رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت شهید رئیسی تاکید کردند: حماسه‌آفرینی‌های ملت ایران در مقاومت منحصر به فرد تاریخی مقابل دو ارتش تروریست جهانی، بار تکلیف مسئولان جمهوری اسلامی ـ از رهبری و رؤسای قوا تا همه‌ی سطوح مدیران ـ را سنگین‌تر از گذشته می‌کند.

مجموعه‌ای از خصوصیات مثبت و برجسته شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی را بر اساس بیانات رهبرِ شهید انقلاب اسلامی مرور شده است. این ویژگی‌ها از نگاه رهبر شهید، الگوی عملی و رفتاری رئیس قوه مجریه معرفی شده‌اند؛ الگویی که شهید رئیسی به‌طور کامل دارا بود.

رهبرِ شهید انقلاب، در آخرین دیدار اعضای دولت سیزدهم، برخی از خصوصیّات شهید رئیسی را بیان کردند و فرمودند: «من این موارد را گفتم برای اینکه اینها ثبت بشود به عنوان یک الگو؛ معلوم بشود کسی که رئیس قوّه‌ی مجریه‌ی یک کشور است، می تواند مجموعه‌ی این خصوصیّات عملی و فکری و قلبی و مانند اینها را با همدیگر داشته باشد و دنبال کند ــ می شود، میتواند ــ که ایشان بحمداللّه داشت.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

* مردمی بودن

«یکی از مهم‌ترین خصوصیّات آقای رئیسی مردمی بودن بود. برای همه‌ی ماها، برای دولتها و رؤسای دولتها، برای اعضای دولتها، این باید الگو باشد. ایشان به مردم اعتنا می کرد، برای مردم احترام قائل بود، در بین مردم حضور پیدا می کرد، لمس می کرد حقایق را با حضور در میان مردم، حرفهای آنها را می‌شنید و نیازهای آنها را محور برنامه‌ریزی‌های خودش قرار میداد. ... محور برنامه‌ریزی‌ها و اقدامها و کارها و شاخصهایی که مورد نظر ایشان بود، حلّ مشکلات مردم بود.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

البتّه «مردمی بودن مقوله‌ی گسترده‌ای است و جلوه‌هایی دارد. یک جلوه ... رفتن میان مردم و شنیدن بی‌واسطه از مردم است؛ این حرکت بسیار خوب و مستحسنی که ... جناب آقای رئیسی انجام دادند که رفتند خوزستان در میان مردم، با مردم، از آنها شنیدند، با آنها حرف زدند.» ۱۴۰۰/۰۶/۰۶

همچنین یکی از توفیقات ایشان سفرهای استانی بود: «این خیلی حادثه‌ی درخشانی است، حادثه‌ی مهمّی است. اینکه ۳۱ سفر در ۱۱ ماه انجام بگیرد به سرتاسر کشور، نقاط محروم، دورافتاده، صحنه‌های کم‌نظیری اتّفاق بیفتد و دیده بشود از همدلی صادقانه‌ی با مردم و نظارت میدانی به مسائل گوناگون مردم، خیلی چیز مهمّی است.» ۱۴۰۱/۰۶/۰۸

* رعایت تعامل و عزّتمندی در سیاست خارجی

یک نکته‌ی برجسته‌ی دیگر ایشان این است که «در سیاست خارجی دو خصوصیّت را ایشان با هم و در کنار هم رعایت میکرد: یکی تعامل، یکی عزّت‌مداری و عزّتمندی. ایشان اهل تعامل بود. ... به اصل ارتباط، ایشان عقیده داشت. ... اولویّتها را در این زمینه رعایت می کرد؛ مثلاً یکی از اولویّتها همسایگی بود که ایشان به مسئله‌ی همسایگی اهمّیّت می داد.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

علاوه‌براین، ایشان «در مسائل خارجی، از فرصتها به بهترین وجهی استفاده کرد. این‌همه تحرّک خارجی و سفر خارجی آثار ارزشمند و بابرکتی برای کشور داشت، هم برای امروز کشور، هم برای فردای کشور. ایران را در چشم رجال سیاسی دنیا بزرگ‌تر و برجسته‌تر کرد. انقلاب اسلامی را، ملّت ایران را، در بیانات خود و در اظهارات خارجی خود، درست تعریف کرد و شناساند.» ۱۴۰۳/۰۳/۱۴

* معتقد به توانایی‌های داخلی و دارای اهتمام به طرح‌های بزرگ

خصوصیّت دیگر این بود که «ایشان به توانایی‌های داخلی واقعاً اعتقاد داشت. ... یعنی قبول داشت که ما خیلی از مشکلات کشور را یا اکثر مشکلات کشور را یا به یک صورت همه‌ی مشکلات کشور را می توانیم با تکیه‌ی به ظرفیّتهای داخلی حل کنیم؛ و لذا دنبال این کارها هم بود.» ۱۴۰۳/۴/۱۷ بر همین اساس بود که دولت ایشان «جامعه را از حالت چشم‌انتظاری و نگاه به بیرون خارج کرد؛ از این حالت که همیشه منتظر باشیم ببینیم دیگران درباره‌ی ما چه میگویند، چه تصمیم میگیرند، چه کار میخواهند بکنند.» ۱۴۰۱/۰۶/۰۸ یک ویژگی دیگر ایشان «اهتمام به طرحهای بزرگ بود. به طرحهای سنگین اهتمام داشت؛ مثلاً فرض کنید مثل همین انتقال آب از دریا به چند نقطه یا مثلاً در همین مسئله‌ی آب، انتقال آب از راه‌های دور به شهرهایی که مدّتها بود در انتظار آب بودند؛ ایشان مسئله‌ی شُرب اینها و کشاورزی اینها را حل کرد. طرحهای گوناگونی از این قبیل داشت.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

* زنده کردن امید و اعتماد در مردم و اهتمام به طرحهای بزرگ

ویژگی دیگر ایشان «زنده کردن امید و اعتماد در مردم» ۱۴۰۱/۰۶/۰۸ بود. «مجموع عملکرد دولت ــ چه شخص رئیس‌جمهور محترم، چه مسئولین در بخش‌های مختلف ــ به مردم این احساس را داد که دولت وسط میدان است، مشغول کار است، دارد تلاش می کند و برای آنها خدمت می کند، می خواهد خدمت‌رسانی بکند؛ این [کار]، امید مردم را و اعتماد مردم را تا حدود زیادی احیا کرد.» ۱۴۰۱/۰۶/۰۸ ویژگی بعدی شهید رئیسی اهتمام به طرحهای بزرگ بود؛ «که آقای مخبر هم بحق اشاره کردند ــ اهتمام به طرحهای بزرگ بود. به طرحهای سنگین اهتمام داشت.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

