آیت الله العظمی جوادی آملی در تفسیر آیات 39 تا 42 سوره فاطر در مسجد اعظم قم گفتند: محتوای کلی سوره فاطر توحید، نبوت و معاد و همچنین خطوط کلی اخلاق، فقه و حقوق است.

ایشان افزودند: آیات الهی نور است، هرگز کسی را گرفتار ظلمت نمی‌کند ولی قلب انسان تیره که در مقابل این نور قرار می‌گیرد عکس‌العملی به صورت کفر و الحاد و اشکال نشان می‌دهد که باعث افزایش درد او می‌شود.

مرجع تقلید شیعیان اضافه کردند: این همان چیزی است که خداوند در آیه 82 سوره اسراء بیان کرده است «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَلَا یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إِلَّا خَسَارًا؛ و ما قرآن را که برای مؤمنان مایه شفا و رحمت است فرو می‌فرستیم، و ستمکاران (کافران و مشرکان) را چیزی جز زیان نمی‌افزاید».

آیت‌الله جوادی آملی افزودند: نکته اینجاست که خود آیات قرآن که شفا و رحمت برای مومنین است باعث زیان نمی‌شوند و این خصوصیت کفار و مشرکان است که باعث افزایش زیان و عصیان آنها می‌شود.

ایشان گفتند: ذات اقدس الهی در آیه 41 به برهان دیگری اشاره می‌کند و می‌فرماید: اشیاء همان طور که در ایجاد، محتاج خداوند هستند در نگهداری، پرورش و پردازش نیز محتاج خداوند هستند.

مفسر برجسته قرآن کریم افزودند: آن خدایی که این جهان را با این عظمت آفریده و نگهدارنده آن است می‌تواند خویشتن‌دار باشد و بار گناهان انسان‌ها را ببرد و خم به ابرو نیاورد، براساس پایان آیه 41 «إِنَّهُ کَانَ حَلِیمًا غَفُورًا»، خداوند بردبار این بار سنگین را تحمل می‌کند و خم به ابرو نمی‌آورد و در نابود ساختن آسمان و زمین تعجیل نمی‌کند از همین رو در آیه بعد اشاره به بخشنده بودن خداوند شده است.

ماموستا امين راستي در نشست تخصصي مقابله با نحله هاي انحرافي که به همت اداره کل آموزش و پرورش کردستان در سنندج برگزار شد، اظهار داشت: معناي اصلي وحدت اين است که مسلمانان با وجود اختلافات جزئي بتوانند در کنار يکديگر به آسودگي زندگي کنند.

وي افزود: دشمنان با تمام توان مي کوشند که وحدت و انسجام در بين مذاهب مختلف اسلامي را خدشه دار کنند.

امام جمعه موقت سنندج تصريح کرد: با توجه به اينکه اسلام کامل ترين و جامع ترين آيين را به جهانيان ارائه کرده است لذا دشمنان به دليل ضعف و ناتواني در برابر آموزه هاي متقن اسلامي به سوي مقابله فيزيکي با مسلمانان و انحراف افکار عمومي روي آورده اند.

ماموستا راستي خاطرنشان کرد: دشمنان مي کوشند تا در اذهان مسلمانان اين مسئله را جا بيندازند که اسلام دين حکومت نيست و براي پيشرفت و توسعه بايد از آموزه هاي ديني دور شد.

اين عالم برجسته اهل سنت ايراني در بخشي ديگر از سخنان خود اظهار داشت: تمامي اهل سنت در برابر وهابيت و سلفي هاي تکفيري هستند و سلفي‌ ها را نوکران دشمنان اسلام مي دانند.

امام جمعه موقت سنندج با تأکيد بر اينکه قرآن به علت جامعيت خود قادر است بر جامعه حکومت کند، تصريح کرد: سلفي ‌ها در تلاش هستند که مسلمانان را از اين کتاب آسماني بيگانه کرده و اسلام را به گونه ‌اي تفسير کنند که دشمنان مي ‌خواهند.

