حضرت علی(ع) درباره قرآن می فرمایند: َ «إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ  لا تَفْنَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تَنْقَضِی غَرَائِبُهُ وَ لا تُكْشَفُ الظُّلُمَاتُ إِلَّا بِهِ؛[۱] همانا قرآن داراى ظاهرى زیبا و باطنى ژرف و ناپیداست، مطالب شگفت آور آن تمام نمى ‏شود، و اسرار نهفته آن پایان نمى ‏پذیرد و تاریكى ‏ها بدون قرآن بر طرف نخواهد شد.»
با توجه به دقت در حدیث بالا روشن می شود، عجائب و اسراری که از نگاه امیر المومنین(ع) پایان ندارد، قطعا در احاطه ما در نمی آید. پس باید از ابتدا با درک صحیح گام برداریم و بدانیم که هیچ نقطه ای پایان راه نیست و هر چقدر بیشتر تلاش کنیم، نتیجه بیشتری نیز عاید ما می شود. و چگونه چنین نباشد در حالی که امام معصوم نیز مدام از جرعه قرآن می نوشد و سیر نمی شود.

بعد از این مقدمه باید گفت که فهم سخن قرآن در سطح ابتدایی بسیار آسان است. حتی نیاز به فهم زبان عربی نیز ندارد. کافیست آن را تلاوت کنیم و اگر عربی نمی دانیم ترجمه آن را بخوانیم. و در مراحل بعد می توانیم این اقدامات را انجام دهیم:

۱- برای فهم دقیقتر و یافتن نکات بیشتر، باید زبان عربی (صرف و نحو و بلاغت) را بیاموزیم.
«بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبینٍ؛[شعراء/۱۹۵] آن را به زبان عربى آشكار (نازل كرد).»

۲- شناخت شان نزول، تاریخ و حوادثی که قرآن در بطن آنها نازل شده است.

۳- تدبر (زیر و رو کردن مطالب) و تفکر (نظر کردن)  و تعقل (سنجش)
«أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ؛[محمد/۲۴] آیا آنها در قرآن تدبّر نمى ‏كنند.»
«كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَتَفَكَّرُونَ؛[یونس/۲۴] ما آیات را براى مردمى كه تفكر كنند این چنین تفصیل مى ‏دهیم.»
«إِنَّ فی‏ ذلِكَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ؛[رعد/۴] در اینها براى گروهى كه تعقل كنند عبرتهاست»

۴- برداشتن موانع روحی بر سر راه فهم قرآن (به هر اندازه موانع برداشته شوند، به همان اندازه فهم عالی تر می شود)
«أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها؛[محمد/۲۴] آیا آنها در قرآن تدبّر نمى‏ كنند، یا بر دلهایشان قفل نهاده شده است؟!»
«لا یَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ؛[واقعه/۷۹] و جز پاكان نمى ‏توانند به آن دست زنند [دست یابند]»

۵- بهره مند شدن از دانش عالی مخاطب قرآن، که قلبش محل نزول قرآن بوده:
«نَزَّلَهُ عَلى‏ قَلْبِكَ بِإِذْنِ الله؛[بقره/۹۷] او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل كرده است.»

و همراه شدن و بهره مندی از قرین و همراهان همیشگی قرآن:
«أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِكٌ فِیكُمُ الثَّقَلَیْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی فَتَمَسَّكُوا بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا فَإِنَّ اللَّطِیفَ الْخَبِیرَ أَخْبَرَنِی وَ عَهِدَ إِلَیَّ أَنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض‏؛[۲] فرمود: «اى مردم، من در میان شما دو چیز گرانبها باقى مى‏ گذارم: كتاب خدا و عترتم یعنى اهل بیتم. به این دو تمسّك جوئید كه هرگز گمراه نمى ‏شوید. خداوند لطیف خبیر به من خبر داده و به من وعده داده است كه این دو از یك دیگر جدا نمى ‏شوند تا بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند».

۶- در دست داشتن میزان ها برای فهم موضع هر آیه (مثلا کجا به کفار بی اعتنایی می کند، کجا با آن ها صف بندی می کند، کجا با آن ها اعلام جنگ می کند، کجا برای آن ها استدلال می آورد، کجا آن ها را تهدید می کند و ...)
«یُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ؛[نساء/۴۶] سخنان را از جاى خود، تحریف مى ‏كنند.»

