آیا محبت امیرالمؤمنین علی(ع) میتواند بهانهای برای چشمپوشی از گناه و ترک تکلیف باشد؟ برخی با برداشتهای نادرست از روایات، چنین پنداشتهاند که محبت اهلبیت(ع) جای عمل را میگیرد یا انسان را از مسئولیت شرعی معاف میکند. در ادامه توضیحات آیتالله حائری شیرازی را به این پرسش میخوانیم.
این تصور که محبت اهلبیت (علیهمالسلام) مجوزی برای ارتکاب گناه است، خطایی بزرگ و تهمتی نارواست. هیچیک از امامان معصوم چنین اجازهای ندادهاند؛ چراکه محال است انسانی با حرکت در مسیر پاکی، به سمت ناپاکی برود بدون عضو شدن در ولایت طاغوت.
واقعیت این است که انسان همواره در معرض انتخاب میان «ولایتالله» و «ولایت طاغوت» است. نباید تصور کرد که ولایت طاغوت لزوماً ظاهری عجیب و غریب دارد؛ هرگاه انسانی از هوای نفس خود پیروی میکند و به گناهی (مانند غیبت) تن میدهد، در همان لحظه تحت ولایت طاغوت قرار گرفته است. در حقیقت، نفس امّاره در لحظهی ارتکاب گناه، بر انسان ولایت مییابد.
البته این احتمال وجود دارد که انسانی در مسیر ولایتالله گام برمیدارد و رشتهی محکمِ محبت علی (علیه السلام) در جانش استوار است، اما در لحظهای دچار لغزش یا گناهی میشود. نکته اینجاست که این لغزش، او را از آن کاروان اصلی خارج نمیکند و از پای در نمیآورد؛ زیرا مؤمنِ حقیقی به محض ارتکاب گناه، دچار تشویش و پشیمانی میشود و به سوی پروردگار بازمیگردد.
در وصف این افراد میفرمایند:
«حُبُّ عَلی حَسَنه لا تَضَر معَها سیِئه»
یعنی زمانی که وسوسهای از شیطان بر آنان عارض میشود، به یاد خدا میافتند و بلافاصله بینا میشوند.
این همان حسن تذکر است؛ یعنی محبت اهلبیت، عاملی است که مانع از سقوط همیشگی میشود و بازگشت و توبهی فوری را برای انسانِ مؤمن ممکن میسازد.
اینکه گفته میشود انسانِ تحت ولایت خدا ممکن است مرتکب گناه شود، اما گناه او را از پا درنمیآورد، به این معناست که ولایت الهی در باطن او همچنان حاکم است؛ از همین رو، وقتی لغزشی از او سر میزند، درونش منقلب میشود، پشیمان میگردد و به توبه روی میآورد.
همچنین، اینکه در برخی روایات آمده است حُبّ علی حَسنه لا تضر مَعَها سیّئه است، به این معنا نیست که محبت امیرالمؤمنین (ع) جای نماز را میگیرد یا گناه را برای انسان حلال میکند. این برداشت، فهم نادرست از روایت است، نه بیان یک قاعدهی دینی.
محبّ حقیقیِ علی (ع) بر گناه اصرار نمیورزد؛ زیرا محبت، او را نسبت به خطا حساس میکند و نمیگذارد گناه در وجودش ریشه بدواند و کهنه شود. چنین انسانی به محض لغزش، به جبران و اصلاح برمیخیزد و با زبان دل میگوید: «یا علی، طهّرنی؛ مرا پاک کن.»
در حقیقت، محبت اهلبیت (ع) انسان را از درون دگرگون میکند، نه اینکه تکلیف را از او بردارد. این محبت، زمینهی پاکی، بازگشت و توبه را در انسان زنده نگه میدارد؛ همانگونه که بندهی دلباخته، به مدد عنایت مولایش از آلودگی رهایی مییابد و پاک میشود. از این منظر است که میتوان گفت: محبت علی (ع) انسان را به سوی طهارت میبرد، نه به سوی توجیه گناه.