جلسه اختتامیه همایش بین المللی اندیشه‌های فلسفی شهید مطهری در مرکز همایش های دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.

این جلسه با دو میزگرد متوالی با موضوعات "عقل و دین" و "مسئله شر" و با حضور گسترده اندیشمندان داخلی و خارجی برگزار گردید.

اولین میزگرد با موضوع "عقل و دین" برگزار شد که دبیر این جلسه دکتر محمد لگنهاوسن و اعضای میزگرد پروفسور چالرز تالیور، حجت الاسلام استاد سید یدالله یزدان پناه، پروفسور جیمز کلارک و دکتر محمد فنایی اشکوری بودند.

دکتر لگنهاوسن در ابتدا با بیان اینکه عمل‌های مربوط به عقل هنجاری هستند؛ چند سوال مطرح کرد و از اعضای میزگرد پاسخ آنها را خواست.

1. ارتباط بین هنجارها و هنجارهایی که حاکم بر کارهای مربوط به ایمان است چیست؟

2. پیش بینی شما برای الهیات طبیعی برای قرن 21 میلادی چیست؟

3. با توجه به اینکه استاندارهای عقلانیت تحت سنت‌های عقلی هستند؛ سنت‌های پیش فرض دین دار را چگونه می‌توان ملاک های دین داری دانست؟

4.مردم بسیار می‌گویند ایمان مربوط به قلب و عقل مربوط به سر است. آیا این درست است؟

5. آیا حقیقت‌های تازه این ادعا را حمایت می‌کند که قوت ایمان به توان استدلال کسی ارتباط دارد؟

در ادامه پاسخ هر یک از اعضای میزگرد را به طور مختصر بیان شده است:

پروفسور چالرز تالیور

از لحاظ منطقی معمولا می‌گوییم پرسش بر پاسخ مقدم است ولی در هنگام کودکی ما با اعتماد عمل می‌کنیم و پس از رسیدن به بلوغ می‌توانیم شک کنیم و با جستجو به پاسخ‌ها برسیم. و این جریان تا اندازه‌ای طبیعی است ولی همانطور که شهید مطهری می‌گوید شک جای ماندن نیست زیرا خود شک هم جای مشخصی ندارد.

دکتر فنایی اشکوری

علم سرمایه ذاتی ما نیست و باید آن را کسب کنیم. ولی اگر قرار باشد در شک بمانیم و از طرفی ایمان سبک زندگی ما باشد؛ تا زمانی که در شک هستیم نمی‌توانیم براساس ایمان حرکت و عمل کنیم.

ایمان از امور التفاطی است و نسبت به متعلق ایمان باید معرفت داشته باشیم. ما می‌توانیم براساس شهود و تجربه عقلی هم معرفتی را بیابیم. شهید مطهری می‌فرماید خدا آگاهی، بخشی از ذات ماست و ما با تعقل و استفاده از وحی آن معرفت فطری و الهی را که در وجود و خلقت مان است سرشته می‌کنیم و به کمال می‌رسانیم.

بنابراین ایمان کاملا مبتنی بر عقل نیست و بهتر است بگوییم ایمان مبتنی بر معرفت است که یکی از راه‌های کسب معرفت عقل است.

حجت الاسلام سید یدالله یزدان پناه

عقل قوه‌ای در انسان است که در همه افراد بطور یکسان وجود دارد. و هرکس که این بنیان ابتدایی در تمامی انسان ها را زیر سوال برد، به شکل صوری بسیاری امور را نفی کرده است. زیرا در مسائل جاری زندگی این نفی کردن ممکن نیست.

باید قبول کرد که ایمان با صرف استدلال به دست نمی‌آید ولی عقل در آن هم لازم است. تحلیلی از ایمان هم باید داشته باشیم که ایمان افزون بر معرفت یک گره قلبی نیز هست.

ممکن است کسی از سر عناد با حق بجنگد ولی خود می‌داند آنی را که حق بوده زیر پا گذاشته؛ پس در راه ایمان به معرفت نیاز داریم ولی در کسب معرفت نمی‌توان پای عقل را کنار گذاشت.

پروفسور جیمز کلارک

دیگران درباره اعتقاد عقل و ایمان به توافق رسیده‌اند ولی من دیدگاهی متفاوت دارم.

از نظر من عقل چیزی است که ما براساس برهان یا استتناج به نتیجه برسیم.

اکثریت ما به امور زیادی بدون برهان اعتقاد داریم. فرض اینکه مردم عادی تماما فیلسوف شوند و فیلسوفان هم مردم عادی هستند و نیازی به استتناج نداریم.

پروفسور چالرز تالیور

تعریفاتی که ما برای اصطلاحات مختلف بکار می‌بریم می‌تواند در جواب برای سوالات تاثیر بسیاری داشته باشد.

اینکه بگوییم عقل فقط استتناج است گمراه کننده است. من هم قبول دارم که اول باید به کسی اعتماد داشته باشیم و بعد استتناج کنیم. ما باید ابتدا فهمی داشته باشیم ولی این معرفت باید در ابتدا بیاید.

ارتباط بین عقل و عقلانه بودن گاهی قطع می‌شود. مثل وقتی که براساس چیزی که معلوم است کار می‌کنیم که در آن موقعیت امر صرفا عاقلانه است.

امنیت شرط لازم برای فلسفه است. زیرا سعی می‌کنیم همدیگر را فریب ندهیم و ما نیاز به برهان و استتناج دهیم. مانند کشتار مسلمانان توسط صرب ها در بوسنی بر این اساس که مسلمانان حضرت مسیح را کشتند در صورتی که حضرت مسیح قبل از اسلام ظهور کرده بود.

اگر با خرد و حکمت دوست هستیم وظیفه داریم دلایل مربوط به اعتقاد خود را به دیگران نیز ارائه دهیم و باید به سوالات دیگران جواب دهیم.

استاد یزدان پناه در ادمه پاسخ به سوالات پروفسور کلارک بیان داشت: قوه عاقلانه در وجود همه انسان‌هاست و وظیفه اش تنها برهان آوری نیست. عقل یک قوه است و کنش‌های متعدد دارد که یکی از آنها برهان است.

بعضی‌ها فیلسوفان را به ماشین حساب تشبیه می‌کنند. شاید به نحوی این تشبیه درست باشد زیرا یک فیلسوف به دنیال یافتن حقیقت است و یافتن این حقیقت بسیار شیرین است.

کلارک

در حال حاضر در غرب معلوم است که کسی استتناج و برهان عقلی برای ایمان ندارد. وقتی کسی رفتار نامعقولی انجام می‌دهد نشان دهنده اعتقاد کاذب او نیست. گاهی اوقات کسی می‌تواند به صورت عاقلانه نیز اعتقاد کاذب داشته باشد. مانند اعتقاد سالیانه مردم به صاف بودن کل زمین.

در آستانه برگزاری كنگره بین‌المللی «چشمه آفتاب» بزرگداشت شهید سید مصطفی خمینی(ره) پدر امام خمینی(ره) اعضای ستاد برگزاری این همایش با مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی دیدار كردند.

در ابتدای این دیدار، حجة الاسلام آقای حسینی امام جمعه شهرستان خمین، گزارشی از روند اجرایی این ستاد ارائه و برنامه های دو روز كنگره بین المللی تشریح كرد.

آیت الله صافی گلپایگانی نیز ضمن تقدیر و تشكر از برگزار كنندگان این كنگره، گفتند: معرّفی سوابق بیت حضرت امام و مخصوصاً پدر بزرگوار ایشان از اقدامات لازمی بود كه باید انجام می گرفت. بنده از شما تشكر می‌كنم و امیدوارم بتوانید به نحو احسن این كار را انجام دهید.

ایشان، با اشاره به اهمّیت معرّفی بزرگان و شناساندن آنها به مردم، بیان كردند: بزرگداشت علما و بزرگان باعث می شود كه مردم سوابق خوب خود را بدانند و از سیره بزرگان، برای زندگی خود الگوبرداری كنند.

آیت‌الله صافی گلپایگانی با اشاره به سوابق آشنایی و رفاقت دیرینه والد خود با بیت حضرت امام(ره) تصریح كردند: اجداد بزرگوار امام خمینی(ره)، انسان‌هایی عالم، مجاهد و مورد اعتماد مردم بودند و نقش بزرگی در هدایت مردم داشتند. باید آنها را به مردم معرّفی كرد و مردم هم باید قدردان چنین بزرگانی باشند.

مرجع عالیقدر با اشاره به سابقه خوب مردم خمین در دینداری افزودند: مردم شریف خمین از ابتدا اهل دین و مجاهدت بودند و همیشه در برابر منكرات ایستادگی می‌كردند. اكنون هم این مردم عزیز، ملتزم به دین و عامل به وظیفه امر به معروف و نهی از منكرند.

ایشان ضمن اشاره به تدوین 11 جلد كتاب اسناد و نوشته های تاریخی درباره والد معظم امام خمینی(ره) فرمودند: زحمتی كه در تدوین این كتب كشیده اید بسیار قابل تقدیر است و انشاء الله این نوشته ها باعث آشنایی هر چه بیشتر مردم با علما و بزرگان شود و از این طریق بتوانند راه و روش زندگی آنان را برای خود سر مشق قرار دهند.

در پایان این دیدار، آیت الله العظمی صافی فرمودند: سلام اینجانب را به مردم متدین و شریف خمین برسانید و از همه آنها ملتمس دعا هستم.

بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم‌

والحمدلله و صلّى الله على محمّد و آله الطّاهرین و على صحبه المنتجبین و من اتّبعهم الى یوم الدّین.

تبریک عرض میکنم سالگرد بعثت نبى مکرّم اسلام را - که درواقع بزرگ‌ترین عید بشریّت است - به همه‌ى شما حضّار گرامى؛ برادران عزیز، خواهران عزیز، میهمانان عزیز، سفیران کشورهاى اسلامى که در مجلس حضور دارند و به همه‌ى ملّت ایران که نشان دادند پایبند به پیام بعثت پیامبرند و امتحان بزرگ و دشوارى را در این راه ملّت ما از خودشان بروز دادند.

همچنین تبریک عرض میکنم این روز بزرگ را به همه‌ى ملّتهاى مسلمان، به دنیاى اسلام و یکایک مسلمانان در هر نقطه‌ى عالم و همچنین به همه‌ى آزادگان عالم؛ آن کسانى که از پیام آزادى و پیام عدالت و پیام انسانیّت و تکریم انسان، احساس هیجان میکنند و از آن لذّت میبرند.

برادران و خواهران عزیز! درباره‌ى بعثت پیامبر سخنان گوناگونى قابل بررسى کردن و گفتن است؛ آنچه امروز براى ما مردم و براى دنیاى اسلام لازم است و باید به آن توجّه شود، دو سه نقطه‌ى اصلى است: یکى آن نقطه‌اى است که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در خطبه‌ى نهج‌البلاغه به آن اشاره فرمود که علّت بعثت پیامبر و پیامبران بزرگ الهى را این‌گونه معرّفى کرده است: لِیَستَأدُوهُم مِیثاقَ فِطرَتِهِ وَ یُذَکِّروهُم مَنسِىَّ نِعمَتِهِ ... وَ یُثیروا لَهُم دَفائِنَ العُقول؛ (۱) انسانها را به فطرت انسانى و سرشت انسانیّت که همراه با شرف و کرامت است برگردانَد؛ نعمتهاى فراموش‌شده‌ى الهى را به یاد آنها بیاورَد و خِرَدهاى دفن‌شده را مبعوث کند.

انسانها به برکت خِرَد است که میتوانند پیام پیامبران را درک کنند؛ از مشکلات و دشوارى‌هاى راه نورانى پیغمبران نهراسند و آنها را بتوانند پشت سر بگذارند. به برکت عقل و اندیشه و خِرَد است که بشریّت میتواند از مفاهیم قرآن بدرستى استفاده کند. اگر جامعه‌ى اسلامى به همین یک دستور عمل کند، یعنى نیروى فکر را، به کارگیرى اندیشه و خِرَد را در میان خود یک امر رایج و عمومى قرار بدهد، عمده‌ى مشکلات بشر حل خواهد شد؛ عمده‌ى مشکلات جامعه‌ى اسلامى حل خواهد شد.

امروز شما نگاه کنید، به نام اسلام در یک نقطه‌اى با انسانهاى بى‌گناه رفتار ظالمانه میکنند، در یک نقطه‌اى به‌خاطر اسلام مسلمانان را قتل عام میکنند. در آفریقا در یک مرکزى، در یک کشورى، کسى به‌خاطر مسلمان بودن مورد قتل و تجاوز و ظلم قرار میگیرد. در نقطه‌ى دیگرى کسانى به نام اسلام دخترهاى مردم را میدزدند و فرار میکنند؛ اینها به‌خاطر این است که پیام اسلام براى مسلمانان جا نیفتاده است. ما مسلمانها باید قرآن را، اسلام را درست بفهمیم و با میزان عقل و خِرَد خودمان و با راهنمایى اندیشه‌ى بشرى و اسلامى، به اعماق تعالیم پیامبراسلام و این پیامها برسیم.

وقتى از پیام اسلام غفلت کردیم، که قرآن کریم فرمود: وَ قالَ الرَّسولُ یرَبِّ اِنَّ قَومِى اتَّخَذوا هذَا القُرءانَ مَهجورا؛ (۲) وقتى قرآن را مهجور کردیم، به مفاهیم قرآن درست نگاه نکردیم، مجموعه‌ى مفاهیم قرآنى را که یک منظومه‌ى کامل براى زندگى انسان است، درست ندیدیم، آن‌وقت لغزش پیدا میکنیم، و نیروى خِرَد ما هم نمیتواند فهم درستى از مفاهیم قرآنى پیدا کند.

امروز در دنیا دشمنانى به‌صورت علنى با اسلام مقابله میکنند؛ مقابله‌ى آنها در درجه‌ى اوّل با ایجاد اختلاف است. عمیق‌ترین اختلافها و خطرناک‌ترین اختلافها، اختلافهاى عقیدتى و ایمانى است. امروز در دنیا، تحریکات ایمانى و عقیدتى براى به جان هم انداختن مسلمانان، به‌وسیله‌ى دستهاى استکبارى انجام میگیرد. یک عدّه‌اى، عدّه‌اى را تکفیر میکنند؛ عدّه‌اى علیه عدّه‌ى دیگرى شمشیر میکشند؛ برادران به جاى همکارى با یکدیگر و گذاشتن دست در دست یکدیگر، علیه برادران دست در دست دشمنان میگذارند! جنگ شیعه و سنّى به راه مى‌اندازند و تحریکات قومى و طائفى را لحظه به لحظه افزایش میدهند؛ [البتّه] دستهایى که این کارها را میکنند، دستهاى شناخته‌شده‌اى هستند. اگر نیروى خِرَد، چراغ اندیشه و آگاهى - که قرآن ما را به آن امر کرده است - به کار بیفتد، خب دست دشمن را مى‌بینیم، انگیزه‌ى دشمن را میفهمیم.

امروز در دنیاى اسلام براى اینکه دستگاه‌هاى استکبارى به هدفهاى استکبارى خودشان برسند، براى اینکه مشکلات خودشان را پوشیده و مخفى نگه دارند، در میان مسلمانان اختلاف ایجاد میکنند؛ شیعه‌هراسى به‌وجود مى‌آورند، ایران‌هراسى به‌وجود مى‌آورند، براى اینکه رژیم غاصب صهیونیستى را محفوظ نگه‌دارند، براى اینکه تضادهایى که سیاستهاى استکبارى را در این منطقه به شکست کشانده است، به‌نحوى حل کنند؛ راه آن را در این مى‌بینند که بین مسلمانها اختلاف بیندازند. خب، این را باید دید، این را باید فهمید؛ انتظار از زبدگان این است، انتظار از نخبگان این است.

آنچه امروز دستگاه‌هاى سیاسى غرب ترویج میکنند، همان جاهلیّتى است که بعثت پیغمبر براى زدودن آن - از محیط زندگى بشر - به‌وجود آمد. نشانه‌هاى همان جاهلیّت، امروز در دنیا، در این تمدّن رایج فاسد غربى، مشاهده میشود؛ همان بى‌عدالتى، همان تبعیض، همان نادیده گرفتن کرامت انسان، همان عمده کردن مسائل جنسى و نیازهاى جنسى.

قرآن کریم خطاب به همسران مکرّم پیغمبر میفرماید: وَ قَرنَ فى بُیوتِکُنَّ وَ لاتَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجَهِلِیَّةِ الاُولَى‌(۳). یکى از نشانه‌هاى جاهلیّت اُولى، تبرّج زنانه است. امروز یکى از عمده‌ترین مظاهر تمدّن غربى، همین تبرّج است؛ این همان جاهلیّت است، منتها جاهلیّتى که توانسته است خود را با سلاح تبلیغات مدرن مجهّز بکند، حقایق را از چشم مردم بپوشاند؛ اینها را باید ما مسلمانها بفهمیم، اینها را باید بدانیم.

دنیاى اسلام امروز احتیاج دارد به روى آوردن به اندیشه، روى آوردن به فکر، عادت کردن به اندیشیدن، مسائل را درست فهمیدن، درست تحلیل کردن. دنیاى اسلام امروز احتیاج دارد به شناختن حقیقى جبهه‌ى دشمن امّت اسلامى؛ دشمنانمان را بشناسیم، دوستانمان را بشناسیم. گاهى دیده شده است که مجموعه‌اى از ما مسلمانها با دشمنان خودمان همدست شدیم براى زدن دوستان خود، براى زدن برادران خود! خب، این به ما لطمه میزند، این امّت اسلامى را دچار آشفتگى میکند، دچار ضعف میکند؛ این ناشى از نداشتن بصیرت است. امروز دنیاى اسلام به این بصیرت احتیاج دارد، به این تدبّر و اندیشه احتیاج دارد، به اثاره‌ى دفائن عقول احتیاج دارد: وَ یُثیروا لَهُم دَفائِنَ العُقول. (۴) نیاز مهمّ دیگر دنیاى اسلام اتّحاد است؛ باید از اختلافات جزئى، اختلافات سلیقه‌اى، اختلافات عقیدتى عبور کرد و امّت واحده تشکیل داد: اِنَّ هذِهِ اُمَّتُکُم اُمَّةً وَحِدَةً وَ اَنَا رَبُّکُم فَاعبُدون(۵)؛ خداى متعال این‌جور میفرماید. اعتقاد به قرآن، اعتقاد به پیامبر، اعتقاد به خداى واحد، اعتقاد به کعبه‌ى واحد و قبله‌ى واحد، درمقابل‌داشتنِ جبهه‌ى واحد دشمن، اینها کافى نیست براى اتّحاد دنیاى اسلام؟ چرا عدّه‌اى نمیفهمند؟ چرا عدّه‌اى این حقایق روشن را درک نمیکنند؟ هدف آمریکا و جبهه‌ى غربى‌ها از ایران‌هراسى و شیعه‌هراسى چیست؟ چرا این را فکر نمیکنند؟ رژیم صهیونیستىِ غاصب - که امروز بزرگ‌ترین بلیّه‌ى دنیاى اسلام وجود این رژیم است - باید بتواند با آسودگى زندگى کند، بر مشکلات خودش فائق بیاید، بر عوامل نابودکننده‌اى که بحمدالله در ارکان آن رژیم غاصب وجود دارد فائق بیاید؛ این نمیشود مگر اینکه سر مسلمانها را بند کنند، بین آنها اختلاف بیندازند، مسائل کوچک را براى آنها بزرگ کنند.

به نظر ما بیدارى اسلامى به وجود آمده است؛ سعى شد از سوى دشمنان اسلام که این بیدارى را سرکوب کنند - و یک جاهایى هم سرکوب کردند - امّا بیدارى اسلامى سرکوب شدنى نیست. پرچم اعتزاز به اسلام بلند شده است، برافراشته شده است؛ احساس هویّت اسلامى امروز در مسلمانان، در هر نقطه‌ى عالم، نیرومند شده است و نیرومند خواهد شد. ملّت ایران در این زمینه مسئولیّتهاى بزرگى داشته است که انجام داده است، بعد از این هم انجام خواهد داد. ملّت ایران با اعتقاد به قرآن، با اعتقاد به پیام بعثت، با اتّحاد درونى در میان خود، با احساس دلیرى در مقابل دشمن و نترسیدن از دشمن، با احساس امید به وعده‌ى الهى نصرت، که وعده‌ى صریح الهى است و فرمود: اِن تَنصُروا اللَّهَ یَنصُرکُم وَ یُثَبِّت اَقدامَکُم؛ (۶) و با این ذخیره‌هاى ارزشمند، به پیش میرود.

بحمدالله ما یکى پس از دیگرى، سنگرهایى را که براى ادامه‌ى مبارزه‌ى با ظلم و جهل و بى‌عدالتى لازم است داشته باشیم، ان‌شاءالله فتح میکنیم و پیش میرویم. بحمدالله ملّت ایران از توفیق الهى و کمک الهى برخوردار بوده است؛ قدم به قدم پیش رفتیم، مشکلات را یکى پس از دیگرى پشت سر گذاشتیم و پشت سر خواهیم گذاشت؛ به فضل و حول و قوّه‌ى الهى.

مسئولین با احساس مسئولیّت، در عرصه‌هاى گوناگون مشغول کارند؛ امروز بحمدالله دولت ما تازه‌نَفَس، آماده‌ى به کار، با احساس اعتزاز به اسلام و مسلمان بودن؛ احساس میکنند به‌خاطر ایمان به خدا داراى عزّتند - که همین هم هست - مشغول کارند و تلاش میکنند. چالش وجود دارد، مشکلات وجود دارد؛ برسر راه زندگى، این مشکلات هست. اگر زندگى بخواهد عزّتمندانه باشد، انسانهاى داراى خِرَد و تدبیر، مشکلات را به‌خاطر رسیدن به عزّت و شرف انسانى و کرامت انسانى و تقرّب الى‌الله تحمّل میکنند؛ انسانهایى که بى‌خِرَدند همین مشکلات در زندگى آنها هست، آنها را با ذلّت تحمّل میکنند، به جاى اینکه ولایت الهى را قبول کنند، ولایت شیاطین را قبول میکنند: وَاتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ ءَالِهَةً لِیَکونوا لَهُم عِزّاً، کَلّا سَیَکفُرونَ بِعِبادَتِهِم وَ یَکونونَ عَلَیهِم ضِدّاً؛ (۷) فرمولى که انسانهاى بى‌خِرَد، دستگاه‌هاى بى‌خِرَد، انسانهاى غافل در دنیا انتخاب میکنند و اتّخاذ میکنند، این‌جور در قرآن کریم رسوا شده‌است. به جاى اینکه به خدا پناه ببرند، به جاى اینکه ولایت الهى را قبول بکنند، به جاى اینکه به هدایت الهى چنگ بزنند، به ولایت شیاطین، به ولایت دشمنان اسلام و دشمنان بشریّت متمسّک میشوند براى اینکه براى خودشان عزّت درست کنند، و این عزّت به دست آنها نمى‌آید. آن عبادت شوندگان نابکار هم از آنها سپاسگزارى نخواهند کرد: کَلّا سَیَکفُرونَ بِعِبادَتِهِم وَ یَکونونَ عَلَیهِم ضِدّا. (۸) این بیان قرآن، بیان روشنى است؛ باید از این بیان درس گرفت، باید راه را درست شناخت، خطّ هدایت قرآنى، انسانها را به سعادت میرساند، بایستى از خداى متعال کمک خواست.

بحمدالله نظام جمهورى اسلامى از آغاز تا امروز در مواجهه‌ى با دشمنان به این وعده‌ى الهى مستظهر(۹) بوده است، اعتماد کرده است؛ به قول الهى و وعده‌ى الهى ما اعتماد کردیم، حسن ظن نشان دادیم؛ مثل بى‌ایمانان و کفّار، سوء ظن به وعده‌ى الهى نشان ندادیم؛ لذا پیروز شدیم. در انقلاب پیروز شدیم، در دفاع مقدّس پیروز شدیم، در مبارزات گوناگون اقتصادى و سیاسى و اجتماعى و بین‌المللى بحمدالله تا امروز پیروز شدیم، بعد از این هم همین خواهد بود؛ این راه ملّت ایران است.

رحمت خدا بر امام بزرگوار که این راه را به روى ما گشود؛ رحمت خدا بر شهیدان بزرگوار که در این راه جان خودشان را فدا کردند؛ رحمت خدا بر ملّت ایران که در همه‌ى مراحل از خودشان آمادگى نشان دادند؛ و رحمت و تفضّل خدا بر مسئولان ما، دولتمردان ما که در این میدان آماده‌ى براى کار و تلاش و فداکارى‌اند.

و السّلام علیکم و رحمةالله و برکاته

۱) نهج‌البلاغه، خطبه‌ى ۱

۲) سوره‌ى فرقان، آیه‌ى ۳۰

۳) سوره‌ى احزاب، بخشى از آیه‌ى ۳۳

۴) نهج‌البلاغه خطبه‌ى ۱، «و توانمندى‌هاى پنهان‌شده‌ى عقلها را آشکار سازند»

۵) سوره‌ى انبیاء، آیه‌ى ۹۲

۶) سوره‌ى محمّد، بخشى از آیه‌ى ۷

۷) سوره‌ى مریم، آیات‌۸۱ و ۸۲

۸) همان‌

۹) پشت گرم و دلگرم‌

قبور و ضریح پيامبر گرامي اسلام و ذريه مطهر ايشان و نيز انبياء و اولياء برای برخي از مسلمانان از حرمت بالایی برخوردار است.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی، با ارائه مستنداتی بر پایه قرآن و روایات به برخی پرسش ها در این مورد پاسخ گفته است.

پاسخ: درباره بوسیدن و لمس کردن در و دیوار و ضریح معصومین و امام زاده ها و اشیاى متعلق به آنان باید گفت: این کار نه تنها بدعت و حرام نیست بلکه به دلیل متبرک بودن آن ها ریشه در رفتار پیامبران پیشین نیز دارد. در قرآن مجید آمده است که وقتى حضرت یوسف خود را به برادرانش معرفى نمود و آن ها را مورد عفو و بخشش قرار داد، به آن ها گفت: " اذْهَبُوا بِقَمِیصِی هذا فَأَلْقُوهُ عَلى وَجْهِ أَبِی یَأْتِ بَصِیراً"؛ "پیراهنم را با خود نزد پدرم ببرید و بر صورتش افکنید تا دیدگانش بینا گردد".(1) سپس در جاى دیگرى از همین سوره آمده است: " فَلَمَّا أَنْ جاءَ الْبَشِیرُ أَلْقاهُ عَلى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِیراً"؛ "چون مژده دهنده نزد پدر آمد، پیراهن را بر صورت پدر افکند و یعقوب بینایى خود را بازیافت".(2)

آیا مى توان رفتار این دو پیامبر الهى- یوسف صدیق که توصیه به مالیدن پیراهن بر چشمان پدرش نموده و یعقوب که آن را انجام داده است- را شرک به خدا و حرام دانست؟ آن هم داستانى که از زبان قرآن مجید نقل شده است؟

بوسیدن سنگ حجر الاسود توسط پیامبر

علاوه بر این ، در صحیح بخارى از عبداللَّه بن عمر نقل شده است که: "پیامبر را در حالى دیدم که حجرالاسود را لمس مى کرد و مى بوسید".(3) بر همین مبنا است که کلیه مسلمین جهان به هنگام زیارت خانه خدا، براى لمس کردن و بوسیدن حجرالاسود مدتها به صف مى ایستند.

حال که بوسیدن سنگ حجرالاسود و لمس کردن پیراهن یوسف و مالیدن بر چشم مجاز مى باشد، بدیهى است که مى توان در و دیوار و ضریح امامان را لمس نمود و بوسید، زیرا تفاوتى بین اشیا ( از جهت متبرک بودن آن ها) وجود ندارد؟!

باید توجه داشت بوسیدن قبور ائمه از روى "محبت" است نه از روى "عبودیت"، و آیا هرکسى را که از روى محبت بوسیدند، عبادت کرده اند؟!! و آیا بوسیدن فرزند، بوسیدن عکس و یا وسائلى که یادگار فرزندى است که به مسافرت رفته و یا از دنیا رفته، شرک است ؟! وقتی آنها شرک نباشد بوسیدن قبور اولیاء از روی محبت نیز شرک نمی باشد.

علمایی از اهل تسنن که بوسیدن قبر اولیا را جایز دانسته اند

ضمن اینکه برخی از علماى اهل سنّت بوسیدن قبر و تبرک جستن به قبر اولیاء را جایز دانسته اند از جمله:

1 -عبداللَّه فرزند احمد بن حنبل مى گوید از پدرم سؤال شد که مس منبر رسول اللَّه و تبرک به آن و بوسیدن قبر شریف به قصد ثواب چه حکمى دارد؟ پدرم گفت اشکالى ندارد. (4)

2 -رملى شافعى: تبرک به قبر پیامبر و یا علما و یا اولیا جائز است و بوسیدن و استلام آن اشکالى ندارد.(5)

3- محب الدین طبرى شافعى: بوسیدن قبر و دست گذاشتن بر روى آن جایز است و سیره عمل علماء و صالحان بر آن است.(6)

4 - علامة احمد بن محمد مقرى مالکى، متوفى در سال 1041 ه در "فتح المتعال بصفة النعال" به نقل از ولى الدین عراقى گفته است: حافظ ابو سعید بن علا گفته است: در گفتار احمد بن حنبل در جزوه قدیمى با خط ابن ناصر (7) و دیگر از حفاظ دیده ام که: از امام احمد در مورد بوسیدن قبر و منبر رسول خدا سؤال شد، فرمود: مانعى ندارد. او مى گوید:  گفتار احمد را به ابن تیمیة نشان دادیم بسیار تعجب کرد و گفت: تعجب مى کنم، احمد نزدم مرد بزرگى است اما نمى دانم این گفتار اوست یا معنى گفتار اوست؟!

او مى گوید: چه تعجبى در این گفتار است در صورتى که از احمد براى ما نقل شده که: جامه شافعى را شسته و آبش را خورده است (8)

وقتى که او از اهل علم تا این اندازه احترام کند، پس نسبت به صحابه و آثار انبیاء (علیهم السلام) چگونه احترام خواهد نمود؟

و چقدر نیکو سروده است از قول مجنون نسبت به لیلى:

امر على الدیار دیار لیلى اقبل ذا الجدار و ذا الجدارا

و ما حب الدیار شغفن قلبى ولکن حب من سکن الدیارا

" از دیار لیلى مى گذرم، این دیوار و آن دیوار را مى بوسم، علاقه به دیار لیلى دلم را تسخیر نکرده، آن کسى که در آن سکونت دارد مرا مفتون خود ساخته است".

5  - شیخ مشایخ شافعى ها، شافعى کوچک محمد بن احمد رملى، متوفى در در سال 1004 ه در شرح "المنهاج" گفته است: مکروه است که تابوتى که روى قبر قرار دارد بوسیده و یا لمس شود، و بوسیدن اعتاب مقدسه، هنگام دخول براى زیارت اولیاء نیز مکروه است؛ آرى اگر قصد تبرک داشته باشد کراهت ندارد چنانکه مرحوم والد به آن فتوى داده است. چنانکه تصریح کرده اند(9) که: هر گاه از دست زدن به حجر الاسود عاجز باشد، مستحب است با عصائى به آن اشاره کند آنگاه عصا را ببوسد.(10)

6 - طیب ناشرى از محب الدین طبرى شافعى نقل کرده که: بوسیدن قبر و لمس کردنش جائز است، آنگاه گفته است، روش علماء شایسته چنین بوده و این شعر را خوانده است:

لو رأینا لسلیمى اثرالسجدنا الف الف للاثر(11)

"اگر اثرى از سلیمى ببینیم، هزار هزار بار براى آن سجده مى کنیم".

7  - شیخ ابراهیم باجورى شافعى، در حاشیه اش بر شرح ابن قاسم عزى بر متن شیخ ابى شجاع در فقه شافعى، جلد 1 صفحه 286 گفته است: بوسیدن قبر و مس کردن آن مکروه است و مثل آن است تابوتى که روى آن قرار مى دهند، و همچنین است بوسیدن آستانه ها هنگام داخل شدن براى زیارت اولیاء، مگر آنکه قصد تبرک به آنها را داشته باشد که در این صورت، کراهت نخواهد داشت. و اگر از آن به خاطر ازدحام و امثال آن مثل اختلاط زن و مرد، ناتوان باشد، چنانکه در زیارت آقایم احمد البدوى واقع مى شود، در این گونه موارد در مکانى توقف کند و از دعاء و قرآن، آنچه که مى تواند بخواند و با دستش یا چیز دیگر اشاره به قبر کند، پس آن را ببوسد. علماء تصریح کرده اند که اگر از مس حجر الاسود ناتوان باشد، مستحب است که با دستش و یا عصا به سوى آن اشاره کند آنگاه آن را ببوسد. و... .(12)

در نتیجه بوسیدن در و دیوار و عتبه و آستانه مقدّسه أئمّه معصومین (علیهم السلام) نیز شرک نمى باشد چون زائر براى اظهار أدب و تبرک، آنها را می بوسد.

پی نوشت ها:

(1)- یوسف (12): 93.

(2) -یوسف (12): 96.

(3)- مسند احمد، ج 1، صص 16 و 26؛ صحیح بخارى، ج 2، ص 160 "رأیت رسول اللَّه یستلمه و یقبّله".

(4) - وفاء الوفا، ج 4، ص 1414.

(5)- کنز المطالب، ص 219

(6) - اسنى المطالب، ج 1، ص 331

(7) - او حافظ محمد بن ناصر ابو الفضل بغدادى است که در سال 550 ه وفات کرده است.

ابن جوزى در المنتظم جلد 10 صفحه 163 گفته است: او حافظ درست و مورد اعتماد است هیچ عیبى در او نیست.

(8)- ابن جوزى آن را در مناقب احمد صفحه 455 و ابن کثیر در تاریخش ج 10 ص 331 آورده است.

(9) - حمیدى، در جمع بین الصحیحین و ابو داود، در مسندش آورده اند : رسول خدا با عصایش به حجر الاسود اشاره فرمود آنگاه آن را بوسید.

(10)- الشبر املسى شیخ ابى الضیاء، متوفى در سال 1087 ه در حاشیه "المواهب اللدنیة" و حمزاوى در "کنز المطالب" ص 19 آن را نقل کرده اند.

(11)- وفاء الوفاء سمهودى جلد 2 صفحه 444.

(12) -  ترجمه الغدیر، ج 9، ص: 258.

سیدحسن نصرالله دبیرکل حزب الله لبنان در سخنان خود به مناسبت عید باشکوه مقاومت و آزادسازی جنوب لبنان، این جنگ را پایان طرح اسرائیل بزرگ دانست.

سید حسن نصرالله افزود پیروزی در جنگ بر رژیم صهیونیستی، مقدمه پیروزیهای دیگر بود و ما هر سال این روز را گرامی می داریم تا بزرگی و افتخار آن، نسل به نسل منتقل شود. این در حالی است که پیامدهای این پیروزی همچنان ادامه دارد، هم برای ما و هم برای دشمن صهیونیستی و ما می توانیم پیروزی 25 مه سال 2000 را ایجاد کننده پیروزیهای مختلف دانست. این پیروزی را باید پیروزی لبنان، عربها و همه مسلمانان دانست و نباید آنرا پیروزی دسته یا گروه یا حتی کشوری خاص دانست بلکه این پیروزی به معنای پایان طرح صهیونیستی آمریکایی برای سلطه بر مقدسات و منافع منطقه دانست.

با اشاره به این که سوریه همچنان قلب تپنده اعراب و مقاومت و مدافع کشورهای عربی است درباره طرح های آمریکا برای تجزیه کشورهای منطقه خاورمیانه با استفاده از گروه های مسلح هشدار داد و تاکید کرد: آمریکا و دیگر کشورهای غربی تروریست ها را از کشورهای مختلف جهان وارد سوریه کرده اند تا این کشور و محور مقاومت را که تهدیدی برای رژیم صهیونیستی است ویران کنند.

وی خاطرنشان کرد: به دلیل این که مسئولیت دفاع از سوریه را در اختیار داریم به این کشور رفتیم.

سید حسن نصرالله افزود: تنها چالش واقعی این است که گروه های مسلح در سوریه به شهروندان این کشور اجازه دهند در انتخابات ریاست جمهوری این کشور شرکت کنند.

دبیرکل حزب‌الله گروه های مسلح در سوریه را تهدیدی برای همه به ویژه کشورهای اعزام کننده این تروریست ها دانست.

وی با اشاره به این که سیاست هایی که سوریه را هدف قرار داده به شکست خواهد انجامید بر پیروزی محور مقاومت تاکید کرد.

سید حسن نصرالله با تاکید بر این که روند آشتی ملی در سوریه به پیش می رود ادامه داد روزی خواهد آمد که ملت های منطقه از دولت و ملت سوریه به دلیل پیروزی در این بحران تشکر خواهند کرد.

وی گفت: سوریه در میدان و همچنین آشتی ملی پیش می رود و به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری نزدیک می شود و کسانی که به اصطلاح دوستان سوریه نامیده می شوند نتوانستند مانع این انتخابات شوند.

سید حسن نصرالله گفت: این امت اجازه نمی دهد که طرح آمریکایی برنامه یا تفکرات خود را بر آن تحمیل کند؛ و روزی خواهد رسید که با آشکار شدن واقعیتها، همه کشورها و ملتهای منطقه از سوریه و مردم این کشور به دلیل پایداری و پیروزی قدردانی کنند، زیرا آنها در می یابند که سوریه با پایداری و مقاومت خود چه خطراتی را از منطقه و فلسطین دور کرد.

دبیرکل حزب الله لبنان تأکید کرد: روزی فرا خواهد رسید که حتی دولتهایی که ضد سوریه توطئه کردند، از این کشور به دلیل پایداری و پیروزی تشکر کنند.

وی افزود: همه کسانی که در لبنان از ما به دلیل دخالت در سوریه انتقاد کردند، روزی خواهد رسید که به ما آفرین می‌گویند.

دبیرکل حزب‌الله با اشاره به این که نباید گروه های داخلی در لبنان در مسئله انتخاب رئیس جمهور جدید این کشور وقت کشی کنند، افزود: همچنان فرصتی در داخل لبنان برای انتخاب رئیس جمهور جدید برای حفظ صلح و امنیت لبنان وجود دارد.

وی افزود: مهم در لبنان این است که از صلح داخلی و حاکمیت آن حفاظت کنیم.

سیدحسن نصرالله با تاکید بر این که کسانی که می‌خواستند دوره رئیس جمهور سابق این کشور را تمدید کنند شکست خوردند، خاطرنشان کرد: خواهان رئیس جمهوری هستیم که به مقاومت خیانت نکند و حامی آن باشد.

حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار رئیس و نمایندگان مجلس شورای اسلامی ، تنها راه ایستادگی در مقابل جبهه ضدبشری استکبار را استمرار تفکر «مبارزه» با این جبهه دانستند و با اشاره به لزوم توجه جدی مجلس شورای اسلامی و دولت در تدوین برنامه ششم، به سه اولویت اصلی «اقتصاد مقاومتی»، «فرهنگ انقلابی و دینی» و ادامه روند پرشتاب «پیشرفتهای علمی»، تأکید کردند: راه حل مشکلات اقتصادی و سیاسی کشور را نمی توان در بیرون از مرزها پیدا کرد بلکه علاج واقعی مشکلات در درون کشور و تکیه بر ظرفیت ها و توانایی های داخلی است.

رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار ضمن تسلیت سالروز شهادت امام موسی کاظم(ع) به شکل گیری نظام اسلامی و همچنین بقای آن، براساس «تفکر مبارزه»، اشاره و خاطرنشان کردند: پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و عبور موفقیت آمیز نظام اسلامی از مقاطع مهم و سرنوشت ساز 35 سال گذشته مرهون مبارزه ی جدی، صادقانه و خردمندانه ملت ایران بوده است که این تفکر باید با حفظ ویژگی های آن ادامه یابد.

حضرت آیت الله خامنه ای با تأکید بر اینکه بدون ادامه تفکر مبارزه با جبهه استکبار نمی توانیم به اهداف والای نظام اسلامی برسیم، افزودند: علت تأکید بر ادامه مبارزه، جنگ طلبی نظام اسلامی نیست بلکه عقل و خرد حکم می کند که انسان برای عبور از منطقه ای مملو از دزدان دریایی، خود را مجهز کند و توانایی و انگیزه دفاع از خود را داشته باشد.

ایشان تأکید کردند: دنیای امروز مملو از دزدان غارتگر عزت و حیثیت و اخلاق بشریت است که با مجهز شدن به علم و کسب ثروت و قدرت، با وجهه ای به ظاهر انسانی به راحتی مرتکب جنایت می شوند و به آرمانهای بشری خیانت و در نقاط مختلف دنیا جنگ افروزی می کنند.

رهبر انقلاب اسلامی گفتند: در چنین شرایطی چاره ای جز ادامه مبارزه و حاکم بودن تفکر مبارزه در همه امور کشور اعم از داخلی و خارجی وجود ندارد.

حضرت آیت الله خامنه ای با اشاره به تلاش عده ای برای تئوریزه کردن «تفکر سازش و تسلیم»، خاطرنشان کردند: کسانی که می خواهند، سازش و تسلیم در برابر زورگویان را ترویج و نظام اسلامی را متهم به جنگ طلبی کنند، در واقع مرتکب خیانت می شوند.

ایشان افزودند: نظام اسلامی، نظام انسانی و شرف و احترام به کرامت بشریت و نظام صلح و خیر است.

رهبر انقلاب اسلامی تأکید کردند: همه مسئولان کشور در بخشهای مختلف اعم از بخش های اقتصادی، علمی و فرهنگی، سیاستگذاری، تقنین و مذاکرات خارجی باید بدانند که در حال مبارزه هستند و در مسیر ادامه مبارزه ی پیدایش و بقای نظام اسلامی قرار دارند.

حضرت آیت الله خامنه ای افزودند: این موضوع باید همچون تفکر گسترده ای بر تمام امور و شئون کشور حاکم باشد و باید خود را در مقابل جبهه استکبار قوی کرد و محکم ایستاد.

ایشان در ادامه همین مبحث، سؤالی را مطرح کردند و گفتند: این مبارزه تا چه زمانی طول خواهد کشید؟

رهبر انقلاب اسلامی در پاسخ به این سؤال تأکید کردند: مبارزه و جهاد تمام شدنی نیست چون شیطان و جبهه ی شیطان همواره وجود دارد اما ممکن است در شرایط مختلف شیوه ها و روشهای جهاد و مبارزه متفاوت باشد.

حضرت آیت الله خامنه ای خاطرنشان کردند: این مبارزه هنگامی به پایان خواهد رسید که جامعه بشری بتواند خود را از شَرّ جبهه استکبار و در رأس آن امریکا که پنجه های خود را بر جسم و روح و فکر بشریت گسترانیده است، رهایی دهد که این کار نیز نیازمند مبارزه ای دشوار و طولانی و گامهای بلند خواهد بود.

ایشان برپایی نظام اسلامی در ایران را بلندترین گام در مسیر این مبارزه دانستند و افزودند: تشکیل دوره های پی در پی مجلس در 35 سال گذشته و حضور نمایندگان در مجلس به عنوان مظهر مردم سالاری دینی، یک مبارزه است که باید آن را قدر دانست و به پیش بُرد.

رهبر انقلاب اسلامی به موضوع تأکید بر «مدیریت جهادی»، در نامگذاری سال جاری اشاره و خاطرنشان کردند: مدیریت جهادی فقط شامل امور مربوط به دولت نمی شود بلکه مجلس نیز اگر وظایف تقنینی و نظارتی خود را فقط با انگیزه خدمت به مردم انجام دهد، بزرگترین کار جهادی صورت گرفته است.

حضرت آیت الله خامنه ای، تنها راه حل مشکلات کشور را اقتصاد مقاومتی و پرهیز از چشم دوختن به بیرون از مرزها دانستند و گفتند: من از همه کسانی که در بخش های مختلف ابتکار و حرکت دارند، دفاع صمیمانه و واقعی می کنم اما معتقدم، علاج مشکلات در درون کشور است.

ایشان افزودند: برای حل مشکلات باید راه حل صحیح را شناخت و با دلیری و شجاعت آن را انجام دادکه یک گام بلند در این عرصه اقتصاد مقاومتی است.

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به حمایت ها و ستایش های لفظی که در ماههای اخیر از اقتصاد مقاومتی شده است، تأکید کردند: برای اجرای اقتصاد مقاومتی تمجید و ستایش لفظی کافی نیست بلکه باید حرکت و اقدام کرد.

حضرت آیت الله خامنه ای با تشکر از فعالیت های دولت و مجلس درخصوص اقتصاد مقاومتی گفتند: مجلس باید فعالیتهای انجام گرفته را در بُعد تقنینی و در بُعد نظارتی، پیگیری جدی کند.

ایشان تصویب قوانین مناسب برای اقتصاد مقاومتی و حذف قوانین مزاحم و یا معارض و نظارت بر عملکرد دولت را از وظایف اصلی مجلس برشمردند و افزودند: مجلس درخصوص قانونگذاری برای اقتصاد مقاومتی نمی تواند فقط متکی به طرح ها باشد بلکه دولت باید لوایح مناسب را به مجلس ارائه دهد.

رهبر انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به آماده شدن مجلس شورای اسلامی برای تدوین «برنامه پنجساله ششم» تأکید کردند: در این برنامه باید «اقتصاد مقاومتی»، «فرهنگ» و «علم» سه اولویت اصلی باشند.

حضرت آیت الله خامنه ای درخصوص «فرهنگ» گفتند: منظور از فرهنگ، فرهنگ انقلابی و دینی و ایجاد حرکت فرهنگی بر مبنای اسلام و ارزشهای اسلامی و تقویت فرهنگ و باور و آداب و اخلاق اسلامی در جامعه است.

ایشان تأکید کردند: نباید به صرف بوجود آمدن و یا گسترش یک ابزار فرهنگی در جامعه، تلقی پیشرفت فرهنگ شود بلکه پیشرفت فرهنگی در جامعه، هنگامی است که فرهنگ دینی و انقلابی گسترش یابد.

رهبر انقلاب اسلامی افزودند: انتظار من از نمایندگان مجلس به عنوان سربازان انقلاب، حمایت از گسترش فرهنگ انقلابی و اسلامی در جامعه است.

حضرت آیت الله خامنه ای درخصوص «علم» به عنوان سومین اولویت تدوین برنامه ششم گفتند: حرکت پرشتاب علمی که در 12 سال اخیر در کشور بوجود آمده، به هیچ وجه نباید کُند شود بلکه باید سرعت و شتاب آن بیشتر شود.

ایشان موضوع علم را برای کشور بسیار مهم خواندند و خاطرنشان کردند: بخش عمده ای از افتخار ملی، عزت ملی و ثروت ملی بوسیله علم به دست می آید.

رهبر انقلاب اسلامی در ادامه سخنان خود، یکی از وظایف اصلی نظارتی مجلس را، مبارزه حقیقی با فساد برشمردند و تأکید کردند: در موضوع مبارزه با فساد، از همان ابتدا نباید اجازه داد که کانونهای چرکین شکل بگیرد زیرا در این صورت یا مقابله امکان پذیر نیست و یا اینکه مقابله بسیار دشوار خواهد شد.

حضرت آیت الله خامنه ای همچنین به ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت اشاره کردند و با استقبال از طرح مجلس شورای اسلامی برای افزایش باروری و پیشگیری از کاهش جمعیت گفتند: درخصوص جمعیت باید مراقب باشیم که اشتباه سالهای قبل تکرار نشود زیرا بهترین حالت برای دشمن، ایرانی «کم جمعیت» و با اکثریتی «سالخورده» است.

ایشان تأکید کردند: درخصوص موضوع افزایش جمعیت باید طرح ها، صحیح، منطقی و عالمانه باشند.

پیش از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی آقای دکتر لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی ضمن تسلیت شهادت امام موسی کاظم علیه السلام و تبریک حماسه فتح خرمشهر و بعثت پیامبر گرامی اسلام گفت: مجلس شورای اسلامی در مسائلی همچون فلسطین، سوریه و هسته ای موضعی مستحکم و مقتدرانه داشته است.

دکتر لاریجانی با اشاره به ارائه ی 450 طرح و لایحه در دوره ی دو ساله ی مجلس نهم افزود: در دو سال گذشته از میان طرحها و لوایح رسیده، 80 قانون به تصویب رسیده است که مورادی چون قانون نظام صنفی، بودجه، آیین دادرسی کیفری از اهم این موارد بوده است.

رئیس مجلس شورای اسلامی جهت گیری کلی قوه مقننه را تقویت فضای کسب و کار، پیگیری سیاست های اقتصاد مقاومتی و تقویت بُعد نظارتی مجلس از طریق کمیسیونهای مربوطه و یا از طریق طرح سئوال از مسئولان اجرایی، تحقیق و تفحص و دیوان محاسبات بیان کرد.

در آستانه سوم خرداد، سالروز عملیات غرور آفرین بیت المقدس و فتح خرمشهر، مراسم دانش آموختگی دانشجویان افسری و تربیت پاسداری دانشگاه امام حسین (ع) با حضور حضرت آیت الله خامنه ای فرمانده معظم کل قوا برگزار شد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در ابتدای ورود به میدان، با حضور بر مزار شهدای گمنام و قرائت فاتحه، برای شهدای دفاع مقدس علوّ درجات را مسألت کردند.

فرمانده کل قوا سپس از یگانهای حاضر در میدان سان دیدند.

حضرت آیت الله خامنه ای همچنین جانبازان سرافراز حاضر در میدان را مورد تفقد قرار دادند.

حضرت آيت الله خامنه اي در اين مراسم در سخناني تربيت جوانان مؤمن، متعهد، انقلابي، محقق و متخصص در دانشگاه افسري امام حسين(ع) را يک نمونه بارز از رويش هاي انقلاب اسلامي دانستند و با اشاره به ايستادگي ملت ايران در مقابل نظام سلطه و تقسيم بندي دنيا به سلطه گر و سلطه پذير، تاکيد کردند: امروز جبهه استکبار از پيشرفت هاي ملت ايران و نظام اسلامي که بدون اتکاء به آمريکا و قدرت هاي غربي و با تکيه بر ظرفيت ها و توانايي هاي داخلي بدست آمده، بشدت عصباني است و ما در پاسخ به آنها همان جمله معروف شهيد بهشتي را تکرار مي کنيم که از عصبانيت بميريد.

رهبر انقلاب اسلامي «رويش هاي نو به نو» در جمهوري اسلامي را يکي از مسايل مهم و اساسي برشمردند و با اشاره به نگراني برخي در سال هاي قبل، درخصوص ريزش ها، افزودند: همانگونه که آن زمان گفته شد، اکنون رويش هاي انقلاب اسلامي بر ريزش ها غلبه کرده و نسل جوان و انقلابي در سراسر کشور، نويد بخش آينده اي روشن و همراه با پيشرفت هستند.

حضرت آيت الله خامنه اي يک نکته را به نسلِ جوانِ متعهد به آرمان هاي انقلاب اسلامي متذکر شدند و گفتند: اين نسل نو بايد بر افق هاي دور و آينده، که همان تشکيل «تمدن نوين اسلامي» است، متمرکز شود و فقط آينده نزديک و جلوي پاي خود را نبيند.

ايشان با تاکيد براينکه، اسلام تنها راه نجات بشريتِ مجروح و زخم خورده از حوادث گوناگون قرن هاي متمادي، و تنها مسير تحقق کرامت واقعي انسان ها است، خاطر نشان کردند: جوانان مؤمن و متعهد، سازندگان آينده اين کشور و هسته هاي اصلي براي ايجاد «تمدن نوين اسلامي» هستند.

رهبر انقلاب اسلامي با اشاره به چالش هايي که نظام اسلامي درگير آنها است، گفتند: وجود چالش، انسان هاي بصير، آگاه و شجاع را هيچگاه نگران نمي کند بلکه نگاه آنها را به ظرفيت هاي موجود و احياناً ظرفيت هاي معطل مانده داخلي معطوف مي کند.

حضرت آيت الله خامنه اي علت اصلي اين چالش ها را توان پيشرفت و استحکام و اقتدار روزافزون در نظام اسلامي دانستند و تأکيد کردند: ملت ايران بواسطه پيروزي انقلاب اسلامي، 35 سال است که در مقابل عادت نفرت انگيز و زشت ِ نظام سلطه براي تقسيم دنيا به سلطه گر و سلطه پذير ايستاده و به همين علت، قدرت هاي زورگو و باج گير بين المللي و در رأس آنها آمريکا برآشفته و خشمگين شده اند.

ايشان افزودند: البته همين ايستادگي، موجب شيفتگي ملت هاي دنيا بسوي ملت ايران شده است و حتي بسياري از دولت هايي هم که جسارت ايستادگي در مقابل قدرت هاي زورگو را ندارند، از ايستادگي نظام جمهوري اسلامي خرسند هستند و آن را تمجيد مي کنند.

رهبر انقلاب اسلامي طرح موضوعاتي همچون هسته اي و حقوق بشر و برخي موضوعات ديگر از طرف قدرت هاي زورگو را برضد ملت ايران، صرفاً بهانه دانستند و خاطر نشان کردند: تلاش آنها اين است که با اين بهانه ها و فشارها، ملت ايران را از ايستادگي در مقابل زورگويي ها و قلدري هاي خود، منصرف کنند اما اين اتفاق هيچگاه نخواهد افتاد.

حضرت آيت الله خامنه اي افزودند: ملت ايران توانايي هاي خود را در ميدان هاي مختلف اثبات کرده و نشان داده است که بدون تکيه بر امريکا هم مي توان به پيشرفت هاي علمي و اجتماعي و نفوذ بين المللي و عزت سياسي دست پيدا کرد.

ايشان تاکيد کردند: ملت ايران راه درست را انتخاب کرده است و به مسير خود ادامه خواهد داد و اکثريت دنيا نيز با اين ملت است.

رهبر انقلاب اسلامي با اشاره به تلاش هميشگي امپراطوري خبري استکبار براي جلوگيري از رسيدن آوازه پيشرفت ها و موفقيت هاي ملت ايران به گوش جهانيان، گفتند: با وجود همه اين تلاش ها، امروز جمع کثيري از مردم دنيا به ملت ايران اعتماد دارند و اين ملت را ستايش مي کنند.

حضرت آيت الله خامنه اي با انتقاد از بکار برده شدن تعبيرِ دروغينِ «جامعه جهاني» در مقابل جمهوري اسلامي ايران، افزودند: نبايد تعبيري را که دشمنان بکار مي برند ما هم بکار ببريم زيرا واقعيت آن است که آنها جامعه جهاني نيستند و فقط چند دولت مستکبر ِ تحت ِ نفوذِ کمپاني هاي متعلق به صهيونيست هاي بدنام هستند.

ايشان تأکيد کردند: جامعه جهاني، ملتها و دولت هاي مظلومي هستند که بدليل فشار قدرت ها، جسارت اظهار مخالفت با زورگويان را ندارند اما اگر فضايي بدست آورند، قطعاً اين مخالفت را ابراز خواهند کرد.

رهبر انقلاب اسلامي افزودند: جامعه جهاني، دانشمندان و انديشمندان و خيرخواهان و آزاديخواهان دنيا هستند.

فرمانده کل قوا در بخش ديگري از سخنان خود، دانشگاه افسري امام حسين(ع) را مرکزي مهم براي فراگيري دانش و تحقيق و آموزش هاي انقلابي و مهارت هاي رزمي و کسب بصيرت و معنويت دانستند و دانشجويان جوان اين دانشگاه را به قدر دانستن اين فرصت بزرگ و مسئولان و اساتيد دانشگاه را نيز به بهره برداري حداکثري از اين فرصت توصيه کردند.

حضرت آيت الله خامنه اي در پايان خطاب به جوانان گفتند: کشور و آينده آن، متعلق به شما است، خود را براي فتح افق هاي دور دست و انجام کارهاي بزرگ آماده کنيد.

در این مراسم سردار سرلشکر محمد علی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از تولید قدرت روز افزون، توسعه‌ی توان بازدارندگی و افزایش آمادگیهای همه جانبه بعنوان برنامه‌های دائمی سپاه پاسداران در دفاع از انقلاب اسلامی یاد کرد و گفت: منبع اصلی اقتدار درونزای سپاه، نیروی انسانی مؤمن، هوشمند و انقلابیِ آن است.

سردار دریادار پاسدار مرتضی صفاری فرمانده دانشگاه امام حسین(ع) نیز گزارشی از برنامه‌ها و اقدامات علمی و فرهنگی این دانشگاه بیان کرد.

در این مراسم جمعی از فرماندهان، اساتید و مربیان، مدیران، دانش آموختگان و دانشجویان نمونه دانشگاه امام حسین(ع) هدایای خود را از دست فرمانده معظم کل قوا دریافت کردند و نماینده دانشجویان دانشگاه امام حسین (ع) نیز مفتخر به دریافت سردوشی شد.

اجراي طرح محتوايي «امت واحده» از جمله برنامه هاي مراسم امروز ميثاق پاسداري دانشجويان دانشگاه افسري امام حسين (ع) بود.

همچنين در اين مراسم، دانشجويان دانشگاه افسري امام حسين(ع)، نمايش رزمي اعتماد به نفس را اجرا کردند.

در پایان مراسم، یگانهای حاضر در میدان از مقابل فرمانده کل قوا رژه رفتند.

خطیب نماز جمعه تهران،بر ضرورت رعایت حفظ حقوق ملت ایران در گفت وگوهای هسته ای با گروه 1+5 تاکید کرد.

آیت الله "محمد امامی کاشانی" ، خطیب نماز جمعه تهران ، با بیان این که حقوق ملت ایران در گفت وگوهای هسته ای با گروه 1+5 باید تضمین شود ، گفت مردم ایران و رهبر معظم انقلاب اسلامی بر این مهم تاکید دارند و وزارت امور خارجه ایران نیز باید به تحقق آن اهتمام ورزد.

خطیب نماز جمعه تهران تاکید کرد غنی سازی اورانیوم و همه فعالیت هایی که از راه انرژی صلح آمیز هسته ای ، نیازهای ایران چه در ابعاد پزشکی و غیرپزشکی را برطرف می کند ، باید ادامه یابد و درباره آن کوتاهی نشود.

آیت الله امامی کاشانی همچنین با اشاره به ترفندهای رژیم صهیونیستی برای سلطه بر همه ملت های جهان ، تصریح کرد آمریکا که این رژیم را دوست خطاب می کند ، بداند صهیونیست ها نه فقط دوست نیستند ، بلکه به دنبال استثمار همه کشورها از جمله خود آمریکا هستند.

خطیب نماز جمعه تهران با اشاره به جنایت های صهیونیست ها در منطقه ، افزود غرب باید از رژیم صهیونیستی فاصله گیرد ، زیرا دوستی با این رژیم چیزی جز خسارت در بر نخواهد داشت.

آیت الله امامی کاشانی با تاکید بر این که اسرائیل تاکنون در اجرای نقشه هایش برای سلطه برجهان موفق نشده است و هرگز نیز نخواهد شد ، گفت منزوی کردن رژیم اسرائیل و دوری از آن به نفع همه دولت ها و ملت های جهان است.

خطیب نماز جمعه تهران ، درباره سیاست‌های کلی جمعیت که از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی ابلاغ شده است نیز خاطرنشان کرد این اقدام مهم ، سبب تحکیم نظام خانواده می شود.

آیت الله امامی کاشانی تاکید کرد از آنجایی که تمدن اسلامی مبنی بر اصالت خانواده است ، همه جوانان مسلمان باید به این تمدن به خاطر اهتمامش به نظام زندگی ، افتخار کنند.

خطیب نماز جمعه تهران همچنین ضمن گرامیداشت فرارسیدن سالروز آزادی خرمشهر سوم خرداد ماه در دوران دفاع مقدس،تصریح کرد رزمندگان اسلام با این پیروزی ، فضلیت ها و رشادت های زیادی را نصیب خود کردند.

نام كشور: سودان شمالي

نوع حكومت: جمهوري

پايتخت و شهرهاي مهم:

پايتخت قومي و فدرال سودان خارطوم است كه از سه بخش خارطوم، خارطوم بحري و ام درمان تشكيل شده است . محل تمركز وزارتخانه و موسسات دولت فدرال و سازمانهاي مربوط به ولايت خارطوم است.

