Ermenistan’ın güneyinden geçecek ABD destekli koridor projesi Tahran’da alarma yol açtı; üst düzey yetkililer Washington’un İran’ın kuzey sınırında kalıcı bir yer kazanmaya hazırlandığından kaygılanıyorlar.
Ermenistan parlamentosunun 28 Ekim 2026’da “Trump Yolu’” (TRIPP) anlaşmasını onaylaması Güney Kafkasya’da bir dönüm noktası oldu. Tahran, İran’ın Ermenistan’la tek doğrudan kara sınırı boyunca, Ermenistan’ın Syunik eyaleti üzerinden planlanan ABD destekli projenin, Washington’un İran’ı kuşatma yönündeki çabalarına hizmet edebileceğinden endişeli.
Başlıca kaygı, ABD’nin yüzde 74, Ermenistan’ın yüzde 26 hisseye sahip olacağı, ilk aşamada 49 yıl sürecek ve Ermenistan’ın payını yüzde 49’a çıkaracak, daha sonra 50 yıl daha uzatılması öngörülen ortak şirket önerisi. İran bu düzenlemeyi, kuzey sınırlarının yakınında uzun vadeli bir Amerikan stratejik varlığının önünü açacak adım olarak görüyor.
Velayati kırmızı çizgiyi çiziyor
İran’ın en yüksek dini lideri Mücteba Hamaney’in uluslararası ilişkilerden sorumlu kıdemli danışmanı Ali Ekber Velayati, 5 Kasım 2026’da Ettela’at gazetesinde “Sayın Başbakan’la açıkça ve samimiyetle” başlığıyla yayımlanan makalesinde bu gelişmeye yönelik İran’ın en sert tepkilerinden birini dile getirdi.
Velayati, “Trump Yolu’” projesinin onaylanmasını “asil Ermeni milletine utanç getirecek” “temelsiz ve düşüncesizce” bir adım olarak nitelendirdi ve sonuçlarından Başbakan Nikol Paşinyan’ı sorumlu tuttu.
Ermenistan dışişleri bakan yardımcısı ve Tahran büyükelçisiyle yaptığı görüşmelere atıfta bulunan Velayati, Rusya’nın Ukrayna savaşıyla meşgul olmasının Güney Kafkasya’yı korumasız bırakacağının sanılmaması konusunda uyardı.
Velayati ayrıca, İran’ın bölgenin güvenliğini sağlamayı “Rusya olsun ya da olmasın” kendi sorumluluğu saydığı yönündeki açıklamasını da yineledi ve Ermenistan büyükelçisine şöyle söylediğini hatırlattı: “Eğer Trump ve müttefikleri İran’ın bu kırmızı çizgisini aşmaya çalışırlarsa bacaklarını kırarız.”
İran’ın eski dışişleri bakanı (1981–1997) ve Hamaney’in kıdemli danışmanı olarak ülkenin en üst karar alma organlarıyla yakından ilişkili olan Velayati’nin sözleri kayda değer bir siyasi ağırlık taşıyor.
Velayati’nin Paşinyan’a yönelik sert eleştirisi, Tahran’ın kırmızı çizgilerini kesin bir şekilde bildirme çabasına işaret ediyor. Bu yaklaşımın İran dış politikasında bir karşılığı da var: dini lidere yakın isimler görüşleri daha sert biçimde dile getirirken resmi diplomatik kanallar açık tutuluyor.
İran Dışişleri Bakanlığı ise Ermenistan’ın “Ermeni topraklarında hiçbir Amerikan askeri gücünün konuşlandırılmayacağı” yönündeki güvencelerine işaret ederken Tahran’ın gelişmeleri “çok yakından” izlediğini vurguladı.
Dolayısıyla Velayati’nin müdahalesi özel bir önem taşıyor; bu, TRIPP’e muhalefetin İran’ın diplomatik kurumlarının diplomatik tutumunu çok aştığını gösteriyor.