۷- شناخت جامع از قرآن برای فهم محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ و مطلق و مقید و .. و شناخت قرآن با قرآن
«مِنْهُ آیاتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ؛[آل عمران/۷] او كسى است كه این كتاب (آسمانى) را بر تو نازل كرد، كه قسمتى از آن، آیات «محكم» [صریح و روشن‏] است كه اساس این كتاب مى‏باشد و قسمتى از آن، «متشابه» است.»

۸- طرح سوال های مناسب و شناخت درد خود، برای انتخاب دارو و در نتیجه شفا گیری از قرآن
«نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَه؛[اسراء/۸۲] ما آنچه از قرآن فرستیم شفاى دل و رحمت الهى بر اهل ایمان است.»

و در کنار همه این ها، چشم داشتن به عنایت خدا، تا او ما را لایق قرآن بداند و فهم آن را روزی ما بکند.

[۱]. خطبه ۱۸ نهج البلاغه.
[۲]. كتاب سلیم بن قیس الهلالی، ص ۶۴۷.

خیار یکی از شناخته شده‌ترین میوه‌ها در سرتاسر جهان و از خانواده هندوانه است. با وجود اینکه سال‌هاست از این میوه در تهیه انواع سالاد‌ها و حتی غذا‌ها استفاده می‌شود باید بدانید که در تهیه محصولات دارویی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد چون ارزش غذایی بالا و فواید زیادی برای سلامتی دارد.
خیار از ۹۰ تا ۹۵ درصد آب تشکیل شده و میزان کالری آن بسیار پایین است. علاوه براین خیار دارای ویتامین K، ویتامین B، مس، پتاسیم، ویتامین C و منگنز است. به همین دلیل نیز به ارتقای سلامت و جلوگیری از بروز مشکلات ناشی از کمبود مواد مغذی کمک می‌کند. دلایل زیادی وجود دارد که خیار را تبدیل به یک ماده غذایی ضروری در برنامه غذایی می‌کند. در ادامه به فواید شگفت‌انگیز این میوه می‌پردازیم.

خیار: خداحافظ استرس

بدون شک خیار یک دارو نیست اما می‌توان از آن به عنوان مکمل در کنار درمان‌های رایج استرس استفاده کرد. مصرف خیار می‌تواند اثرات نامطلوب استرس را کاهش دهد چون حاوی میزان زیادی ویتامین‌های گروه B از جمله ویتامینB۱  B۵ و ویتامینB۷ یا همان بیوتین است. نتایج پژوهشی که در Revista Cubana de Farmacia به چاپ رسیده است نشان می‌دهد که ویتامین‌های ب کمپلکس برای کاهش اضطراب و اثرات منفی جسمی و روانی ناشی از آن کمک می‌کند.

مصرف خیار می‌تواند اثرات نامطلوب استرس را کاهش دهد چون حاوی میزان زیادی ویتامین‌های گروه B از جمله ویتامینB۱ B۵ و ویتامینB۷ یا همان بیوتین است

خیار برای محافظت از مغز شما

نتایج پژوهشی که توسط دانشگاه پلی تکنیک کاتالونیا انجام شده نشان می‌دهد خیار حاوی فلاوونوئید‌های ضدالتهاب است که می‌توانند نقش بسیار مهمی در سلامت مغز ایفا کنند. به همین دلیل خیار به عنوان یک ماده غذایی مناسب برای بهبود حافظه به حساب می‌آید و می‌تواند از سلول‌های عصبی در برابر آسیب‌های مربوط به افزایش سن حفاظت کند. علاوه براین، نتایج پژوهشی که در Acta Médica de Cuba به چاپ رسیده است نشان می‌دهد که خیار به دلیل دارا بودن ماده‌ای به نام تیروزین می‌تواند به کاهش وضعیت افسردگی کمک کند. با وجود اینکه بروز حالت مسمومیت با مصرف بیش از حد فلاونوئید‌ها بسیار نادر است اما با این حال توصیه می‌شود که مصرف مواد غذایی حاوی این ماده را به صورت متعادل در چهارچوب یک تغذیه سالم و کامل بگنجانید.
 