* صراحت در اعلام مواضع انقلابی و دینی

یک خصوصیّت درس‌آموز که در شهید رئیسی وجود داشت «صراحت در اعلام مواضع انقلابی و دینی بود. دوپهلو حرف زدن و ملاحظه‌ی این را کردن که اگر ما مواضع انقلابی‌مان را صریح بیان کنیم، فلان آدم، فلان دسته، فلان شخصیّت ممکن است ناراحت بشوند، این ملاحظات را ایشان نداشت؛ یعنی مواضع انقلابی خودش را، همان که به آن معتقد و پابند بود، ایشان صریح بیان می کرد.» ۱۴۰۳/۴/۱۷ و «به لبخند دشمن اعتماد نمی کرد. اینها ارزش است، اینها درس است؛ هر کدام از اینها برای سیاستمداران ما، برای رؤسای جمهور آینده‌ی ما، برای کسانی که در یک بخشی مورد اعتماد ملّت قرار می گیرند، یک سرمشق است.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

* خستگی‌ناپذیری از کار و تلاش بی‌وقفه در خدمت به مردم

یک نقطه‌ی برجسته‌ی دیگر ایشان «خستگی‌ناپذیری از کار بود.» ۱۴۰۳/۴/۱۷ «همه‌ی مدّت مسئولیّت این انسان بزرگوار و فداکار، چه در دوران کوتاه ریاست جمهوری و چه پیش از آن، یکسره به تلاش بی‌وقفه در خدمت به مردم و به کشور و به اسلام سپری شد. رئیسی عزیز خستگی نمی‌شناخت.» ۱۴۰۳/۰۲/۳۱ «من مکرّر ایشان را توصیه میکردم به اینکه یک قدری استراحت کند. ... ایشان همیشه می گفت من از کار خسته نمی شوم، واقعاً هم کأنّه خسته نمی شد؛ آدم تعجّب می کرد. نصفه‌شب از سفر خارجی برگشته، صبح در فلان نقطه‌ی مثلاً کرج یا فلان‌جا با مردم دیدار عمومی دارد یا جلسه می گذارد برای مسائل مختلف!» ۱۴۰۳/۴/۱۷ به طوری که «همه اعتراف کردند که مرد کار بود، مرد عمل بود، مرد خدمت بود، مرد صفا و صداقت بود ... شب و روز نمی‌شناخت. در خدمتگزاری به کشور، یک نصاب تازه‌ای را به وجود آورد.» ۱۴۰۳/۰۳/۱۴

* ناسپاسی‌ها و زخم‌زبان‌ها مانع تلاش شبانه‌روزی ایشان نمی شد

خصوصیّت ممتاز دیگر ایشان «مأیوس نشدن از زخم‌زبان‌ها بود. این نقطه‌ضعفِ خیلی از ماها است که تا یک کسی زبانش به انتقاد از ما می چرخد، فوراً یا دلمان می شکند یا اوقاتمان تلخ میشود یا بدمان می‌آید که چرا مثلاً از ما ناسپاسی شد، و از کار می مانیم؛ خیلی اوقات این‌جور است؛ همیشه دوست داریم از ما تعریف کنند. ایشان نه؛ زخم‌زبان هم زیاد به ایشان می زدند، [امّا] مأیوس نمی شد.» ۱۴۰۳/۴/۱۷ چون «برای‌ او صلاح‌ و رضایت‌ مردم‌ که‌ حاکی‌ از رضایت‌ الهی‌ است‌، بر همه‌ چیز ترجیح‌ داشت؛‌ ازاین‌رو، آزردگی‌هایش‌ از ناسپاسی‌ و طعن‌ برخی‌ بدخواهان،‌ مانع‌ تلاش‌ شبانه‌روزی‌اش‌ برای‌ پیشرفت‌ و اصلاح‌ امور نمیشد.» ۱۴۰۳/۰۲/۳۱

* منش اخلاقی داشتن و اهل ذکر و دعا بودن

یک نکته‌ی دیگر در خصوصیّات رئیس‌جمهورِ شهید «منش اخلاقی ایشان بود؛ جدّاً متواضع بود، جدّاً بردبار بود. ... اهل مدارا بود با کسانی که اختلاف نظر داشتند؛ چه اختلاف نظری، چه اختلافات نظری‌ای که منتهی می شد به اختلاف عملی در عرصه... ایشان می‌آمد به بنده هم می گفت، مطرح میکرد، مواردی را ذکر میکرد، اوقاتش هم تلخ می شد، امّا در عین حال ایشان با آن طرفهای مورد نظر با مدارا رفتار می کرد.» ۱۴۰۳/۴/۱۷ و «به کسانی که به خود او بدی کرده بودند، با کرامت برخورد میکرد؛ به کسانی که حتّی به او اهانت کرده بودند، پاسخ تند، پاسخ زشت، پاسخ عصبی نمی داد.» ۱۴۰۳/۰۳/۱۴

یک خصوصیّت دیگر هم این است که «ایشان اهل ذکر و توسّل و دعا بود ... اهل گریه بود و دلش روشن بود و قلباً با عالم غیب مرتبط بود؛ و همین ها است که انسان را نجات میدهد، انسان را پیش می برد.» ۱۴۰۳/۴/۱۷

حضرت آیت‌الله شهید خامنه‌ای(قدس‌الله نفسه الزکیه) در ابتدای جلسات درس خارج فقه خود روز دوشنبه ۱۳۹۸/۰۷/۰۱ به بیان و شرح حدیثی درباره «فضیلت زیارت امام حسین علیه‌السلام» پرداختند که متن و فیلم آن در ذیل منتشر شده است.

بسم الله الرّحمن الرّحیم
الحمدلله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا محمّد و آله الطّاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

عَن مُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ قالَ سَمِعتُ اَبا جَعفَرٍ وَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ (عَلَیهِمَا السَّلامُ) یَقولانِ اِنَّ‌ اللَّهَ‌ تَعالیٰ‌ عَوَّضَ الحُسَینَ (عَلَیهِ السَّلامُ) مِن قَتلِهِ اَن جَعَلَ الاِمامَةَ فی ذُرّیَّتِهِ وَ الشِّفَاءَ فی تُربَتِهِ وَ اِجابَةَ الدُّعاءِ عِندَ قَبرِهِ وَ لا تُعَدُّ اَیّامُ زائِریهِ جائِیاً وَ راجِعاً مِن عُمُرِه. قالَ مُحَمَّدُ بنُ مُسلِمٍ فَقُلتُ لِاَبی عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) هَذَا الجَلالُ یُنالُ بِالحُسَینِ (عَلَیهِ السَّلامُ) فَما لَهُ فی نَفسِهِ فَقالَ اِنَّ اللَّهَ تَعالیٰ اَلحَقَهُ بِالنَّبِیِّ (صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ) فَکانَ مَعَهُ فی دَرَجَتِهِ وَ مَنزِلَتِهِ ثُمَّ تَلا اَبو عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) وَ الَّذینَ آمَنوا وَ اتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمانٍ اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم.(۱)

عَن مُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ قالَ سَمِعتُ اَبا جَعفَرٍ وَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ (عَلَیهِمَا السَّلام)
هم از این بزرگوار این را شنیده، هم از آن بزرگوار.