ماموستا راستي افزود: سلفيت و وهابيت هيچ سنخيتي با اسلام ندارند و به دليل آنکه مسائل مشخص فقهي براي تبعيت در آن وجود ندارد «لا مذهب» هستند و همچون ديگر دشمنان اسلام و مسلمين محسوب مي شوند.

اعضای کمیته علمی "همایش بین المللی ناصر کبیر (اطروش)" با حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی دیدار و گفتگو کردند.

ایشان در ابتدای سخن با تسلیت به مناسبت ایام اندوه مصائب امام حسین(ع) و خاندانش، به ورود اسلام به سرزمین ایران اشاره کردند و فرمودند: ایران سرزمین عقل، درایت و یکتاپرستی بود لذا مردم ایران فهمیدند که مسلمانان حرف های اساسی دارند؛ بنابراین اسلام را بدون جنگ پذیرفتند.

آیت الله جوادی آملی با اشاره به سوابق یکتاپرستی در ایران ادامه دادند: ایرانیان اگر می خواستند با سپاه اسلام بجنگند پیروز می شدند اما آنان مثل مردم هند نبودند که به دنبال بت پرستی حرکت کنند.

ایشان افزودند: دین زرتشت با توحید همراه بود و «مرحوم صاحب جواهر» تأکید کرده است که مجوس دارای آیین و کتاب بودند و پیامبرشان به شهادت رسید. بنابراین مردم ایران، توحید و حق را شنیده بودند و وقتی سپاه اسلام وارد ایران شد منتظر بودند ببینند که پیام اینها چیست.

این استاد عالی حوزه علمیه قم سپس به نقش فرزندان اهل بیت(ع) در رسیدن پیام اسلام واقعی به مرد ایران هم پرداختند و فرمودند: هر جا که سربازان تیم و عدی رفتند که پای سادات بزرگوار رسید ـ مانند طبرستان، قم، گلپایگان و خوانسار ـ مهد تشیع شد ؛ و هر جا که سربازان تیم و عدی رفتند مردم راه دیگر را طی کردند.

آیت الله جوادی آملی تصریح کردند: ممکن نبود که آن سپاه بتواند طبرستان و مازندران را با جنگ بگیرد زیرا قدم به قدم آن کوه و دره و شیار و جنگل و سنگر است؛ همانطور که وقتی بختیاری ها خواستند شمال را بگیرند مردم مازندران در این شیارها سنگر زدند و آنان را برگرداندند.

ایشان افزودند: اجداد ما از سادات استقبال کردند زیرا آنان از زبان آنان شنیدند که علی بن ابی طالب(ع)، فاطمه زهرا(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) چه می گویند.

این فلیسوف متأله سپس با تأکید بر اینکه «ناصر کبیر» و «ناصر صغیر» سهم تعیین کننده ای در تشیع داشتند فرمودند: آن روز تشیع دوازده امامی، چهار امامی و فرقه های دیگر روشن نبود؛ اما اینجا سرزمین حکمت، فلسفه، فقه، اصول و استعداد بود.

ایشان حوزه های علمیه را مرهون حوزه عمیه نجف خواندند و بیان کردند: نجف را «سید مرتضی» تربیت کرد و سید مرتضی نوه دختری ناصر صغیر بود و ناصر صغیر فرزند ناصر کبیر بود؛ لذا اینها حق حیات دارند بر مردم ایران.

آیت الله جوادی آملی احیاء آثار این خاندان را وظیفه همه دانستند و فرمودند: بدون تردید ما در کنار سفره این خاندان هستیم و این کشور و این پرچم سه رنگ را "یا زهرا" و "یا حسین" بود نه "مرز پر گهر". مرز پر گهر در جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم بود اما چه شد؟ غیر از این بود که 17 شهر ما را گرفتند و هر چه گفتند گفتیم چشم؟

ایشان و با تشکر از مجمع جهانی اهل بیت(ع) برای برگزاری این همایش فرمودند: این امامزاده ها قطب فرهنگی هستند و ما امیدواریم که همت بلند داشته باشید و خروجیش این همایش چند کتاب ارزشمند علمی باشد.

آیت الله جوادی آملی با تشکر از سازمان اوقاف که در حال بازسازی مرقد ناصر اطروش است بر خودداری از هزینه کرد بودجه های سنگین تأکید کردند و افزودند: همین که آنجا چراغی باشد، رواقی باشد، مراسم عبادی باشد، از آن اذان پخش شود و نماز جماعت برگزار شود بسیار اثر دارد.

حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار آقای نوری مالکی نخست وزیر عراق با اشاره به اهمیت تقویت روابط سیاسی و اقتصادی ایران و عراق، تصریح کردند: میدان همکاریهای روزافزون در بخش‌های مختلف بسیار وسیع است و هیچ مانعی در پیشبرد روابط با عراق و توسعه همکاریهای منطقه‌ای وجود ندارد.

حضرت آیت الله خامنه‌ای با تأیید اظهارات نخست وزیر عراق مبنی بر مذاکرات صورت گرفته با دولت ایران در خصوص تقویت روابط اقتصادی، سیاسی و علمی دو کشور افزودند: رشد علمی ایران در سالهای اخیر بسیار برجسته بوده و انتقال تجربیات علمی به عراق می‌تواند یکی از زمینه‌های مهم همکاریهای دو کشور باشد.

ایشان با مثبت ارزیابی کردن عملکرد دولت عراق افزودند: حرکتی که شما امروز برای کشورتان انجام می‌دهید، حرکت با ارزشی است، البته نیازهای کشور عراق بسیار بیشتر از این است.

رهبر انقلاب همچنین از آقای جلال طالبانی رئیس جمهور عراق بعنوان دوست خوب و صمیمی جمهوری اسلامی یاد و برای ایشان آرزوی سلامتی کردند.

آقای نوری مالکی نخست وزیر عراق نیز ضمن تشکر از دولت جمهوری اسلامی اظهار امیدواری کرد توافقات و مذاکرات وی در سفر به تهران به ارتقای همکاریهای دو کشور در زمینه‌های مختلف منجر شود.

رییس جمهوری افغانستان از قطع کمک های نظامی آمریکا به افغانستان برای تحت فشار قراردادن وی به منظور امضای پیمان امنیتی خبر داد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، در ادامه جنجال امضای پیمان امنیتی بین آمریکا و افغانستان، دفتر رییس جمهوری افغانستان روز یکشنبه با صدور بیانیه ای به نقل از حامد کرزی رییس جمهوری افغانستان و شورای امنیت ملی این کشور اعلام کرد: آمریکا کمک های نظامی و فرآورده های سوختی به افغانستان را قطع کرده است تا با وارد کردن فشار به این کشور، به هدف خود در خصوص امضای پیمان امنیتی برسد.

این در حالی است که سفارت آمریکا در افغانستان اظهارات رییس جمهور و شورای امنیت ملی افغانستان را رد کرده است.

تنش بین آمریکا و افغانستان پس از آن بالا گرفت که هفته گذشته حامد کرزی اعلام کرد پیمان امنیتی با آمریکا را علیرغم اینکه در مورد آن توافق حاصل شده ، تا برآورده شدن برخی نیازهای افغانستان و تامین شرایط لازم امضاء نخواهد کرد.

مولوي عبدالله وحيدي فر امام جمعه اهل سنت نيكشهر در خطبه هاي نماز جمعه اين هفته نيکشهر در مسجد جامع ذي النورين اين شهرستان اظهار داشت: حرکات ايثارگرانه و خدايي امام حسين (ع) و يارانش که از لحظه شروع قيام تا پايان چيزي جز خدا نمي ديدند سبب شد که عاشورا و عاشورائيان براي هميشه تاريخ ماندگار شوند.

وي با بيان اينکه مهمترين هدف قيام امام حسين (ع) احياي امر به معروف و نهي از منکر در جامعه بود، گفت :اهل سنت ارادت خاصي به اهل بيت عصمت و طهارت دارند و هر هفته در خطبه هاي نماز جمعه سيدنا امام حسين (ع) به عنوان سيدالشهدا خوانده مي شود.

اوایل آبان ماه سال جاری افرادی با انتشار بیانیه ای تهدیدآمیز در شبکه های اجتماعی با نام کاربری "انیکین اسکای واکر" خود را آماده قتل مسلمانان آذری و به قول خودشان "جهاد" علیه شیعیان معرفی کردند.