İranlı parlamenterlerden ABD’nin köprübaşı edinme çabasına karşı uyarılar
İran Parlamentosu Milli Güvenlik ve Dış Siyaset Komisyonu üyesi Alaeddin Borucerdi de bu gelişmelere cevap olarak Trump Yolu’nu “İran için bir güvenlik tehdidi” diye nitelendirdi.
The Cradle’a konuşan Borucerdi, İran’ın İran–Ermenistan sınırına başka ülkelerin yerleşmesine ilişkin endişelerinin uzun süredir devam ettiğini belirterek şunları söyledi:
“Bu geçiş güzergâhına ilişkin anlayışımız, ABD’nin bir tampon bölge oluşturmaya çalıştığı yönünde; bu İran için kabul edilemez. Ermenistan’ı dost bir ülke olarak görüyoruz ve bu nedenle hassasiyetlerimizi hissettiriyoruz. Çünkü Trump Yolu’nun açılması İran’ın ve Ermenistan’ın milli menfaatleri ve milli güvenliği için tehlike oluşturuyor. Britanya da bir asırdır böyle bir girişimin peşinde; şu anda perde arkasından ABD’yi öne sürüyor.”
Bir diğer parlamenter, Kamran Gazanfari de, The Cradle’a, Tahran’ın bu transit yolun doğrudan bir ABD varlığı üzerinden bölgenin jeopolitik ve güvenlik dengesini değiştirme aracına dönüşebileceğinden kaygılandığını söyledi.
Trump Yolu şekilleniyor
Ermenistan’ın TRIPP’in hayata geçirilmesine yönelik pratik düzenlemeleri yol aldıkça Tahran’ın endişeleri de derinleşti.
Ermenistan başbakanı 2 Kasım 2026’da hükümetinin TRIPP Development’ın (kurulması beklenen şirketin adı) resmen kurulmasını beklemeyeceğini ve demiryolu, otoyol ve elektrik iletim hatlarının tasarımına derhal başlayacağını duyurdu. Ermenistan başbakan yardımcısı da Syunik’te sınır tespitine yönelik altyapı çalışmalarının projeyi ilerletmek amacıyla “olağanüstü” bir şekilde ve planlanandan önce yapılabileceğini açıkladı.
Ermenistan, Tahran’ın itirazlarına rağmen projeyi ilerletiyor. İran bütün bu gelişmeleri birbiriyle bağlantılı görüyor; bazı İranlı yorumcular bunları, İran’ı karadan, havadan ve denizden kuşatmayı amaçlayan Amerikan “Demir Kapı” planıyla ilişkilendiriyor.
Washington ayrıca Irak, Pakistan ve Türkiye’ye İran’la sınır ticaretini kısıtlama yönünde baskı yapıyor; ancak bu ülkelerin üçü de tam bir kapatmaya direniyorlar. Irak, El-Şib dahil bazı geçiş noktalarını geçici olarak kapattı; Pakistan ise Gabd–Rimdan’ı kapattı ancak daha sonra yeniden açtı.
ABD’nin deniz ablukası, İran havayollarına yönelik kısıtlamalar ve İran’ın kara sınırları ile Hazar Denizi üzerinden işleyen ikmal ağlarını hedef alan yeni kurulan Demir Kapı Görev Gücü de bölge üzerinde ilave bir baskı oluşturuyor.
Syunik üzerindeki eski mücadele
Tahran’daki Çağdaş Tarih Araştırmaları Enstitüsü Dış Siyaset Araştırmaları Grubu başkanı Dr. Hüseyin Ahmedi, Trump Yolu ve “Zangezur Koridoru” denilen planların yeni olmadığını vurguluyor.
Ahmedi, Türkiye’yi Güney Kafkasya ve Orta Asya’ya bağlama arzusunu Osmanlı Sultanı Selim’e kadar götürüyor; daha sonra Atatürk’ün de benzer hedefler peşinde koştuğunu, ancak Sovyetler Birliği’nin kurulmasının ise bu tür planları akamete uğrattığını savunuyor.
Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından bu plan, ABD Dışişleri Bakanı’nın eski bir danışmanı tarafından önerilen “Goble Projesi” halini aldı. İkinci Karabağ Savaşı’nın sonuçlarından öncesine ait olan bu öneriye göre Ermenistan, İran sınırı yakınında Syunik eyaletinin güneyinde bir toprak şeridini, Ermeni nüfuslu Dağlık Karabağ’a erişim sağlayacak Laçin yolu üzerinde kontrol karşılığında Bakü’ye devretmeliydi.
Bu, bugünkü Trump Yolu’na benzer bir koridor yaratacaktı. İran o dönemde plana karşı çıktı. Ahmedi’ye göre o sırada İslam Devrimi Muhafızları Ordusu’nun başında bulunan, şimdi İran Yüksek Milli Güvenlik Konseyi sekreteri olarak görev yapan Muhsin Rızai, planın uygulanması yönünde girişimler olması halinde Tahran’ın askeri çatışmaya başvuracağı konusunda Washington’u uyardı.
Dolayısıyla İran’ın Güney Kafkasya’daki koridor projelerine muhalefeti birkaç on yıl öncesine dayanıyor ve Tahran, Ermenistan’la sınırının ortadan kaldırılmasına ya da bölgesel güç dengesinin Güney Kafkasya’daki herhangi bir ülkenin lehine değiştirilmesine sürekli olarak karşı çıkıyor.
İran’ın eşiğinde ikinci bir Hürmüz mü?
Önde gelen Avrasya uzmanı Dr. Ahmed Kazımi de Trump Yolu’nu İran’ın kuzeyinden emtia ve enerji sevkiyatında kullanılabilecek ve ABD’nin İran’ın kontrolü dışında tutmak istediği “ikinci Hürmüz Boğazı” olarak görüyor.
Kazımi, projenin mülkiyet yapısı göz önüne alındığında Ermenistan’ın egemenlik ve yargı yetkisi güvencelerinin yetersiz kalabileceği düşüncesinde. Bu bağlamda ABD kontrolündeki özel işletmecilerin sınır kapılarındaki gümrük ve idari hizmetlere dahil olmasına dikkat çekiyor.
Ermenistan devleti ülkesinin sınırları, gümrük ve göç işleri üzerinde resmi kontrol sahibi olsa bile operasyonel düzenlemeler Syunik’te “uzun vadeli bir Amerikan stratejik varlığına” yol açabilir.
Kazımi, Amerikan askerleri olmasa bile projenin Ermenistan’ı kademeli olarak Washington’un menfaatlerine yaklaştırırken İran’ın bölgedeki konumunu zayıflatabileceğini vurguluyor.
Buna göre Tahran kırmızı çizgisini yalnızca “Amerikan askeri güçlerinin varlığı” ile değil, aynı zamanda “Amerikan operasyonel ve siyasi nüfuzunun varlığı” ile tanımlıyor. Ermenistan’ın mevcut güvencelerinin uygulanmasını, Amerikan rolüne ilişkin belirli kısıtlamalar, sınır kapılarının yönetiminde şeffaflık ve ayrıca bir uyuşmazlık çözüm mekanizması kurulması dahil operasyonel ve kurumsal güvenceler olmadan yeterli görmüyor.
Tahran seçeneklerini tartıyor
Tahran Üniversitesi profesörü Dr. Şiva Alizade, Trump Yolu sorunuyla başa çıkmak için yeni bir Kasım Süleymani’nin ortaya çıkacağına inanıyor. Bu özellikle önemli; çünkü Tahran bu projeyi, önerilen Zangezur Koridoru ve Demir Kapı planıyla birlikte kendisini kuşatmaya yönelik tamamlayıcı tedbirlerin parçası olarak görüyor.
