نبوده اند.

در مجموع مي توان گفت كه پيشرفت سريع پاكستان به سوي غرب گرايي و وابستگي شديد سياسي، اقتصادي و نظامي به جهان سرمايه داري،به جايگزيني هرچه بيشتر ماديات به عوض معنويات در روابط اجتماعي به ويژه در روابط خانواده ها انجاميده است.

زبان

مشتركات زباني ديرينه اي ميان کشورهاي ايران و پاكستان وجود دارد، چراکه از آغاز قرن پنجم تا قرن سيزدهم در شبه قاره هند ( كه اين سرزمين تا سال1947 بخشي از آن به شمار مي آمد )، زبان فارسي به عنوان زبان رسمي به حساب آمده و كتاب هاي زيادي به زبان فارسي نگارش يافت.از سوي ديگر، دپارتمان زبان فارسي دانشگاه پنجاب طي سال1870، به منظور تدريس زبان فارسي تا سطح كارشناسي ارشد تأسيس گرديد.زبان رسمي شبه قاره هند بين سال هاي 1857- 1000 فارسي بوده است . با ورود انگليسي ها به منطقه، زبان انگليسي به تدريج جايگزين زبان فارسي شد و در بخش هاي اداري و مراكز و مقاطع آموزشي رايج گرديد.

پس از استقلال اين كشور، برابر ‌قانون اساسي، زبان رسمي و ملي کشور، زبان اردو اعلام گرديد.ليكن تاكنون اين زبان در برخي از مقاطع آموزشي و اداري همچنان جايگزين زبان انگليسي نگرديده است. زبان آموزشي در مقاطع ابتدايي و متوسطه زبان اردو و زبان علمي و دانشگاهي انگليسي است. زبان اردو تركيبي از زبان هاي فارسي حدود 50 درصد عربي‌، تركي، انگليسي وسانسكريت است.در حال حاضر32 زبان و لهجه وگويش در كشور پاكستان رايج مي باشد كه مهمترين آنها با درصد جمعیتی شامل: پنجابي 48% ، سندي 12% ، سرائيكي 10% ، برآهوايي 1% ، پشتو 8% ، اردو 8% ، بلوچي 3% ، هندو 2% ، بروشاسكي و ساير گويش‌ها 8% می باشد.

*******************

2- دین و مذهب در پاکستان:

مسجد پادشاهي - لاهور

پراكندگي مذاهب:

98% از جمعيت را مسلمانان تشكيل مي‌دهند كه از ميان آنها 75% اهل سنت و اكثراً از مذهب حنفی، اندکی شافعی و 20-25% آنها هم دوستداران اهل بیت هستند. ساير گروههاي ديني شامل مسيحيان و هندوها، حدود 2% جمعيت را تشكيل مي‌دهند.

در مورد چگونگي تكوين مذاهب در شبه قاره بايد گفت كه اولين اعتقادی كه در اين منطقه رواج يافت، آيين هندو بود كه در حدود 2000 سال قبل از ميلاد مسيح به وسيله آريايي‌ها به اين منطقه آورده شد. آريايي‌ها از روسيه و آسياي مركزي در جستجوي چراگاههاي تازه براي گله‌هاي خود به اين منطقه آمدند، آنها پرستش ايندرا ، خداي آسمان، را كه در سروده‌هاي ودايي باستان ويران كننده دژها و ديوارهاي بلند شهرها معرفي مي‌شد را با خود آوردند. بودا از ديگر آيين‌هاي مهمي بود كه از سال 528 قبل از ميلاد در منطقه رواج يافت. سه سده پس از مرگ بودا، آشوكا، فرمانرواي بزرگ، شروع به ساختن بناهاي تاريخي به ياد بودا نمود و به اشاعه تعليمات بودا پرداخت. دو فرمان نامه سنگي بزرگ وي متعلق به حدود 250 سال قبل از ميلاد در پاكستان و در نزديك تكسيلاي باستان ديده مي‌شود. فتوحات نظامي كانيشكا تعاليم بودايي را از طريق هند به سوي شرق انتشار داد و آيين بودا طي سده‌ها در سراسر شبه قاره به شكوفايي خود ادامه داد. پس از آن، آيين بودا به صورت ديگري از ويشينو، خداي هندو جلوه‌گر شد. بوديسم در شبه قاره هند پس از سال 100 ميلادي به صورت نوعي از فرقه خاص هندو درآمد. گسترش اسلام به امحاي آن سرعت بخشيد و در سده دوازدهم چند ديرباقي مانده غارت شد. اين اسلام و آيين هندو جاي آيين بودا را گرفت. در عهد مغول‌ها، بخش عظيمي از شبه قاره هند به زير حاكميت مسلمانان درآمد. اما بسياري از پادشاهان هند و همواره با سلطه مسلمانان مخالفت كردند و به مبارزه با آنها ادامه دادند. اين دشمني مداوم ميان جوامع هند و مسلمانان همچنان ادامه يافت. بسياري از هندوهاي طبقة پايين، به واسطه جاذبه‌هاي آيين برابري اسلام و انزجار از نظام كاستي(طبقاتي) به اسلام گرويدند. از اين رو شمار مسلمانان، در سراسر شبه قاره هند از طريق نفوذ روحانيان مسلمان و مبادله تدريجي آداب و رسوم و نه با تغيير اجباري دين، افزايش يافت. در عهد مغولان، بخش بزرگي از شبه قاره تحت حاكميت مسلمانان ، يكپارچه شد. علاوه بر اين آنها سعي كردند معابر شرك آلود هندي را تخريب كنند. از جمله محمود غزنوي كه در حمله به هند بسياري از معابر هندوها را ويران كرد. پيش از مغولان غوريان كه از سلسلة افغان‌ها بودند در هند سلطه داشتند قطب‌الدين يكي از فرماندهان غوري خود را سلطان دهلي ناميد و حكومت اسلامي برپا كرد كه تا پيش از ورود مغولان برجا بود. وي در ازاي ساختن هر مسجد 27 معبد هند را ويران كرد. سپس مناره باشكوهي به نام قطب منا برافراشت. اكبرشاه مغول بعدي بود كه حاكميت مغولان را بر بخش اعظم شبه قاره وسعت بخشيد. او نخستين فردي بود كه هندوان را و مسلمانان را به كار با يكديگر تشويق نمود. ماليات زيارت بر معابد را از ميان برداشت و اختلافات مذهبي مسلمانان و هندوان را زدود. وي در سال 1575 فرمان تأسيس عبادتگاهي در نزديكي قصرش را صادر كرد. كه در آن در مورد جنبه‌هاي متفاوت مذاهب مختلف هندو، چين، اسلام و مسيحيت بحث و مناظره برپا مي‌شد. اكبرشاه با برگزيدن بهترين قوانين از كليه مذاهب، دين جديدي پديد آورد اما آن را بر شخص خود به عنوان امپراطور شبه الهي متمركز ساخت. البته اين اقدام سياست زيركانه‌اي بود و چنان تأثيري داشت كه احترام به سرير مغول، پس از آنكه قدرت سياسي مؤثر خود را از دست داد. مدت‌هاي دراز تا سده نوزدهم همچنان باقي ماند. اورنگ زيب، پسر اكبر شاه، مجدداً محدوديت‌هايي را براي هندوان وضع نمود و هزاران معبد هندو را تخريب كرد. مذهب جديد سيك‌ها مورد غضب وي واقع شد. زماني كه رهبر آنان گورو از پذيرش اسلام سر باز زد اورنگ وي را گردن زد و هزاران نفر از پيروانش را كشت. كينه ميان سيك‌ها و مسلمانان از زمان اورنگ تاكنون باقي مانده است و علت اصلي كشتارهاي فاجعه‌آميز در هنگام جدايي پاكستان و هند بود. اورنگ در زندگي خود در امور ديني بسيار سختگير بود. وي مساجد فراواني از جمله مسجد سلطنتي لاهو، موسوم به مسجد پادشاهي كه از بزرگترين مساجد دنياست را بنا نمود. پس از وي هندوها و ديگر گروهها قوي شدند و با كمك سيك‌ها امپراطوري وي را تجزيه نموده و بر بخش‌هايي از آن حكم‌راني كردند در سال 1739، امپراطوري مغول در برابر حمله نادرشاه شكست خورد. اما حكومت مغولان پس از بازگشت نادر به ايران تا سال 1858 تداوم يافت. سرانجام بريتانيا كنترل مستقيم شبه قاره را در دست گرفت تا اينكه با مبارزه هندوها و مسلمانان، دو كشور هند(با اكثريت هندو) و پاكستان(با اكثريت مسلمان) به استقلال دست يافتند. از آن به بعد، پاكستان كه بر مبناي اكثريت مسلمان تشكيل شده بود اولين جمهوري اسلامي را تشكيل داد و سعي نمود تا بر مبناي دين اسلام عمل كند. كشور پاكستان به نام دين اسلام و به عنوان كشوري خاص مسلمانان شبه قاره تأسيس شد و از همان ابتدا نام و نشان اسلامي را براي خود حفظ كرده است.