آنان برای انجام اقدامات تروریستی علیه کسانی که در مسجد "مشهدی داداش" شهر باکو گردهم می آیند ـ و بویژه «شاهین حسنلی» امام جماعت این مسجد ـ فراخوان داده بودند.

در همان مقطع شاهین حسنلی، مدیر تشکل اجتماعی "دنیای معنوی" در واکنش به انتشار مطالب ضد اسلامي از سوی این افراد، این تهدیدها را بی اهمیت دانسته و جدی تلقی نکرده بود.

وی همچنین با اشاره به اینکه تاکنون هیچ مورد نگران کننده ای در مورد مناسبات مذهبی و یا رویارویی قومی در جمهوری آذربایجان رخ نداده و اینکه همزیستی موجود بین ادیان و مذاهب در این کشور به عنوان الگویی برای همه دنیا معرفی می شود، تاکید کرده بود که صادر کنندگان این تهدیدها از اهل سنت نیستند.

تهدیدهای این گروه افراطی واکنش برخی محافل دینی و سیاسی جمهوری آذربایجان را نیز به همراه داشت. «شیخ الاسلام الله شکور پاشازاده» رییس اداره مسلمانان قفقاز در واکنش به این جریانات در مصاحبه با رسانه های جمهوری آذربایجان از حسادت عده ای که تحمل پیشرفت های دینی، معنوی و اقتصادی جمهوری آذربایجان را ندارند، به عنوان عاملان این مسایل یاد کرده است.

وی با اشاره به اینکه برخی عوامل، علاقمند به تداوم ثبات در جمهوری آذربایجان نیستند و قصد دارند بین مذاهب دینی در این کشور تنش ایجاد کنند، تاکید کرد: ما نباید چنین فرصتی را به آنها بدهیم . خدا، قرآن، پیامبر (ص) و امامان عوامل وحدت ما هستند. سنی ها و شیعه ها در جمهوری آذربایجان در کنار هم زندگی می کنند و ما خوشحالیم که آنها با هم زندگی و عبادت می کنند. ما می دانیم که این افراد با خارج ارتباط دارند.

«الشاد اسکندراف» رییس کمیته دولتی رسیدگی به امور تشکلهای دینی جمهوری آذربایجان نیز دیروز در مصاحبه با خبرنگاران، تدارک اقدامات تروریستی و برنامه ریزی برای سوقصد به جان شاهین حسنلی را تقبیح کرد و آن را اقدامی ناشایست خواند.

این مقام مسوول آذری با اشاره به خطرناک بودن هرنوع تفکر زورمدارانه در نفی بخشی از جامعه و تحقیر آن را بسیار خطرناک توصیف کرد و این موضوع را تهدیدی بزرگ علیه مدل تحمل پذیری و پیوندهای مثبت موجود در جمهوری آذربایجان دانست.

آیت‎الله محمد امامی کاشانی، عضو مجلس خبرگان رهبری، امروز، جمعه 8 آذرماه در خطبه‌های نماز جمعه تهران با اشاره به روز نیروی دریایی از پرسنل، فرماندهان و سربازان و همه کسانی که در این بخش از ارتش خدمت می کنند، تشکر کرد و گفت: رهبر معظم انقلاب در دیدار با فرماندهان نیروی دریایی نکته مهمی را فرمودند که سخت افزار تنها کافی نیست، بلکه انسان ها نیروی دریایی ما را به این اقتدار رسانده اند، یعنی همین افسران، فرماندهان و انسان های شجاع، مدیر، مدبر و با معرفت.

وی با اشاره به توافق هسته ای در ژنو افزود: نظام جمهوری اسلامی ایران از همان روز اول، امتحان خودش را داد که نمی خواهد مرتکب خونریزی و ناامنی شود، بلکه طرفدار محرومان و مستضعفان است، 34 سال خودش را نشان داد و کشور ایران و ایرانی چنین است و تاریخ ایران از زمان باستان از تمدن و نجابت خاصی برخوردار بوده است.

