در نظامِ تعلیم و تربیت، احترام نه یک آدابِ تشریفاتی، که بنیادیترین رکنِ برقراریِ «رابطهی آموزشی» است. محمدجواد فلاح با تکیه بر «مصادیقِ احترام»، به واکاویِ ضرورتِ تکریمِ متقابل در تعامل با نسلِ جوان و نوجوان میپردازد.
مسئله احترام، پیش از هر چیز، از مسائل مهم اخلاقی است و در فضای تعلیم و تعلم نیز جایگاهی ویژه دارد. در روایات، نکات قابل توجهی درباره احترام متقابل میان استاد و شاگرد بیان شده است. هرچند استاد موظف است شأن و کرامت دانشجو را حفظ کند و دانشجو نیز باید حرمت استاد را پاس بدارد، اما در منابع دینی، بر احترام فراگیر نسبت به معلم تأکید بیشتری شده است.
از امیرالمؤمنین علی علیهالسلام نقل شده است:
«قُم لِأَبیکَ وَمُعَلِّمِکَ وَإِن کُنتَ أَمیراً.»«قُم لِأَبیکَ وَمُعَلِّمِکَ وَإِن کُنتَ أَمیراً.»
برای پدر و معلم خود به احترام برخیز، هرچند امیر و فرمانروا باشی.
این اهمیت در روایات دیگر نیز آشکار است؛ چنانکه در حدیثی آمده است:
«أَکْرِمُوا الْعُلَمَاءَ فَإِنَّهُمْ وَرَثَةُ الْأَنْبِیَاءِ فَمَنْ أَکْرَمَهُمْ فَقَدْ أَکْرَمَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ.»
(دانشمندان را گرامی بدارید که آنان وارثان پیامبراناند؛ و هر کس آنان را تکریم کند، در حقیقت خدا و رسولش را تکریم کرده است.)
این تعبیر به شکل عام، وجوب تکریم و رعایت حرمت اهل علم را تبیین میکند؛ تکلیفی که بهطور خاص متوجه دانشجو، فراگیر و متعلم است تا ادب و احترام شایسته را نسبت به استاد و معلم به جا آورد.
نکتهی شایان توجه آن است که تأکید اولیای الهی بر رعایت ادب و احترام، صرفاً یک توصیهی اخلاقیِ انتزاعی نیست، بلکه در نظام تکوین واجد آثار وضعیِ عمیق و ملموسی است که شایستگی و توفیق علمی و معنویِ متعلم را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد.