به مناسبت فرارسیدن عید نوروز سال ۱۴۰۵، گلچینی از نگاه علامه مصباح یزدی به نوروز باستانی ایران و خصوصت اصلی آن را تقدیم شما فرهیختگان می‌کنیم

فرا رسیدن سال نو را «غنیمت و بهانه بشماریم برای صله ارحام و اصلاح لغزش‌ها و رفع کدورت‌ها».

اگر بعضی‌ها دلخوری از ما دارند، هدیه و صله‌ای برایشان ببریم و از آنها دلجویی بکنیم این قبیل کارها خیلی نزد خدا ارزشمند است.

در یک روایتی می‌فرماید که خدا دو قدم را که انسان بر می‌دارد خیلی دوست دارد. یک قدمی که در راه جهاد بر می‌دارد که برود در صف مجاهدین حضور پیدا کند.

یکی هم قدمی که برای برقراری رابطه با آن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است.

اگر خویشاوندی قطع رابطه کرده با شما؛ شما رفتید طرف او رابطه برقرار کنید؛ این قدم زدن‌تان آن قدر ثواب دارد که مثل ثواب کسی که در راه جهاد قدم برمی‌دارد، خدا برایتان اجر می‌فرستد.

سخنرانی در تاریخ ۸۹/۰۷/۲۱

به مناسبت فرارسیدن عید نوروز سال ۱۴۰۵، به پرسش مهم «منافات پاسداشت «نوروز» با معارف شریعت اسلام؟!» و پاسخ هایی در اطراف این موضوع تقدیم شما فرهیختگان می شود.

پرسش:

* مگر نوروز از آئین های زرتشتیان نبوده است؟ پس چرا ما مسلمانان آن را ارج می نهیم؟!

پاسخ اجمالی:

نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است و اختصاص آن به زرتشتیان محل تردید است. برخی اعمال عید نوروز مثل صله رحم و نظافت و هدیه دادن و... مورد سفارش اسلام نیز می باشد و در روایات اهل بیت(ع) نوروز و برخی اعمال آن مورد تایید گرفته است. نوروز مقارن با برخی اتفاقات تاریخی مهم دیگر مثل عید غدیر و... نیز می باشد. البته اسلام همه مراسمی را که به عنوان نوروز انجام می شود تایید نمی کند.

پاسخ تفصیلی:

یکی از سؤالاتی که در مورد عید نوروز مطرح می شود، این است که چرا با اینکه این عید از آئین های زرتشتیان است، مورد توجه مسلمانان نیز قرار گرفته است و آن را ارج می نهند؟ ما در ضمن چند نکته به این سؤال پاسخ می دهیم:

نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است و اختصاص آن به زرتشتیان محل تردید است:

در اینکه عید نوروز، از اعیاد [اختصاصی] رسمی زرتشتیان باشد، نه تنها مدرک معتبری در دسترس نیست، بلکه بزرگان زرتشتی نیز انتساب این عید را به آئین زرتشت نمی پذیرند. لیکن عید نوروز از آداب و آئین های باستانی در نزد ایرانیان به شمار می رود. این روز، اول فروردین است که در ایران و برخی از کشورهای همسایه، به مناسبت اولین روز آغاز سال هجری شمسی جشن می گیرند.

عید نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است؛ فصل زمستان پایان می ‏گیرد، بهار همراه با حیات طبیعت به فرمان خدا شروع می‏ شود، شکوفه ‏ها و برگ ها و گل ها بر شاخسار درختان آشکار می‏ گردد و نشاط و جنبش و حرکت در تمام عالم حیات آغاز می‏ شود، همگام و همراه شدن با این پدیده عالمِ آفرینش، همگامی با سنّت‏های الهی است و نمی تواند اختصاص به کشور یا فرهنگ خاصی داشته باشد.

برخی اعمال عید نوروز مورد سفارش اسلام نیز می باشد:

نکته قابل توجّه دیگر این است که بیشتر رسوم نوروز در شمار اموری است که اسلام بر آن، (به صورت کلّی) تأکید نهاده است. مانند: نظافت، خانه‏ تکانی، پوشیدن لباس نو و هدیه دادن به کودکان، عیادت از سالمندان و بیماران، کمک به ارحام و بستگان و افراد نیازمند و آبرومند برای تهیّه لباس و وسایل اوّلیّه زندگی که در سالهای اخیر در کشور ما ایران به صورت سنّت «هفته نیکوکاری» درآمده است و بسیار پرثمر و مفید است. دید و بازدید و صله رحم و ملاقات دوستان و رفع کدورت ها و بیرون ریختن غم و اندوه ها از دل و آماده شدن برای فعّالیّت‏های مختلف ثمربخش در سال نو، و مانند اینها؛ این امور و مانند آن جنبه ‏های مثبت مراسم نوروزی است.

لذا به لحاظ شرعی مسأله ارج نهادن مسلمانان ایرانی و سایر کشور ها به نوروز از نظر دین مبین اسلام به عنوان یک جشن ملی و باستانی هیچ مشکلی شرعی ندارد، زیرا آئین نوروز بخصوص اعمال پسندیده آن تحت عنوان مباحات و حتی «مستحبّات» داخل می شوند، همان گونه که امام صادق(علیه السلام) می فرماید: (هرچیزی حلال است مگر اینکه در آن نهی وارد بشود)؛ «کُلُّ شَیْ‏ءٍ مُطْلَقٌ حَتَّی یَرِدَ فِیهِ نَهْی‏».

مسلمانان، نه تنها نوروز بلکه هر روزی را می توانند به یک عید واقعی اسلامی تبدیل کنند، زیرا عید واقعی بندگان صالح خداوند روزی است که در آن معصیت پروردگار نباشد. امام علی(علیه السلام) نیز تاکید فرمودند: (هر روزی که در آن معصیت خدا نشود آن روز عید است)؛ «کُلُّ یَوْمٍ لَا [نَعْصِی اللَّهَ‏] یُعْصَی اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ یَوْمُ عِید».

بنابراین اگر در اعیاد مسلم اسلامی و مذهبی مانند: عید فطر، عید قربان، و عید غدیر نیز معصیت خدا صورت گیرد آنها نیز عید واقعی و اسلامی نمی شوند، پس در هر حالی نباید معصیت خدا را انجام داد که از شایع ترین معصیت ها در اعیاد، اسراف، چشم و هم چشمی، فخر فروشی و ... را می توان نام برد که از آنها باید پرهیز شود. ولی در عین حال گرامی داشت این روز از نظر دین مبین اسلام به عنوان یک جشن ملی هیچ مشکل شرعی ندارد.

