İran, Hürmüz Boğazı’ndaki statükoyu değiştiriyor. İran Meclisi’ne gelen yasa tasarısı, bölgedeki siyasi, ekonomik ve askeri dengeleri değiştirecek. Tahran, Boğaz’daki egemenlik haklarını en üst seviyeye çıkarmayı hedefliyor.
İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu tarafından kabul edilen “Hürmüz Boğazı Yönetim Tasarısı”, bölgedeki dengeleri kökten değiştirecek radikal maddeler içeriyor. Tahran Yönetimi, bu hamleyle stratejik su yolundaki hakimiyetini önemli bir eşiğe taşıyabilir. Tasarıda, Boğaz’dan geçen gemilere hizmet verme, ücret alma, bazı ülkelere geçiş yasağı gibi önemli maddeler yer alıyor.
ABD VE İSRAİL’E TAM ENGELLEME
Tasarıdaki en dikkat çekici madde, Hürmüz Boğazı’nın belirli ülkelere tamamen kapatılmasını öngörüyor. Komisyon Üyesi Mücteba Zarei’nin açıklamalarına göre, ABD ve İsrail’e ait gemilerin Boğaz’dan geçişi tamamen yasaklanacak. Bununla da yetinilmeyerek, İran’a karşı tek taraflı yaptırım uygulayan ülkelerin gemilerinin de bu stratejik su yolunu kullanmasına izin verilmeyecek. Bu hamlenin, uluslararası deniz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bölgede Batı finans kapitalin düzenine büyük bir darbe vuracağı belirtiliyor.
GEÇİŞ ÜCRETLERİ İRAN RİYALİ İLE TAHSİL EDİLECEK
İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyetini sadece askeri değil, finansal bir enstrümana dönüştürmeyi planlıyor. Yeni tasarı kapsamında:
- Boğaz’dan geçen gemiler için yeni bir harç ve rüsum sistemi kurulacak.
- Bu ödemelerin tamamı İran Riyali cinsinden yapılacak.
- Uygulama, İran Silahlı Kuvvetlerinin egemenlik haklarını sahada doğrudan icra etmesini kapsayacak.
Tahran Yönetimi, bu adımla Batı yaptırımları altındaki ulusal para birimine değer kazandırmayı ve “meydandaki askeri kazanımları ekonomik faydaya dönüştürmeyi” amaçlıyor.
BÖLGESEL İŞBİRLİĞİ VE GÜVENLİK MİMARİSİ
Tasarı, sadece kısıtlamaları değil, bölge ülkeleriyle yeni bir hukuki zemin oluşturulmasını da içeriyor. İran, Boğaz’ın diğer kıyıdaşı olan Umman ile işbirliği yaparak yeni bir “hukuki rejim” formüle etmeyi hedefliyor. Proje; güvenlik düzenlemeleri, seyrüsefer güvenliği ve çevre koruma gibi teknik konuları da kapsıyor. İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Rıza Arif’in “Hürmüz Boğazı yönetim sistemi değişti ve bir daha asla eskisi gibi olmayacak.” açıklaması, Tahran’ın bu projeyi geri dönülemez bir devlet politikası olarak gördüğünü teyit ediyor.
ULUSAL GÜVENLİK BÖLGESİ
İran, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (UNCLOS) taraf olmasına rağmen bu sözleşmeyi meclisinde onaylamadı.
Bu durum, Tahran’ın Boğaz’dan geçiş rejimini “transit geçiş” (hiçbir engelleme olmaksızın geçiş) yerine daha kısıtlayıcı olan “zararsız geçiş” (kıyı devletinin güvenliğini tehdit etmeme şartı) olarak tanımlamasına imkan tanıyor. Yeni yasa ile İran, Boğaz’ı bir “ulusal güvenlik bölgesi” olarak tescil ediyor.