آیت الله امامی کاشانی در ادامه گفت: علاوه بر این که اسلام گفته است، رهبری نیز فتوای صریح داده اند، ملت ایران نیز چنین است که حاضر نیستند بمب بر سر بی‌گناهان بریزند؛ از هویت ایرانی در سوره «جمعه» سخن گفته شده است، سلمان در کنار پیامبر اکرم(ص) نشسته بود، صحابه از پیامبر(ص) پرسیدند منظور از دیگرانی که هنوز به مؤمنان ملحق نشده اند، چیست؟ پیامبر(ص) دست بر شانه سلمان گذاشتند و گفتند: اگر علم در هر کجای عالم باشد افرادی از این نژاد (نژاد فارس) به آن دست می بایند.

وی تصریح کرد: لذا علاوه بر این بشارت قرآن، تاریخ ایران هم این صلح طلبی را نشان می دهد، مخصوصاً وقتی اسلام، وارد ایران شد، در این تمدن، درخشش خاصی یافت، اما در برابر این مارکی که بر پیشانی ایران و ایرانی خورده است، چند مارک هم بر پیشانی صهیونست ها خورده است.

امام جمعه موقت تهران صهیونیست ها را خطاب قرارداد و گفت: شما مثل حیوان رذل و اوباش و ولگرد، هرچه می خواهید می گویید و هرچه می خواهید می کنید، خون ریزی می کنید، هر جا را بتوانید از بین می برید؛ این خوی درندگی و خوکی مال شماست و قرآن درست بر پیشانی شما زده است.

وی خطاب به صهیونیست ها ادامه داد: دنیا نفرت دارد، وقتی شما را بر صفحه تلویزیون می بیند، شما ذلیل و بدبخت و پستید در شهوت، مانند خوک و در درندگی، مانند سگ هار هستید؛ آن وقت شما ایران را با آن تمدن، اصالت، اسلام و ولایت فقیه می گویید باعث ناامنی منطقه و دنیا است؟ شما این چنین علیه جمهوری اسلامی تبلیغ می کنید، ولی خوشبختانه چهره شما بر دنیا روشن شده است.

آیت الله امامی کاشانی خطاب به سردمداران غرب گفت: ملت های شما دشمن اسرائیلند و با این حمایت هایی که شما می کنید، فقط خودتان را به صهیونیسم ذلیل و بدبخت وصل می کنید.

وی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران اصلاً به فکر سلاح اتمی نیست و خوشبختانه این مسئله حق مشروع و غنی سازی در این جریانی که رخ داد، دو اثر مثبت و ارزنده داشته است؛ اول نشان داد که تبلیغات دشمن چه بود.

امام جمعه موقت تهران گفت: این مذاکرت و بحث ها نشان داد که ایران دنبال انرژی هسته ای صلح آمیز و در حد فعالیت های علمی است و آنچه شما غربی ها برایش پول خرج کرده بودید و نعره می زدید علیه ایران، دنیا فهمید شما دروغ می گویید؛ ملت ها می دانند شما دروغ می گویید.

وی خاطرنشان کرد: دومین اثر مثبت این بود که مسئله «ان پی تی» یعنی معاهده منع گسترش سلاح اتمی تشریح شد که بند چهارم آن این می گوید: کشورهایی که سلاح اتمی ندارند حق ندارند سلاح اتمی بسازند، کشورهای که سلاح دارند حق ندارند به آن اضافه کنند، بلکه باید بکاهند، آن هایی که سلاح اتمی ندارند، حقشان است از انرژی هسته ای استفاده کنند.

آیت الله امامی کاشانی گفت: استفاده صلح آمیز، حق همه کشورهاست و غرب هم این ها را امضا و قبول کرده است؛ حالا کسانی می گویند ما حق غنی سازی را به رسمیت نمی شناسیم.

وی اضافه کرد: همان طورکه مقام معظم رهبری گفتند، این نرمش قهرمانانه به معنای این است که انسان در رسیدن به مقصودش هنرمند باشد، اما به معنی این نیست که از اصول خود دست برداشته و از حقوق بدیهی خود عدول کنیم.