ضمن اینکه ارج نهادن به عید نوروز آئینی فراگیر بوده و در زمان معصومین(علیهم السلام) نیز رواج داشته است و اگر مخالف اسلام و آموزه های وحیانی بود، حتما ائمه معصومین(ع) صراحتا از آن نهی می کردند. ولی می بینیم هنگامی که نزد ائمه از نوروز صحبت می شده، ایشان نه تنها از آن نهی ننموده و آن را باطل نشمرده اند، بلکه عملاً مردم را به این رفتار پسندیده و محبت آمیز تشویق می ‏فرموده ‏اند؛ تأیید عملی آن بزرگواران در روایات مشهود است، ازجمله:

1ـ (در روز، عید نوروز برای حضرت علی(علیه السلام) هدیه‏ ای آوردند حضرت سؤال کردند: اینها چیست؟ عرض کردند: یا امیر المؤمنین امروز نوروز است و این هدیه به مناسبت نوروز است. حضرت فرمودند: همیشه از این کارها بکنید هر روزتان نوروز باد. و روایت شده که حضرت فرمودند هر روز ما نوروز است)؛ «وَ أُتِیَ عَلِیٌّ(ع) بِهَدِیَّةِ النَّیْرُوزِ، فَقَالَ مَا هَذَا؟ قَالُوا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ الْیَوْمُ النَّیْرُوزُ. فَقَالَ اصْنَعُوا لَنَا کُلَّ یَوْمٍ نَیْرُوزاً. رُوِیَ أَنَّهُ قَالَ نَیْرُوزُنَا کُلُّ یَوْم‏».

2ـ (از امام صادق(علیه السلام) سوال شد. مردی دارای مقام و رتبه بزرگی است و در روزهای مهرگان و نوروز برای او هدایائی می ‏آورند و می‏ خواهند به وسیله آن هدایا به آن شخص نزدیک شوند و با او آشنا گردند آیا هدایا را بپذیرد یا نه؟ حضرت فرمودند: آیا اهداء کنندگان نماز می ‏گذراند. عرض کردم: آری. حضرت فرمودند: آری هدایای آنها را بپذیرد و به آنها نیز محبت و کمک نماید)؛ «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ(ع) عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ الضَّیْعَةُ الْکَبِیرَةُ، فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْمِهْرَجَانِ وَ النَّیْرُوزِ أَهْدَوْا إِلَیْهِ الشَّیْ‏ءَ لَیْسَ هُوَ عَلَیْهِمْ یَتَقَرَّبُونَ بِذَلِکَ الشَّیْ‏ءِ إِلَیْهِ، فَقَالَ أَ لَیْسَ هُمْ مُصَلِّینَ؟‏ قُلْتُ بَلَی، قَالَ فَلْیَقْبَلْ هَدِیَّتَهُمْ وَ لْیُکَافِهِمْ».

3ـ (برای حضرت علی(علیه السلام) هدیه ای آوردند [فالوذج] حضرت سؤال کردند اینها برای چیست؟ عرض کردند اهدائی روز نوروز است فرمودند: هر روز را اگر می ‏توانید نوروز قرار دهید یعنی هر روز به یکدیگر هدیه دهید و در راه خدا با یکدیگر ارتباط برقرار نمائید)؛ «أَنَّهُ أُهْدِیَ إِلَیْهِ فَالُوذَجٌ، فَقَالَ مَا هَذَا؟ قَالُوا یَوْمُ نَیْرُوزٍ قَالَ فَنَیْرِزُوا إِنْ قَدَرْتُمْ کُلَّ یَوْمٍ یَعْنِی تَهَادَوْا وَ تَوَاصَلُوا فِی اللَّهِ».

هرچند در برخی روایات اعمال مستحبی نیز برای عید نوروز وارد شده است و مشهور فقهاء متأخر به این روایت عمل نموده و فتوا به استحباب غسل در نوروز را داده اند. ولی عده ای از فقهاء به جهت مرسل بودن روایت، به آن عمل نکرده و بیان داشته اند؛ روایت معلی بن خنیس مرسله است که نمی شود به آن اعتماد نمود مگر بنا بر قول تسامح در ادله سنن که مورد قبول بسیاری از مراجع نیست و در مقام عمل تنها از باب رجاء می توان انجام داد.

نوروز مقارن با برخی اتفاقات تاریخی مهم دیگر نیز می باشد:

طبق برخی روایات نوروز مقارن با اتفاقات دیگری مثل عید غدیر نیز بوده است که می توان آنها را گرامی داشت. به سندهای معتبر از «معلّی بن خنیس» نقل شده است که در روز «نوروز» به محضر امام صادق(علیه السلام) شرفیاب شدم. حضرت به من فرمود: «آیا این روز را می‏ شناسی؟ گفتم: فدایت شوم! این روزی است که ایرانیان آن را بزرگ می‏ شمارند، و در این روز برای یکدیگر هدایا می‏ فرستند.

امام(ع) فرمود: این تعظیم و بزرگداشت، به سبب اموری است که از قدیم بوده است که اکنون تفسیر و شرح آن را برای تو بازگو می‏ کنم. (به علاوه حوادث مطلوب دیگری در این روز اتفاق افتاده است).
سپس امام(ع) به طور مشروح این امور را ذکر کرد؛ از جمله فرمود: نوروز، روزی است که خداوند متعال، در آن روز، از ارواح بندگانش پیمان گرفت که او را به یگانگی بپرستند و برای او شریکی قرار ندهند، و به پیغمبران و امامان معصوم(علیهم السلام) ایمان آورند.
این روز، روزی است که طوفان حضرت نوح(علیه السلام) فرونشست و کشتی آن حضرت بر کوه «جودی» قرار گرفت.
نوروز روزی است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بت‏ های کافران قریش را در مکّه شکست و پیش از آن حضرت ابراهیم(علیه السلام) نیز، در این روز بت های کافران را درهم شکست.
در این روز، رسول خدا(ص) به اصحاب خود امر کرد که با علی(علیه السلام) به عنوان امیرمؤمنان بیعت کنند (اشاره به این است که روز عید غدیر مصادف با نوروز بوده است).
نوروز، روزی است که قائم آل محمّد(عج) ظاهر خواهد شد.
آنگاه فرمود: هیچ روز نوروزی نیست مگر آن‏که ما در آن روز انتظار فرج می‏ کشیم؛ زیرا از روزهای ما و شیعیان ما است...».

در منابع مختلف تاریخی و حدیثی نیز به مقارنت عید غدیر با نوروز اشاره شده است و با یک محاسبه ساده نیز می توان تاریخی که عید غدیر در آن روز اتفاق افتاده است را بر اساس سال شمسی محاسبه کرد؛ چنانکه در برخی نرم افزار ها از جمله نورالسیره این محاسبه انجام شده است و عید غدیر را مقارن با 28 اسفند دانسته است. البته توجه به دو نکته در این محاسبه ضروروی است:

1. در گاه شماری کهن ایرانی، هر سال 12 ماه و هر ماه 30 روز بود و پنج روز باقیمانده سال را پنجه دزدیده یا خمسه مسترقه می‌ نامیدند. این پنج روز ملحق به جشن نوروز محسوب می‌ شد. بنا بر این 28 اسفند ملحق به نوروز محسوب می‌ شود. البته محاسبات دیگری نیز برای سال شمسی وجود دارد، اما ساده ترین روش محاسبات که امروز نیز رواج دارد اینگونه است که سال شمسی به صورت ثابت 365 روز (با لحاظ سال کبیسه) باشد و اول فروردین اول نوروز باشد.

2. واقعۀ غدیر خم از ظهر 18 ذی‌ حجه شروع شد و سه روز به طول انجامید تا افراد و گروه‌ های مختلف بتوانند به طور مستقیم و رودررو با پیامبر و امیرالمؤمنین(علیهما السلام) بیعت کنند.(16) یعنی اگر عید غدیر در 28 اسفند اتفاق افتاده باشد، پایان مراسم غدیر 21 ذی‌ حجه، معادل اول فروردین بوده است.

