در آیه سوره مبارکه قدر «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ»؛ در شب قدر ملائک و روح نازل میشوند.
در آیه شریفه به صراحت به نزول موجودی در شب قدر اشاره می شود به نام «الروح» که بغیر ملائک است.
خداوند در سوره مبارک اسراء «وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی»؛ و از تو درباره روح می پرسند، بگو: روح از امر پروردگار من است، و از دانش و علم جز اندکی به شما نداده اند.
در روایت زیر اینطور آمده است که:
«عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنْ الرُّوحُ خَلَق أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ کَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص یُسَدِّدُهُ وَ یرشده وَ هُوَ مَعَ الْأَوْصِیَاءِ مِنْ بَعْدَهُ.
قَالَ: «الرُّوحُ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ؛ إِنَّ جَبْرَئِیلَ مِنَ الْمَلَائِکَةِ، و إِنَّ الرُّوحَ هُوَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنَ الْمَلَائِکَةِ؛ أَ لَیْسَ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ و تَعَالی: «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ
وَ الرُّوحُ»؟».
امام صادق علیهالسلام فرمودند: «روح از جبرئیل عظیمتر است؛ زیرا جبرئیل از ملائکه است و روح خلقی است بزرگتر از ملائکه. آیا خداوند متعال نمیگوید: "فرشتگان و روح نازل میشوند"؟»
* اختصاص روح
«هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ لَمْ یَکُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَی غَیْرِ مُحَمَّدٍ ص وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ یُوَفِّقُهُمْ وَ یُسَدِّدُهُمْ وَ لَیْسَ کُلَّمَا طُلِبَ وُجِدَ.)»
هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ بیان میکند که شنیدم ابو عبد الله (علیهالسلام) میگوید:
"از تو درباره روح میپرسند. بگو: روح از امور پروردگار من است." (و در اینجا بیان شده که) خلقتی بزرگتر از جبرئیل و میکائیل وجود ندارد. هیچکس از کسانی که پیش از محمد (صلیاللهعلیهوآله) آمدهاند، چنین روحی را نداشته است و او (روح) با ائمه (علیهمالسلام) میباشد و آنها را توفیق میدهد و هدایت میکند، و نه هر زمانی که درخواست شود، وجود دارد.
* نتیجه گیری:
"روح" موجودی است که در شب قدر همراه ملائک نازل میشود
علم ما نسبت به "روح" اندک است و آنچیزی که ما از "روح" میدانیم فقط آنچیزی است که در روایات بیان شده است:
_ موجودی اعظم از میکائیل و جبرائیل
_ اختصاص این روح به ائمه علیهمالسلام
_ نزول این موجود در شب قدر بر امام معصوم علیهالسلام
منابع:
سوره مبارکه قدر
سوره مبارکه اسراء85
الکافی ج2، ص: 291
بصائر الدرجات ج1ص 461