یَقولانِ اِنَّ‌ اللَّهَ‌ تَعالیٰ‌ عَوَّضَ الحُسَینَ (عَلَیهِ السَّلامُ) مِن قَتلِهِ اَن جَعَلَ الاِمامَةَ فی ذُرّیَّتِه
[امام باقر و امام صادق (علیهما السّلام) می فرمودند همانا خداوندِ متعال به حسین (علیه السّلام) در برابر کشته شدنش پاداش داد که امامت در فرزندانش و شفا در خاکش و اجابت دعا در نزد قبرش باشد و اینکه روزهایی که زائرینش [برای زیارت] می‌آیند و می روند از عمرشان محسوب نمی گردد.]

اینها البتّه بخشی از پاداشها است؛ وَالّا پاداشی که خدای متعال به شهید معمولی می دهد -فرض کنید در میدان جنگ یک تیری می خورَد یا آن روز یک شمشیری می خورد و می‌افتاد، شهید بود- این را خدای متعال می گوید «اَحیاّْءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقونَ * فَرِحینَ بِماِّ ءاتٰهُمُ اللهُ مِن فَضلِه! وَ یَستَبشِرونَ بِالَّذینَ لَم یَلحَقوا بِهِم مِن خَلفِهِم اَلّا خَوفٌ عَلَیهِم»؛(۲) [وقتی] خدای متعال درباره‌ی یک شهید معمولی این جور حرف می زند، خب اَجر شهیدی مثل حسین‌بن‌علی (علیه السّلام) که شهادت او قابل مقایسه‌ی با هیچ شهادتی نیست، یعنی ما در تاریخ سراغ نداریم، بنده سراغ ندارم که این‌ جور مصیبت‌ها و این جور سختی‌ها را [کسی] تحمّل کند برای آن هدف عالی، هدف بلند، اصلاً قابل مقایسه نیست با اجر یک شهید معمولی. از جمله‌ی این اجرها و پاداشها این [چیزهایی] است که در این روایت آمده است. نه اینکه خیال کنیم اجر حسین‌بن‌علی (علیه السّلام) فقط همین ها است؛ از جمله‌ اینها است که خیلی هم مهم است. یکی اینکه حضرت فرمود خداوند متعال «عَوَّضَ الحُسَینَ (عَلَیهِ السَّلامُ) مِن قَتلِهِ اَن جَعَلَ الاِمامَةَ فی ذُرّیَّتِه»؛ امامت، این پرچم برافراشته، این خورشید درخشان در طول همه‌ی تاریخ، در نسل این بزرگوار قرار داده شد، از اولاد او قرار داده شد.

وَ الشِّفَاءَ فی تُربَتِه

خاک قبر او را کسی مصرف کند، شفا است، دوا است، درمان است؛ خاک، خاک است امّا این خاک به برکتِ مجاورتِ آن پیکرِ مطهّر، یک چنین خاصیّتی دارد که شفا است.

وَ اِجابَةَ الدُّعاءِ عِندَ قَبرِه

این هم یکی؛ در کنار قبر حسین‌بن‌علی (علیه السّلام) شما دعا کنید، دعایتان مستجاب است. [واقعاً] دعا کنید؛ لقلقه‌ی لسان نباشد؛ بخوانید و بخواهید خدا را، خدای متعال وعده کرده است که اجابت خواهد کرد. اینهایی که میروند این راه را پیاده طی میکنند و میرسانند خودشان را به آنجا در این پیاده‌روی اربعین -این حادثه‌ی عجیبی که این سالها پدید آمده است- واقعاً یک موهبت بزرگ الهی را خدای متعال در اختیار اینها گذاشته.

وَ لا تُعَدُّ اَیّامُ زائِریهِ جائِیاً وَ راجِعاً مِن عُمُرِه

این هم یکی؛ اگر خدای متعال مثلاً فرض کنید که ده هزار روز به شما عمر داده باشد، این چند روزی که در حال رفت و آمد به سمت قبر این بزرگوار هستید، جزو اینها حساب نمیشود؛ این اضافه‌ی بر آن تعداد روزهایی است که خدای متعال مقدّر کرده که عمر شما باشد؛ این جزو آنها نیست، از عمرتان حساب نمیشود؛ این اضافه است، سرریز عمر است.

قالَ مُحَمَّدُ بنُ مُسلِمٍ فَقُلتُ لِاَبی عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) هَذَا الجَلالُ یُنالُ بِالحُسَینِ (عَلَیهِ السَّلام) فَما لَهُ فی نَفسِه

محمّدبن‌مسلم می گوید وقتی حضرت این را فرمودند، گفتم این جلالت، این عظمت، این مقام عالی، به برکت امام حسین داده می شود به این و آن. اینکه «شما اگر تربتش را مصرف کنید، بخورید، شفای شما است»، به شما یک لطفی شده است. به برکت امام حسین، این جلال و این کرامت و این عظمت داده شده است به اینها. وقتی خدای متعال به خاطر او به دیگران این جلال و عظمت را، این کرامت را لطف می کند، پس به خود او چه می دهد؟

فَقالَ اِنَّ اللَّهَ تَعالیٰ اَلحَقَهُ بِالنَّبِیِّ (صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وَ آلِه)

اجر خود او این است که او ملحق به پیغمبر است. خلاصه‌ی همه‌ی کرامت های الهی در عالم وجود، وجود پیغمبر اکرم است؛ خدا او را در قیامت، در بهشت، به پیغمبر ملحق می کند.

فَکانَ مَعَهُ فی دَرَجَتِهِ وَ مَنزِلَتِه

در روز قیامت، امام حسین در درجه‌ی پیغمبر و در منزلت پیغمبر قرار میگیرد.
ثُمَّ تَلا اَبو عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) «وَ الَّذینَ آمَنوا وَ اتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمانٍ اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم»
یکی از مصادیق این آیه این مورد است.