اسلام همه مراسمی که در ایران باستان رواج داشته را تایید نمی کند:

پاره ‏ای از آداب و رسومی که در ایران باستان رواج داشته است شرک ‏آلود، یا گناه ‏آلود است که افراد باایمان و خردمند باید آنها را ترک گویند. آدابی مانند احترام به آتش که سنت آتش پرستان بوده و شرک محسوب می شود یا آتش افروختن و پریدن روی آتش در شب چهارشنبه آخر سال (به نام چهارشنبه سوری) و دست زدن به کارهای خطرناکی که همه سال ضایعه‏ های زیادی برای جوانان و نوجوانان به بار می‏ آورد و امثال آن، که نه تنها از شریعت دلیلی بر صحت آنها نیست بلکه آنها از عقلانیت نیز به دور بوده و خرافه است، که باید برای ریشه کن شدن آنها تلاش نماییم.

مراسم سیزده بدر نیز از اموری است که توسط بت پرستان رواج یافته و چنانچه به عنوان یک رسم بت‏ پرستی انجام گردد غلط و نارواست؛ امّا اگر به عنوان خارج شدن از شهر و فضای آلوده آن، و پناه بردن به دل طبیعت و استفاده از هوای پاکیزه آن، و تفریح و استراحت سالم برای شروع مجدّد به کار با انرژی و توان کافی باشد، امر ناشایستی نخواهد بود. به خصوص اگر این کار، همراه با تفکّر و اندیشه در حیات مجدّد درختان و گیاهان باشد، و در نتیجه انسان از حیات آنها درس زندگی بگیرد، و به یاد عظمت و قدرت و علم نامحدود خالق آن بیفتد. بر همین اساس جمهوری اسلامی ایران آن را به روز «طبیعت» تغییر داد.

در مجموع، عید نوروز و مراسم آن، هم به خاطر بعضی روایات و هم به خاطر آثار مثبتی که دارد، نباید حذف شود، ولی باید بعضی از مراسم منفی و ناپسندِ آن را کنار گذاشت. این است روش اولوالالباب و صاحبان اندیشه!

پی نوشت:

(1). از اسطوره تا تاریخ، بهار، مهرداد، گردآوری: اسماعیل‌پور، ابوالقاسم، نشر چشمه، تهران، ‌چاپ اول، 1376 هـ ش، ص 347.

(2). آثارالباقیه عن القرؤن الخالیه، ابوریحان بیرونی، مترجم: دانا سرشت، علی اکبر، امیر کبیر، تهران، چاپ سوم، 1363 هـ ش، ص 290.

(3). کلیات مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1390 هـ ش‏، چاپ بیست و نهم، ص 907.

(4). همان.

(5). من لایحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن علی‏، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم، 1413 هـ ق، چاپ دوم، ج ‏1، ص 317.

(6). نهج البلاغة، شریف الرضی، محمد بن حسین‏، محقق: صبحی صالح، انتشارات هجرت‏، قم، 1414 هـ ق، چاپ اول، ص 551.

(7). من لایحضره الفقیه، همان، ج ‏3، ص 300.

(8). همان.

(9). دعائم الإسلام، ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی‏، مؤسسة آل البیت(علیهم السلام‏)، قم، 1385 هـ ش، چاپ دوم، ج ‏2، ص 326.

(10). معلی بن خنیس از امام صادق(ع) نقل می کند: «در روز نوروز غسل کن، پاکترین جامه خود را بپوش عطر بزن و آن روز روزه باش‏ بعد از این که نوافل و ظهر و عصر را خواندی چهار رکعت نماز بجا بیاور...». بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت، 1403 هـ ق، چاپ دوم، ج‏ 56، ص 96 و 101 و 119.

(11). صاحب جواهر می گوید: غسل نوروز بین متأخرین مشهور است به خاطر روایت معلی بن خنیس از امام صادق(ع) که از مصباح نقل شد در این مسأله مخالفی نیافتیم. جواهر الکلام، نجفی، محمدحسن، داراحیاءالتراث العربی، بیروت، 1981 م، چاپ هفتم، ج 5، ص 42.

(12). کتاب النکاح، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1424 هـ ق‏، چاپ اول‏، ج‏ 7، ص 133؛ موسوعه امام خویی، الموسوی الخوئی، ابوالقاسم، موسسه احیاء آثار الامام الخوئی، قم، 1414 هـ ق، چاپ اول، ج 10، ص 50.

(13). بحار الأنوار، همان.

(14). هندی کرناتکی، محمد عبد الحسین، تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق، هندی کرناتکی، محمد عبد الحسین، نشر مورخ، قم، 1386 هـ ش، چاپ اول، ص 73؛ فارسنامه ناصری، فسایی، حسن بن حسن، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1382 هـ ش، چاپ سوم، ج 1، ص 835؛ آسمان و جهان، مجلسی، محمدباقر، ترجمه: محمد باقر کمره‏ ای‏، انتشارات اسلامیه‏، تهران‏، 1351 هـ ش‏، چاپ اول‏، ج‏ 3، ص 112.

(15). ر.ک: آسمان و جهان، همان، ج 3، ص 104.

(16). حق الیقین، مجلسی، محمدباقر، انتشارات اسلامیه، تهران، بی تا، چاپ اول، ص 102؛ الغدیر، امینی، عبدالحسین، بنیاد بعثت، تهران، بی تا، چاپ اول، ج‏ 2، ص 179.

(17). استفتائات جدید، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1427 هـ ق‏، چاپ دوم، ج ‏3، ص 572.

(18). کلیات مفاتیح نوین، همان.

(19). قهرمان توحید، شرح و تفسیر آیات مربوط به حضرت ابراهیم(ع)، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1388 هـ ش‏، چاپ اول، ص 84.

(20). ر.ک: کلیات مفاتیح نوین، همان، ص 906-907.

منبع: سایت حضرت آیت الله مکارم شیرازی

به مناسبت فرا رسیدن نوروز سال ۱۴۰۵، تحلیلی از نگاه سیدالشهدای جمهوری اسلامی ایران، شهید امام خامنه ای در خصوص معنای نوروز ایرانی تقدیم شما فرهیختگان می شود.

* نوروز در دو سطح تحلیل

موضوع این نوشتار پرسش از چگونگی تحلیل نوروز در ساحت تفکر انقلاب اسلامی با محوریت اندیشه‌ی حضرت‌ آیت‌الله خامنه‌ای است. این بررسی در وهله‌ی اول در پی بازشناسی تحلیل نوروز از خاستگاه و در انقلاب اسلامی ایران است و بر فرصت اجتماعی- انسانی‌ تأکید دارد که سنت نوروز به دست می‌دهد. در سطح کلان‌تر اما می‌توان این تحلیل را به مثابه‌ی یک نشانه/ الگو در تحلیل‌های هویتی و نسبت «اسلام» و «انقلاب» با امر ملی (و سنت‌های ملی) یا «ایران» در نظر گرفت.

مناسبات اسلام و ایران یکی از مهم‌ترین مسأله‌های هویتی یک و نیم سده‌ی اخیر جامعه‌ی ایرانی بوده است. معادله‌ای که از حدود نیم سده پیش با افزوده شدن متغیر انقلاب وجوه بدیع و متمایزی یافته است. معادله‌ای که حل آن ظرفیتی ذوابعاد را در سطوح هویتی تثبیت می‌کند و عدم حل آن چندپارگی هویتی را در پی خواهد داشت.