امام جمعه موقت تهران با یادآوری پاسخ رهبر معظم انقلاب اسلامی به نامه رئیس جمهور مبنی بر حرکت در خط مستقیم در جهت منافع کشور گفت: آنچه مسلم است این است که این قدم اول بوده است، اما عهد شکنی غربی‌ها زیاد است.

وی خاطرنشان کرد: غرب، تحریم های ظالمانه ای برپا کرد، اما اکنون، دیوار تحریم ها شکست و دیگر نمی‌تواند در برابر افکار عمومی دنیا توجیه داشته باشد، چرا که همه ملت ها و از جمله ملت امریکا از این تحریم ها اظهار تنفر خواهد کرد.

آیت الله امامی کاشانی گفت: درست است که شیطان هم از یمین هم از یسار و هم از شمال و جنوب می آید، اما ان شاءلله با این استقامت و هنرمندی که تیم ما دارد، خدا هم به ما کمک می کند، هرچند مدیریت کشور ما در پرده غیب به دست کس دیگری است.

وی افزود: وزیر خارجه امریکا و نخست وزیر رژیم صهیونیستی تکرار کردند که ایران با تحریم ها پای مذاکره آمد، در حالی که عزت و اقتدار ایران بر اساس معنویت است و نه مادیات؛ اسلام، اصالت را به اندیشه، روح و معنویت می دهد، البته اقتصاد مهم است و تحریم برای مردم مشکل، درست می کند، اما اقتدار ایران بر دوش ملت است.

امام جمعه موقت تهران دانش دوستی جوانان خوش استعداد و علاقه مند را مزیت ملت ایران خواند و گفت: اقتدار ایران بر دوش ملتی است که پایبند به دین، معنویت، اخلاق و اهل ایثار و فداکاری است، لذا قدرت ما به این هاست، نه به پول و امکانات.

«شالومد بن عامی» وزیر خارجه اسبق رژیم صهیونیستی اظهار داشت: طبیعی است ایرانی‌ها هرگز نخواهند پذیرفت که به عقب برگردند و ما چه بپذیریم و چه نپذیریم، ایران حالا یک کشور عملا اتمی است. به همین دلیل، نابود کردن برنامه اتمی ایران که خواست اسرائیل است، امری نیست که بتوان انجام داد.

بن عامی که در مادرید سخن می‌گفت،با اشاره به محورهای توافق ژنو یادآور شد: با این حال، همه چیز در این زمینه به توافق نهایی بستگی دارد.

وی قدرت مقاومت ایران را در صحنه بین‌المللی شگفت‌انگیز توصیف کرد و گفت: در شرایطی که غرب همه گونه فشار و تحریم را بر ایران وارد می‌کرد، ایران از طریق حمایت از حماس، حزب‌الله و دیگر گروه‌ها بر توافق اعراب و اسرائیل و مخالفت‌های غرب تاثیر می‌گذاشت و حتی از چنان مقاومتی برخوردار بوده که توانسته است روابط خود با کشورهای مختلف را توسعه دهد.

اغلب ابزارها و عناصر موجود در طبیعت و زندگی بشری بویژه ساخته های دست بشر از قابلیت کاربردهای دو یا چند گانه برخوردارند به گونه ای که از هر نوع کاربرد، آثار مثبت یا منفی خاصی حاصل می شود.

انرژی هسته ای نیز چنین وضعیتی دارد. استفاده مثبت از اتم به تولید انرژی هسته ای لازم برای تولید برق، مصارف پزشکی، کشاورزی و دیگر کاربردهای صلح آمیز می انجامد و فراهم کردن حجم و کیفیتی معین از مواد و اقلام آن به همراه جمع شدن لوازم جانبی می تواند امکان تولید خطرناک ترین سلاح با قابلیت کشتار و انهدام جمعی را فراهم سازد.

از نظر تاریخی، اکتشافات و اختراعات حوزه انرژی هسته ای، با کاربردهای غیرصلح آمیز از آن همراه بوده و غرب، یکه تاز این صحنه بوده و هست. اما نظام حقوقی بین المللی متدولوژی معینی را به منظور مواجهه با این موضوع دومنظوره (صلح آمیز-غیرصلح آمیز) ایجاد و برگزیده است.