باغ شاليمار از نقاط زيبا و تاريخي شهر لاهور

ساير گروههاي مسلمان اين كشور عبارتند از: سادات، مغول ها ، پتان‌ها، جوخه‌ها، اسماعيلي‌مذهبان پيرو فرقة نزاي آقاخان، بهايي‌ها، احمديه يا قادياني‌ها(مسلمانان پاكستانف قادياني‌ها را مسلمان نمي‌دانند زيرا به نبوت پيامبر اسلام(ص) معتقد نيستند) قادياني‌هاي پاكستان شاخه‌اي از قادياني‌هاي اصلي در هند مي‌باشند و مركز آنان در جنوب غربي لاهور مي‌باشد كه نام آن را «ربوه» گذاشته‌اند. فعاليت اين گروه در تبليغ ملك خودشان بخصوص در غرب و آفريقا چشمگير است. در سال 1974 و در تاريخ 7 سپتامبر همان سال مجلس شوراي ملي پاكستان با اصلاح دو ماده از قانون اساسي و درج اين مطلب كه تمامي كساني كه به نبوت و خاتميت قطعي و كامل حضرت محمد(ص) ايمان و اذعان نداشته باشند از شمول اسلام خارج خواهند بود، قادياني‌ها را غيرمسلمان دانستند.

بالاخره در مورد نفوذ اديان در حاكميت بايد گفت كه اساس تشكيل پاكستان، دين اسلام بود. از اين رو اديان ديگر نقش چشم‌گيري در اوضاع سياسي اين كشور ايفا نمي‌كنند.

اين كشور از معدود كشورهايي است كه جز دين مشترك بين جمعيت آنان، هيچيك از عناصر تشكيل يك دولت ملي در محدودة سرزميني خاص را بنابر عرف سياسي امروز قرار نداده است. در اصطلاح ساختار جمعيتي اين شكور را موزائيك‌وار مي‌دانند كه از اقوام و قبايل مختلف تشكيل شده است. بنابر قانون اساسي، رئيس جمهور نخست وزير بايد مسلمان باشد اما همة اقليت‌هاي مذهبي به نسبت تعدادشان در شوراي ملي پاكستان داراي نماينده مي‌باشند. اقليت‌هاي ديني مي‌توانند آزادانه مراسم و آيين‌هاي ديني خود را به جاي بياورند. از همان ابتداي تشكيل حكومت پاكستان، تلاش براي استقرار هرچه بيشتر اصول اسلامي، علت وجودي تشكيل اين كشور بوده است. دين اسلام تنها عامل وحدت‌بخش ميان گروههاي مختلف قومي و زباني اين كشور است. قانون اساسي اين كشور مبتني بر اصول اسلامي بوده و مقرر مي‌دارد كه به منظور بررسي تناسب و تطابق قوانين موضوعه اين كشور با شريعت اسلامي شورايي تحت عنوان ، شوراي عقايد و احكام اسلامي تشكيل گردد. علاوه بر داير بودن محاكم شريعت تحت نظر حكام شرع، قوانين كيفري نظامي نيز به نحوي اصلاح گرديد. كه به محاكم نظامي نيز اجازه اعمال قوانين كيفري و مجازات اسلامي را اعطا كرده است. قصاص، حدود و تعزيرات كه از مجازات‌هاي اسلامي هستند از سال‌هاي پيش در پاكستان اجرا مي‌شده است.

مدارس علوم ديني اهل سنت

مسجد و دانشگاه فيصل در اسلام آباد

- جامعه اشرفيه- لاهور

- مدرسه دارالعلوم- ملتان

- خير المدارس- ملتان

- جامعه اسلاميه- بهاولپور

- دارالعلوم حقانيه- اكوره ختك

- جامعه نعيميه- لاهور

- جامعه اشرفيه - پيشاور

- مركز تعلميات اسلامي- كراچي

- مدارس علوم ديني بريلوي ها

- مدرسه نظير الايمان بريلي

- مدرسه نعمانيه - لاهور

- مدرسه حزب الاحناف - لاهور

- مدرسه نعمانيه رضويه- لاهور

- حزب نعيميه - لاهور

- فيضيه رضويه- احمدپور

- مدرسه محمديه نموثيه - بهيره

- مدرسه اسلاميه- عربيه كمال اسلام- آستانه عاليه توگهره

- مدرسه رضاء المصطفي- بهاولپور

- مدرسه رضويه- رحيم يارخان

- مدرسه حنفيه فريديه- بصيرپور

- مدرسه رضويه نقشبنديه - سالنگر

- مدرسه حامديه رضويه- كراچي

- مدرسه انوارالعلوم- ملتان

- مدرسه امجديه - كراچي

- مدرسه رضويه عربيه - هارون آباد

- مدرسه رضويه ضياء العلوم - راولپندي

- مدرسه رضويه ضياء العلوم (راولپندي)

- مدرسه نقشبنديه (فيض مصطفي)

- مدرسه غوثيه (حولي گلها )

- مدرسه محموديه رضويه (ييلان )

- مدرسه رضويه نظير الاسلام (ملتان )

- مدرسه رضويه نظير الاسلام (فيصل آباد)

- مدارس علوم ديني پيروان اهل بيت (ع)

- حوزه علميه آيت الله حكيم - راولپندي

- مدرسه مؤمن - راولپندي

- مركز بزرگ ديني المنتظر(جامعه المنتظر)- لاهور

- جامعة اهل بيت(ع)- اسلام آباد

- مدرسة مشارع العلوم- حيدرآباد

- مدرسه جعفريه- پاراچنار

- جامعة شهيد عارف حسين- پيشاور

- جامعة قبازرديه - اسكردو

- جامعة محمديه- بلتستان

- جامعة الامام الحسين(ع)- كراچي

- جامعة اماميه- كراچي

- مدرسه جعفريه- كراچي

- مدرسه امام صادق- كويته

درجات دینی

درجات ديني كه در پاكستان به روحانيون در سطوح مختلف ديني اعطا مي‌شود: عبارتند از:

1ـ مولانا، مولانا قاري، مولانا حافظ: به كساني كه آگاه به علوم ديني باشند و در عين حال اهل منبر وعظ و خطابه هستند مولانا مي‌گويند. كساني كه در عين آگاهي به علوم ديني قرآن را به صورت دلنشين مي‌خوانند مولانا قاري خوانده مي‌شوند. كساني كه حافظ قرآن باشند و در حفظ و تجديد و قرائت قرآن مهارت داشته باشند مولانا قاري حافظ ناميده مي‌شود.

2ـ ذاكر: به كساني كه به نعت خوان، كسي كه حضرت رسول‌(رص) و خاندان وي را در شعر با ترنم مي‌خواند و معمولاً سني است.

3ـ شيخ‌الحديث: كساني كه به طلاب علوم ديني در پايان تحصيلاتشان درس احاديث مي‌دهند

4ـ مفتي: به بالاترين درجه روحانيون مذهبي در پاكستان اطلاق مي‌‌شود. مراجع طراز اول تقليد به اين عنوان خوانده مي‌شود.