پی نوشت ها:

۱. امالی طوسی، مجلس یازدهم، ص ۳۱۷؛ «محمّدبن‌مسلم میگوید: شنیدم که امام باقر و امام صادق (علیهما السّلام) میفرمودند همانا خداوندِ متعال به حسین (علیه السّلام) در برابر کشته شدنش پاداش داد که امامت در فرزندانش و شفا در خاکش و اجابت دعا در نزد قبرش باشد و اینکه روزهایی که زائرینش [برای زیارت] می‌آیند و میروند از عمرشان محسوب نمیگردد. محمّدبن‌مسلم میگوید: پس به امام صادق (علیه السّلام) عرضه داشتم این همه بزرگی و احترام به واسطه‌ی [بزرگداشت] حسین (علیه السّلام) به دست می‌آید ولی به خودش چه خواهد رسید؟ فرمود: همانا خداوند او را به پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) ملحق میگرداند و پیوسته با او در درجه و جایگاه او همراه خواهد بود. آنگاه امام صادق (علیه السّلام) این آیه را تلاوت فرمود: و کسانی که گرویده و فرزندانشان آنها را در ایمان پیروی کرده‌اند، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهیم کرد.»
۲. سوره‌ی آل‌عمران، بخشی از آیه‌ی ۱۶۹ و بخشی از آیه‌ی ۱۷۰؛ «... زنده‌اند که نزد پروردگارشان روزی داده می شوند؛ به آنچه خدا از فضل خود به آنان داده است شادمانند، و برای کسانی که از پیِ ایشانند و هنوز به آنان نپیوسته‌اند شادی میکنند که بیمی بر ایشان نیست ...»

خوف یعنی ترس، رجا یعنی امید. معنای آن این است که انسان ضمن اینکه باید به رحمت خدا همیشه امیدوار باشد، اما این امید به رحمت او را وادار به گناه نکند. از مقام خدا هم خوف داشته باشد که نکند خدا به خاطر این گناه مرا نبخشد. بین این دو باشد؛ نه خوفش زیاد بشود، نه امیدش. بین ترس و امید باشد، بین خوف و رجا باشد. و این بهترین حالت مؤمن است؛ نه ناامید بشود که با این همه گناه که من کردم دیگر خدا مرا نمی‌بخشد، نه اینکه حالا یک اعمال خوبی انجام داده، مغرور بشود که خب من با این همه عمل خیری که دارم آیا خدا مرا نمی‌بخشد.

از امام صادق(علیه السلام) سؤال کردند: در پندنامه لقمان چه بود؟ فرمود: اعاجبی بود. عجیب‌ترش این بود که به فرزندش فرمود: فرزندم، اگر در حال خدا را ملاقات کردی که گناه همه عالم به گردن توست، ثقلین جن و انس به گردن توست، باز هم از رحمت خدا ناامید نباش. و اگر هم در حال خدا را ملاقات کردی که به اندازه همه جن و انس عبادت کردی، باز هم مغرور نشو.

مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری ایران در دیدار با امیر سرلشکر حاتمی فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران ضمن قدردانی از رشادت‌ها، ایثارگری‌ها و عملکرد مقتدرانه نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه ارتش پرافتخار در مقابله با تجاوزات و تهاجمات آمریکا و رژیم صهیونیستی، از پاسخ‌های قاطع، هوشمندانه و بازدارنده نیرو‌های مسلح به اقدامات خصمانه دشمنان قدردانی کرد.

وی در این دیدار نقش ارتش جمهوری اسلامی ایران را در تأمین امنیت ملی، حراست از تمامیت ارضی کشور و ارتقای بازدارندگی دفاعی، نقشی تعیین‌کننده و راهبردی توصیف کرد و اظهار داشت: نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه ارتش مؤمن، مردمی و انقلابی، در جریان تحولات و تهدیدات اخیر با آمادگی عملیاتی بالا، اشراف اطلاعاتی، انسجام فرماندهی و توان رزمی مؤثر، اقتدار دفاعی کشور را به نمایش گذاشتند و اجازه ندادند دشمنان به اهداف شوم خود علیه ملت ایران دست یابند.

پزشکیان با اشاره به ضرورت تقویت مستمر بنیه دفاعی و ارتقای آمادگی رزمی نیرو‌های مسلح ایران، تأکید کرد: دولت با تمام ظرفیت در کنار نیرو‌های مسلح قرار دارد و از برنامه‌های راهبردی ارتقای توان دفاعی، پشتیبانی لجستیکی، نوسازی تجهیزات، تقویت زیرساخت‌های عملیاتی و افزایش توان بازدارندگی کشور حمایت خواهد کرد.

در این دیدار، امیر سرلشکر حاتمی نیز گزارشی از آخرین وضعیت عملیاتی، اقدامات دفاعی و مأموریت‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تجاوزات و تحرکات خصمانه دشمنان ارائه کرد و با تشریح بخشی از عملیات‌ها و پاسخ‌های انجام‌شده علیه متجاوزان، بر آمادگی کامل یگان‌های مختلف ارتش در حوزه‌های مختلف تأکید کرد.

فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران همچنین روند بازآماد، بازیابی و ارتقای توان رزمی یگان‌ها در دوره آتش‌بس را تشریح و تصریح کرد: ارتش جمهوری اسلامی ایران با بهره‌گیری از تجربیات میدانی، تقویت آمادگی عملیاتی، ارتقای هماهنگی میان نیرو‌ها و به‌روزرسانی ظرفیت‌های رزمی و پشتیبانی، آمادگی کامل دارد تا در برابر هرگونه تهدید، تجاوز یا اقدام ماجراجویانه علیه کشور، پاسخی قاطع، پشیمان‌کننده و درخور اقتدار جمهوری اسلامی ایران ارائه کند.

دفتر سیاسی انصارالله با صدور بیانیه‌ای، صمیمانه‌ترین تسلیت‌ها را به جنبش مقاومت اسلامی «حماس»، گروه‌های جهاد و مقاومت، ملت فلسطین و امت اسلامی به مناسبت شهادت فرمانده جهادی بزرگ عزالدین الحداد، فرمانده نظامی گردان‌های شهید عزالدین قسام، که همراه با همسر، دختر و شماری از غیرنظامیان در حمله جنایتکارانه رژیم صهیونیستی به شهادت رسید، ابراز کرد.

در این بیانیه تأکید شد شهید عزالدین الحداد نمونه‌ای از فرمانده مجاهد و استوار و از مردان امت بود که پرچم جهاد و مقابله را با ایمان، عزم و پایداری حمل کرد تا در مسیر عزت و کرامت به شهادت رسید.

در ادامه بیانیه تأکید شد تکرار تجاوز به غزه و هدف قرار دادن فرماندهان مقاومت، بار دیگر حقیقت رژیم صهیونیستی جنایتکار را آشکار می‌کند؛ رژیمی که هیچ عهد و پیمانی نمی‌شناسد و به هیچ توافق یا تضمینی پایبند نیست و با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا به ادامه تجاوز و نقض تعهدات خود ادامه می‌دهد.

در ادامه آمده است که این موضوع بدون هیچ تردیدی ثابت می‌کند رژیم صهیونیستی و آمریکا بزرگ‌ترین دشمنان امت هستند؛ دشمنی که هر روز فرزندان این امت را به قتل می‌رساند، ملت‌ها را محاصره می‌کند، سرزمین‌ها را ویران می‌سازد و رهبران و آزادگان را ترور می‌کند.