خیار برای کاهش خطر ابتلا به سرطان

با وجود اینکه بخش اعظم این میوه از آب تشکیل شده است اما یکی از میوه‌های سرشار از آنتی اکسیدان‌ها مانند پلی‌فنول‌ها محسوب می‌شود. این آنتی‌اکسیدان‌ها ارتباط زیادی با کاهش خطر ابتلا به سرطان سینه، سرطان رحم، سرطان تخمدان و سرطان پروستات دارند. علاوه براین نتایج پژوهشی که در The Scientific World Journal. به چاپ رسیده است نشان می‌دهد که میزان بالای ترکیباتی مانند کوکوربیتاسین‌ها که در خیار به وفور وجود دارد تأثیر ضدسرطانی بسیار بالایی دارند.
 

خیار برای خداحافظی با التهاب

میزان بالای آب موجود در خیار به کاهش حالت احتباس آب در بدن کمک می‌کند. حتماً می‌دانید که احتباس آب در بدن یکی از عوامل اصلی بروز التهاب در بدن است. علاوه براین عصاره خیار به کاهش واکنش‌های التهابی بدن کمک می‌کند چون قادر است فعالیت آنزیم‌های التهاب‌زا را متوقف کند.
 

خیار سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها

خیار حاوی میزان زیادی آنتی‌اکسیدان‌ها به‌ویژه ویتامین C و بتاکاروتن است که نقش مهمی در افزایش واکنش‌های ایمنی بدن دارد. خیار همچنین حاوی میزان زیادی مواد فلاونوئیدی از جمله کرستین، لوتئین و غیره است که می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از بروز بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های دستگاه قلبی عروقی داشته باشند.
 

خیار: خوشبوکننده دهان

بوی بد دهان به دلیل وجود باکتری‌هایی است که روی دندان‌ها و لثه تجمع می‌کنند. با وجود اینکه بررسی‌های علمی زیادی در این زمینه صورت نگرفته است اما باید بدانید که خیار به مقابله با باکتری‌های مسئول بوی بد دهان کمک زیادی می‌کند. بر اساس طب آیورودا مصرف خیار می‌تواند باعث خنثی کردن گرمای بیش از اندازه داخل معده شود که یکی از عوامل اصلی بروز بوی بد دهان است.
 

خیار مفید برای سلامت دستگاه گوارش

خیار حاوی میزان زیادی از دو ماده مفید برای هضم غذا یعنی آب و فیبر است. به این ترتیب خوردن خیار به مقابله با اسید معده، یبوست و تمام مشکلات مربوط به لوله گوارش کمک زیادی می‌کند.

خیار برای حفظ تناسب اندام

افرادی که به دنبال کاهش وزن هستند می‌توانند به خیار اعتماد کنند. مصرف این میوه در چهارچوب یک رژیم غذایی سالم و متعادل می‌تواند به کاهش وزن کمک کند. چون حاوی مواد مغذی و آب زیادی است. یادتان باشد که کالری اندک خیار و در عین حال میزان بالای آب و فیبر‌های موجود در آن به ایجاد احساس سیری طولانی مدت کمک کرده و در نتیجه برای کنترل میل به خوردن فوق‌العاده است. علاوه براین خیار باعث پاکسازی بدن و کمک به هضم غذا می‌شود و مواد زایدی که در بدن تجمع کرده و مانع از چربی سوزی می‌شوند را دفع می‌کند.
 

خیار برای بهبود سلامت قلب

میزان قابل توجه پتاسیمی که در خیار وجود دارد به کاهش فشار خون بالا کمک می‌کند. حتماً می‌دانید که فشار خون بالا یکی از عوامل بروز مشکلات قلبی عروقی است. یادتان باشد برای اینکه ارگان‌های بدن به خوبی به وظایف خود عمل کنند باید تعادل پتاسیم در داخل و خارج از سلول‌ها حفظ شود.
پتاسیم یک الکترولیت ضروری برای بدن است زیرا برای کنترل انتقال تکانه‌های عصبی، انقباض عضلانی و عملکرد قلب با سدیم تعامل دارد.
به طور خلاصه باید گفت که خیار فواید زیادی برای سلامتی قلب و به طور کلی بدن دارد. مصرف این میوه می‌تواند برای برطرف کردن مشکلات زیادی کمک‌کننده باشد. البته اگر سردمزاج هستید حتما آن را با مصلحش یعنی عسل، خرما و یا ادویه گرم مثل سیاه‌دانه، زنیان و یا نعناع میل کنید.