* چیستی و تطور نوروز

نوروز از جمله مضامینی است که طول سال‌هایی چند، دست‌مایه‌ی ارائه‌ی تحلیل‌های گوناگونی در سخنان رهبر انقلاب بوده است. عطف به خاستگاه و جایگاه حقیقی آیت‌الله خامنه‌ای در اندیشه‌ی اسلامی معاصر، ادبیاتی که از خلال این تحلیل‌ها فراهم آمده یک تجربه‌ی نظری بی‌بدیل است؛ چرا که در خصوص موضوع نوروز برای تفکر اجتهادی-اسلامی کمتر اندیشه‌ورزی شده است.

با مروری گذرا بر بیانات آیت‌الله خامنه‌ای با دو سطح از تحلیل پیرامون نوروز مواجه می شویم. در سطح اول مسأله‌گونگی نوروز مطرح است. منظری که ایشان به تحلیل نوروز می‌گشاید، منتهی به نوزایی معنای نوروز می‌شود. در این سطح از تحلیل ایشان به فلسفه‌ی بودن و شدن نوروز می‌پردازند. چیستی نوروز یا روزِ‌نو را با استدلال‌هایی برخاسته از ادبیات روایی شرح می‌دهند۱ و بر این نکته تأکید دارند که «نظم نوروز» یک تطور معنایی داشته و از معنایی باستانی(سلطنتی و شاهنشاهی) به یک معنای مردمی- اسلامی رسیده است.۲ حسب تأکیدی که این تحلیل بر پرسش از چیستی فلسفی و چگونگی تاریخی این سنت دارد؛ نوروز از روزمرگی خارج شده و به یک ظرفیت انسانی و اجتماعی تبدیل می‌شود. بر این اساس نوروز فرصتی است برای ارزیابی و اندشیدن به خود انسانی و پیوستن به دیگری اجتماعی.

* سطوح معنایی نوروز

سطح دوم تحلیلی که بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ی نوروز قابل پیگیری است، در واقع نگره‌ای است پیرامون چیستی و چگونگی نوروز که در پاسخ به پرسش سطح اول تحلیل مطرح می شود. در تحلیل آیت‌الله خامنه‌ای نوروز دست‌کم حامل سه لایه‌ی معنایی است که در طول تاریخ بر نوروز و بریکدیگر مترتب شده است. سطح اول خاستگاه ملی این آیین است. اصل نوروز یک آورده‌ی دینی نبوده است. انسان ایرانی و به تعبیر دقیق‌تر «شرقی»، پیش از ظهور و شکل‌گیری دعوت اسلامی، نوروز را به عنوان مبدأ تاریخ خود قرار داده است. این برای ملت‌هایی که نوروز را مبدأ تاریخ قرار داده‌اند یک «امتیاز» است چرا که نوروز در ذات خود واجد و حامل معنا و ارزش‌های مهم انسانی است. با این حال دشوار نیست که درک کنیم در جوامع پادشاهی وقت، نوورز به مثابه یک سنت/ نهاد اجتماعیِ پرنفوذ تا چه میزان متأثر قدرت‌های حاکم بوده است. حکومت‌های پی در پی شاهنشاهی به نوروز معنایی سلطنتی بخشیده بودند. با این حال اسلام به مثابه جهان‌بینی و آیین جدید و مورد پذیرش مردم ایران، با این سنت اجتماعی برخورد حذفی ندارد، آن را به رسمیت می‌شناسد ولی در عین حال از زوائد حاصلِ سیطره‌ی نهاد سلطنت رهایی می‌بخشد و بر اساس ظرفیت‌های ذاتی آن، ارزش‌های متعالی و توحیدی را در چارچوب سنت نوروز بسط می‌بخشد. بنابراین لایه‌ی دیگر معنای نوروز کنونی، سطح معنوی- دینی آن است که با اسلامی‌شدن نوروز شکوفا می‌شود.

بر وفق سطح اسلامی از معنای نوروز، این سنت در تمام ساحات چهارگانه‌ای که آموزه‌های ادیان تأیید، گسترش می‌یابد. وجه‌ی همت عملی و آموزه‌های نظری ادیان، و اسلام به عنوان اکمل ادیان، حول چهار محور اساسی ارتباط انسان قابل صورت‌بندی است. این سطوح چهارگانه عبارتند از رابطه‌ی انسان با «خود»، «خدا»، «دیگری» و «طبیعت». همچنین محور سوم (رابطه با دیگری) در ضمن استدلال‌هایی مبسوط در حکمت عملی به دو سطح منزل(خانواده) و مدن(جامعه) تقسیم می‌شود. اسلام نوروز را در تمام این چهار یا پنج حوزه‌ی حیات انسانی تأیید می کند و یا معنا می‌بخشد. بر اساس سنت نوروز، روزگار نو با این موارد همراه است: توجه و رسیدگی مادی و معنوی به خود (محاسبه رفتارها و آراستگی ظاهری)، نیایش با خدا و زیارت اولیاءالهی، ارتباط با دیگران خانوادگی (صله ارحام) ارتباط با دیگران اجتماعی (صله احباب) و نزدیکی به طبیعت. معنای نوروز با این گستره شامل تمامی این روابط می‌شود.

نگاره شماره یک: اسلام سنت اجتماعی نوروز را نفی نمی کند؛ آن را از بند سلطنت رهایی بخشیده، به مردم بازمی‌گرداند و در تمام حوزه‌های چهارگانه‌ی مورد اهتمام ادیان تأیید کرده و معنایی جدید می‌بخشید.

سطح دیگر اما دلالت‌های انقلابی است که نوروز در این نیم قرن اخیر به خود دیده است. آغاز این سطح از معنا هم‌زاد با انقلاب اسلامی بود؛ از نوروز ۱۳۴۲ و وقتی که سخنرانی «حاج‌آقا روح‌الله» در مسجد اعظم قم این گونه آغاز شد: «امسال‌ ما عید نداریم و این عید را عزای ملی اعلام می‌کنیم». انقلاب در نسبت دادن معانی جدید به نوروز از متناقض‌ترین معنا شروع کرده بود؛ از عزا. بعدها که امام خمینی نسبت نوروز و انقلاب را بیشتر توضیح داد، مشخص شد این تلاقی فراتر از یک رخ‌داد اتفاقی، شامل یک هم‌سنخی معرفتی نیز می‌شود.

یکی از مهم‌ترین خطوط نطق‌ها و نوشته‌های امام خمینی در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب و پس از آن، تأکید و تکرار بر چیستی «انقلاب اسلامی» بود. در این رابطه امام خمینی بر مفاهیمی همچون «انقلاب باطنی»، «تحول درونی»، «انقلاب انسانی» و مانند این‌ها تأکید می‌کردند. ایشان این استدلال را پیش می‌کشیدند که ابتدا با یک انقلاب الهی در درون انسان‌ها، انسانی متمایزی خلق شده است؛ یک انسانِ انقلابی که موتور محرکه‌ی تاریخ انقلاب است و انقلابِ درون خود را در سطح اجتماعی نیزبازتولید می‌کند. نوروز هم برای امام خمینی ارجاع روشنی به این تصویر و تحلیل از انقلاب داشت: مقلب القلوب و الابصار آن اسم الهی بود که انقلاب اسلامی را ممکن ساخته بود؛ از این رو نوروز فرصت بازتولید این تحول به حساب می‌آمد.