براساس رویکرد حاکمیت محور در نظم حقوق بین المللی که نتیجه طبیعی دولت محوری روابط بین المللی است، مادامی که حقوق بین الملل عملی را بر بازیگران منع نکرده باشد، دولتها در آن خصوص «مجاز» و بلکه «محق» تلقی می شوند، بدون آنکه چنین جواز یا حقی نیازمند اثبات باشد.

به عبارت دیگر، برای دولتها که سازندگان نخستین روابط بین المللی هستند، داشتن حق را به قاعده سازی منوط نکرده اند بلکه محدودسازی حاکمیت ها را نیازمند تعهدسازی و اثبات اصل تعهد نموده اند. تا پایان دهه 1960 و انعقاد معاهده عدم گسترش سلاحهای هسته ای (ان.پی.تی.) –که معاهده ای سه جانبه و تدوین شده توسط امریکا، شوروی وقت و انگلستان بوده است که بعدها سایر دولتها بدون تاثیرگذاری جدی بر متن مذکور، به آن ملحق شده اند)، صرف داشتن و تولید سلاح هسته ای ( و نه «کاربرد» آنها که تابع اصول منع کننده و قدیمی در حقوق درگیریهای مسلحانه است) بلکه گسترش و توسعه آنها ممنوع نبوده است. ان.پی.تی. این ممنوعیت را بر بخش اعظمی از اعضای جامعه بین المللی دولتها (یعنی دولتهای توسعه نیافته) تحمیل کرد.

اما از آنجا که کاربرد انرژی هسته ای الزاماً با تولید سلاح هسته ای همراه و همزاد نیست، در کنار ممنوعیت های مذکور، حق فعالیت صلح آمیز هسته ای نیز مورد تاکید قرار گرفت. متن ماده 4 این معاهده، حق توسعه صلح آمیز هسته ای را چنین مقرر و شناسائی نمود:

ماده 4- 1- هیچ یک از این معاهده به نحوی تفسیر نخواهد گردید که به حقوق غیر قابل انکار هر یک از اعضای آن به منظور توسعه تحقیقات، تولید و بهره برداری از انرژی هسته ای جهت اهداف صلح جویانه بدون هر نوع تبعیض و منطبق با مواد 1 و 2 این معاهده، خللی وارد نماید.

2- همه اعضاء این معاهده متعهد می گردند که تبادل هر چه وسیع تر تجهیزات، مواد دانش و اطلاعات فنی را جهت مصارف صلح جویانه انرژی هسته ای تسهیل نموده و حق شرکت در این مبادلات را دارند. اعضا ای معاهده در صورت توانایی باید انفرادی یا به اتفاق سایر اعضاء یا سازمان های بین المللی در توسعه بیشتر استفاده از انرژی هسته ای برای اهداف صلح جویانه مخصوصا در قلمرو اعضایی که فاقد سلاح هسته ای می باشند و با توجه به نیازهای مناطق در حال توسعه جهان، مشارکت نمایند.

تحولات بین المللی به ویژه در اواخر قرن بیستم، اختلاف نظر در رابطه با محتوای این ماده و نسبت آن با تعهدات مقرر در مواد 1 و 2 را نشان داد. در این زمینه، تفسیری دوگانه وجود داشته و هنوز هم این تفسیرها جاری هستند: تفسیر تعهدگرائی غرب از یک سو و تفسیر حق مداری دولتهای در حال توسعه به ویژه جنبش عدم تعهد.

بر اساس تفسیر نخست، غرب ماده 4 را تنها مقوله ای فرعی از تعهدات معاهده می پندارد که مشروط به اثبات ایفای تعهدات مذکور است که حق مذکور و اختیارات ناشی از آن، امکان پیگیری می یابد. به عقیده غرب، اولاً ظاهر عبارت پردازی معاهده، با ممنوعیت آغاز شده و اصل را بر ممنوعیت گرفته است. به عقیده غرب، ظاهر مقررات ماده 4 نشان می دهد که نوعی مابه ازا در مقابل مواد 1 و 2 آن معاهده نمی باشد. زیرا معاهده با وضع تعهدات آغاز شده است. پس، این عدم گسترش است که هدف و موضوع معاهده 1968 می باشد و در این حالت، انتقال فناوری هسته ای برای مقاصد صلح جویانه یک امر فرعی و ثانوی است.