هر کسی به دنبال حقیقت باشد، می‌تواند با دقت در منابع به آن برسد، به عنوان مثال: با مطالعه یک نقل و یک روایت از منابع اهل سنت پی می‌بریم، حق جانشینی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای چه کسی است و پیامدهای انکار این حق و مقام چیست؟!

نقل ابن عباس
«روزی خلیفه دوم از ابن‌عباس پرسید: آیا علی را هنوز شایسته خلافت می‌بینی؟

او گفت: آری! با فضایل، سابقه‌ی بزرگ، خویشاوندی پیامبراکرم و دانشی که او دارد؛ چرا شایسته خلافت نباشد؟

عمر گفت: به خدا سوگند او چنان است که تو گفتی، اگر علی بر مردم حکومت کند، آنان را به راه راست می‌برد؛ ولی او خصلت‌هایی دارد که نمی‌توان حکومت را به او سپرد از جمله این که او اهل شوخی و مزاح با مردم است و در مسئله حکومت‌داری جوان است .

ابن‌عباس به او گفت: چرا در روز جنگ خندق وقتی سر از تن فرمانده غول پیکر کفر (عمرو بن عبدود) جدا کرد، او را کم سن و سال حساب نکردید!»[1]

رسول خدا در روایتی که در کتب اهل سنت بیان شده است، پیامد و نتیجه این انکار را بیان می‌کند:
 

روایت نبوی
ابن‌عباس روایت می‌کند؛ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «هرکس در حق علی و خلافت او بعد از من ظلم کند و جای او را غصب نماید، همانند این است که پیامبری من و پیامبران قبل از من را انکار کرده است.»[2]

این بیان نورانی رسول خدا جنبه قرآنی نیز دارد؛ زیرا زمانی که رسول خدا مامور به ابلاغ ولایت شد خداوند نیز خطاب به پیامبر فرمود: اگر این امر را ابلاغ نکنی، گویا این که کل رسالت خود را نرسانده ای: «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ؛[3] اى پيامبر، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن؛ و اگر نكنى پيامش را نرسانده‌اى.»

بیضاوی؛ مفسر معروف اهل سنت نیز در راستای این حدیث نبوی و در کتاب منهاج الاصول درباره مسئله امامت در امت اسلامی آورده:‌ «به درستی که امامت از بزرگ‌ترین اصل از اصول دین است که مخالفت با آن موجب کفر و بدعت است . »[4]

در نتیجه با این بیان ها می فهمیم؛ اندک دقتی در روایات، ما را به این حقیقت راهنمایی می کند که حق ولایت بعد از رسول خدا مختص امیرالمومنین علیه السلام بوده و انکار این امر مساوی با انکار نبوت می باشد.

پی نوشت
[1] تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۴۷و ۴۸‌.
[2] شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۰۶.
[3] سوره مائده، آیه 67.
[4] منهاج الاصول بیضاوی، ص231.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی پیش از ظهر امروز (سه‌شنبه) در دیدار رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه و هیئت همراه با تأکید بر لزوم افزایش همکاریهای دو کشور به‌ویژه همکاریهای تجاری، رژیم صهیونیستی را از عوامل اصلی ایجاد اختلاف بین کشورهای اسلامی برشمردند و با تأکید بر اینکه آمریکا و رژیم غاصب نمی‌توانند جلوی حرکت عمیق فلسطینی‌ها را بگیرند، در خصوص مسئله سوریه خاطرنشان کردند: حفظ تمامیت ارضی سوریه بسیار مهم است و هر گونه حمله نظامی در شمال سوریه قطعاً‌ به ضرر ترکیه، سوریه و همه منطقه، و به نفع تروریستها خواهد بود.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار، حجم و کیفیت تبادلات و همکاریهای اقتصادی دو کشور را بسیار کمتر از ظرفیت‌های موجود خواندند و تأکید کردند: این مسئله در مذاکرات بین رؤسای جمهور حل و فصل شود.

ایشان، عزت و عظمت امت اسلامی را در گرو عبور از اختلافات سلیقه‌ای و هوشیاری در مقابل سیاست‌های تفرقه‌افکن، دانستند و گفتند: یکی از عوامل ایجاد اختلاف و دشمنی در منطقه، رژیم غاصب صهیونیستی است که آمریکا نیز از آن پشتیبانی می‌کند.

