در عصر غیبت، انتظارِ فرج هنگامی به یک هویت اثرگذار دینی و اجتماعی تبدیل می‌شود که با شناخت جایگاه امام، التزام به راه او و آمادگی برای نصرت حق همراه باشد. بازخوانی وظایف منتظران، از این منظر ضرورتی برای عبور از انتظارِ صرفاً عاطفی و رسیدن به انتظارِ آگاهانه و مسئولانه است. حجت‌الاسلام‌والمسلمین رفیعی در سخنرانی خود، این وظایف و الزامات را تشریح کرده است که در ادامه تقدیم می‌شود.

انسان باید در همه‌چیز انصاف داشته باشد. یابن‌الحسنِ ما، در برابر شما وظایفی داریم؟؛ این‌ها را هم باید بگوییم. فقط نباید بگوییم شما که هستید؛ بله، شما بسیار بلندمرتبه و والایید؛ اما ما در برابر شما چه وظایفی داریم؟

امروز که روز جمعه است؛ «هٰذا یَومُ الجُمُعَة، المُتَوَقَّعُ فیهِ ظُهورُک»؛ روزی که در آن، چشم‌انتظار ظهور شماییم. ما در برابر شما وظایفی داریم.

* معرفت امام؛ نخستین گام در مسیر انتظار

نخستین وظیفه، معرفت به شماست؛ «عارفاً بِأوّلِکُم و آخِرِکُم». معرفت امام زمان(عج) یعنی شناختن ایشان. جوان‌ها باید بدانند امام زمان(عج) کیست، چرا در غیبت به سر می‌برد و چه جایگاهی در عالم و در زندگی ما دارد. دست‌کم باید یکی دو کتاب درباره امام زمان(عج) بخوانند.

پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«مَن ماتَ و لَم یَعرِف إمامَ زمانِه، ماتَ میتةً جاهلیّة»؛

هرکس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است.

مشکل مردم پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) همین بود که امام را نشناختند؛ لذا به‌جای آن‌که راه امامت را دنبال کنند، به سراغ دیگران رفتند.

همین وضعی شد که امروز مشاهده می‌کنید. امام‌شناسی همان حقیقتی است که مالک اشتر، عمار یاسر، مقداد، سلمان فارسی و ابوذر از آن برخوردار بودند.

از امام صادق(ع) پرسیدند: معرفت یعنی چه؟ ما بسیار این تعبیر را به کار می‌بریم؛ مثلاً هنگام زیارت امام رضا(ع) در مشهد می‌گوییم: «عارفاً بِحَقِّه»، یا در زیارت حضرت معصومه(س) در قم این عبارت را تکرار می‌کنیم. اما معنای آن چیست؟

حضرت فرمودند: «عارفاً بِحَقِّه»؛ یعنی او را آن‌گونه که باید، امام بدانی و حق امامتش را بشناسی. معرفت امام، یعنی همان معارفی که در زیارت جامعه کبیره بیان شده است: اینکه اهل‌بیت(ع) را خاندان نبوت، جایگاه رسالت و محل آمدوشد فرشتگان بدانیم؛ به علم، معجزه‌ها، کرامت‌ها و مقام الهی آنان باور داشته باشیم.

وقتی به مشهد می‌رویم و به امام رضا(ع) عرضه می‌داریم: «یا ابن رسول‌الله، شهادت می‌دهیم که شما ما را می‌بینید، صدای ما را می‌شنوید و پاسخ سلام ما را می‌دهید»، این یعنی معرفت.

معرفت امام، صرف دانستن چند نام و تاریخ نیست؛ بلکه اعتقاد به جایگاه الهی امام و نزدیک شدن به خدای متعال از طریق ولایت اوست: «أتقرّبُ إلی اللهِ تعالی…».

*توسل؛ تقرب به خدا از مسیر اهل‌بیت(ع)

دومین وظیفه ما، تقرب به خداوند از مسیر اهل‌بیت(ع) است؛ یعنی توسل.

امروز میلیون‌ها نفر در کربلا، گرداگرد حرم امام حسین(ع) حلقه می‌زنند. در مشهد نیز مردم به زیارت امام رضا(ع) می‌روند. ممکن است کسی بگوید انسان می‌تواند خودش در گوشه‌ای بنشیند و با خدا سخن بگوید؛ بله، این امکان وجود دارد. اما چرا به ما سفارش کرده‌اند که از طریق امام، امامزاده و اولیای الهی به خدا تقرب بجوییم؟

اهل‌بیت(ع) نشانه‌ها و راهنمایان مسیرند تا انسان راه را گم نکند. ببینید چه بسیار افرادی که با زیارت امام رضا(ع) دگرگون شده‌اند و چه بسیار کسانی که در کنار حرم امام حسین(ع) توبه کرده‌اند.

صبح‌ها دعای «اللهم کن لولیک...» را بخوانید؛ به امام زمان(عج) سلام بدهید، به نیت ایشان صدقه کنار بگذارید و همواره از ایشان یاد کنید. وقتی به کربلا می‌روید، زیارت خود را به نیابت از امام زمان(عج) به‌جا آورید.

ممکن است کسی بپرسد: «مگر امام زمان(عج) به زیارت من نیاز دارد؟» پاسخ این است که نه؛ امام به زیارت ما نیاز ندارد، اما ما نیازمند برکتِ یاد و توجه به ایشان هستیم.

مانند آن است که برای مهمانی، عالمی بزرگ را به خانه دعوت می‌کنید. آن عالم به سفره شما محتاج نیست؛ اما حضور او به سفره‌تان برکت می‌دهد. یاد امام زمان(عج) نیز به دعاهای ما برکت می‌بخشد، به صدقه‌های ما معنا و اثر بیشتری می‌دهد و زندگی ما را در مسیر درست قرار می‌دهد.

پس از امام زمان(عج) یاد کنیم و با دل و جان عرضه بداریم: یا ابن‌الحسن؛ ما به شما نیاز داریم.

*انتظارِ مسئولانه؛ از دعا برای ظهور تا پیروی عملی

سومین وظیفه ما، انتظار ظهور و دعا برای تحقق آن است.

عرض می‌کنیم: «وَظُهورِ الحَقِّ عَلی یَدَیک»؛ ای فرزند حسن، ما منتظر ظهور شماییم و چشم‌به‌راه آن هستیم که حق به دست شما آشکار و حاکم شود.

ممکن است ما نیز مانند گذشتگان، از دنیا برویم و ظهور را درک نکنیم؛ اما دعا می‌کنیم: خدایا، به آبروی امام زمان(عج)، تا زمانی که زنده‌ایم توفیق درک ظهور را به ما عنایت فرما.

چهارمین وظیفه، پیروی از امام زمان(عج) است.

عرض می‌کنیم: «یا ابنَ الحسن، از خداوند می‌خواهیم ما را از پیروان شما قرار دهد.» این بسیار مهم است؛ پیرو و دنباله‌رو امام باشیم، نه اینکه امام راهی را برود و ما راهی دیگر را انتخاب کنیم.

امام صادق(ع) فرمودند: هر کار خیری به ما اهل‌بیت(ع) بازمی‌گردد و هر کار شرّی به دشمنان ما نسبت دارد. بنابراین، اگر حقیقتاً با ما هستید، باید در مسیر راستی، خیر، پاکی و بندگی خدا حرکت کنید؛ اما اگر راه دروغ، گناه و بدی را در پیش گرفتید، در عمل به راه دشمنان ما نزدیک شده‌اید.

پس هرکس باید از خود بپرسد:

آیا من پیرو امام زمان(عج) هستم، یا در رفتار و انتخاب‌هایم از دشمنان ایشان پیروی می‌کنم؟

در مسابقات ورزشی، اگر کسی بگوید طرفدار یک تیم است، اما لباس تیم رقیب را بپوشد و در سکوی هواداران همان تیم بنشیند، دیگران او را هوادار همان تیمی می‌دانند که لباسش را پوشیده و در جایگاهش نشسته است.

نمی‌تواند بگوید: «من در دلم طرفدار تیم قرمز هستم، اما در سکوی تیم آبی نشسته‌ام.» یا برعکس؛ بگوید: «در دلم طرفدار تیم آبی‌ام، اما لباس و جایگاه تیم قرمز را انتخاب کرده‌ام.» در عمل، انسان را با نشانه‌ها، انتخاب‌ها و رفتارش می‌شناسند.

این مسئله در پیروی از امام زمان(عج) نیز همین‌گونه است. نمی‌شود بگوییم: «من تابع امام زمان(عج) هستم»، اما دروغ بگوییم. دروغ، در مجموعه رفتارهای امام زمان(عج) و اهل‌بیت(ع) جایی ندارد.

در روایت آمده است:

«نَحنُ أصلُ کُلِّ خَیرٍ، وَ مِن فُروعِنا کُلُّ بِرٍّ؛ وَ أعداؤُنا أصلُ کُلِّ شَرٍّ، وَ مِن فُروعِهِم کُلُّ قَبیحٍ و فاحِشَة»؛ ما ریشه هر خیر هستیم و هر نیکی از شاخه‌های ماست؛ و دشمنان ما ریشه هر شرّند و هر زشتی و گناهی از شاخه‌های آنان است.