5ـ شيع‌المشايخ: به پيشواي فرقة صوفيان و اقطاب و مراد سالكان گفته مي‌شود. مشايخ به اقطابي مي‌گويند كه چشم و چراغ پيروان و قريب به درجه شيخ‌المشايخ هستند. در اصطلاح ادبي به عربي سالكان و رئيس اهل خانقاه كه تعليم و تربيت رهروان طريقت را مانند مدرسان و مربيان و طلاب علم در مدارس به عهده دارند، شيخ، پير، قطب يا مراد مي‌نامند. البته در اينجا شايان ذكر است كه هر چند حكومت پاكستان سعي كرده كه تمامي گروهها و فرقه‌هاي مختلف مذهبي در اين كشور را در فعاليت‌هاي سياسي مشاركت دهد اما تاريخ اين كشور با درگيري‌هاي قومي و مذهبي پيوند خورده است. از ابتداي جدايي پاكستان از هند درگيري‌هاي شديدي ميان هندوها و مسلمانان اتفاق افتاد كه هزاران كشته و آواره بر جاي گذارده است و بسياري از مسلمانان به پاكستان و بسياري از هندوها به هند پناه بردند پس از آن نيز در داخل پاكستان درگيري‌هاي زيادي ميان گروههاي مختلف اسلامي به وقوع پيوست. در پاره‌اي از موارد كشورهاي خارجي نيز از فرقه خاصي حمايت مي‌كنند و به اين درگيري‌ها دامن مي‌زنند.

3- ويژگي هاي تاريخي

- تاريخ پيش از استقلال پاكستان (1947) مطابق با تاريخ شبه قاره و هندوستان است.

- ديرينه ترين آثار تمدن در دره سند از هزاره سوم قبل از ميلاد كشف شده است.

- آثار به دست آمده از معماري هاي گذشته كهن پاكستان نشانگر تاثير فرهنگ و معماري ايران‌مي‌باشد.

- داريوش اول در سال 512ق مناطق پنجاب و سند را فتح و به عنوان بيستمين ولايت امپراطوري بزرگ خود قرار دارد.

- سلطان محمود غزنوي و نادرشاه افشار بارها اين منطقه را فتح و تحت سيطره و تسخير خود قرار دادند.

- زبان فارسي به عنوان زبان رسمي و در باري سلاطين شبه قاره بود كه هشتصد سال رواج داشت و آثار زياد ادبي و عرفاني، هنري توسط شاعران و نويسندگان، عارفان، هنرمندان پديد آمد.

- عصر طلايي شبه قاره در درورة سلاطين مسلمان مغول پدید آمد كه توسط شاهان ايراني به ويژه در دوره صفويه حمايت مي‌شدند .

- انگليس ها از طريق كمپاني هند شرقي و سپس به طور مستقيم طي دو قرن بر اين سرزمين سلطه داشتند.

- در سال 1947 پاكستان با رهبري سياسي محمد علي جناح و با افكار و انديشه‌هاي و علامه دكتر محمد اقبال به استقلال دست يافت.

- نظام سياسي پاكستان جمهوري فدرالي و به لحاظ عقيده اسلامي مي‌باشد.

- ارتش جايگاه ويژه‌اي در نظام سياسي و اداره كشور دارد و از آن به عنوان ناجي كشور ياد مي‌شود.

- احزاب به شكل تقريبا ناقص در اين كشور فعاليت دارند كه دو حزب عمده مسلم ليگ و مردم و شاخه‌هاي آنان هميشه در صحنه انتخابات مطرح هستند.

- رئيس جمهور به عنوان مقامي تشريفاتي به مدت پنج سال به طور غير مستقيم توسط مجلس ملي و سنا برگزيده مي‌شوند البته ژنرال مشرف پس از كودتاي دوازدهم اكتبر 1999 به مدت سه سال و پس از رفراندوم 2002 به مدت 6 سال قدرت را در دست گرفت هم اكنون آصف زرداري رياست جمهوري را در دست دارد.

- اعضاي مجلس در دو سطح ايالتي و ملي نقش قانونگذاري را بر عهده دارند كه از طريق آراي مستقيم مردم انتخاب مي‌شوند.

- قانون اساسي همواره دست خوش تغيير و تجديد نظر براي افزايش و كاهش اختيارات رئيس جمهوري قرار گرفته است.

- پاكستان يكي از قدرت هاي اتمي جهان به شمار مي‌رود و سلاح هاي آن در ايالت بلوچستان ‘ ايالت مرزي با ج.ا.ا. قرار گرفته است.

- پاكستان براي دسترسي به آسياي ميانه و منابع عظيم آن از طريق افغانستان همواره در امور داخلي افغانستان دخالت كرده است.

- حضور پاكستان درمنطقه همراه با مبارزه پنهان و آشكار با جمهوري اسلامي ايران مي‌باشد.

- پاكستان درجريان جنگ تحميلي عراق عليه ايران موضوع بي طرفانه‌اي اتخاذ كرده بود.

*******************

4- ويژگي هاي اجتماعي

- پاكستان از ساختار اجتماعي گوناگون و متفاوت برخوردار است.

- عناصر قومي، نژادي و زباني، نقش به سزايي در تحولات اجتماعي دارند.

- مذهب به عنوان عامل يكپارچگي و وحدت در تحولات اجتماعي به شمار مي آيد.

- رهبران شريعت و طريقت به عنوان عناصر تاثيرگذار در عرصه تحولات اجتماعي حضور فعال دارند.

- دين اسلام، دين رسمي در حكومت و در بين مردم به طور سطحي و با انجام فرايض سر وقت مطرح است. (اسلام سطحي و احساسي نه اسلامژرف و رسالتي مگر در برخي موارد و بعضي از تشكل ها به صورت كم رنگ).

- فاصله طبقاتي در پاكستان بسيار شديد است ثروتمندان در اوج امكانات داخل و خارج و تهيدستان در پايين ترين سطح فقر و بيچارگي به سر مي‌برند.

- وابستگان به اعضاي حكومتي و خانواده ارتشيان داراي منزلت اجتماعي و جايگاه شغلي مي‌باشند.

- پاكستان به غير از چند شهر عمده ، مي‌توان آن را روستايي بزرگ ناميد. زيرا سطح دانش و بينش مردم پايين و فاقد امكانات اساسي و اوليه انساني است گرچه همين كشور داراي قدرت اتمي و بهترين و مدرن ترين دانشگاه ها و ارزنده‌ترين شخصيت هاي علمي و فرهنگي است .

- زنان در پاكستان فاقد جايگاه اصلي و اساسي در اجتماع وخانواده مي‌باشند.ا گرچه شماري اندك در مراكز و مناصب بدون رعايت ظواهر و شعائر اسلامي حضور دارند.

- سطح تعليم و تربيت در جامعه بسيار پايين است. به گونه اي كه 70% جمعيت فاقد سواد اوليه عمومي مي‌باشند.

- ضعف موجود در سامانه اطلاع رساني شبكه‌هاي داخلي اعم از ملي و محلي سبب استفاده از شبكه‌هاي ماهواره‌اي در خانواده‌هاي متوسط به بالا شده‌ كه موجبات انحرافات اخلاقي و فساد پنهان‌ را فراهم نموده است‌.

- اساس هويت پاكستان دين اسلام است، يعني چنانچه دين اسلام را ازجوهره اجتماعي و فرهنگي پاكستان جدا سازند ديگر پاكستاني وجود نخواهد داشت زيرا همه ايالت ها داراي ساختار اجتماعي متفاوت از هم مي‌باشند. و اين اسلام و احساس مسئوليت مشترك است كه همه را به يكديگر پيوند مي دهد.

*******************

5 - ارکان اقتصاد

اركان اقتصاد كشور پاكستان بر چهار ركن معدن، صنعت، كشاورزي و صيد و دامپروري استوار است.

بخش معدن

1- نفت

ميزان استخراج نفت، حدود70هزاربشكه در روز است.اين مقدار تنها پاسخگوي 10درصد مصارف داخلي است. لذا قسمت اعظم نيازهاي نفتي و ‏فرآورده اي آن خارج از كشور تامين مي شود.چاه هاي نفت پاكستان در استان هاي سند و پنجاب قرار دارند.

2- گاز طبيعي

35 درصد سوخت كشور توسط گاز تأمين مي شود. پاكستان داراي ذخاير وسيع گاز است. اين ميزان قريب به 15706 ميليارد فوت مكعب تخمين زده شده است. منابع گاز طبيعي کشور نيز در استان بلوچستان و خيرپور،مرزاني،ساري، هندي،كندكوت و سارنگ در استان سند و دهواك، پركوه، دهليان و ميال در استان پنجاب قرار دارند.

3- زغال سنگ

معادن زغال سنگ در نقاط مختلف پاكستان وجود دارد. اين معادن صرفا 10درصد نياز سوختي كشور را تامين مي كنند.مزيد بر اينكه نوع زغال سنگ توليدي مرغوب نيست. بزرگترين معدن زغال سنگ پاكستان در استان پنجاب در محل مكروال واقع در كوهستان نمك قرار گرفته است.