این بیانیه همچنین تأکید می‌کند که این جنایات اهمیت پایبندی نیروهای جهاد و مقاومت به سلاح خود و حفظ توانمندی‌هایشان و رد کنار گذاشتن ابزار قدرت و بازدارندگی را نشان می‌دهد؛ در برابر دشمنی که جز زبان زور را نمی‌فهمد و حق پاسخگویی مشروع در زمان و مکان مناسب را برای آنان تأیید می‌کند.

دفتر سیاسی انصارالله همچنین خاطرنشان کرد که سیاست «نه صلح، نه جنگ» که دشمن دنبال می‌کند با هدف تداوم وضعیت تجاوز، فرسایش نیروهای مقاومت و کشاندن منطقه به بی‌ثباتی و تنش است تا دشمن بتواند بدون حسابرسی به جنایت و ترور ادامه دهد. همچنین این تشدید تنش‌ها در چارچوب پروژه آمریکایی–صهیونیستی برای سلطه‌طلبی، مدیریت بحران‌ها، تجارت جنگ و گسترش نفوذ نظامی در منطقه صورت می‌گیرد.

در این بیانیه آمده است: آنچه به نام جامعه بین‌المللی و سازمان ملل شناخته می‌شود، نقاب خود را از دست داده و روشن شده است که این نهادها تنها زمانی واکنش نشان می‌دهند که رژیم صهیونیستی در معرض خطر باشد، در حالی که در برابر کشتارها، محاصره و ترورها سکوت و همدستی اختیار می‌کنند.

همچنین تأکید شده که قوانین بین‌المللی به‌صورت گزینشی برای حفاظت از امنیت رژیم «اسرائیل» و منافع آن به کار گرفته می‌شود.

در پایان، این دفتر سیاسی از ملت‌های عربی و اسلامی خواست به دشمن اعتماد نکنند، زیرا هدف واقعی پروژه صهیونیستی–آمریکایی خلع سلاح امت و حذف نیروهای مقاومت برای اجرای پروژه «اسرائیل بزرگ» و تغییر چهره منطقه با زور و ترور است.

دفتر سیاسی انصارالله تأکید کرد که خون شهدا تنها باعث افزایش آگاهی، پایداری و اصرار امت بر ادامه مسیر جهاد و مقاومت تا پایان اشغالگری و شکست پروژه‌های سلطه و تجاوز خواهد شد.

در بعضی از روایات درباره ماه ذی‌الحجه آمده است، شب‌های ده‌گانه‌ای که قرآن در سوره «والفجر و لیال عشر» به آن سوگند یاد کرده است، شب‌های دهه اول این ماه شریف است و این سوگند به خاطر عظمت آن است.

خداوند در سوره حج (آیه ۲۸) ضمن بیان فریضه بزرگ «حج» سخن از «ایام معلومات» می‌فرماید که مومنان باید در آن به یاد خدا باشند. یکی از تفسیرهای معروف «ایام معلومات» که در روایات نیز آمده است، ۱۰ روز اول ذی‌الحجه است. بنابراین، هم شب‌های آن عزیز است و هم روزهای آن.

در حدیثی از رسول خدا (ص) می‌خوانیم که عبادت و کار نیک در هیچ ایامی به اندازه این ایام (۱۰ روز اول ماه ذی‌الحجه) فضیلت ندارد.

افزون بر این‌ها، هم صدا شدن با زوار خانه خدا در این ماه و یاد و خاطره مراسم با شکوه حج و معنویت و برکات آن، حال و هوای دیگری به انسان می‌دهد، مخصوصا برای کسانی که در سلک زوار سعادتمند خانه خدا قرار گرفته‌اند، یا با یاد و خاطره آن‌ها همراهند.

وجود دو «عید» مهم اسلامی عید قربان (عید اضحی) و عید غدیر ‌(عید ولایت) و روز «عرفه» و خاطره دعای عجیب و بسیار گران‌بهای امام حسین (ع) در عرفات، شکوه و عظمت خاصی به این ماه بخشیده و سزاوار است همه مومنان (مخصوصا جوانان پاک‌دل) از فضای آکنده از معنویت این ماه، غافل نشوند و در خودسازی و تهذیب نفس بکوشند که به پیشرفت‌های مهمی نائل می‌شوند.

اعمال ماه ذی‌الحجه

اعمال این ماه بر دو قسم است:

اول اعمالی که مشترک است میان دهه اول، دوم اعمالی که مختص به ایام خاصی است.

اعمال مشترک دهه اول:

۱- امام صادق (ع) می‌فرماید: پدرم حضرت امام باقر(ع) به من فرمود: پسرم! در دهه نخست از ماه ذی‌الحجه، هر شب میان نماز مغرب و عشاء این دو رکعت نماز را ترک مکن، ‌ در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را می‌خوانی، پس از ‌آن این آیه (آیه ۱۴۲ سوره اعراف) را می‌خوانی:

وَ وَاعَدْنَا مُوسَی ثَلاثِینَ لَیْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً وَ قَالَ مُوسَی لِأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ.

با موسی ۳۰ شب وعده کردیم، و آن را با ۱۰ شب دیگر کامل کردیم، در نتیجه میقات پروردگارش به ۴۰ شب اتمام یافت و موسی‌ به برادرش هارون گفت: در میان قوم من جانشینم باش و اصلاح کن و راه اهل فساد را پیروی مکن.

اگر چنین کنی، در ثواب حاجیان، و اعمال حج آن‌ها شریک می‌شوی.

۲- روزه گرفتن در ۹ روز اول. در روایتی از امام موسی کاظم (ع) نقل شده است که هر کس ۹ روز اول ذی‌الحجه را روزه بدارد، خداوند ثواب روزه تمام عمر را برای او می‌نویسد.

۳- ابوحمزه ثمالی از امام صادق (ع) نقل کرده است که آن حضرت، از روز اول تا عصر روز عرفه، پس از نماز صبح و قبل از نماز مغرب این دعا را می‌خواند:

اللَّهُمَّ هَذِهِ الْأَیَّامُ الَّتِی فَضَّلْتَهَا عَلَی الْأَیَّامِ وَ شَرَّفْتَهَا قَدْ بَلَّغْتَنِیهَا بِمَنِّکَ وَ رَحْمَتِکَ فَأَنْزِلْ عَلَیْنَا مِنْ بَرَکَاتِکَ وَ أَوْسِعْ عَلَیْنَا فِیهَا مِنْ نَعْمَائِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَهْدِیَنَا فِیهَا لِسَبِیلِ الْهُدَی وَ الْعَفَافِ وَ الْغِنَی وَ الْعَمَلِ فِیهَا بِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَی اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا مَوْضِعَ کُلِّ شَکْوَی وَ یَا سَامِعَ کُلِّ نَجْوَی وَ یَا شَاهِدَ کُلِّ مَلَإٍ وَ یَا عَالِمَ کُلِّ خَفِیَّةٍ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَکْشِفَ عَنَّا فِیهَا الْبَلاءَ وَ تَسْتَجِیبَ لَنَا فِیهَا الدُّعَاءَ وَ تُقَوِّیَنَا فِیهَا وَ تُعِینَنَا وَ تُوَفِّقَنَا فِیهَا لِمَا تُحِبُّ رَبَّنَا وَ تَرْضَی وَ عَلَی مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنَا مِنْ طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ وَ أَهْلِ وِلایَتِکَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ،