این معنا از نوروز در سخنان رهبر انقلاب هم بسط و شرح ویژه ای یافته است. ایشان نیز در شرح و تداوم فکر امام خمینی انقلاب اسلامی را محصول تحول انسانی و درونی می‌دانند و نوروز را فرصتی برای بازتولید تحول درونی. در سطح دیگر اما بازتعریفی از مناسبت نوروز مطرح می‌شود که طی آن نوروز برای انسان‌هایی که سطوحی از این تحول درونی را تجربه کرده‌اند، به مثابه یک سنت اجتماعی- انقلابی مطرح می‌شود. این بازتعریف عمدتاً طی سه فرایند روی می‌دهد: «پیام آغاز سال» رهبر انقلاب به مثابه یک چارچوب و جهت‌گیری کلان برای حرکت انقلاب در سال جدید است. «سنت نامگذاری سال‌ها»که طی حدود دو دهه، تجربه‌ی جدیدی را در سیاست‌گذاری عمومی انقلاب اسلامی شکل داده است و البته «سنت سخنرانی آغاز سال نو» در پایتخت معنوی ایران، بارگاه امام رضا (علیه‌السلام)؛ که بیش از یک دهه تداوم داشته است. تحلیلی اجمالی از محتوای این سه حرکت نشان می‌دهد مهم‌ترین مسائل جاری انقلاب اسلامی و جهت‌گیری های کلی مرتبط با این مسأله‌ها، مهم‌ترین مضمون این سخنرانی را تشکیل می‌دهد. به این ترتیب نوروز فرصتی برای بازتولید انسان و جامعه‌ی انقلابی است و این معنای جدیدی است که سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران بدان دست یافته است.

نگاره شماره دو: هسته‌ی معناییِ سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران فربه شده است و به ترتیب با سه لایه از دلالت‌های مفهومی ایرانی، اسلامی و انقلابی در بر گرفته می‌شود.

بنابراین می‌توان گفت طی پنج دهه‌ی اخیر در ساحت انقلاب و با محوریت رهبران آن، نوروز از حالت یک سنت تکرار شونده فراتر رفته و موضوع اندیشه‌ورزی قرار گرفته است. توجه به چیستی و تطور نوروز، ظرفیت معنایی آن را فعال کرده است. در سایه‌ی این اندیشه‌ورزی‌ها معانی سنت نوروز فربه‌تر شده است به گونه‌ای که در حال حاضر می‌توان آن را حامل سه لایه‌ی ایرانی، اسلامی و انقلابی برای نوروز دانست.

* نوروز: تلاقی ایران، اسلام انقلاب

با اشاراتی که پیرامون لایه‌ها، معانی و سطوح سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران آمد؛ می‌توانیم به سطح کلان‌تر تحلیل مسأله منتقل شویم. همانطور که در آغاز یادداشت اشاره شد در سطح کلان‌ این بررسی در یک تحلیل هویتی، نوروز به مثابه یک نشانه/ الگو، در بازخوانی نسبت «ایران»، «اسلام» و «انقلاب» لحاظ می‌شود.

بیش از پنج دهه پیش هنوز انقلاب اسلامی در ایران تکوین نیافته بود که صحنه‌ی اجتماعی سیاسی ایران در یک جمع‌بندی نمادین از تجربه جمعی خود در تاریخ معاصر، واجد سه نیروی اجتماعی عمده بود. یک نیروی اجتماعی، متجددهایی بودند که اگر چه انقلابی بودند و بر انقلاب تأکید می کردند اما اسلامی و ایرانی نبودند. روشنفکران چپ‌گرا انقلاب را منهای اسلام و ایران می‌خواستند، از این رو هیچ ابایی نداشتند با «برادر بزرگ‌تر» شان همکاری کنند. بعدها انقلاب اسلامی و صدق مفهوم «چپ امریکایی» - که از جانب امام خمینی مطرح شد- نشان داد برادر بزرگتر این جماعت، نه شوروی که دیگری است. نیروی عمده‌ی دیگر اما متجددینی بودند که اگر چه ملی‌گرا بودند و بر ایران تأکید می‌کردند اما در عمل اجتماعی خود نه «مسلم» بودند و نه روش‌های انقلابی را بر مبارزات پارلمانتاریستی ترجیح می‌دادند. اگر چه بعدها تمسک منورالفکرهای راست‌گرا به استقلال و سپس آزادی، با انقلاب اول و دوم زیر سؤال رفت و بی‌بنیان شد. نیروی عمده‌ی سوم اما متحجرین بودند: مقدس‌مآبانی که اسلام را می‌خواستند اما نه به ایران و اوضاع آن می‌اندیشیدند و نه با انقلاب و روش‌های دگرگون‌ساز روی خوش نشان می‌دادند. بعدها هنگامی که صدق قدم انقلاب در دگرگونی وضعیت اسلام در جهان پدیدار شد، مدعای این مقدس‌مآبان نیز بیش از پیش بر باد رفت.

نگاره شماره سه: انقلاب اسلامی ایران در زمانه‌ای متولد شد که تعارض اجتماعی میان امر ملی، امر انقلابی، امر اسلامی به اوج رسیده بود. انقلاب اسلامی ایران اما در برابر متجددان و متحجران ایستاد و در تعاطی میان اسلام، انقلاب و ایران هویت جدیدی را بنیان گذاشت.

هویت ما در تضاد و کشاکش میان متحجرین و متجددین به مهلکه افتاده بود و نوروز هم جزئی از این هویت بود. وقتی خرداد ۱۳۴۲، «انقلاب اسلامی ایران» در غربت و غیبت این سه نیروی اجتماعی عمده متولد شد حامل این استدلال ضمنی بود که «ما» هر سه‌ی این‌ جریان اجتماعی نیستم ولی واجد تعریفی متعالی‌تر از ارزش‌هایی هستم که این سه جریان مدعی آن هستند: ایرانی بودیم، اسلامی شدیم و انقلابی هستیم. در ساحت «انقلاب اسلامی ایران» این سه مفهوم در یک تعاطی و داد و ستد، هویت ما را می‌سازند و این تعارض‌های ظاهری نه در ذات مفاهیم که محصول عدم صدق معرفتی و اجتماعی هوادان‌شان است. به همین دلیل «انقلاب اسلامی ایران» با روشنفکران به اصطلاح انقلابی بر سر مفهومی که داشتند و داشته‌ی مفهومی‌شان (انقلاب)، به خاطر نداشته‌هاشان (اسلام و ایران) درگیر می‌شد. «انقلاب اسلامی ایران» با منورالفکران به اصطلاح ملی و ایرانی، بر سر مفهومی که داشتند و داشته‌ی مفهومی‌شان‌ (ایران یا ملیت) و به خاطر نداشته‌هاشان (اسلام و انقلاب) درگیر می‌شد و بالاخره «انقلاب اسلامی ایران» با مقدس‌مآبان به اصطلاح اسلامی بر سر مفهومی که داشتند (اسلام)، به خاطر نداشته‌هاشان (انقلاب و ایران) درگیر می‌شد. این چنین بود که هویت ما حاصل تعاطی این سه امر در یک تعریف متمایز بود، نه تعارض آن‌ها در تعریف موجود. سنت نوروز هم که جزئی از هویت ماست، در ساحت اندیشه‌ی انقلاب اسلامی ایران و رهبرانش واجد این سه معناست. سه معنایی که البته نقش‌های متمایزی در این نمایش آیینی بر عهده دارند؛ یکی محتواست (اسلام)؛ دیگری ظرف تحقق است (ایران) و دیگری جهت تحقق(انقلاب).