پس اگر می‌گوییم: «یا صاحب‌الزمان، ما از پیروان شما هستیم»، باید در رفتارمان اهل راستی، امانت، پاکی، خیرخواهی و بندگی خدا باشیم.

*نصرتِ ولی در عصر غیبت؛ از زنده‌داشتن نام اهل‌بیت تا یاری یاران امام

وظیفه دیگر ما، یاری امام زمان(عج) است. عرضه می‌داریم که دوست داریم شما را یاری کنیم. شاید پرسیده شود: در زمان غیبت، یاری امام چگونه ممکن است؟

در دعای ندبه می‌خوانیم که پیامبر اکرم(ص) درباره امیرالمؤمنین(ع) چه دعایی کردند؟ ایشان از خدا خواستند که علی(ع) را یاری کند و یارانش را نیز مورد نصرت خویش قرار دهد.

«اللّهُمَّ انصُر مَن نَصَرَهُ»

سیزدهم رجب که می‌شود، در خانه خود جلسه‌ای برگزار کنید. اگر خداوند به شما فرزندی عطا کرد، نامی از نام‌های اهل‌بیت(ع) برای او انتخاب کنید؛ نامی که هویت، محبت و مسیر زندگی او را یادآور شود.

پدر و مادر در انتخاب نام فرزند مسئول‌اند؛ زیرا کودک هنوز قدرت تشخیص ندارد و شما برای هویت آینده او تصمیم می‌گیرید. چه خوب است نام‌هایی را انتخاب کنیم که یاد اهل‌بیت(ع) را زنده می‌کند.

نام‌های ائمه(ع) و خاندان پیامبر(ص) را احیا کنید؛ نام‌هایی چون علی، مرتضی، مصطفی، فاطمه، زهرا، حسن، حسین، مهدی و مهدیه. نامی برگزینید که وقتی فرزندتان آن را می‌شنود یا بر زبان می‌آورد، احساس عزت و محبت کند و با یاد یک الگوی الهی رشد یابد.

من نامی دارم که به شخصیتی بزرگ و افتخارآفرین بازمی‌گردد؛ شخصیتی که حتی بزرگان و اندیشمندان مسیحی در برابر او خاضع‌اند.

بعضی‌ها برای فرزندشان اسم‌های عجیب و غریب انتخاب می‌کنند و گمان می‌کنند با این نام‌ها برای او کلاس و اعتبار می‌سازند.

اما کلاس و عزت واقعی، در نام کسانی است که پهلوانِ میدانِ عالم‌اند؛ نام کسانی که تاریخ، معنویت و انسانیت را روشن کرده‌اند.

فرزند باید با نامی رشد کند که وقتی بزرگ شد، بپرسد:

این اسم را که روی من گذاشتید، نام چه کسی است؟

و پاسخ بشنود: این نام، نامِ کسی است که نهج‌البلاغه‌اش در جهان می‌درخشد و یاد او مایه‌ی افتخار است.

نصرت اهل‌بیت(ع) نیز فقط در شعار نیست؛

نصرت اهل‌بیت با نام اهل‌بیت است، با مجلس اهل‌بیت است، با محبت و پیروی از اهل‌بیت است.

فرمودند: اگر دستتان به ما نمی‌رسد، پس به یاران ما برسانید. یعنی اگر نمی‌توانید مستقیم خدمت امام برسید، یاران و راه و مکتب او را یاری کنید.

من اگر امروز امام صادق(ع) زنده بود، دوست داشتم به خانه‌مان بیاید، از او پذیرایی کنم، دورش بگردم و هرچه بگوید با جان و دل بگویم: چشم.

اگر امام زمان(عج) را امروز می‌دیدیم، چقدر خوشحال می‌شدیم؟

خوشحالیِ واقعی این است که انسان زندگی‌اش را فدای حضور و رضایت امام کند.

و فرمودند: اگر دستتان به ما نمی‌رسد، یاران ما را یاری کنید. و چه توفیقی بالاتر از این‌که انسان، در رکاب امام زمان(عج) و در مسیر حق باشد؟

ما دلمان می‌خواهد به لطف خدا، از مستشهدین بین یدیک باشیم؛ یعنی در راه شما و در کنار شما به شهادت برسیم.

چنان‌که کسی در رکاب پیامبر(ص) در بدر شهید شد، افتخار بزرگی داشت؛ و چه سعادتی بالاتر از این‌که انسان در مسیر امام زمان(عج) جان ببازد و به لقاء خدا برسد.