4- آهن

16 درصد نياز آهن كشور از معادن داخلي تامين مي گردد.بزرگترين معادن آهن در منطقه كالاباغ (شهرستان ميان والي)كشف شده است.آهن معادن چترال(استان سرحد)ونوكندي (استان بلوچستان) از نوع مرغوب است. مواد اوليه كارخانه ذوب آهن كراچي از خارج كشور تامين مي گردد.

5- كروم

بزرگترين معادن كروم جهان در پاكستان واقع است.كروم استخراج شده به خارج ازكشور نيز صادر مي گردد. مهم ترين معادن كروم در استان بلوچستان و استان سرحد قرار دارد.

6- سنگ آهك

سنگ آهك بزرگترين معادن پاكستان را تشكيل ميدهد.اين معادن دراكثر نقاط پاكستان يافت مي گردد.معادن وسيع سنگ آهك درمناطق اندوت،(اوودخيل) واه، روهري،حيدرآباد وكراچي قرار گرفته اند.

بخش صنايع

پس ازاستقلال، کشورپاكستان ازصنعتي عقب مانده و بيمار برخورداربوده و معدود كارخانه هاي موجود کشور نيز توليد مطلوبي نداشتند.ازاين روي،دولت نوپاي پاكستان طي سال 1948،مبادرت به اعلان سياست صنعتي خود نموده و براي بهبود وضع صنعت کشور، به تقويت سرمايه گذاري در بخش خصوصي مبادرت نمود .در سال 1972، صنايع مهم کشور اعم از ذوب آهن، فلزات، ابزار برقي،ماشين سازي،تراكتورسازي،صنايع شيميايي،فرآورده هاي نفتي،سيمان سازي، ذخاير نفت ،گاز و برق ملي شد.

1- ذوب آهن

هنگام تشكيل حكومت پاكستان چندين كارخانه كوچك ذوب آهن با فعاليت و توليدات محدود وجود داشت.تا اينکه طي سال1973، با همكاري دولت شوروي سابق،كارخانه بزرگ ذوب آهن در بندر قاسم نزديك شهر كراچي تأسيس گرديد. در حال حاضر اكثر بخش هاي اين كارخانه فعال است.

2- ماشين سازي

كارخانه بزرگ ماشين سازي با همكاري دولت چين درشهرك تكسيلا حومه شهر راولپندي تأسيس گرديده است.توليدات اين كارخانه اغلب برماشين آلات و لوازم برقي و ابزار مهندسي مشتمل مي گردد.

واگن قطار، موتورماشين آلات سنگين جاده سازي، ماشين آلات كارخانه ها ي سيمان،شكرسازي،كودشيميايي و فرآورده هاي نفتي از جمله توليدات مهم اين كارخانه به شمار مي آيد.

3- اسلحه سازي

طي سال1951، نخستين كارخانه اسلحه سازي پاكستان در پادگان (واه) حومه شهر راولپندي تأسيس گرديد.بعدهاكارخانه هاي ديگر توليد اسلحه در شهر واه تأسيس گرديد كه به توليد ابزار آلات غيرنظامي مي پرداختند. صنعت ساخت سلاح هاي سبك پاكستان به مرحله خودكفايي رسيده و به صدور اسلحه به برخي از كشورهاي اسلامي منتتهي گرديده است.

4- كشتي سازي

دركارخانه كشتي سازي بندركراچي انواع كشتي هاي كوچك و بزرگ توليد ميگردد. اين توليدات به كشورهاي عربستان و امارات متحده عربي،ايران(كشتي هاي ماهيگيري) صادر مي گردد. اين كارخانه علاوه برساخت كشتي،ازامكانات تعمير و بازسازي كشتي نيزبرخورداراست.در منطقه گداني استان بلوچستان (سواحل درياي عمان) كشتي هاي بزرگ و كهنه اوراق شده و ورقه هاي آهن و فلزات آن در كارخانه هاي ذوب آهن و فولاد كشور مورد استفاده قرار مي گيرد.

5- پالايشگاه نفت

دو پالايشگاه نفت در شهرهاي راولپندي و ملتان و دو پالايشگاه ديگر در شهر كراچي قرار دارند. در پالايشگاه ها نفت استخراج شده از چاه هاي شهرستان هاي اتك، چكوال وجهلم تصفيه مي شود.طبق قرارداد منعقده ميان دولتهاي ايران و پاکستان طي سال 1994، پالايشگاه ديگري در شهر كراچي در دست تأسيس است.

6- صنايع دستي

صنايع دستي پاكستان به لحاظ وجهة هنري در داخل و خارج از كشور از جايگاه ممتازي برخوردار است.ازجمله صنايع دستي پاكستان ميتوان به دگمه، شانه، ميز و صندلي و مصنوعات چوبي، پارچه، رنگ رزي، پارچه، سوزن دوزي، زيورآلات، طناب، قالي و گليم اشاره نمود.

مهم ترين مراكز صنايع دستي

كويته، كراچي، لاركاند، حيدرآباد، سكهر، بهاولپور، گجرات، لاهور، گوجرانوالا، سيالكوت، پيشاور، كوهات، ملتان، سوات، چنيوت، فيصل آباد، جيكب آباد و شهته.

نقش كشاورزي در اقتصاد

بيش از 68 درصد مردم پاكستان در روستاها به سر برده و اغلب به كشاورزي اشتغال دارند.از اين روي،اقتصادکشور بركشاورزي استوار است.بالغ بر55درصدكل جمعيت كشوردربخش كشاورزي اشتغال داشته و29درصدتوليدات ناخالص ملي،4/26درصدكل توليدات داخلي و70درصد صادرات کشور به محصولات و فرآورده هاي كشاورزي تعلق دارد.

صنايع مهم

صنايع پنبه پاك كني،شتلي كوبي،ريسندگي و بافندگي، پارچه بافي و برخي صنايع غذايي متكي به بخش كشاورزي.

بخش صيد و دامپروري

طبق آمار بدست آمده طي سال هاي اخير، كشور پاكستان از پيشرفت چشمگيري در زمينه دامداري و دامپروري برخوردار بوده است.ازجمله عوامل اين پيشرفت، بهره گيري مناسب ازعلوفه، روش هاي مدرن دامداري و دامپروري و اعطاي وام هاي دولتي بلند مدت کم بهره به دامداران کشور بوده است.

1- ماهيگيري

مهم ترين منابع تجاري استان هاي سند و بلوچستان ماهيگيري است. از اين روي،در بلوچستان و سند و شهر بندري كراچي، بندرماهيگيري احداث گرديده است.صنعت ماهيگيري5/2درصد كل صادرات كشور به ارزش2/2ميليارد روپيه را به خود اختصاص داده است.بالغ بر200 نوع ماهي آب شيرين و 1000نوع ماهي دريايي از آب هاي پاكستان صيد مي گردد.درياچه هاي کشوربه ويژه درياچه هاي سد منگلا، تربيلا و درياچه منجهر از جمله مراكز مهم ماهيگيري کشور به شمار مي آيند.

2- دام

دام هاي پاكستان شامل گاوميش،گاو، بز،گوسفند، شتر و طيور مي باشد.

مهمترين توليدات دامي

شير،گوشت گوسفند،گوشت گاو وگوشت مرغ. ميزان توليد كارخانه هاي شيرکشوربه 13ميليون ليتر در روز بالغ مي گردد و اين در حالي است كه طرفيت ميزان کل شير توليدي کشور40 ميليون ليتر در روز است.

*******************

6 - فرهنگ و آموزش

- فرهنگ جامعه پاكستان از دو منبع تعليم و تربيت حوزه‌هاي ديني و مراكز علمي و دانشگاهي تغذيه مي‌شود.

- مدرسان ديني و حوزه‌هاي علميه عمدتاً از كشورهاي اسلامي به ويژه عربستان، ايران، عراق، سوريه به مدارج حوزوي نايل شدند و فعاليت‌هاي ديني آنان متأثر از تعليماتي است كه در اين كشورها فرا گرفتند.

- استادان ومدرسان دانشگاهي عمدتاً تربيت يافتگان داخل بر اساس برنامه‌هاي آموزشي سبك كشورهاي اروپاي غربي و يا فارغ‌التحصيلان آن كشورها مي‌باشند البته به غير از بخش رشته‌هاي علوم انساني و معارف اسلامي كه عمدتاً از عربستان و ايران مي‌باشد.