رهبر انقلاب،‌ فلسطین را مسئله اول دنیای اسلام برشمردند و تأکید کردند: با وجود اقبال بعضی دولتها به رژیم صهیونیستی، ملتها عمیقاً با این رژیم غاصب مخالف هستند.

ایشان با تأکید بر اینکه نباید به امریکا و رژیم صهیونیستی تکیه کرد، گفتند: امروز نه رژیم صهیونیستی، نه آمریکا و نه دیگران نخواهند توانست جلوی حرکت عمیق فلسطینی‌ها را بگیرند و عاقبت کار به نفع مردم فلسطین خواهد بود.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه، مسئله تمامیت ارضی سوریه را بسیار مهم برشمردند و با اشاره به برخی نقل‌قولها مبنی بر حمله نظامی به شمال سوریه، تأکید کردند: این کار قطعاً‌ هم به ضرر سوریه هم به ضرر ترکیه و هم به ضرر منطقه است و اقدام سیاسی مورد انتظار از جانب دولت سوریه را نیز محقق نخواهد کرد.

ایشان با اشاره به اظهار نفرت رئیس‌جمهور ترکیه از گروههای تروریستی، گفتند: با تروریسم حتماً باید معارضه کرد اما حمله نظامی در سوریه به نفع تروریستها خواهد بود البته تروریستها نیز محدود به یک گروه خاص نیستند.

رهبر انقلاب در پاسخ به درخواست رئیس‌جمهور ترکیه مبنی بر همکاری ایران برای مبارزه با گروههای تروریستی، گفتند: ما در مبارزه با تروریسم مطمئناً با شما همکاری می‌کنیم.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر اینکه ما امنیت ترکیه و مرزهای آن را امنیت خود می‌دانیم، خطاب به آقای اردوغان گفتند: شما نیز امنیت سوریه را امنیت خود بدانید. مسائل سوریه را باید با مذاکرات حل کرد و ایران، ترکیه، سوریه و روسیه با گفتگو این مسئله را تمام کنند.

ایشان همچنین با ابراز خرسندی از بازگشت قره‌باغ به آذربایجان، گفتند: البته اگر سیاستی مبنی بر مسدود کردن مرز ایران و ارمنستان وجود داشته باشد، جمهوری اسلامی با آن مخالفت خواهد کرد چرا که این مرز یک راه ارتباطی چند هزار ساله است.

رهبر انقلاب افزایش همکاریهای ایران و ترکیه در همه مسائل منطقه را مفید و لازم خواندند و افزودند: ما همواره از دولت شما در مسائل داخلی و در مقابل دخالتها دفاع کرده‌ایم و همچنانکه گفتید دوستان دوران سخت یکدیگر هستیم و برای ملت مسلمان ترکیه دعا می‌کنیم.

در این دیدار که آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور کشورمان نیز حضور داشت، رجب طیب اردوغان با تبریک اعیاد قربان و غدیر خم، اتحاد امت اسلامی و افزایش همبستگی ایران و ترکیه را لازم دانست و گفت: ترکیه هیچگاه در مقابل اجحاف علیه ایران ساکت ننشسته و برادری ایران و ترکیه در همه زمینه‌ها باید گسترش پیدا کند.

آقای اردوغان با تأکید بر اینکه همواره مخالف تحریم‌های یکجانبه علیه ایران بوده و خواهیم بود، گفت: از انتظارات مشروع ایران در برجام، حمایت، و شرکت‌های ترکیه‌ای را به سرمایه‌گذاری در ایران تشویق می‌کنیم.

رئیس‌جمهور ترکیه با اشاره به درگیری ایران و ترکیه با تروریستها در طول سالهای متمادی، گفت: در سوریه گروههای تروریستی، مورد حمایت تسلیحاتیِ سنگین از طرف کشورهای غربی همچون آلمان، انگلیس، فرانسه و به‌ویژه آمریکا هستند.

اردوغان با بیان اینکه موضع ترکیه در خصوص تمامیت ارضی سوریه مشخص است، افزود: از دولت سوریه انتظار داریم روندهای سیاسی را آغاز کند. در اجلاس آستانه مسئله سوریه به صورت ویژه در دستور کار است و امیدواریم به نتایج خوبی دست پیدا کنیم.