اين شهر در محل اتصال نيل آبي و سفيد قرار دارد و جمعيت آن حدود پنج ميليون نفر و مانند بسياري از پايتختهاي كشورهاي در حال توسعه همواره در معرض كوچ شهروندان قرار دارد چرا كه جمعيت آن در سال 1974 از يك ميليون نفر تجاوز نمي كرد. بندر مهم پورتسودان واقع در ولايت شرقي و وادمدني مركز ولايت جزيره، ابيض مركز ولايت كردفان، فاشر مركز ولايت شمال ، جوبا مركز بحر النيل، و ملكال، الدامر، كسلا ، عطبره و دنقلا و قضارف از شهرهاي مهم اين كشور است.

بندر مهم پورتسودان واقع در ولايت شرقي

زبان و خط رسمي: زبان و خط عربي و زبان دوم انگليسي مي باشد.

واحدپول: دينار

آب و هوا:

آب و هواي سودان در شمال كه پايتخت نيز در آن واقع شده ، خشك و گرم و سوزان و تنها دو ماه از سال در آن بارندگي محدود وجود . موسم بارندگي در سودان از ماه آوريل تا ماه سپتامبر است .

هواي خارطوم از اواخر مردادماه تا اوائل اسفند ، معتدل بوده ، ولي از اسفند تا تيرماه ، گرم ترين فصل مي باشد.

نماي از شهر خارطوم پايتخت سودان

رود نيل بيشترين بستر و درازاي خود را در سرزمين سودان مي پيمايد و پس از آن به سوي مصر روانه مي شود . دو رود نيل آبي و نيل سفيد در ادامه مسير خود در شهر خارطوم به همديگر پيوسته و ادامه مسير خود را در يك بستر مي پيمايند و از اين رو برخي از صاحبنظران سوداني بر اين باورند كه آيه مباركه "مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ" برخورد دو رود بزرگ نيل در شهر خارطوم است و به راستي در فصل بارندگي كه ارتفاع رود نيل به بالاترين سطح آن ـ يعني عمقِ حدود 20 متر ـ مي رسد ، به دريايي روان مي ماند .

رودخانه نيل ، محل تلاقي فرهنگ هاي مختلف قبايل آفريقايي مي باشد و نيل نه تنها قبايل نزديك به خود ، بلكه از كشورهاي دوردست خود نيز ، قبايل مختلفي را دور خود جمع كرده است ؛ حتي قبايل عرب جزيرة العرب نيز از ديرباز براي رسيدن به نيل ، درياي سرخ را پشت سر گذاشته و در اطراف اين رودخانه مأوي گزيده اند

موقعيت جغرافيائي كشور:

جمهوری سودان با یک میلیون و ۸۸۶ هزار و ۰۶۸ کیلومتر مربع مساحت گستره در شمال آفریقا و در کنار دریای سرخ، میان مصر و اریتره است. درازای کرانه‌های سودان به ۸۵۳ کیلومتر می‌رسد. همچنین این کشور از سوی شمال ۱۲۷۳ کیلومتر با مصر، از شمال باختری ۳۸۳ کیلومتر با لیبی، از سمت باختر ۱۳۶۰ کیلومتر با چاد، از سمت جنوب باختری ۱۱۶۵ با آفریقای مرکزی، از سمت جنوب با جمهوری سودان جنوبی و بالاخره از سمت شرق ۶۰۵ کیلومتر با اریتره مرز مشترک دارد.

بخش پهناوری از سودان را دشت‌های بزرگی تشکیل می‌دهد که به دست دره بزرگ رودخانه نیل به دو بخش خاوری و باختری جدا می‌شود. همچنین ۵ درصد از خاک این سرزمین را زمین‌های قابل کشت و ۴۶ درصد از آن را چراگاه‌های طبیعی شامل می‌شوند. پست‌ترین بخش سودان در کرانهٔ دریای سرخ هم سطح آبهای جهان است و بلندای بلندترین بخش این کشور در قله «کینیتی» به ۳۱۸۷ متر می‌رسد. آب و هوای سودان گرم و خشک است.

تاريخچه:

سودان كه همسايه جنوبي مصر و سرچشمه بخشي از نيل (نيل سفيد) است در روزگار فراعنه در عصر باستان نوبه يا نوبي ناميده مي‌شد. نوبي در آن زمان شامل نوبي سفلي يا سرزمين اواوات (ouaouat) ونوبي عليا يا سرزمين كوش بود. سرزمين كوش كه شامل قسمتي از اتيوپي امروزي نيز مي‌شد (ــ اتيوپي) همان سودان كنوني است.

سودان نامي است كه اعراب بدين سرزمين داده‌اند و بيشتر به صورت بلادالسودان به كار رفته است و به معناي سرزمين سياهان مي‌باشد. عنوان سودان در گذشته مفهومي وسيعتر از كشور سودان كنوني را در بر مي‌گرفته است و از ساحل غربي آفريقا تا كوههاي حبشه را شامل مي‌شده است. چاد و نيجر عليا از نيزارهاي باتلاقي صعب‌العبوري كه سود (Sudd) خوانده مي‌شود مي‌گذرد و جزء سودان مي‌باشد لكن دليلي بر ساخته شدن كلمه سودان از آن مشاهده نشده است. در روزگار استعمار فرانسه در آفريقا كشوري به نام سوداني (Soudanaise/sudani) در غرب آفريقا وجود داشت كه مشتمل بر بخشي از صحرا در شمال و بخش فوقاني دره‌هاي سنگال و نيجريه در جنوب بابا يعني باماكوبود (ــ مالي) سودان از سال 1889م. تاكسب استقلال مشتركاً تحت سلطه مصر و انگليس بود. در اين دوره نام اين كشور سودان مصر و انگليس بود. پس از استقلال، سودان به جمهوري سودان معروف گشت و بعداً جمهوري دموكراتيك سودان ناميده شد كه هم اكنون نام رسمي آن كشور است. نام بين‌المللي اين كشور سودان (sudan) مي‌باشد و به كشور سرچشمه نيل نيز مشهور مي باشد

ساختار سياسي:

نظام حكومتي به صورت فدرالي ودر رأس آن رئيس جمهور است كه به مدت 6 سال انتخاب مي شود وبه طور كلي برارتش ،قوه قضائيه وپارلمان اشراف دارد.ولي در حال حاضر عمر البشير پس از كوتاي 1989 كه بدون خونريزي بود و به بركناري صادق المهدي منجر شد تا كنون بر مسند قدرت پابرجا مانده است.

آخرين تحولات سياسي :

در تاريخ 27 خردادماه سال 91 شروع تظاهرات معترضان به سیاست‌های ریاضتی دولت آغاز شد. این تظاهرات در ابتدا با مشارکت دانشجویان "دانشگاه خارطوم" به مانند تمامي اعتراض هاي ديگر كه منجر به تغيير حكومت در سودان شده است شروع شد و سرانجام سایر اقشار مردم هم به آنها پیوستند.

بررسي مختصري از علت جدائي سودان جنوبي از اين كشور:

مناقشه میان شمال و جنوب كه از سال ۱۹۵۵ میلادی تا سال ۲۰۰۵ ادامه داشت ، منجر به دو جنگ داخلی و جان‌باختن دست‌کم ۲ میلیون نفر گرديد. ریشه این جدایی به جنگ‌های داخلی سودان باز می‌گردد. جنگ‌های داخلی سودان تنها مربوط به دوران جدید سودان ( روی کار آمدن صادق المهدی و عمر البشیر) نمی‌شود و این جنگ‌های در زمان جعفر نمیری آغاز شد. پس از سرنگونی نمیری و استمرار جنگ داخلی، عمر البشیر درسال ۲۰۰۵ زیر فشارهای ناشی از جنگ و فشارهای بین‌المللی به قرارداد صلحی با شورشیان جنوب تن در داد.

دولت سودان بر طبق توافق‌نامهٔ صلحی که در ۹ ژانویه ۲۰۰۵ در کنیا امضا شد و به جنگ داخلی دوم سودان پایان داد، به بخش جنوبی سودان این حق داده شد که بین اتحاد با بخش شمالی یا استقلال کامل از آن، یکی را انتخاب کند. بر اساس این توافقنامه قرار شد در ژانویه ۲۰۱۱ یک همه‌پرسی برای تعیین تکلیف قسمت جنوبی برگزار شود. در ۹ ژانویهٔ ۲۰۱۱ مردم جنوب سودان برای شرکت در یک همه پرسی درباره استقلال از بخش شمالی این کشور، به پای صندوق‌های رای رفتند. نتیجهٔ همه‌پرسی به نفع استقلال جنوب سودان شد، کشور جدید آفریقایی روز نهم ژوئیه ۲۰۱۱، یعنی درست شش سال پس از معاهدهٔ صلح تاسیس شد و کییر رئیس جمهور آن کشور مستقل شد

با پذیرش این همه‌پرسی از سوی کشور مادر، جمهوری سودان جنوبی به عنوان پنجاه و پنجمین کشور در قاره آفریقا، یکصد و نود و ششمین کشور جهان و یکصد و نود و سومین کشور عضو سازمان ملل متولد شد.

وضعيت اقتصادي:

اقتصاد سودان پس از استقلال سودان جنوبی به دلیل کاهش شدید درآمدهای نفتی لطمه شديدي خورده است. دراين زمان دولت سودان تصمیم گرفت به دنبال کاهش شدید درآمدهای نفتی و برای مقابله با بحران اقتصادی کشور، سیاست‌های ریاضتی اعمال کند. لذا اخیرا یارانه سوخت را نیز حذف کرده که این امر سبب شد قیمت مواد پایه غذایی را افزایش دهد.

حزب حاكم سودان اين اعتراض ها را سازمان دهي شده از سوي احزاب مخالف و گروه هاي معارض در خارج و داخل مرزهاي خود مي داند. فشاردولتهاي غربي و منجمله دسيسه هاي اسرائيل باعث جدايي سودان جنوبي و وخيم تر شدن اوضاع فعلي كشور شده است. همچنين اختلاف داخلي بين "حزب حاكم" و احزاب ديگر باعث تشديد در تقسيم قدرت و ثروت كشور شد.

مشكلات اقتصادي كشور شرايط را بگونه اي براي سودان شمالي رقم زد تا در خصوص بودجه كشور تصميم گيري تازه بنمايد. لذا، دولت ابتداء از كابينه خود شروع نمود و ضمن كاهش تعداد مشاوران و حذف برخي از وزراء، طرح رياضت اقتصادي را به مجلس برد تا با تصويب آن بتوان از زير بار سوبسيد هاي مواد سوختي و مواد غذايي رهائي يابد.

همين امر سبب گرديد مردم شهرهاي مختلف سودان تاب تحمل خود را از دست بدهند و با حضور در خيابانها و اعتراض به سياسيتهاي دولت از آنان بخواهد تا نسبت به تصميمات اتخاذ شده تجديد نظر نمايد.

طبيعي است در اين ميان معترضان به بهانه هاي مختلف ، همراهي نيروهاي معارض وتبليغات گسترده شبكه هاي الجزيره و العربيه ، علاوه بر حمله به بانکها و مراکز دولتی و نظامی، اقدام به بستن راه ها و آتش زدن لاستیک کردند.

معمولاً مشكلات اقتصادي ساقط كننده حكومت ها در طول دوران استقلال سودان تا كنون بوده است . اين بار نيز بعد از جدايي شمال سودان از جنوب و كاهش سهم فروش نفت از 500 هزار بشكه در روز به 175 هزار بشكه ، و وخيم تر شدن وضعيت اقتصادي كشور، اعتراضات مردمي شروع شد. كه همين مقدار استخراج نفت نيز چند ماه بعد با نقشه اسرائيل و دولت هاي غربي و با اجراء و حمله نيروهاي " ارتش جنوب" به منطقه "هجليج" ( شهري نفت خيز كه در تقسيم و جداي شمال از جنوب به سودان شمالي تعلق گرفت.) و نابودي تاسيسات پالايشگاهي اين شهر ، عملاً متوقف و تاكنون به صورت نيمه تعطيل در آمده است.