- مردم پاكستان عموماً شعردوست و دوستدار عارفان واحساسي هستند و بدين خاطر موسيقي، قوالي، رقص و آواز خواندگان هندي و پاكستاني جايگاه ويژه‌اي دارد.

درقوالي اشعار شعراي فارسي از جمله : غالب دهلوي، امير خسرو، جامي، حافظ ، سعدي و اقبال لاهوري حايز اهميت خا صي است .

- پاكستان در سطوح علمي و دانشگاهي داراي استانداردهاي مطلوب آموزشي به لحاظ جميعتي نمي‌باشد و رقم دانشگاههاي آن بين پانزده تا بيست مركز است .

- تعداد روزنامه‌ها و جرايد منتشر در پاكستان همخواني با جمعيت كشور ندارد زيرا سطح سواد بسيار پايين است گرچه جرايدي به زبان انگليسي دن – دي‌نيوز، و روزنامه‌هايي به زبان اردو، جنگ، نواي وقت، پاكستان و ساير جرايد به طور سراسري و محلي منتشر مي‌شود ولي داراي شمارگان و تيراژ پايين و هم فاقد محتوا وبعضاً با اغلاط زياد منتشر مي‌گردد.

- رسانه تصويری و شبكه‌هاي داخلي اعم از ملي و محلي فاقد توان برنامه سازي و توليد برنامه‌هاي مورد نياز جامعه پاكستان مي‌باشند. لذا سامانه شبكه ماهواره‌اي و كابلي در شهرهاي مختلف در حال ترويج است که مقاومت گروه‌هاي مذهبي را به خاطر پخش برنامه‌هاي غير اسلامي به همراه داشته است.

- صنعت فيلم و سينما پاكستان در اختيار توليدات سينماگران هندي و يا متأثر از فرهنگ هندي است .

- فروشگاه‌هاي مدرن چند رسانه ای و امكان كپي كردن هر نوع فيلمي بدون توجه به حق و حقوق كپي رايت سبب ترويج فرهنگ غربي در شهرهاي بزرگ پاكستان گرديده است.

دانشگاه ها

مهم ترين دانشگاه هاي پاكستان

دانشگاه پنجاب

- دانشگاه پنجاب

- دانشگته دولتي لاهور

- دانشگاه كراچي

- دانشگاه سر سيد خان- كراچي

- دانشگاه قائداعظم- اسلام آباد

- دانشگاه پيشاور

- دانشگاه كويته

- دانشگاه مهندسي لاهور

- دانشگاه اسلاميه- بهاولپور

- دانشگاه آزاد علامه اقبال- اسلام آباد

- دانشگاه بهاءالدين زكريا- ملتان

مهم ترين كتابخانه

مهم ترين كتابخانه هاي کشور پاكستان به سبب اهميتي كه از حيث وجود دست نويس ها و نسخه هاي كهن و نفيس فارسي و عربي دارند:

- كتابخانه ملي پاكستان- كراچي

- كتابخانه گنج بخش- راولپندي

- كتابخانه دانشگاه پيشاور

- كتابخانه دانشگاه پنجاب لاهور

- كتابخانه دانشگاه دولتي لاهور

- كتابخانه مركزي لاهور

- كتابخانه دانشگاه قائد اعظم- كراچي

- كتابخانه گنج بخش ، مركز تحقيقات فارسي ايران و پاكستان- اسلام آباد

زبان هاي به كار گرفته شده دركتاب هاي موجود در كتابخانه هاي مهم پاكستان از نظر كثرت فارسي ، عربي، اردو، پنجابي، سندي، پشتو، بلوچي، سنسكريت، تركي و انگليسي است.

مراكز مطالعاتي و تحقيقاتي

ازآن جا كه پاكستان درگذشته به عنوان بخشي از هند تحت سلطه واستعمار انگلستان بوده است، به الگو برداري از بسياري موارد و ابعاد اين كشور پس از تشكيل حكومت مستقل پرداخته است. درخصوص تحقيقات نيز الگوي مذكور مورد توجه مراكز تحقيقاتي اين كشور قرار گرفته است. برخي از مراكز تحقيقاتي موجود نيز پيش از استقلال پاكستان شكل گرفته و برخي ديگر در سال هاي نخستين تشكيل اين كشور ايجاد شده اند.

در مجموع، تحقيقات در پاكستان از قدمت خوبي برخوردار بوده و به اين امر توجه شده است. از نظر تعدد نيز مراكز و مؤسسات تحقيقاتي گوناگوني وجود دارد. مهم ترين مؤسسات تحقيقاتي- مطالعاتي پاكستان که در فاصله زماني سال هاي 1953 – 1986 تاسيس گرديده اند 23 موسسه مي باشد كه برخي از آن ها عبارتند از :

مؤسسه تحقيقات استراتژيك اسلام آباد، مركز مطالعات منطقه اي آفريقا، مركز مطالعات منطقه اي خاورميانه در بلوچستان و هيأت علمي زبان اردو – لاهور.

شبكه ملي اطلاع رساني

اگر چه سياست ملي اطلاع رساني علمي و فني جداگانه اي در پاكستان وجود ندارد، اما « سياست ملي علوم و تكنولوژي پاكستان» برنامه كاري عملي توسعه درازمدت فناوري ملي را در بر مي گيرد و از اين رو پيمودن گامهايي با هدف توسعه يك شبه كارآ‌مد اطلاع رساني علوم مهندسي و تكنولوژي را نيز در برنامه كاري خود گنجانده است. پيشنهاد ايجاد اين شبكه به منظور برقراري ارتباط با خدمات اطلاع رساني بين المللي صورت گرفته تا بدين ترتيب اين امكان براي دست اندركاران حوزه تحقيق و توسعه (S&D) وديگر نهادهاي علاقه مند فراهم گردد تا از دسترسي سريع به دانش موجود در زمينه هاي مختلف علم و فناوري برخوردار گردند.

پيشينه روابط فرهنگی ج.ا.ايران با پاكستان

اولین رايزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ايران از سال 1328 هجری شمسی برابر با 1949 ميلادی با اعزام نخستين رايزن فرهنگی دولت ايران در شهر کراچی (پايتخت وقت كشور نوبنياد پاکستان ) کار خود را آغاز کرد.

با انتقال پايتخت پاکستان از شهر کراچی به اسلام آباد در سال 1960 میلادی (1339 شمسی) سفارت ايران ورايزنی فرهنگی نيز به اين شهر منتقل گرديد. از آن هنگام تا کنون فعاليت های رايزنی ادامه داشته است.

ساختمان رايزنی فرهنگی در حال حاضر در منطقه F-6/2 خيابان 27، پلاک 25 شهر اسلام آباد قراردارد. رويكرد رايزني افزون بر اجراي برنامه هاي موظف و تلاش در جهت تحكيم روابط دو كشور، در دوره هاي گوناگون به تناسب شرايط محيطي و انتظارات مركز، هماهنگي بين خانه هاي فرهنگ و نظارت بر نمايندگي ها بوده است.

خانه هاي فرهنگ جمهوري اسلامي ايران

جمهوری اسلامی ايران در کشور پاکستان غلاوه بر رایزنی فرهنگی در اسلام آباد، دارای 7 خانه فرهنگ در مركز ايالت هاي مختلف و يک مرکز تحقيقات زبان فارسی ايران و پاکستان در اسلام آباد (پایتخت) است.

خانه فرهنگ ج.ا. ايران- راولپندي

اين خانه فرهنگ در سال 1347شمسی برابر با 1968 ميلادي در شهر راولپندی تاسيس گرديد و دارای بخش های مختلف آموزش زبان فارسی ،کتابخانه، سمعی وبصری ،سالن اجتماعات و روابط عمومی می باشد . ساختمان اين مركز ملكي است.