خدایا این روزها روزهایی است، که بر سایر روزها برتری و شرافت دادی و به لطف و رحمتت مرا به آنها رساندی، برکاتت را بر ما فرو فرست و از نعمت‌هایت در این روزها بر ما وسعت ده. خدایا از تو می‌خواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی، و ما را در این روزها به راه هدایت و پاکدامنی و بی‌نیازی و عمل در آنها به آنچه می‌پسندی و خشنود می‌شود هدایت فرمایی، خدایا از تو درخواست می‌کنم، ای جایگاه هر شکوایه و ای شنوای هر راز و نیاز و ای حاضر در هر جمع، و ای دانای هر نهان، که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و در این روزها بلا را از ما برگردانی و دعایمان را مستجاب گردانی و نیرویمان دهی و یاری‌مان نمایی و به آنچه ای پروردگار ما دوست داری و خشنود می‌شود موّفقمان بداری و بر اموری که از طاعتت و طاعت رسولت و اهل ولایتت بر ما واجب نمودی توفیقمان دهی. خدایا از تو درخواست می‌کنم ای مهربان‌ترین مهربانان، که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی،

وَ أَنْ تَهَبَ لَنَا فِیهَا الرِّضَا إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ وَ لا تَحْرِمْنَا خَیْرَ مَا تُنْزِلُ فِیهَا مِنَ السَّمَاءِ وَ طَهِّرْنَا مِنَ الذُّنُوبِ یَا عَلامَ الْغُیُوبِ وَ أَوْجِبْ لَنَا فِیهَا دَارَ الْخُلُودِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لا تَتْرُکْ لَنَا فِیهَا ذَنْبا إِلا غَفَرْتَهُ وَ لا هَمّا إِلا فَرَّجْتَهُ وَ لا دَیْنا إِلا قَضَیْتَهُ وَ لا غَائِبا إِلا أَدَّیْتَهُ وَ لا حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ إِلا سَهَّلْتَهَا وَ یَسَّرْتَهَا إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ اللَّهُمَّ یَا عَالِمَ الْخَفِیَّاتِ یَا رَاحِمَ الْعَبَرَاتِ یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ یَا رَبَّ الْأَرَضِینَ وَ السَّمَاوَاتِ یَا مَنْ لا تَتَشَابَهُ عَلَیْهِ الْأَصْوَاتُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنَا فِیهَا مِنْ عُتَقَائِکَ وَ طُلَقَائِکَ مِنَ النَّارِ وَ الْفَائِزِینَ بِجَنَّتِکَ وَ النَّاجِینَ بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِینَ وَ سَلَّمَ عَلَیهِم تَسلیماً.

و خشنودی خود را در این روزها به ما ارزانی کنی، که به یقین‌ تو شنوای دعایی و از خیری که در این ایام از عالم بالا نازل می‌کنی، ما را محروم مساز و از گناهان ما را پاک ساز، ای دانای نهان‌ها و در این روزها خانه جاودان را بر ما واجب گردان. خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و گناهی را برای ما باقی بگذار جز آنکه‌ ببخشی و نه اندوهی جز آنکه برطرف کنی و نه بدهی جز آنکه بپردازی و نه غایبی جز آنکه به ما برسانی و نه حاجتی از حاجات دنیا و آخرت جز آنکه هموار و آسان نمایی، به یقین تو بر هر چیز توانایی. خدایا ای دانای‌ نهان، ای رحم‌ کننده به اشک‌های روان، ای اجابت‌ کننده دعاها، ای پروردگار زمین‌ها و آسمان‌ها، ای‌ آن‌که صداها بر او اشتباه نشود، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و ما را در این روزها از آزادشدگان و رهاگشتگان از آتش و رسیدگان به بهشت، و از نجات‌ یافتگان قرار ده به مهربانی‌ات ای مهربان‌ترین مهربانان و درود خدا بر آقایمان محمّد و همه اهل بیتش.

۴- آن پنج دعایی را بخواند که به فرموده امام باقر (ع) خداوند آن را به وسیله جبرئیل برای حضرت عیسی (ع) هدیه فرستاد، تا در ایام این دهه، آن‌ها را بخواند. آن پنج دعا چنین است:

(۱) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ (۲) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ أَحَدا صَمَدا لَمْ یَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَ لا وَلَدا (۳) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ أَحَدا صَمَدا لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوا أَحَدٌ (۴) أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ (۵) حَسْبِیَ اللَّهُ وَ کَفَی سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ دَعَا لَیْسَ وَرَاءَ اللَّهِ مُنْتَهَی أَشْهَدُ لِلَّهِ بِمَا دَعَا وَ أَنَّهُ بَرِی‌ءٌ مِمَّنْ تَبَرَّأَ وَ أَنَّ لِلَّهِ الْآخِرَةَ وَ الْأُولَی.

(۱) گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌ شریک است، فرمانروایی و سپاس برای اوست، خیر تنها به دست اوست‌ و او بر هرچیز تواناست(۲) گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌ شریک است، یکتا و بی‌نیاز است‌ همسر و فرزندی نگرفته است. (۳) گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌ شریک است، یکتا و بی‌نیاز است‌ نه زاده و نه زاییده شده است و برایش هیچ همتایی نیست. (۴) گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌ شریک است، فرمانروایی و سپاس برای اوست، زنده می‌کند و می‌میراند و اوست زنده‌ای که نمی‌میرد، خیر تنها به دست اوست، و او بر هرچیز تواناست. (۵) خدا مرا بس است و کفایت می‌کند، خدا گوش فرا دهد برای آن‌که او را بخواند، ورای خدا نهایتی نیست، گواهی می‌دهم برای‌ خدا به آنچه دعوت کرد، و خدا بیزار است از هرکه از او بیزاری جوید، و آخرت و دنیا از آن خداست.

سپس حضرت عیسی (ع) پاداش فراوانی را برای ۱۰۰ مرتبه خواندن این پنج دعا ذکر فرمود. مرحوم «علامه مجلسی» گفته است: اگر کسی هر روز هر یک از این پنج دعا را ۱۰ مرتبه بخواند(که در مدت ۱۰ روز هر کدام را ۱۰۰ مرتبه خوانده است) به روایت عمل کرده است. البته اگر هر روز هر دعایی را ۱۰۰ مرتبه بخواند بهتر است.