نگاره شماره چهار: سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران حامل معنای متنوعی در سه لایه‌ی ایرانی، اسلامی و انقلابی شد. رهبر انقلاب اسلامی در تحلیل هایی که پیرامون نوروز دارند به این سه لایه و معنای هر یک اشاره کرده‌اند.

* چالش‌های هویت/ نوروز

نوروز هم‌ سرشت و هم سرنوشت هویت ماست. سنت نوروز منهای اسلام به مسلخ سرمایه‌داری جهانی و استکبار جهانی می‌رود. در این نگاه نوروز، هیچ تفاوتی با دیگر مناسبت‌های وارداتی ندارد چرا که صرفاً یک جشن مجمل و بازار مفصل است برای مصرف بیشتر کالای مصرفی و تجملی. اسلام نباشد نوروز را می‌توان در اتاق جنگ مدام علیه ملت ایران(کاخ سفید) جشن گرفت.۲۵ از سوی دیگر منهای ایران، مسلک متحجرانی است که در آن نیز نوروز نفی مذهبی می‌شود. آنانی که هر آن‌چه در نصوص دینی نیامده باشد را بدعت می‌شمارند؛ هر چند عقل و هم‌چنین نص آن را تأیید کرده باشد.۲۶ و بالاخره منهای انقلاب، نوروز می‌شود یک آیین فروافتاده در ورطه‌ی روزمرگی. یک سنت فردی و حداکثر قبیلگی، نه یک سنت اجتماعی، جامعه‌ساز و مرتبط با سرنوشت جامعه. نوروز هم‌سرنوشت هویت ماست؛ بدون تعاطی این سه معنای فطری که در ساحت انقلاب اسلامی ایران به هم پیوسته و نوروز را، ما را متولد کرده است، هم نوروز و هم اصل هویت ما در معرض چالش‌های جدی فوق قرار خواهد گرفت.

نگاره شماره پنج: نوروزِ امروز، در ساحت انقلاب اسلامی ایران در بالندگی معنایی قرار دارد و دوران اوج خود را تجربه می‌کند. باقی اجزاء و نشانه‌های هویتی ما نیز وضعیتی مشابه دارد.

در سطحی کلان‌تر می توان از تحلیل نوروز در ادبیات رهبر انقلاب، چگونگی مواجهه‌ی اسلامی- انقلابی با سنت‌های ملی را استنباط کرد. در نگرش رهبر انقلاب تکثر سه‌گانه‌ در زمینه‌ی نوروز به وحدت می‌رسد و تعارض و نفی جای خود را به تعاطی و تکامل و گفتگو می‌دهد تا الگوی نمادین باشد برای درک هویت و حل مسائل اجتماعی‌ ما. «نظم نوروز» در ساحت انقلاب اسلامی ایران این ظرفیت را دارد که برای ما روزی نو را رقم بزند.

پی‌نوشت‌ها:

۱. حضرت‌آیت‌الله خامنه‌ای این چنین استدالال می‌کنند: «نوروز، یعنی روز نو. در روایات ما - بخصوص همان روایت معروفِ «معلّیبن‌خنیس» - به این نکته توجّه شده است... برداشت من از این روایت، این نیست. من این طور میفهمم که حضرت، «روز نو» را معنا میکنند. منظور این است: امروز را که مردم، «نوروز» گذاشته‌اند، یعنی روزِ نو! روزِ نو یعنی چه؟ همه روزهای خدا مثل هم است؛ کدام روز میتواند «نو» باشد؟ شرط دارد. روزی که در آن اتّفاق بزرگی افتاده باشد، نوروز است. روزی که شما در آن بتوانید اتّفاق بزرگی را محقَّق کنید، نوروزاست.»؛ بیانات مورخ (۱۳۷۳/۰۱/۰۱)

۲. رهبر انقلاب در سخنانی این تطور معنایی را این چنین توضیح می‌دهند «جشن‌های گوناگونی که قبل از اسلام بوده است - در خدمت حکومتهای استبدادی و سلطنتهای پوسیده دوران جاهلیت ایران بود! محتوای نوروز، محتوای مردمی و خدایی نبود؛ توجّه و ارادت به حضرت حق در آن نبود؛ جهات عاطفی و انسانی و مردمی در نوروز نبود! ملت ایران نوروز را نگه داشتند؛ اما محتوای آن را عوض کردند» (۱۳۷۳/۰۱/۰۱). همچنین در توضیح دیگری درباره‌ی این تطور معنایی می‌گویند: «ایرانیِ زیرکِ مسلمان، نوروز باستانی را با عقیده‌ی خود و به شکل دلخواه خود، تغییر داد؛ قالب نوروز و صورت نوروز را نگه داشت، محتوای آن را عوض کرد. نوروز باستانی، نوروز پادشاهان بود؛ فرصتی برای سلاطین و حکّام مستبد بود؛ برای اینکه شکوه خود و عظمت ظاهری خود را به رخ ملّتها بکشانند و بنشینند از آنها هدیه بپذیرند. حتّی در زمان بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس که نوروز به دربارهای خلافت اموی و عبّاسی وارد شد، همان رفتار و سیره‌ی پادشاهان و کسرایان فارسی باستان در دربار آنها عمل میشد. امّا ایرانیِ مسلمان، این نظم را، این قالب را به‌نفع خود تغییر داد؛ اگرچه این تغییر به‌صورت دفعی انجام نگرفته است امّا شما امروز بعد از گذشتن قرنها، مشاهده میکنید که نوروز بهانه‌ای و وسیله‌ای است برای ارتباط قلبی میان مردم و میان مبدأ عظمت و عزّت، یعنی ذات مقدّس باری‌تعالی. در نوروز ایرانی، حقیقت نوروز یک حقیقت مردمی است؛ مردم به‌مناسبت نوروز با یکدگر با صفا و محبّت رفتار میکنند؛ به یکدیگر تبریک میگویند و هدیه میدهند. رسم و سنّت باستانی و پادشاهی، امروز بعد از گذشت سالها و قرنها، در نوروز وجود ندارد.» بیانات مورخ (۱۳۹۴/۰۱/۰۱).

۳. رهبر انقلاب بر این مسئله تأکید دارند که «این جشن یک جشن ملی است؛ جزو اعیاد دینی نیست» (۱۳۸۹/۰۱/۰۷) اما مورد تأیید دینی قرار گرفته است.

۴. بیانات مورخ(۱۳۸۹/۰۱/۰۷).