خانه فرهنگ ج.ا.ايران- لاهور

اين خانه فرهنگ در سال 1335 شمسي مطابق با 1959 ميلادي در خيابان مال رود لاهور تاسيس گرديد و سپس با خريد ساختماني بزرگ در محله گلبرگ لاهور فعاليت خود را گسترش داده است. خانه فرهنگ ايران در لاهور مركز گسترش زبان فارسي و برگزاري نمايشگاه هاي مختلف فرهنگي و هنري مي باشد. و پس از يك دوره ركود و عدم فعاليت درخور و كيفي و چشمگير، از سال 1379 تا 1382 به دوران اوج فعاليت ها و ارتباطات فرهنگي و تلاش در جهت اقدام هاي بنيادين رسيد كه پس از آن نيز اين دوران طلايي با فراز و نشيب ادامه دارد

خانه فرهنگ لاهور از امكانات و تجهيزات گسترده اي برخوردار است : همچون : تالار نوبنياد اجتماعات (امام رضا ع هال) ،كتابخانه نوبنياد امام علي(ع) ، مركز نوبنياد آموزش زبان فارسي علامه اقبال، فضاهاي مناسب و بازسازي شده براي برپايي نمايشگاه، تشكيل كلاس هاي فارسي و هنر و ساير برنامه هاي فرهنگي، امكانات صوتي و تصويري و نرم افزارهاي رايانه اي.

خانه فرهنگ ج.ا.ا- كراچی

خانه فرهنگ كراچي در سال 1331 شمسي برابر با 1952 ميلادي تاسيس گرديده است در حال حاضر يكي از زيبا ترين ساختمان هاي جمهوري اسلامي ايران در پاكستان است كه به سبك معماري ايراني ساخته شده و داراي كتابخانه بزرگ، سالن آمفي تئاتر، نمايشگاه و بخش آموزش فارسي است.

خانه فرهنگ ج.ا.ا- کويته

خانه فرهنگ كويته در سال 1339 برابر با 1960 ميلادي تاسيس گرديده و در زمينه هاي مختلف فرهنگي به ويژه كتابخانه و ارايه نوارهاي ويديويي CD هاي تصويري فعاليت مي نمايد، ساختمان اين مركز ملكي است

خانه فرهنگ ج.ا.ا- پيشاور

خانه فرهنگ پيشاور در سال 1347 شمسي برابر با 1966 ميلادي تاسيس گرديده است. داراي سالن اجتماعات و بخش فارسي و كتابخانه است. ساختمان اين مركز ملكي است.

خانه فرهنگ ج.ا.ا- حيدر آباد

خانه فرهنگ حيدرآباد درسال 1346 شمسي برابر با 1967

ميلادي تاسيس شده است. ساختمان اين مركز اجاره اي است و فعاليت هاي فرهنگي و آموزشي كلاس هاي فارسي و هنري در آن برگزار مي شود.هم چنين برپايي مراسم و همايش هاي فرهنگي از ديگر برنامه هاي اين نمايندگي است.

خانه فرهنگ ج.ا.ا- ملتان

خانه فرهنگ ملتان در سال 1355 شمسي برابر با 1976 ميلادي تاسيس گرديده است. ساختمان اين مركز در ملكيت جمهوري اسلامي ايران است در حال حاضر فعاليت هاي فرهنگي متوقف شده است. ولي كلاس هاي آموزش فارسي و هنري هم چنان ادامه دارد. اخيرا طرف پاكستاني در ديدار با مسئولان ايراني اظهار تمايل كرده است كه اين خانه فرهنگ همچون گذشته فعال شود. از زمان شهادت شهيد سيد محمد علي رحيمي (بيش از ده سال) تاكنون سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي به نتيجه و تصميم قطعي مبني بر بازگشايي اين مركز فرهنگي نرسيده است.

مرکز تحقيقات فارسي ایران و پاکستان

مركز تحقيقات فارسي ايران و پاكستان در سال 1350 برابر با 1971 ميلادي در شهر راولپندي تاسيس شد و از سال 1361 به اسلام آباد منتقل گرديد. فعاليت اصلي اين مركز، پژوهش هاي فارسي و ايران شناسي است و جمع آوري و نگهداري نسخه هاي خطي فارسي به عنوان ميراث گران سنگ دو كشور ايران و پاكستان است . همچنين تهيه فهرست نسخه هاي خطي در پاكستان و چاپ آن ها كه تاكنون به بيش از پنجاه جلد رسيده است و تهيه ميكروفيلم و لوح فشرده از نسخه هاي خطي و ارسال آن به مراكز تحقيقاتي و پژوهشي از برنامه هاي اين مركز است

بيش از 17000 نسخه خطي فارسي و بيش از 15000 جلد كتاب چاپ سنگي در كتابخانه گنج بخش مركز تحقيقات موجود مي باشد. فصلنامه دانش به زبان فارسي نيز توسط اين مركز منتشر مي شود.

مهمترين فعاليت هاي نمايندگي هاي فرهنگي در پاكستان

1- ايجاد و گسترش ارتباطات فرهنگي، اموزشي، هنري و رسانه اي

- ارتباطات علمي ، فرهنگي و هنري

- ارتباطات مردمي

-ارتباطات دولتي

- ارتباط با سازمان‌هاي مردم نهاد (N.G.O)

- ارتباط با ايرانيان مقيم

2- آموزش

الف: آموزش زبان و ادبيات فارسي

- درون نمايندگي در سه مقطع مقدماتي، متوسطه و پيشرفته .

- خارج نمايندگي دركالج‌ها، موسسات آموزشي خصوصي، حوزه‌هاي ديني و دانشگاه‌ها از طريق تأمين استاد، كتاب و ساير پشتيباني‌هاي فرهنگي و ....

- ارسال كتاب و جزوهای آموزشي به مشتركين و درخواست‌كنندگان.

ـ تقويت بخش آموزشي سمعي ـ بصري (نوار كاست صدا و تصوير و CD)

ب : آموزش نقاشي و طراحي(مینیاتور)

ج : آموزش خوشنويسي (به ویژه نستلیق)

- برپايي اردوهاي آموزشي ـ تفريحي.

3- پژوهش ترجمه و انتشارات

-زبان و ادبيات فارسي

- نسخه هاي خطي

-ايران شناسي

- اقبال شناسي

- انتشار كتاب و مقاله

4- بزرگداشت‌ها

-بزرگداشت مفاخر ادبي و فرهنگي ايران و شبه قاره

مشاهیر پاکستان:

مزار اقبال لاهوري در لاهور

شعراي بزرگ پاكستان عبارتند از: علامه اقبال لاهوري (متوفي به سال 1938) فيض احمد فيض(اشعار كلاسيك عمدتاً با موضوع طبقه ضعيف جامعه) ن.‌م. رشيد و احمد فراز كه اشعار هر دو در سبك غيرسنتي سروده شده است. در زمينه داستان‌نويسي، مشهورترين‌ها عبارتند از: مانتو(در زمينه داستانهاي كوتاه) عبدا...حسين(در زمينة رمان‌نويسي كه رمان او بنام « اوداس ناسلين » درخصوص مسائل جامعه مدرن بسيار مشهور است) و نويسندگان ادبي اين كشور به نامهاي ممتاز مفتي، جميله هاشمي، نسيم حجازي ، انتظار حسين و اشغال احمد مي‌باشد. نقاشان شهير پاكستان عبارتند از: چوغتاي در زمينه مينياتور، استادالله بخش در مايه هاي اساطيري، فيضي رهامين، كه از دوستان محمدعلي جناح بوده، در زمينه پرتره‌هايي با زمينه تاريخي ـ قومي و قشر فرودست جامعه، آنامولكااحمد، حاجي شريف، شاكرعلي، زبيده آقا، احمدپرويز ، علي امام، صادقين، گلجي، انورجمال شمزا، بشيرميرزا، ليلا شهزاده، صفي صفدر، احمد پرويز، غلام رسول و كولين ديويد هست. موسيقي سنتي پاكستان ريشه در سنتهاي كلاسيك آمريكاي جنوبي دارد. لاهور مركز موسيقي پاكستان است و شايد مشهورترين موسيقدانان اين كشور، مرحومه نورجهان باشد كه خصوصاً موسيقي فيلم را در اين كشور در سيطره خود داشت.

5- وحدت و همبستگي اسلامي

(ارتباط با شخصيت هاي مسلمان، تاثيرگذار در حوزه وحدت اسلامي)

6 ـ نمايشگاه ها

- نمایشگاه قرآن

ـ نمايشگاه ايران‌شناسي

ـ نمايشگاه كتاب

ـ نمايشگاه خوشنويسي

ـ نمايشگاه طراحي و نقاشي مينياتور

ـ نمايشگاه تمبر

ـ نمايشگاه نرم‌افزارهاي اسلامي و ايراني.