جنگهای‌ داخلی‌، بی‌ثباتی‌ ‌ نظام‌ سیاسی‌، شرایط‌ بد آب‌ و هوایی‌، ضعف‌ ارزش‌ کالاهای‌ تولیدی‌ در بازار جهانی‌ و سیاستهای‌ نادرست‌ اقتصادی‌ از عمده‌ دلایل‌ فقر اقتصادی‌ سودان‌ به‌ شمار می‌رود.

حدود ۸۰ درصد از نیروی‌ کار این‌ کشور در بخش‌ کشاورزی‌ شاغلند ولی‌ این‌ بخش‌ عمدتاً غیرمکانیزه‌ و توسعه‌ نیافته‌ است‌. صنایع‌ فعال‌ سودان‌ نیز بیشتر در زمینه‌ فرآوری‌ و تبدیل‌ محصولات‌ کشاورزی‌ ایجاد شده‌اند.

انزوای‌ بین‌المللی‌ کشور سودان‌ لطمات‌ فراوانی‌ به‌ اقتصاد این‌ جمهوری‌ وارد کرده‌ است‌ ولی‌ دولت‌ این‌ کشور اخیراً تصمیم‌ گرفته‌ تا با استفاده‌ از الگوهای‌ خارجی‌ به‌ توسعه‌ بخش‌ نفت‌ بپردازد.

میزان‌ تولید ناخالص‌ داخلی‌ سودان‌ در سال‌ ۱۹۹۹ به‌ ۴/۱۱ میلیارد دلار رسید که‌ حداقل‌ ۴۱ درصد از آن‌ مربوط‌ به‌ بخش‌ کشاورزی‌، ۱۷ درصد مربوط‌ به‌ بخش‌ صنعت‌ و ۴۲ درصد مربوط‌ به‌ بخش‌ خدمات‌ است‌.

نرخ‌ رشد تولید ناخالص‌ داخلی‌ این‌ کشور در پایان‌ سال‌ ۱۹۹۹ میلادی‌ به‌ ۴ درصد رسید. سودان‌ کشور فقیری‌ است‌ به‌ طوری‌ که‌ درآمد سرانه‌ ملی‌ آن‌ در سالهای‌ اخیر از ۳۲۰ دلار فراتر نرفته‌ است‌ و حداقل‌ ۴۷ درصد از جمعیت‌ آن‌ در زیر خط‌ فقر زندگی‌ می‌کنند.

نرخ‌ تورم‌ این‌ کشور حدود ۲۰ درصد است‌ و شاخص‌ قیمت‌ کالا و خدمات‌ مصرفی‌ آن‌ رشدی‌ معادل‌ ۱۶ درصد در سال‌ دارد. سودان‌ نزدیک‌ به‌ ۱۲ میلیون‌ نفر نیروی‌ کار دارد و نرخ‌ بیکاری‌ آن‌ بیش‌ از ۴۰ درصد است‌.

از سوی‌ دیگر این‌ کشور ظرفیت‌ تولید یک‌ میلیارد و ۸۱۵ میلیون‌ کیلووات‌ ساعت‌ انرژی‌ الکتریکی‌ دارد.

سودان‌ دارای‌ ذخایر غنی‌ از سنگ‌ آهن‌، نفت‌، مس‌، کروم‌، روی‌، تنگستن‌، میکا، نقره‌ و طلاست‌. تولید طلای‌ سودان‌ در آستانه‌ سال‌ ۲۰۰۰ میلادی‌ به‌ حدود ۵ تن‌ در سال‌ رسید.

منسوجات‌، سیمان‌، فرآورده‌های‌ نفتی‌، شکر، صابون‌ و کفش‌ مهمترین‌ تولیدات‌ صنعتی‌ سودان‌ هستند. ضمن‌ آنکه‌ عمده‌ترین‌ محصولات‌ کشاورزی‌ این‌ سرزمین‌ را پنبه‌، ارزن‌، خرما و سبزیجات‌ تشکیل‌ می‌دهند.

سودان‌ در سال‌ ۱۹۹۹ بالغ‌ بر ۵۸۰ میلیون‌ دلار کالا به‌ خارج‌ صادر کرد که‌ بیشتر شامل‌ پنبه‌، کنجد و دامهای‌ اهلی‌ بود.

عربستان‌ سعودی‌، ایتالیا، آلمان‌، مصر، فرانسه‌، ژاپن‌ و چین‌ بزرگترین‌ خریداران‌ کالا از سودان‌ هستند.

این‌ کشور همچنین‌ در سال‌ ۱۹۹۹ میلادی‌ بیش‌ از ۴/۱ میلیارد دلار کالا خرید که‌ عمدتاً شامل‌ مواد غذایی‌، فرآورده‌های‌ نفتی‌، کالاهای‌ صنعتی‌، ماشین‌ آلات‌ و لوازم‌ نقلیه‌، دارو و تجهیزات‌ پزشکی‌، پوشاک‌ و منسوجات‌ بود. چین‌، فرانسه‌، انگلستان‌، آلمان‌، ژاپن‌، هلند و کانادا در ردیف‌ عمده‌ترین‌ صادرکنندگان‌ کالا به‌ سودان‌ قرار دارند.

سودان‌ بالغ‌ بر ۲۴ میلیارد دلار بدهی‌ خارجی‌ دارد که‌ حداقل‌ ۵/۷ میلیارد دلار از آن‌ کوتاه‌ مدت‌ است‌. واحد پول‌ سودان‌ «دینار» است‌ و هر دلار آمریکا تقریباً با ۷/۲۵۸ دینار سودان‌ معاوضه‌ می‌شود.

تعداد جمعيت و توزيع ديني، مذهبي و قومي آن:

جمعيت فعلي سودان شمالي بعداز جدايي از جنوب 32 ميليون برآورد شده است اين كشور از 115 زبان و 597 نژاد تشكيل مي شود كه به 3 گروه نژاد اصلي عرب، قبايل درياي سرخ و قبايل زنگي تقسيم مي‌شود.

برطبق آماري تقريبي ، پيروان مذاهب مختلف درسودان عبارتنداز:

مسلمانان (70%)

مسيحيان (5%)

پيروان عقايد بومي (20%)

عشاير وغيره (5%)

دين و مذهب رسمي : مسلمان و پيرو مذاهب مالكي و حنفي

ساير اديان و مذاهب و توزيع جمعيتي آن:

مسلمانان سودان پيرو مذاهب مالكي و حنفي هستند و گروههايى از آنان كه در نقاط شرقى زندگى مى‏كنند داراي مذهب حنبلى مي باشند . ولي كساني كه در شمال مستقر مي باشند شافعى مذهب ‏اند. اما در مجموع غالب مردم مالكى يا حنفى مذهب هستند. با آن كه مذهب مالكى بيشتر در سودان گسترش يافته است، ولى اغلب فقه حنفى كه مورد استفاده مصريان در قرن نوزدهم ميلادى هنگام تصرف سودان بوده بكار مى‏رود . اقليت كمي شيعيان شش امامي (زيدی) نيز در اين كشور ساكن مي باشند.

مراكز و نهادهاي دولتي :

وزارت اوقاف ، وزارت فرهنگ ، وزارت جوانان ، مركز ذكر و ذاكرين ، مساجد ، خلوه ها و تمامي طريقه صوفيه موجود و تابع حكومت.

نمائي از مسجد نيلين در سودان

نظام آموزش امور ديني:

از مهمترين‌ مسائل‌ چشمگير در سودان‌ اهتمام‌ ‌ به‌ امر قرائت‌ و حفظ‌ قرآن‌ است‌.

خلوه‌ نامي‌ دير آشنا در فرهنگ‌ مردم‌ سودان‌ است‌ و به‌ اتاقي‌ اطلاِق مي‌شود كه‌ در آن‌ قرآن‌ آموزش‌ داده‌ مي‌شود و ممكن‌ است‌ در مساجد ، منازل و يا در مكاني‌ ديگر بوده‌ باشد.

نظام‌ خلوه‌ به‌ گونه‌اي‌ است‌ كه‌ از كودك‌ پنج‌ساله‌ تا مرد پنجاه‌ ساله‌ مي‌توانند در آن‌ قرآن‌ بياموزند. كساني‌ كه‌ به‌ خلوه‌ مي‌آيند به‌ شرط‌ توفيق‌ در قرائت‌ و تجديد و حفظ‌ كامل‌ كتاب‌ خدا به‌ دريافت‌ گواهي‌نامه‌اي‌ نايل‌ مي‌آيند كه‌ به‌ آن‌ "شرفه‌" مي‌گويند. آنگاه‌ مجازند در آموزشگاه هاي‌ ديني‌ وزارت‌ ارشاد و توجيه‌ كه‌ زير نظر ادارة‌ آموزش‌ ديني‌ قرار دارد وارد شده و پس‌ از گذراندن‌ دو دورة‌ چهار ساله‌ و سه‌ ساله‌ به‌ اخذ ديپلم‌ علوم‌ ديني‌ نايل‌ مي آيند. فارغ‌التحصيلان‌ اين‌ آموزشگاه ها مي‌توانند در دانشگاه‌ قرآن‌ كريم‌ و علوم‌ اسلامي‌، دانشگاه‌ اسلامي‌ ام‌ درمان‌ و دانشگا الازهر مصر ثبت‌ نام‌ كنند و در يكي‌ از رشته‌هاي‌ علوم‌ قرآني‌ و اسلامي‌ تا اخذ دكترا ادامه‌ تحصيل‌ دهند. اين‌ رشته‌ها عبارتند از:

عقيده‌ ،تفسير و علوم‌ قرآني‌، سنت‌ و علوم‌ حديث ، فرهنگ‌ اسلامي‌، مطالعات‌ اسلامي‌، قرائت‌ قرآن‌، حقوق، زبان‌ عربي‌

بر اين‌ اساس‌، بسيارند كساني‌ كه‌ از طريق‌ خلوه‌ به‌ دانشگاه‌ راه‌ يافته‌اند و پس‌ از كسب‌ تخصص‌ در يكي‌ از رشته‌هاي‌ علوم‌ نقلي‌، مسئوليتهايي‌ را در فرهنگ‌ سودان‌ بر عهده‌ گرفته‌اند.

تقريباً به‌ سبك‌ حوزه‌هاي‌ علميه‌ در گوشه‌ و كنار كشور سودان‌ مراكزي‌ جهت‌ آموزش‌ قرآن‌كريم‌ و دروس‌مذهبي‌ وجود دارند كه‌ به‌ آنها "خلاوي‌" ‌گفته مي شود.

تشكلهاي مهم و پر نفوذ سودان شمالي:

-حزب امت به رهبري صادق المهدي

-حزب الموتمر الشعبي : حسن ترابي

-حزب الديموقراطي به رهبري ميرغني

-حزب الموتمر الوطني به رهبري عمر البشير

-جنبش عدالت و مساوات در دارفور

-جنبش مردمي جنوب شاخه شمال

احزاب مهم:

نزديك به 25 حزب در سودان فعاليت مي كنند ولي مهمترين و فعال ترين آنها به شرح زير اعلام مي گردند.

حزب امت به رهبري صادق المهدي ، حزب الموتمر الشعبي به رهبري حسن ترابي ، حزب الديموقراطي به رهبري ميرغني ، حزب الموتمر الوطني به رهبري عمر البشير.

موسسات غير حكومتي

در سودان انجمن ها و موسسات غير حكومتي (NGO) بسيار زيادي در شكل هاي مختلف و تحت عنوانهاي خيريه ها فعاليت مي كنند و دولت سودان باتوجه به نياز به كمك از وجود اين موسسات استفاده لازم را مي نمايد و تنها در برخي موارد كه نشانه هاي از اقدامات خارج از وظايف و يا كمك به شورشيان از آنها ببيند اقدام تعطيلي و بستن اين انجمن ها مي نمايد.

هنرهاي سنتي و مدرن رايج:

صنایع دستی سودان شامل ساخت هائی از عاج فیل ، استخوان فیل و شتر ، چوب سیاه رنگ آبنوس در شکل های مختلف تزیینی همچون تسبیح ، عصا ، کیف های دستی زنانه ساخته شده از پوست مار، تمساح و سوسمار است.