۵. رهبر انقلاب ضمن اشاره به معنایی که نظام‌های پادشاهی، شاهنشاهی، کسرایان به نوروز بخشیده‌اند ورود نوروز به دربار خلافت عباسی را نیز همراه با این معانی می‌دانند. (۱۳۹۴/۰۱/۰۱) ایشان این چنین تحلیل می‌کنند که نوروز قبل از اسلام، «نوروز پادشاهان» و «سنتی پادشاهی» شده بود. (۱۳۹۴/۰۱/۰۱)

۶. رهبر انقلاب در یکی از سخنان‌شان می‌فرمایند: «من مایلم جوانان عزیز، بخصوص فرزانگان، به این مطلب، درست توجّه کنند که اسلام در برخورد با پدیده‌هایی که از کشورها و از ملتهای دیگر، یا از دوره‌های قبل به آن رسیده است، یک برخورد حکمت‌آمیز و همراه با دقّت و نگاهی همه‌جانبه دارد. هر چیزی که قابل این است تا محتوای صحیح پیدا کند، اسلام آن را میگیرد، به آن جهت و محتوای صحیح میدهد و در دسترس مردم میگذارد.»(۱۳۷۸/۰۱/۰۱) دعوت رهبر انقلاب از نخبگان برای توجه به موضوع مواجهه‌ی اسلام با پدیده های اجتماعی جالب توجه است.

۷. رهبر انقلاب نوروز را فارغ از آن بُعد دینی که بعدها پیدا می‌کند، «حامل ارزش‌های برجسته و ممتاز» و حامل «معانی برجسته» می‌دانند. (۱۳۸۹/۰۱/۰۷)

۸. رهبر انقلاب در تحلیلی دینی محاسبه شخصی و اجتماعی را از جمله وظایف آغاز سال بر می شمارند: «یکی از وظایف اوّل سال این است که هر کسی به حالات و حساب خود - هم حساب شخصی، هم حساب عمومی، هم شخص، هم جماعت مثل یک ملت - رسیدگی کند.» (۴/۱/۱۳۷۵)

۹. آراستگی ظاهر از جمله آموزه‌هایی است که معنای اسلامی نوروز آن را تأیید و تجویز می‌کند؛ رهبر انقلاب می‌فرماید: «مردم‌ را توصیه می‌کند: «اغتسل و البس و انظف ثیابک» غسل کنید، خود را شستشو دهید و تمیزترین لباسها را - البته صحبتی از لباس نو نیست؛ صحبت از لباس تمیز است – بپوشید.» (۱/۱/۱۳۷۸)

۱۰. بیانات رهبر انقلاب در ۷/۱/۱۳۸۹.

۱۱. رهبر انقلاب در شمار محسنات نوروز به این مطلب اشاره می‌کنند که مردم «نوروز را بهانه‌ای برای زیارت اعتاب مقدّسه قرار می‌دهند». ۱/۱/۱۳۷۷

۱۲. رهبر انقلاب در تحلیل نوروز به «صله رحم و صله احباب» اشاره می‌کنند به این سبب نوروز را یک «سنت اجتماعی خوب» می‌دادند. (۱/۱/۱۳۷۷)

۱۳. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تشریح دیدگاه اسلامی درباره‌ی اجزاء آیین نوروز، تأیید «دیدار تازه کردن با طبیعت» و «نزدیکی به طبیعت» می‌گویند: «اسلام ... هیچ اشکالی نمی‌بیند که مردم - فرض بفرمایید - در مناسبتی از مناسبتهای عید، به فضای باز بروند، با سبزه و طبیعت و صحرا، دیداری تازه کنند، خود و طبیعت را با یکدیگر نزدیک کنند و لذّتِ صحیح و سالم ببرند. مانعی ندارد.»(۱/۱/۱۳۷۸)

۱۴. صحیفه امام ج‌۱ ص ۱۵۷.

۱۵. به عنوان نمونه ن. ک به صحیفه امام، ج ۱۱ ص ۵۰۴ و ج ۱۹ ص ۴۰۹.

۱۶. به عنوان نمونه ن. ک به: صحیفه امام ج ۴ص ۲۵۱، ج ۷ ص ۵۵، ج ۱۱ ص ۵۰۴ و ۵۳۱، ج ۱۲ ص ۳۸۳، ج ۱۶ص ۹۶، ج ۱۸ ص ۵۷، ج ۱۹ ص ۲۸۶ و ۳۵۱ و ۴۷۸.

۱۷. به عنوان نمونه ن. ک به: صحیفه امام ج ۹ ص ۴۰۲.

۱۸. برای نمونه ن. ک به: صحیفه امام، ج‌۱۰، ص۱۳۰-۱۳۱.

۱۹. درباره‌ی‌این دیدگاه رهبر انقلاب می‌توان به مفهوم «انقلاب مردم» و استدلال «انقلابِ مناسبات اجتماعی و اقتصادی، فرع بر انقلاب مردم است»، و مفهوم «انقلاب‌ روحی» ‌( ۱/۱۲/۱۳۶۹) اشاره کرد. رهبر انقلاب «اولویت» و «اهمیت» این تحول روحی را برای بازتولید انقلاب اسلامی در در دوران پس جنگ خاطنشان می‌کنند (۱۴/۱۱/۱۳۷۰) و در تشریح مفهوم استعاری

«فتح‌الفتوح» به مثابه محصول این انقلاب روحی، به عمق این «مبنای اسلامی و الهی بسیار مستحکم» این استدلال امام خمینی اشاره می‌کنند (۱۰/۱۰/۱۳۶۹) و «حادثه‌ی انسانی» بودن این فتح را مورد تأکید قرار می‌دهند (بیانات ۲۶/۷/۱۳۷۷)

۲۰. در این زمینه می‌توان به این بیانات رهبر انقلاب اشاره کرد: «اگر شما میخواهید روز اوّلِ فروردین را هم برای خودتان روز «نو» و نوروز قرار دهید، شرط دارد. شرطش این است که کاری کنید و حرکتی انجام دهید؛ حادثه‌ای بیافرینید. آن حادثه در کجاست؟ در درون خود شما! «یا مقلّب القلوب والابصار. یا مدبّراللیل والنّهار. یا محوّل الحول والاحوال. حوّل حالنا الی احسن الحال» اگر حال خود را عوض کردید، اگر توانستید گوهر انسانی خود را درخشانتر کنید، حقیقتاً برای شما «نوروز» است! اگر توانستید پیام انقلاب، پیام پیامبران، پیام امام بزرگوار و پیام خونهای مطهّرِ بهترین جوانان این ملت را - که در این راه ریخته شده است - به دل خودتان منتقل کنید، برای شما «نوروز» است.» (۱/۱/۱۳۷۷)

۲۱. تحلیل محتوای پیام‌های رهبر انقلاب از سال ۱۳۶۹ تا کنون مبین این مطلب است که پیام آغاز سال به مهم‌ترین مسأله‌/راهکارهای جامعه در هر دوره اشاره دارد.

۲۲. اگر چه آیت‌الله خامنه‌ای از آغاز دوران رهبری در پیام نوروزی خودشان برخی از مضامین تأکید داشتند اما از سال ۱۳۷۸ که به مناسبت یکصدمین سال تولد امام خمینی به نام ایشان نام‌گذاری شد تا کنون، یک و نیم دهه است که سنت نامگذاری سال‌ها ادامه داشته است.

۲۳. این مبحث در بحثی با عنوان «نام‌گذاری به مثابه سیاست‌گذاری» توضیح داده شده است.

۲۴. سخنرانی نوروزی رهبر انقلاب در حرم امام رضا علیه‌السلام از سال ۱۳۸۲ تا کنون ادامه داشته است.