Alizade, İran’ın istihbarat kapasitesi, bölgesel etkisi ve Güney Kafkasya’yla tarihi bağlarının Tahran’a ABD ve İsrail’le gelecekteki olası çatışmalarda kullanabileceği bir “Kafkasya kartı” verdiğini savunuyor. Bölgeyi batı dünyasına enerji sevkiyatı için son darboğaz olarak nitelendiriyor ve İran’ın bunu uygun zamanda sıkacağını söylüyor. Yine de Tahran’ın, Amerikalıların varlığından kaynaklanan tehdidi “varoluşsal” saymadıkça askeri seçeneğe başvurması olası değil.
Gazanfari İran devletinin bu konudaki yaklaşımının ana hatlarını çiziyor. Siyasi olarak, sınır değişikliklerini önlemek ve her türlü ABD askeri konuşlanmasına veya güvenlik düzenlemesine karşı çıkmak için Ermenistan ve Azerbaycan’la diplomatik istişareler ve baskı çağrısında bulunuyor.
Bunun ekonomik odak noktası, Aras koridorunu geliştirmek, İran’ın transit yollarını güçlendirmek ve bölge devletlerinin İran’ın üretim, lojistik vb. kapasitesine ekonomik bağımlılığını artırmak. Güvenlik alanında çabalar, Ermenistan’la güvenlik işbirliğini güçlendirmenin yanı sıra istihbarat ve sınır gözetimini geliştirmeyi içeriyor. Askeri yaklaşım, savunma hazırlığını sürdürmeyi, ülkenin kuzeybatısında caydırıcılığı güçlendirmeyi ve İran’ın “kırmızı çizgilerini” açıkça ilan etmeyi gerektiriyor.
Gazanfari, Washington’un Kafkasya’daki artan varlığının Rusya’nın geleneksel konumunu zayıflatmayı, Çin’in Avrasya ulaştırma yolları boyunca ekonomik ve transit menfaatlerini baltalamayı ve ABD’nin bölgedeki kozlarını artırmayı amaçladığını savunuyor.
Bu şartlar altında İran, diplomatik koordinasyon, Kuzey-Güney Koridoru’nun güçlendirilmesi ve güvenlik değerlendirmelerinin paylaşılması yoluyla Rusya ve Çin’le siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarında işbirliği yapabilir.
Borucerdi, Demokratların Kongre’deki seçim kazanımlarının Çin ve Rusya’nın muhalefetiyle birlikte Trump Yolu’nun kaderini değiştirebileceğini savunuyor:
“Demokratların Trump Yolu’nun kurulmasına ilişkin tutumu Cumhuriyetçilerinkinden farklı; dolayısıyla ileride farklı gelişmeler beklemek gerek. Bu yolun açılması aynı zamanda Çin ve Rusya’nın da menfaatlerine aykırı. Çin, Türkiye’deki sertlik yanlısı güçlerin, Britanya ile gizli işbirliği halinde, IŞİD şebekeleri için savaşçı toplamak ve Çin’e meydan okumak amacıyla Sincan bölgesine bir kara bağlantısı kurmak peşinde olduğunu biliyor. Dolayısıyla Trump projesinin uygulanması hiç de pürüzsüz olmayan bir yoldan geçiyor.”
Erivan Tahran’a ne ölçüde garanti verebilir?
Ermenistan, TRIPP’in ve Batı’yla ilişkilerinin İran’a yönelik bir güvenlik tehdidine dönüşmeyeceğine dair İran’a pratik ve güvenilir güvenceler sağlayabilirse Tahran Ermenistan’la ilişkilerini güçlendirecektir.
Ancak Erivan yalnızca resmi-görünür egemenliğinde ısrar eder ve İran’ın operasyonel endişelerini—özellikle ABD’nin yüzde 74’lük başlangıç hissesi üzerinden siyasi ve istihbari etkisini—görmezden gelirse ilişkiler “stratejik ortaklık”tan “gerekli ama gergin komşuluk ilişkileri”ne gerileyecektir. İran Ermenistan’ı komşu ve ortak saymaya devam edebilir; ancak Tahran ile Erivan arasındaki güveni yeniden inşa etmek çok daha zor olacaktır.
(Ehsan Movahedian/The Cradle)