آمادگی برای برگزاری نشست 3 کشور مهم روند آستانه یعنی ایران، روسیه و ترکیه بازتاب گسترده‌ای در منطقه پیدا کرده است.

همکاری منطقه‌ای در برابر مداخله خارجی

سخنان جو بایدن رئیس جمهور آمریکا مبنی بر بازگشت به خاورمیانه، یکی از اخباری بود که در چند روز گذشته توجه رسانه های منطقه و جهان را به سوی خود جلب کرد.

بایدن که به سرزمین های اشغالی و از آنجا به ریاض و جده عربستان سعودی رفته بود، تصور می کرد که می تواند موج جدیدی راه بیندازد تا بر اساس آن نظم امنیتی منطقه را تغییر دهد. او تلاش کرد رژیم صهیونیستی را به کشورهای عربی نزدیک کند و از دیگر سو به دنبال تامین منابع ارزان انرژی بود. اما به جرات می‌توان گفت در هیچ کدام از این اهداف به نتیجه نرسید و الگوی همکاری منطقه‌ای ایران، روسیه و ترکیه، این واقعیت را نشان می دهد که تکلیف مسائل مهم سیاسی و امنیتی منطقه با اجماع نظر این سه قدرت مهم تعیین خواهد شد.

از این نظر نشست عالی تهران، نمونه روشنی از همکاری منطقه‌ای و ارائه یک الگوی مستقل برای سیاست خارجی و تامین امنیت منطقه است.

روزنامه های ترکیه نشست تهران را با عبارت «نشست عالی» توصیف کردند چرا که قرار است ابراهیم رئیسی رئیس جمهور ایران، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه به عنوان سه قدرت مهم منطقه علاوه بر سوریه در مورد دیگر مسائل امنیتی منطقه با هم گفتگو کنند.

آیا سیاست ترکیه در سوریه تغییر می کند؟

 برای آن که نگاهی عینی و واقع بینانه به سیاست های ترکیه در سوریه داشته باشیم، لازم است رویکرد و اقدامات چند سال پیش این کشور را یک بار به شکل اجمالی مرور کنیم.

رجب طیب اردوغان و رهبر حزب عدالت و توسعه پیش از آغاز تحولات مهم موسوم به بهار عربی و بیداری اسلامی، روابط خوبی با سوریه برقرار کرده بود. ترکیه و سوریه طی چند دهه متمادی مشکلات سیاسی و جغرافیایی جدی داشتند، اما در آخرین دهه قرن بیستم، بین ترکیه و سوریه مقدماتی برای عادی‌سازی روابط ایجاد شد که یکی از دستاوردهای آن، توافقنامه آدانا بین آنکارا و دمشق بود.

مدتی بعد، رجب طیب اردوغان به عنوان اولین نخست وزیر ترکیه به سوریه سفر کرد. علاوه بر اردوغان، احمد داود اوغلو وزیر امور خارجه اسبق ترکیه که به عنوان معمار سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه شناخته می شد، در خاطرات خود ذکر کرده که ده‌ها بار به دمشق سفر کرده است. او که به زبان عربی هم تسلط دارد، بارها با بشار اسد و مقامات سیاسی و امنیتی دمشق گفتگوها و مذاکرات طولانی داشته است.

اردوغان و داود اوغلو می خواهند این تصویر را القا کنند که در گذشته از بشار اسد خواسته اند به توسعه سیاسی و دموکراسی بیندیشد. اما واقعیت این است که در آن دوران، خود ترکیه هم از توسعه سیاسی قابل توجهی برخوردار نبود و چنین به نظر می رسد که گل، اردوغان و داود اوغلو به دنبال نفوذ بیشتر در سوریه بودند.

پس از آغاز بحران سوریه و تغییر معادلات این کشور، میل و اشتیاق مقامات ترکیه برای دستیابی به نفوذ و قدرت در سوریه شکل متفاوتی پیدا کرد.