- نمایشگاه صنایع دستی

7ـ مسابقات فرهنگي

ـ مسابقه نگارش مقاله و سفرنامه

ـ مسابقات سخنراني به زبان فارسي

ـ مسابقات سراسري حفظ و قرائت قرآن كريم

8ـ همايش‌هاي فرهنگي و علمي و هنري

9 - انجمن هاي ادبي

10- رسانه اي و هنري

ـ همكاري فعال با مطبوعات و راديو ـ تلويزيون

ـ راه‌اندازي وب‌ سايت نمايندگي ها و تقويت و روزآمد كردن آن

ـ ترجمه و دوبله فيلم به زبان اردو

ـ همكاري با گروه‌هاي هنري ( سينمايي و تلويزيوني )

11- اعزام ا ستادان و شخصيت‌هاي علمي ـ فرهنگي و هنري و دانشجويان

ـ اعزام استادان براي شركت در سمينار بين‌المللي استادان زبان فارسي در تهران.

ـ اعزام استادان براي شركت در سمينار ايران‌شناسي در تهران.

ـ اعزام علما و دانشمندان براي شركت در كنفرانس بين‌المللي وحدت اسلامي.

ـ اعزام استادان قرآن‌پژوه و خوشنويس براي شركت در نمايشگاه بين‌المللي قرآن كريم تهران.

ـ اعزام استادان و دانشجويان ممتاز به تهران براي شركت در دوره دانش‌افزايي زبان فارسي.

فرصت ها در پاكستان

اشتراکات فرهنگی و تاریخی

پيشينه ،گستردگی و عمق مشترکات فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با پاکستان را می توان در دو مقطع تاریخی که هر کدام از این دو مقطع دارای ویژگی ها يي می باشد بیان کرد:

الف- پيش از اسلام

دوره اول مربوط به پيش از اسلام است که تاریخ و فرهنگ دو سرزمین را به هم مربوط می کند در این دوره ریشه های عمیق فرهنگی اعم از نژادی و زبانی آثار مشترکی را برای دو ملت به همراه داشته است.

در آثار به جامانده از تمدن درخشان موهنجودارو که در وادی سند و در سال های 1500-2500 پیش از میلاد وجود داشته ارتباط و شباهت هايی مشاهده می شود. با ورود آریايی ها به این سرزمین مشابهت های بسیاری در افسانه ها و اسطور ه های دوملت ایجاد شد. به همین دلیل برخی از زبان شناسان معتقدند زبان های سانسکریت و فارسی باستان و اوستايی از یک ریشه نشات می گیرند. از زمان هخامنشیان آثار مستندی موجود است که نشان می دهد منطقه شبه قاره در آن روزگار خراج دهنده حکومت مرکزی ایران بوده و از این زمان، زبان فارسی مهم ترین عامل در روابط ایران و آن مناطق به شمار آمده است .

در زمان ساسانیان نمونه اعلای پیوستگی های فرهنگی را مشاهده می کنیم. در این دوره آمد و شد ایرانیان به منطقه شبه قاره رو به فزونی نهاد.

ب- دوره پس از اسلام

در این دوره افزون بر مشترکات تاریخی و فرهنگی، دین نیز به عنوان یک عامل مشترک بسیار نيرومند در همسويی دو ملت نقش اساسی ایفا کرده است.

بعد ها در پی حضور محمود غزنوی در منطقه شبه قاره، از آن جا که در لشکر غزنوی هزاران سرباز مسلمان به همراه ادیبان و دانشمندان حضور داشتند زبان فارسی به همراه هنر،آداب و رسوم ایرانی به طور جدی و همه جانبه وارد این سرزمین شد و تمدن ایرانی را ریشه دار ساخت. ضمن آن که عالمان و عارفان ایرانی بسیاری در تبلیغ و ترويج و گسترش اسلام در این مناطق نیز منشاء اثر بوده اند.

پس از استقلال پاکستان در سال 1947 ایران اولین کشوری بود که استقلال پاکستان را به رسمیت شناخت و با این کشور پيمان دوستي امضا کرد .

اشتراک مرزی

وجود 893 کیلومتر مرز مشترک سبب شده به رغم تنش هايی که گاهي در روابط سیاسی بین دو کشور ایجاد شده دو ملت به همزیستی مسالمت آمیزی دست يازند. افزون بر آن که وجود همجواری هزینه های ارتباطی را کاهش داده و سبب تسهیل روابط فرهنگی شده است. اگر چه اكنون با بي كفايتي برخي مسئولان پاكستاني اين فرصت ارزنده براي دو كشور به تهديد و ناامني مرزي براي ايران تبديل گشته است.

ویژگی مهم زبانی

زبان فارسی برای قرن ها زبان رسمی و دیوانی منطقه شبه قاره بود تا این که انگلستان پس از تسلط بر این منطقه سیاست زدودن فرهنگ ایرانی را در پیش گرفت و زبان انگلیسی را ترویج و گسترش داد ، پس از استقلال پاکستان زبان اردو به عنوان زبان رسمی انتخاب شد .

حدود 60 درصد واژه هاي زبان اردو ، فارسی است و یا ریشه فارسی دارد به گو نه ای که بسیاری از زبان شناسان زبان اردو را دختر زيباي زبان فارسی می دانند.

رسم الخط

رسم الخط اردو و فارسي یعنی نستعليق بين دو زبان اردو و فارسي مشترك است . اگر چه در شيوه نگارش زبان اردو از حيث كرسي بندي و تركيب از رسم الحط ايراني الگو گيري نشده و از زيبايي آن كاسته شده است.

نوروز (جشن بهاران)

برگزاري نوروز در بين شيعيان پاكستان مرسوم است با این تفاوت که مدت آن تنها يك روز است برخي از خانواده ها انداختن سفره هفت سين و گل سرخ هنگام تحويل سال و پوشيدن لباس نو و دادن هديه به فرزندان و اقوام را جزو سنت هاي خود مي دانند. اما جشن بهاران با اشتراك هايي با حال و هواي مردم ايران در بهار قرابت هايي دارد.

اشتراکات دینی

آيين سوگواري ، عید فطر و عید قربان

برپايي محافل سوگواري در محرم ، سينه زني و آيين تعزيه مشابه ايران است.

دو عيد قربان و فطر نیز مانند ایران برگزار می شود. برپايي نماز عيد و جشن و سور و شادماني و ديدار خويشاوندان و دوستان نیز از سنته است.

بشقاب غذاي معروف پاكستاني – سيخ كاباب و چيكن تيكا

وجود بسترهای مناسب فرهنگی

قرار داد فرهنگی که به امضاي مسئولان دو کشور رسيده است و هم چنین وجود دفاتر و نمایندگی های رسمي ج.ا. ايران در پاكستان اعم از نمایندگی های سياسي و فرهنگي و آموزشي (مديريت مدارس آموزش و پرورش شبه قاره) ، نمایندگی صدا وسیما، نمايندگي خبرگزاري جمهوري اسلامي، دفتر هواپيمايي و..... هم چنین حضور چند عضو پاكستاني در مجامع عمومي مجمع جهاني اهل بيت (ع) و مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي بستر مناسبی را برای انجام فعاليت های فرهنگی در آن کشور فراهم آورده است .

اولويت روابط فرهنگي

- مشتركات ديني، فرهنگي و تاريخي،

- اكثريت مسلمان (160 ميليون نفر) و وجود حدود 35 ميليون دوست داران اهل بیت (25% جمعيت پاكستان)،

همسايگي،

- رويكرد گسترده مردم و علاقه مندي آنان به جمهوری اسلامي و امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري.

- وجود اهداف مشترك و همسويي دو كشور به ويژه در بعد بين الملل،

اشتراك حدود 40% زبان فارسي و اردو و همخواني رسم الخط زبان اردو با رسم الخط نستعليق زبان فارسي،

- پيشينه 800 ساله زبان فارسي به عنوان زبان رسمي و ديواني شبه قاره هند و پاكستان،

- وجود بخش ها و دپارتمان ها و كرسي هاي زبان فارسي و اتاق هاي ايران شناسي در مراكز آكادميك و دانشگاهي و آموزشي دولتي و سازمان هاي غير دولتي،

- عضويت مشترك با ايران در سازمان هاي فرهنگي، علمي و اقتصادي مانند اكو، دي 8 ، آيسيسكو،

- وجود گسترده مدارس و حوزه هاي علوم ديني و حضور دانش آموختگان علوم ديني پاكستاني در ايران،

- وجود دفاتر رسمي نمايندگي ج.ا. ايران در پاكستان، اعم از فرهنگي، سياسي، آموزشي، اقتصادي، ترابري، رسانه اي و مذهبي،

- جايگاه استراتژيك پاكستان در منطقه و بویژه براي ايران،

- تبادل گسترده استاد و دانشجو و حضور بيش از 200 دانشجوي ايراني در آن كشور.