۵- در هر روز، از این دهه، این تهلیلات (لااله‌الا الله‌ها) را که از امیرالمومنین نقل شده است بخواند و اگر روزی ۱۰ مرتبه بخواند بهتر است:

لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ اللَّیَالِی وَ الدُّهُورِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ أَمْوَاجِ الْبُحُورِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ رَحْمَتُهُ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ الشَّوْکِ وَ الشَّجَرِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ الشَّعْرِ وَ الْوَبَرِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ الْحَجَرِ وَ الْمَدَرِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ لَمْحِ الْعُیُونِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ فِی اللَّیْلِ إِذَا عَسْعَسَ وَ فِی‌ الصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ عَدَدَ الرِّیَاحِ فِی الْبَرَارِی وَ الصُّخُورِ. لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ مِنَ الْیَوْمِ إِلَی یَوْمِ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ.

معبودی جز خدا نیست به شمار شب‌ها و روزگاران، معبودی جز خدا نیست به شمار امواج دریاها، معبودی جز خدا نیست و رحمت او از آنچه گرد می‌آورند بهتر است، معبودی جز خدا نیست، به شمار خارها و درختان، معبودی جز خدا نیست به شمار موها و کرک‌ها، معبودی جز خدا نیست به شمار سنگ‌ها و کلوخ‌ها، معبودی جز خدا نیست به شمار بهم‌ خوردن پلک‌ها، معبودی جز خدا نیست در شب چون سیاهی بنماید و در صبح چون سپیدی سر برآورد، معبودی جز خدا نیست به شمار بادها در صحراها و کوه‌ها، معبودی جز خدا نیست از امروز تا روز دمیده شدن در صور.

اعمال مختص روزها و شب‌های این ماه

روز اول ماه: روز اول ماه ذی‌الحجه روز مبارکی است و برای آن چند عمل نقل شده است:

۱- روزه گرفتن. در روایتی از امام موسی بن جعفر (ع) نقل شده است که هر کس روز اول ماه ذی‌الحجه را روزه بگیرد، خداوند برای وی پاداش عظیمی را می‌نویسد.

۲- خواندن نماز حضرت فاطمه (ع). مرحوم «شیخ طوسی» فرموده است: مستحب است در این روز، نماز حضرت فاطمه (ع) را بخواند و این نماز چهار رکعت است (هر دو رکعت به یک سلام) و همانند نماز حضرت امیرالمومنین (ع) است در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و ۵۰ مرتبه سوره قل هو الله را بخواند و بعد از سلام تسبیح حضرت فاطمه (ع) را بگوید، آنگاه بخواند:

سُبْحَانَ ذِی الْعِزِّ الشَّامِخِ الْمُنِیفِ سُبْحَانَ ذِی الْجَلالِ الْبَاذِخِ الْعَظِیمِ سُبْحَانَ ذِی الْمُلْکِ الْفَاخِرِ الْقَدِیمِ سُبْحَانَ مَنْ یَرَی أَثَرَ النَّمْلَةِ فِی الصَّفَا سُبْحَانَ مَنْ یَرَی وَقْعَ الطَّیْرِ فِی الْهَوَاءِ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ لا هَکَذَا غَیْرُهُ

منزّه است آن داری عزّت بلندمرتبه شریف، منزّه است آن دارای عظمت بسیار با شکوه بزرگ، منزّه است‌ آن دارای فرمانروایی گرانمایه ازلی، منزّه است آن‌که جای پای مورچه را بر سنگ صاف بیند، منزّه است آن‌که چگونگی گذر پرنده را در هوا بیند، منزّه است آن‌که او چنین است، و جز او چنین نیست.

۳- نیم ساعت قبل از ظهر، دو رکعت نماز بگزارد و در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و ده مرتبه سوره «قل هوالله» و ده مرتبه آیةالکرسی و ده مرتبه سوره «انا انزلنا» را بخواند.

۴- هر کس از ظالمی خوف داشته باشد در این روز بگوید:

«حَسْبِی حَسْبِی حَسْبِی مِنْ سُؤَالِی عِلْمُکَ بِحَالِی

مرا کافی است، مرا کافی است، مرا کافی است، آگاهی تو به حالم از درخواست من. » تا خداوند او را از شر آن ظالم حفظ کند.

روز هشتم ماه: روز هشتم ذی‌الحجه را "ترویه" می‌نامند و به روایت امام صادق(ع) روزه در آن، کفاره گناهان زیادی است.

تقویم این ماه

اول ماه ذی‌الحجه: روز ولادت حضرت ابراهیم خلیل (ع)، پیامبر بزرگ و بت شکن و بنا کننده خانه کعبه است.

همچنین بنا بر نقل «شیخ طوسی» این روز، روز ازدواج امیر مومنان علی (ع) و حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا (س) (در سال دوم هجری) است.

روز هفتم ماه ذی‌الحجه: وفات امام محمد باقر (ع) (در سال ۱۱۴) در چنین روزی واقع شده است.

روز هشتم ماه ذی‌الحجه: این روز را روز «ترویه» می‌نامند. «ترویه در لغت به معنای سیراب کردن و آب ذخیره نمودن است». در سابق که در عرفات آب نبود، حجاج روز هشتم آب برای وقوف در عرفات در روز نهم از مکه با خود می‌برند.

روز نهم ذی‌الحجه: روز عرفه است که روزی بسیار با فضیلت است و حاجیان آن روز را در صحرای عرفات به یاد خدا هستند، همچنین این روز مصادف است با سالروز شهادت حضرت مسلم‌بن عقیل (ع) در شهر کوفه (در سال ۶۰ هجری قمری).

روز دهم ماه ذی‌الحجه:‌ روز عید قربان است که از اعیاد مهم اسلامی است.

روز پانزدهم ماه ذی‌الحجه: در چنین روزی میلاد مسعود حضرت امام علی النقی (ع) در سال ۲۱۲ هجری قمری واقع شده است.

روز هجدهم ماه ذی‌الحجه: روز عید سعید غدیر، عید ولایت و امامت، از اعیاد مهم اسلامی است. آن روز پیامبر گرامی اسلام (ص) به فرمان خداوند، علی (ع) را به امامت و جانشینی خود منصوب کرد. این واقعه در سال دهم هجری در سرزمین «خم» نزدیکی مکه کنار غدیر (برکه آبی) واقع شد. و لذا آن را عید «غدیر خم» می‌نامند. مرحوم «علامه امینی» در کتاب شریف «الغدیر» که در ۱۱ جلد نوشته شده است، روایات فراوانی را از طریق اهل سنت راجع به جریان غدیر خم، نقل می‌کند که جای تردیدی برای هیچ فرد با انصافی باقی نمی‌گذارد.