ثانیاً فعالیت صلح آمیز دولتهای غیرهسته ای باید در گستره نظارت منظم آژانس بین المللی انرژی اتمی (ماده 3) انجام پذیرد. ثالثاً این حق تنها در مورد دولتهائی وجود خواهد داشت که پایبندی شان به تعهدات معاهده به اثبات رسیده و یا عدم پایبندی شان به معاهده احراز نشده باشد.

اما دولتهای در حال توسعه به ویژه اعضای جنبش عدم تعهد، این تفسیر غرب را انحراف از اهداف معاهده و همچنین مغایر با نظریه حقوق بین الملل می دانند. بر این اساس، حق توسعه صلح آمیز هسته ای با همه ابعاد و زوایای آن حق ذاتی است. یعنی پیش از معاهده نیز وجود داشته و نشات گرفته از حق حاکمیت برابر دولتها است. ثانیاً بر اساس نص بند 2 ماده 4 معاهده، تسهیل فعالیت صلح آمیز هسته ای تکلیف مشترک کلیه دولتهای عضو قلمداد شده است و در این زمینه، همگانی یا غیرتبعیض آمیز بودن حق مذکور مورد تاکید قرار گرفته است. از این رو، نمی توان میان دولتهای عضو تفکیک قائل شد و عده ای را بهره مند و دیگران را محروم شمرد.

ثالثاً هدف از تدوین ماده 4 معاهده عدم گسترش این بوده است که رضایت کشورهای در حال توسعه و غیرهسته ای را به انصراف از حق هسته ای شدن جلب نمایند و در بدین طریق آنها را به قبول تعهدات نظام عدم گسترش ترغیب کنند. به عبارت دیگر، شناسائی صریح آن حق مابه ازای تعهدات معاهده بوده است. پس، نه تنها فعالیت صلح آمیز هسته ای، حق مسلم کلیه دولتها از جمله کشورهای غیر هسته ای در حال توسعه (عضو) است، تسهیل این فعالیت ها در عرصه بین المللی تکلیف جمعی اعضا از جمله قدرتهای هسته ای محسوب می شود.

در این ماده نوع فعالیت های صلح آمیز به صورت روشن تری بیان شده است. از نظر این ماده، آنچه باید تسهیل شود، تبادل آزادانه و بین المللی « تجهیزات، مواد، اطلاعات و دانش علمی و فنی» در زمینه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای است. براین اساس، اولاً دامنه این حق، همه ارکان و عناصر دخیل در فرایند صنعتی انرژی هسته ای صلح آمیز (از جمله غنی سازی) است. ثانیاً دولتهای هسته ای و صنعتی عضو معاهده مذکور مکلفند این مبادلات را تسهیل کنند. ثالثاً آستانه حداقلی این ماده به عنوان تعهدی حقوقی و برابر با سایر تعهدات و مفاد معاهده ان پی تی آنست که قدرتهای هسته ای و دولتهای مجهز به فناوریهای پیشرفته در این زمینه مکلفند از مانع تراشی بر سر راه تبادل این مواد و فناوری یا خودداری ورزند. این در حالی است که تاسیس گروههای کنترل صادرات همانند کمیته زانگر و گروه عرضه کنندگان هسته ای که براساس ترتیبات سیاسی استوارند، عملاً رویکرد خلاف مقتضای ذات این ماده را در پیش گرفته اند.

در هر حال، تفاسیر دوگانه دولتها از حق توسعه هسته ای سبب شده که ساختار و اهداف ان.پی.تی. در معرض چالشهای اساسی قرار گیرد. اصرار غرب بر تفسیری که مغایر با زمینه های تاریخی انعقاد، مذاکرات مقدماتی، نص مواد معاهده و همچنین اهداف انعقاد آن و نهایتاً بی توجهی به نیازهای توسعه ای دولتهای غیرهسته ای است، منشأ ظهور و توسعه دامنه این چالش ها است.