وضعيت انتشار كتاب و كتابخواني:

بدليل مشكلات فراوان در زمينه چاپ و نشر كتاب (گراني دستگاه چاپ) بيشتر كتاب در خارج از سودان يعني مصر و لبنان به چاپ مي رسد. همين قدر مي توان اظهار داشت كه ميزان علاقمندي مردم سودان به كتاب و كتابخواني بقدري گسترده و زياد است كه ضرب المثلي در اين باره در ميان مردم سودان جا افتاده است :"كتاب در مصر نوشته مي شود ، در لبنان چاپ مي گردد و در سودان خوانده مي شود"بيشترين علاقه مردم سودان به تمامي علوم روز ، مطالب علمي ، نجوم ، علم ستاره شناسي ، طب و آشنايي با علوم روز مي باشد.

نظام آموزشي:

تاريخ نويساني كه پيرامون آموزش و پرورش در سودان تحقيق كرده‏اند مي‏گويند در قرن شانزدهم ميلادي توسط سلطنت هاي اسلامي، نظام آموزشي مردم سودان پايه‏ريزي شده است كه اساس آن آموزش ديني بود و مراكز آموزشي اين نظام تعليمي عبارت بودند از مسجد ، ‌خلوه ،‌ زاويه و مدرسه. مردم نيز بنابر انگيزه‏هاي ديني و صوفي خود به تأسيس و استمرار اين نظام آموزشي كمك مي كردند ، اما تاريخ آغاز نظام آموزشي جديد به آغاز حكومت مشترك (انگليس ـ مصر) در سودان باز مي‏گردد. كه مسئوليت امور آموزشي علاوه بر كار اصلي به مستر بونهام كارتر – دبير قضايي سودان محول شد. و در سال 1900 ميلادي حاكم كل سودان به «مستر جيمس كري» كه در آن هنگام در وزارت معارف مصر مشغول به كار بود،‌مأموريت داد تا ضمن قبول مسئوليت مديريت دانشكده گوردن ،‌ سمت مدير معارف در سودان را نيز عهده‏دار شود.

- آموزش پيش دبستاني كه مدت آن دوسال است و سن ورود به اين مرحله چهارسالگي مي‏باشد.

- آموزش پايه (مرحله اساس) و مدت آن هشت سال است و دانش‏آموزان از سن شش سالگي وارد اين مرحله آموزشي مي‏شوند.

- آموزش دبيرستاني ، كساني كه در امتحان نهايي مرحله اساس پذيرفته شوند ، مي‏توانند در اين مرحله تخصصي ادامه تحصيل دهند و مدت آن سه سال است.

وضعيت آموزش عالي و مراكز مهم دانشگاهي:

با تشكيل مدارس عالي در دهة دوم و سوم اين قرن حركت آموزش عالي در سودان آغاز شد. كه فارغ التحصيلان مرحلة متوسطه در اين مدارس عالي ادامه تحصيل مي‏دادند. اين مدارس عالي در سال 1945 ميلادي در دانشكده گرودن ادغام شد. با توجه به وابستگي كامل دانشكدة گوردن به دانشگاه لندن،‌نظام آموزش عالي سودان كاملاً به روش غربي يا انگليسي اداره مي‏شد.

اين وضعيت حتي بعد از سال 1956 م كه دانشگاه خارطوم تاسيس شد نيز ادامه داشت. از سال استقلال سودان (1956م) تا سال 1989م،‌توسعه و تغيير چشمگيري در آموزش عالي سودان بوجود نيامد،‌ لذا ظرفيت پذيرش دانشگاهها در اين كشور جوابگوي تعداد فارغ التحصيلان دورة متوسطه كه هر سال بيشتر مي‏شدند نبود و همين امر سبب شد كه عدة زيادي از دانشجويان سوداني براي ادامة تحصيل به خارج از كشور مهاجرت كننداكثر دانشگاههاي سودان بنابر روش «نظام فصلي» اداره مي‏شود كه در اين روش هر سال به دو فصل تحصيلي (ترم) تقسيم مي‏شود و مدت هر ترم بين پانزده تا هفده هفته مي‏باشد. و تعداد كمي از دانشگاههاي سودان با روش سال تحصيلي داير مي باشد . براي گذارندن دوره كارشناسي چهار سال و دورة كارشناسي ارشد پنج سال و دانشكده‏هاي پزشكي به شش سال زمان نياز مي‏باشد. با تشكيل مدارس عالي در دهة دوم و سوم اين قرن حركت آموزش عالي در سودان آغاز شد. كه فارغ التحصيلان مرحلة متوسطه در اين مدارس عالي ادامه تحصيل مي‏دادند.

دانشگاه خارطوم

دانشگاههاي مهم سودان عبارتند از:

دانشگاه خارطوم ، دانشگاه ام درمان اسلامي ، دانشگاه بين المللي افريقا ، دانشگاه نيلين ، دانشگاه دخترانه الاحفاد ، دانشگاه قرآن كريم

تاريخچه مختصر ، چگونگي و ميزان رابطه با ج.ا.ايران:

روابط سياسي:

روابط دو كشور در سال هاي اخير در زمينه هاي سياسي و اقتصادي با توجه به همسويي دولت مركزي سودان با بسياري از سياست هاي جمهوري اسلامي ايران، در سطح بسيار خوبي قرار داشته است. ديدار جناب آقاي خاتمي رئيس جمهور وقت از سودان از 13 تا 15 مهر ماه 1383، سفر جناب آقاي عمر البشير رئيس جمهور سودان به تهران از 4 الي 6 ارديبهشت ماه 1385، سفر جناب آقاي دكتر احمدي نژاد رئيس جمهوري وقت كشورمان به خارطوم از 9 الي 10 اسفند 1385 و سفر آقاي دكتر حداد عادل رياست محترم مجلس شوراي اسلامي به خارطوم از 13 الي 15 بهمن ماه 1386 بود.

جمهوري اسلامي ايران و سودان در بسياري از موضوعات، از جمله مسائل منطقه اي و بين المللي داراي مواضع مشابه و يكساني بوده و از مواضع يكديگر در محافل بين المللي حمايت مي نمايند. بر همين اساس دولت سودان جزء كشورهايي است كه مجدانه از فعاليت هاي صلح آميز هسته اي ايران پشتيباني نموده و اتهامات وارده از سوي امريكا و همپيمانان آن مبني بر حمايت كشورمان از تروريسم و نقض حقوق بشر را مردود دانسته است.

اين كشور به طور كلي روابط نزديك و خوبي با جمهوري اسلامي ايران داشته و دارد. با توجه به علاقه اي كه به تحكيم روابط دوستي و همكاري فيمابين در زمينه هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي وجود دارد، اين روابط طي سالهاي گذشته رو به گسترش بوده و هر دو كشور تلاش در ارتقاء روابط في مابين را دارند. در راستاي بهبود روابط سياسي دو كشور، آقاي عمرالبشير رئيس جمهور سودان در شهريور ماه 91 به همراه وزير امورخارجه آن كشور در راس هياتي بلند پايه 32 نفره جهت شركت در اجلاس غيرمتعهد ها وارد تهران شد. وي ضمن سخنراني در اجلاس با مقام معظم رهبري و ساير مقامات بلند پايه كشورمان ديدار و در زمينه توسعه روابط في مابين مذاكره نمود. همچنين جناب آقاي لاريجاني رئيس مجلس شوراي اسلامي كشورمان در راس هياتي بلند پايه براي شركت در نشست روساي مجلس كشورهاي اسلامي در بهمن ماه 91 وارد خارطوم شد و با رئيس جمهور ، رئيس مجلس و ساير مقامات سوداني ديدار و مذاكره نمود. وزير نفت سودان نيز به عنوان فرستاده ويژه رئيس جمهور آن كشور در اسفند ماه 91 براي امضاي قرارداد خريد نفت وارد تهران شد.

در كل وضعيت همكاريهاي دو كشور در زمينه هاي سياسي، اقتصادي، فرهنگي و ... از سطح مناسبي برخوردار مي باشد.

روابط اقتصادي با ج.ا.ا :

حضور فعال اقتصادي ما در قالب شركت هاي مانند ايران گاز (با سابقه دو دهه فعاليت) ، لاستيك سازي بارز، روغن سازي و چند شركت هاي راه سازي و... كه مي تواند تضمين كننده ادامه فعاليت ها باشد.

رابطه فرهنگي با جمهوري اسلامي ايران :

با توجه به علاقه اي كه به تحكيم روابط دوستي و همكاري فيمابين در زمينه هاي آموزش ،پزوهش ،علوم و فرهنگ بين دوكشور وجود دارد و بر اساس موافقتنامه فرهنگي منعقد شده سال 1352 در شهر تهران، كار فرهنگي آغاز گرديد و بعداز انقلاب اسلامي در سال 1367 با ايجاد نمايندگي فرهنگي مسقل از سفارت به كار فرهنگي ادامه داده شد .

روابط ايران و سودان در حال حاضر دوستانه و نزديک و در سطح مناسبي قرار دارد اين روابط خوب و نزديک به چند سال اخير مربوط نمي‌شود، ملت سودان سه دهه پيش يعني پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران به خيابان‌ها آمدند و در حمايت از پيروزي انقلاب دست به راهپيمايي‌هاي گسترده‌اي زدند، اين انقلاب تنها موجب خوشحالي اسلام گرايان نشد بلکه تمام مردم سودان را شاد کرد.

به لحاظ گرايش اسلامي و وجود اكثريت مذهب مالكي زمينه هاي ارزشمندي در راستاي ارتقاي سطح روابط فرهنگي فيمابين اين كشور و جمهوري اسلامي ايران و ترويج فرهنگ غني اسلامي بوجود آمد.

مسجد کبود در شهر مزار شریف در افغانستان واقع مي باشد . برخي از برادران حنفي مذهب معتقدند كه مزار امام علی بن ابی‌طالب در اين محل مي باشد . به همين خاطر ساليانه هزاران نفر از داخل و خارج افغانستان براي بازديد و زيارت از اين مكان به مزارشريف سفر مي نمايند .

البته لازم به ذكر است كه اعتقاد غالب مسلمانان بر اين باور مي باشد كه مزار امام علی بن ابی‌طالب در شهرنجف اشرف و در کشور عراق قرار دارد.

در طول صد ها سال گذشته مسجد فوق داراي فراز و نشيب هاي بسياري بوده است .

بارها اين محل ويران و مجددا بازسازي گرديد. در طول تاريخ چند صد ساله گذشته سلاطين بسياري نيز از اين محل بازديد داشته اند كه از آنجمله سلطان سنجر ، سلطان حسین بایقرا و غيره بوده اند .

در دوران سلطان حسین ساخت گنبد و بارگاه در آن‌ محل آغاز مي گردد . وي در ابتدا چندين ساختمان‌ و بازاری را احداث نموده و يكصد تن از بزرگان هرات را بدانجا منقل و كانالي از رودخانهٔ بلخ را نيز جدا ساخته و به آنجا مي آورد که معروف به "نهر شاهی" مي گردد و ... . مردم نیز از اطراف و اكناف بدانجا روی آورده و در نهايت شهر بزرگی احداث مي گردد كه به مزار شریف مشهور مي گردد.

در دوران عبدالمؤمن خان ازبک یازدهمین امیر شیبانی، گنبدی بر آن ساخته مي گردد .

محمد خان دومین امیر دودمان جانی تزئيناتي در ساختمان‌ها ايجاد و باغ هاي متعددي را احداث مي نمايد .

در زمان محمد مقیم خان تعميرات بازسازي انجام و در زمان امیر علم خان و امیر عبدالرحمن خان نیز تعمیراتی در آن محل صورت مي گيرد و در دروان محمد ظاهرشاه آخرين شاه در افغانستان نيز بر تزیینات ایوان ورودی و دیگر بخش‌ها افزوده مي گردد .

عده بسياري عقیده دارند كه مسجد کبود مزار شریف بدليل انتساب به امام علي عليه السلام محترم مي باشد .

سر در مسجد کبود مزار شریف و شعری از عبدالرحمان جامی

مسجد فوق از کاشی ساخته شده و داراي صحن فراخی مي باشد که چهار درب بزرگ کاشیكاري شده مي باشد . محل فوق دارای چهار درب مي باشد که هر کدام به طرف خیابانی باز می‌گردد و داخل محل فوق داراي نقاشی هاي زيبائي است که بدستور محمد ظاهرشاه انجام شده است .

نماز جماعت در محل فوق برگزار و در سمت قبله قرآن‌های نفيس فراواني برای قرائت قاریان گذاشته شده‌است.