- وجود احزاب، گروه هاي ديني و سياسي تاثير گذار بر مسلمانان منطقه.

- حضور چند عضو پاكستاني در مجمع عمومي دو مجمع جهاني اهل بيت (ع) و تقريب مذاهب اسلامي.

تنگناها

- بالا بودن درصد بی سوادی و پايین بودن سطح علمی مراکز و علمای دینی، سطحی نگری ، ضعف بنیه فکری و فرهنگی در بین اقشار مختلف. این ضعف از عواملی است که اثر بخشی پیام های فرهنگی ما را محدود می‌کند .

- رشد سکولاریزم در جوامع شهری و به خصوص بین جوانان و تحصیلكره ها و حتی در بین بعضی سران احزاب سیاسی، مدیران، دانشگاهیان و حامیان این تفکر در دستگاه های اداری.

- وجود رقبای فرهنگی خارجی با انگیز ه های متعدد و مختلف و رشد فزاینده عملکرد آن ها با صرف هزینه های بسیار بالا و با در اختیار داشتن ابزارهای پیشرفته و برنامه های منظم و دقیق.

- گسترش بی رویه ماهواره، ویدئو کلوپ ها و حضور رو به رشد قدرت های غربی و مراکز آموزشی آنان.

- فرقه گرايی و وجود گروه ها و احزاب افراطي .

- وجود فشارهای مرئی و نامرئی نسبت به حضور فرهنگی جمهوری اسلامی در آن کشور.

- برتری اندیشه سیاسی بر تفکر فرهنگی که موفق شده فضای فرهنگی و مذهبی جامعه را دراختیار بگیرد وآن را به سمت امور سیاسی هدایت كرده و در نتیجه پایگاه های فرهنگی را سست و محدود کند .

*******************

اهداف فرهنگي جمهوري اسلامي ايران

- معرفی و عرضه فرهنگ و تمدن اسلامی –ایرانی

- شناسايی و احیای میراث مشترک فرهنگی ایران و پاکستان

- ترویج و گسترش همبستگي اسلامی و انديشه تقریبی

- تحکیم و توسعه روابط با ایرانیان مقیم

- تقویت و ارتقاء وضع فرهنگی و جایگاه اجتماعی مسلمانان.

- ترویج زبان و ادبیات فارسی و تقویت مطالعات ایران شناسی.

ویژگی های مهم پاکستان

پاکستان به لحاظ موقعیت ژئوپلتیک خود دارای اهمیت و حساسیت ویژه ای است تا آن جا که اغراق نخواهد بود اگر گفته شود مواضع و نحوه تعامل این کشور با همسایگان خود تاثیر مستقیمی بر شکل گیری موازنه قوا در منطقه دارد. این کشور با توجه به همجواریش با جمهوری اسلامی ایران و تاثیری که در سیاست گذاری راهبردی ایران دارد ، از جایگاه خاصی برخوردار مي باشد. دو کشور در مسايل منطقه ای و بین المللی مختلفی با هم همکاری می نمایند ، ضمن اين که در سازمان های چند جانبه از جمله ECO- D8 – OICتشریک مساعی دارند و نیز هر دو کشور از اعضای ناظر پیمان شانگهای به شمار مي روند.

اگر از منظر سیاست های کلان و راهبردي انقلاب اسلامی در عرصه فعالیت های فرهنگی خارج از کشور هم به موضوع نگریسته شود گسترش روابط با همسایگان جمهوری اسلامی همواره مورد تاکید بوده و به خصوص که 98درصد جمعیت پاکستان مسلمانند و حدود 20 تا 25 درصد این جمعیت را دوست داران جدی اهل بیت تشکیل می دهند. از این رو با در نظر داشتن این وجه اشتراک فوق العاده مهم و تاثیر گذار که طبعاً همدلی نیرومندی را بین دو ملت سبب شده و آثار آن را هم بارها در مواضع ملت پاکستان در برابر بیگانگان برای دفاع از حقوق ملت ایران شاهد بوده ایم به تنهايی بیانگر لزوم و ضرورت حضور فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آن کشور است .

اگر به دوران هاي پيشين بازگردیم، بررسی های باستان شناسی نشان می دهد که پیوستگی های فرهنگی دو ملت از دوران باستان وجود داشته و بعدها پس از ورود اسلام به منطقه شبه قاره عارفان و عالمان ایرانی از طریق زبان فارسی در ترویج و گسترش آن تلاش بسیاری نمو ده اند، چنان که نزدیک به هشت قرن زبان فارسی زبان رایج و دیوانی شبه قاره بوده و در حال حاضر نیز اقشار مختلف مردم زبان و ادبیات فارسی را فرا می گیرند و این زبان در دانشکده ها و دانشگا ه های مختلف پاکستان تدریس می شود و نشريات فارسی از سوی دولت و بخش خصوصی چاپ و منتشر می گردد. علامه اقبال نيز نيمي از افكار و انديشه هاي خويش را در قالب شعر به زبان فارسي بيان كرده است كه در احيا و گسترش اين زبان در منطقه تاثير به سزايي داشته است.

از زبان فارسی که بگذریم در جای جای این منطقه می توان سبک و تاثیر هنری ایرانی را نیز مشاهده کرد برای نمونه آثار ارزشمند و با شکوهی مانند تاج محل ،مسجد مروارید در آگره ،مسجد وزیرخان و مسجد جامع لاهور و هم چنین قلعه پادشاهی با تاثیر پذیری از هنر و سبک معماری ایرانی خلق شده اند.

گفتنی است که ایران نخستین کشوری است که جمهوری تازه تأسیس اسلامی پاکستان را در سال 1948 میلادی به رسمیت شناخته و در تاریخ 29 بهمن 1328 (18 فوریه 1950) با آن کشور عهدنامة مودت بست. موافقت‌نامة فرهنگی دو کشور در 10 اسفند 1334 (9 مارس 1956) منعقد گردید و از آن پس هر سه سال برنامة مبادلات فرهنگی، علمی و آموزشی تجدید می‌شده است.

پاکستان نیز نخستین کشوری است که جمهوری اسلامی ایران را پس از پیروزی شکوه‌مند انقلاب اسلامی‌اش به رسمیت شناخت .

عابدي


منابع :

1- آرشيو اداره كل فرهنگي آسيا و اقيانوسيه- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي

2- يادداشت هايي درباره پاكستان (محمد سعيد معزالدين)

3-اولويت هاي فرهنگي در پاكستان- تنظيم و ويرايش محمد سعيد معزالدين

4- فعاليت هاي فرهنگي ج.ا.ا در پاكستان (محمد سعيد معزالدين)

5- برخي وب سايت هاي فرهنگي و آموزشي ايران و پاكستان

6- گزارش های فرهنگی نمایندگی های ایران در پاکستان به ویژه لاهور 1379-1382

7- آرشیو سازمان حج و زیارت

خوانده شده 23406 مرتبه

نظرات   

+13 #5 آیتی 1394-10-21 18:00
خیلی عالی بود ممنونم
دوست داشتم در مورد فیصل آباد بیشتر بدانم و نیز تراکم شیعیان در هر منطقه
نقل قول
+14 #4 سعیداله سالارپور 1393-08-23 21:44
سلام عالی بود اگر در زمینه تجارت بیشتر اطلاعات میدادین بهتر بود
نقل قول
+20 #3 پویا 1393-02-23 13:10
خیلی خیلی ممنون به من خیلی کمک کردین
نقل قول
+15 #2 لاله 1392-09-26 18:18
ممنون و خیلی متشکر . این سایتتون خیلی به من کمک کرد . چون پی دی اف بود ممنون .
نقل قول
+16 #1 جمالی 1392-05-10 02:25
ضمن تشکر از شما، اطلاعات و آگاهی های جامع و خوبی در این نوشته کسب کردم.
نقل قول

نظر بدهید


Security code
بروزرسانی