اهداف تیم اردوغان در سوریه به قدری خطرناک بود که بسیاری از مشکلات امنیتی، اجتماعی و تراژدی های انسانی در سوریه را ملتهب تر و وحشتناک تر کرد. چرا که سرویس اطلاعاتی ترکیه و هنگ های مرزبانی در مرز ترکیه و سوریه، چشمان خود را به روی تردد افراطی ها بستند و ده ها هزار نفر از افراطی ها از آسیای میانه، ترکستان شرقی، اروپا و آمریکا به سوریه رفتند و یکی از خطرناک ترین جنگ های امنیتی چند سال اخیر را در خاک سوریه رقم زدند.

ترکیه به این باور رسیده بود که می‌تواند با حمایت از معارضین نزدیک به خط فکری اخوان المسلمین و دیگر نحله های سیاسی همچون عرب های لیبرال و بخشی از کردها و ترکمن ها در سوریه دولتی بر سر کار بیاورد که تا حد زیادی وابسته به آنکارا باشد.

آنکارا در این مسیر پول های فراوانی صرف کرد. صدها هزار نفر از معارضان مسلح سوری را زیر یک چتر مستقل و واحد گردهم آورد و پیشرفته‌ترین تسلیحات و امکانات را در اختیار آنها گذاشت. در همین حال برای معرضین سیاسی، گذرنامه سیاسی صادر شد و آنان می‌توانستند با حمایت‌های آنکارا، به آمریکا، اروپا و پایتخت های عربی سفر کنند.

اما این مجموعه تلاش ها نتوانست منجر به سقوط دولت بشار اسد در سوریه شود، چرا که اولاً مردم سوریه در برابر مهاجمین مقاومت کردند و دوم این که دو قدرت منطقه‌ای مهم یعنی روسیه و ایران مانع سقوط سوریه شدند. ترکیه نیز که در این مسیر به نتیجه نرسیده بود، به روند آستانه پیوست تا جایگاهی در مدیریت ابعاد مختلف این پرونده دست و پا کند.

پرچم سوریه، مانع از حمله جدید ترکیه

تحول امنیتی مهم پیش از آغاز نشست تهران، توجه  مقامات سیاسی و افکار عمومی ترکیه را به سوی خود جلب کرد. بسیاری از روزنامه های ترکیه و شبکه های تلویزیونی این کشور عکس ها و تصاویری پخش کردند که نشان می‌دهد بر تپه های مرتفع شهر کردنشین عین العرب یا کوبانی در شمال سوریه برای نخستین بار پس از چندین سال، پرچم رسمی دولت سوریه به اهتزاز درآمده است.

 این اقدام کردها در عین العرب، یک تدبیر امنیتی به منظور جلوگیری از حمله مجدد ترکیه به این مناطق است.

بسیاری از مقامات روسیه بارها به این موضوع اشاره کردند که در اثنای حملات پیشین ترکیه به منطقه کردنشین عفرین در شمال سوریه، مسکو از کردها خواست تا پرچم سوریه را نصب کنند.

مقامات روسی به کردها گفتند اگر در این منطقه پرچم سوریه نصب شود، با توجه به اینکه ما و ایران از سوریه حمایت می‌کنیم، ترکیه جرات نخواهد کرد به مناطق شما حمله کند. اما آنها، چنین درخواستی را نپذیرفتند.

ترکیه نیز  توانست با خیال راحت به عفرین حمله ور شده و آنجا را اشغال کند. حالا کنترل این مناطق به بخش‌هایی از اعراب و ترکمان های تحت حمایت آنکارا داده شده و صدها تن از نیروهای نظامی و امنیتی ترکیه نیز همچنان در آنجا حضور دارند. اما ظاهراً قرار است این بار اشتباه پیشین خود را جبران کنند و برای  جلوگیری از حمله ترکیه، پرچم سوریه را به اهتزاز در بیاورند.

در پایان باید گفت در شرایطی که ترکیه در سیاست خارجی خود تجدید نظر کرده و عادی سازی روابط با کشورهایی همچون ارمنستان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و مصر را دنبال می کند، سوریه نیز می تواند گزینه خوبی برای پایان دادن به بسیاری از خطاها و اشتباهات گذشته آنکارا باشد.

طول بیش از 900 کیلومتری مرز مشترک بین ترکیه و سوریه، باعث شده که اهمیت مسائل سوریه برای ترکیه بیش از دیگران باشد. در نتیجه اتخاذ تدابیر سیاسی و امنیتی صحیح و احترام نهادن به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی سوریه می‌تواند روشنگر مسیر روابط آتی بین آنکارا و دمشق باشد.