۲۵. چندسالی است که برخی کاخ سفیدنشینان با جشن سال نوی ملتی همراهی می‌کنند که روزی می‌خواستند ریشه‌اش را بخشکاند. مردم آن پیام سال نو که از واشنگتن صادر می‌شود و آن سفره‌ی هفت سینی که در کاخ سفید پهن می‌شود را جدی نمی‌گیرند ولی «بزک‌کنندگان» با دست مایه قراردادن این قبیل رفتارها نوروز و هویت ایرانی را به مسلخ اربابان کدخدای جهانی می‌برند. ‌

۲۶. حضرت‌ آیت‌الله خامنه‌ای ضمن ارائه‌ی یک استدلال عقلی درباره‌ی مواجهه اسلام با سنت‌هایی که جامعه‌ها یا تاریخ‌هایی غیر اسلامی برخاسته است(۱/۱/۱۳۷۸)؛ در میان مجموع روایت‌های «نیروز»؛ تنها به قبول روایت معلّیبن‌خنیس از امام صادق علیه‌السلام را (به دلیل ثقه بودن راوی) تصریح دارند (۲۳/۱/۱۳۹۰) ولی در زمینه‌ی اعتبار مضمونی و استحکام اسنادی برخی دیگر از روایت‌ها توقف می‌کنند(۱۷/۱/۱۳۸۹) اگر چه به طور کل به وجود روایت‌های دیگر مؤید نوروز اشاره دارند. (۷/۱/۱۳۸۹)

حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، در پی شهادت حجت‌الاسلام سید اسماعیل خطیب وزیر اطلاعات، پیام تسلیتی به رئیس‌جمهور محترم ارسال و بر ضرورت جبران جای خالی ایشان و تقویت امنیت کشور تأکید کردند.

روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه‌ای به‌شرح زیر اعلام کرد:

ملت شریف ایران اسلامی؛

در اوقات انتظار فرج حضرت صاحب الزمان عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف در صبح امروز، جمعه پایانی ماه مبارک رمضان با استعانت از خداوند متعال و با دعای خیر شما مردم مؤمن، در «موج شصت‌وهفتم» عملیات وعده صادق4 با رمز مبارک «یا صاحب الزمان ادرکنی» و با تقدیم به سخنگوی شهید سپاه پاسداران سردار سرتیپ پاسدار شهید دکتر «علی‌محمد نایینی» و برادر شهیدشان، درهای آتش و درد را بر لانه مخفی سربازان آمریکایی و تجهیزات راداری آنان در منطقه و زیرساختهای نظامی سرزمین‌‌های اشغالی فلسطین با قطاری از موشک‌های سنگین و بارش پهپادها گشودیم.

در این موج عملیاتی پایگاه «علی السالم»، فرماندهی پهپاد هوافضا و آشیانه‌های تعمیر و نگهداری هواپیما، سوله تجهیزات و پشتیبانی بالگردی و مرکز عملیات نیروهای ائتلاف به‌فرماندهی آمریکا، رادارهای هشدار اولیه پدافند موشکی محل تجمع آمریکایی‌ها در «پایگاه الوفا» با سامانه‌های بردبلند و میان‌برد سوخت جامع و مایع به‌فضل الهی مورد هدف دقیق قرار گرفتند،

همچنین مراکز ماهواره‌ای، راداری و پدافندی رژیم صهیونیستی در مرکز، جنوب و شمال اراضی اشغالی مورد هدف مؤثر قرار گرفتند.

سرنوشت صدام ظالم در انتظار ترامپ و نتانیاهوی جنایتکار است، در میدان رفتن ما شکست نیست، خدا راه شکست را به‌روی ما بسته است و پیروزی نزدیک است.

روابط عمومی ارتش در اطلاعیه شماره ۳۶ خود درباره جنگ رمضان اعلام کرد: با توکل به  خدای قهار و با گرامی‌داشت یاد شهدای امنیت و اقتدار ایران عزیز از بامداد امروز، محل استقرار هواپیماهای سوخت‌رسان راهبردی ارتش رژیم صهیونی، مستقر در فرودگاه بن گوریون، وزارت امنیت داخلی دشمن صهیونی مستقر در قدس اشغالی و شبکه ۱۳ تلویزیون مستقر در تلاویو، بار دیگر، هدف حمله گسترده پهپادهای ارتش، قرار گرفت.

بر اساس این اطلاعیه، هواپیماهای سوخت‌رسان راهبردی ارتش رژیم صهیونی که در فرودگاه بن گوریون مستقر هستند، نقش اساسی در پشتیبانی حملات هوایی علیه کشورمان و محور مقاومت ایفا می‌کند.

وزارت امنیت داخلی رژیم صهیونیستی، قلب مدیریت بحران رژیم ددمنش صهیونی است و شبکه ۱۳ رژیم اشغالگر قدس نیز یکی از بازوهای عملیات‌ روانی علیه کشورمان است که به عنوان بلندگوی رژیم در تهاجم و سفیدشویی جنایات علیه ملت عزیز ایران نقش محوری دارد.

ارتش در این اطلاعیه افزوده است: به پشتوانه حضور حماسی مردم عزیز ایران در صحنه، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، با قدرت در دفاع از میهن عزیز و مقابله با دشمنان خبیث ایستاده‌اند. دعای خیر مردم شریف و مقاوم در واپسین ساعات رمضان المبارک و سال ۱۴۰۴ هجری شمسی، بدرقه شکوهمند راه شهدا و ایثارگران ملت در صحنه نبرد حق علیه باطل خواهد بود.

رزمندگان جبهه مقاومت بر تبعیت کامل خود از رهبر انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله سیّدمجتبیٰ خامنه‌ای تأکید کردند.

محمد شیاع السودانی نخست وزیر عراق بار دیگر تجاوزات آمریکایی صهیونیستی به حشد شعبی را محکوم کرد.

محمد شیاع السودانی نخست‌وزیر عراق و فرمانده کل نیروهای مسلح، در جریان بازدید از مقر ریاست حشد شعبی بر حمایت دولت از این نیرو و نقش آن در امنیت کشور تأکید کرد.

وی خاطر نشان کرد: دولت نمی‌تواند در برابر هرگونه هدف قرار دادن رزمندگان حشد شعبی و دیگر یگان‌ها و تشکیلات نیروهای مسلح کوتاه بیاید.

خاطر نشان می شود طی روزهای اخیر در حملات تروریستی آمریکایی صهیونیستی به مواضع حشد شعبی، شماری از رزمندگان این نیروهای مردمی به شهادت رسیده اند.

رسانه‌های مهم بین‌المللی تنها دقایقی پس از هدف قرار دادن یک فروند جنگنده رادارگریز اف- ۳۵ آمریکا از سوی پدافند هوایی ایران، قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران را مورد تمجید قرار داده و آن را ستودند.

رسانه هایی از قبیل شبکه تلویزیونی سی ان ان، الجزیره، آناتولی، رسانه صهیونیستی جروزالم پست و ... با انتشار این خبر اعلام کردند که جمهوری اسلامی جنگنده پیشرفته آمریکا را حین مأموریت رزمی بر آسمان ایران با موفقیت هدف قرار داده است.

از سوی دیگر، یک مقام آمریکایی به الجزیره اعلام کرد: خلبان جنگنده اف-۳۵ تحت درمان لازم قرار گرفته است.