روز بیست و چهارم ماه ذی‌الحجه: روز «مباهله» است، روزی است که رسول خدا (ص) با نصارای نجران «مباهله» کرد، و پیش از آن که مباهله صورت گیرد مسیحیان نجران، پشیمان شده و از مباهله صرف نظر کردند. این جریان در سال دهم هجری واقع شده است.

همچنین در این روز حضرت امیرالمومنین علی (ع) در حال رکوع انگشتر خود را به سائل داد و آیه (إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤتُونَ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُونَ) در همین رابطه نازل شد.

روز بیست و پنجم ماه ذی‌الحجه: روز نزول سوره «هل اتی» است. پس از آن که حضرت علی (ع) حضرت فاطمه (ع)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و جناب فضه، برای ادای نذر خویش که برای شفای امام حسن و امام حسین (ع) کرده بودند، سه روز روزه گرفتند و در روز اول غذای افطار خود را به مسکین دادند و با آب افطار کردند و در روز دوم به یتیم و روز سوم به اسیر دادند این سوره در مدح آنان نازل شد.

اعمال مشترک اول هر ماه:

۱- هنگام رؤیت هلال دعایی را که در «صحیفه سجادیه» آمده است بخواند که بسیار پرمعناست:

أَیُّهَا الْخَلْقُ الْمُطِیعُ الدَّائِبُ السَّرِیعُ الْمُتَرَدِّدُ فِی مَنَازِلِ التَّقْدِیرِ الْمُتَصَرِّفُ فِی فَلَکِ التَّدْبِیرِ آمَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِکَ الظُّلَمَ وَ أَوْضَحَ بِکَ الْبُهَمَ وَ جَعَلَکَ آیَةً مِنْ آیَاتِ مُلْکِهِ وَ عَلامَةً مِنْ عَلامَاتِ سُلْطَانِهِ فَحَدَّ بِکَ الزَّمَانَ وَ امْتَهَنَکَ بِالْکَمَالِ وَ النُّقْصَانِ وَ الطُّلُوعِ وَ الْأُفُولِ وَ الْإِنَارَةِ وَ الْکُسُوفِ فِی کُلِّ ذَلِکَ أَنْتَ لَهُ مُطِیعٌ وَ إِلَی إِرَادَتِهِ سَرِیعٌ سُبْحَانَهُ مَا أَعْجَبَ مَا دَبَّرَ مِنْ أَمْرِکَ وَ أَلْطَفَ مَا صَنَعَ فِی شَأْنِکَ جَعَلَکَ مِفْتَاحَ شَهْرٍ حَادِثٍ لِأَمْرٍ حَادِثٍ فَأَسْأَلُ اللَّهَ رَبِّی وَ رَبَّکَ وَ خَالِقِی وَ خَالِقَکَ وَ مُقَدِّرِی وَ مُقَدِّرَکَ وَ مُصَوِّرِی وَ مُصَوِّرَکَ،

ای آفریده فرمانبردار، رونده کوشا و شتابان، رفت‌ وآمد کننده در منزلگاه‌های معیّن، ای متصرف در چرخ‌ گردان تدبیر، ایمان آوردم به آن کس ‌که با تو تاریکی‌ها را روشن کرد و آنچه را که به سختی می‌توان یافت آشکار ساخت و تو را نشانه‌ای از نشانه‌های چیرگی و علامتی از علائم قدرت خود قرار داد، پس زمان را به تو محدود ساخت و گاهی تو را به نقص و گاهی به کمال و وقتی به طلوع و زمانی به غروب و حالتی پر نور و حالتی گرفته، مسخّر خویش کرد، تو در تمام این حالات مسّخر اویی و به سوی اراده‌اش‌ شتابانی، منزّه است او چه عجیب است تدبیری که در حق تو به کار برده، و چه دقیق است آنچه درباره تو انجام داده، تو را کلید ماهی‌ برای کارهایی نو ساخته، پس از پروردگار که پروردگار من‌ و توست، و آفریننده من‌ و توست، و مهار مقدّرات من‌ و تو در کف قدرت اوست، و صورتگر من و توست،

أَنْ یُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ یَجْعَلَکَ هِلالَ بَرَکَةٍ لا تَمْحَقُهَا الْأَیَّامُ وَ طَهَارَةٍ لا تُدَنِّسُهَا الْآثَامُ هِلالَ أَمْنٍ مِنَ الْآفَاتِ وَ سَلامَةٍ مِنَ السَّیِّئَاتِ هِلالَ سَعْدٍ لا نَحْسَ فِیهِ وَ یُمْنٍ لا نَکَدَ مَعَهُ وَ یُسْرٍ لا یُمَازِجُهُ عُسْرٌ وَ خَیْرٍ لا یَشُوبُهُ شَرٌّ هِلالَ أَمْنٍ وَ إِیمَانٍ وَ نِعْمَةٍ وَ إِحْسَانٍ وَ سَلامَةٍ وَ إِسْلامٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَرْضَی مَنْ طَلَعَ عَلَیْهِ،

می‌خواهم که بر محمّد و خاندانش درود فرستد، و تو را ماه برکتی قرار دهد، که گذشت روزگاران آن را از بین نبرد و ماه پاکی که گناهان آن را آلوده نگرداند، هلال ایمنی از آفات و سلامتی‌ از زشتی‌ها، هلال خوش طالعی برکنار از بد یمنی و مبارکی بدون گرفتاری و آسایش بدون دشواری‌ و خیر بدون شرّ، هلال ایمنی و امان و نعمت و احسان و سلامت و اسلام، خدایا بر محمّد و خاندانش درود فرست و ما را از پسندیده‌ترین کسانی قرار ده که این ماه بر آنان طلوع کرده،

وَ أَزْکَی مَنْ نَظَرَ إِلَیْهِ وَ أَسْعَدَ مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ فِیهِ وَ وَفِّقْنَا اللَّهُمَّ فِیهِ لِلطَّاعَةِ وَ التَّوْبَةِ وَ اعْصِمْنَا فِیهِ مِنَ الْآثَامِ وَ الْحَوْبَةِ وَ أَوْزِعْنَا فِیهِ شُکْرَ النِّعْمَةِ وَ أَلْبِسْنَا فِیهِ جُنَنَ الْعَافِیَةِ وَ أَتْمِمْ عَلَیْنَا بِاسْتِکْمَالِ طَاعَتِکَ فِیهِ الْمِنَّةَ إِنَّکَ أَنْتَ الْمَنَّانُ الْحَمِیدُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ وَ اجْعَلْ لَنَا فِیهِ عَوْنا مِنْکَ عَلَی مَا نَدَبْتَنَا إِلَیْهِ مِنْ مُفْتَرَضِ طَاعَتِکَ وَ تَقَبَّلْهَا إِنَّکَ الْأَکْرَمُ مِنْ کُلِّ کَرِیمٍ وَ الْأَرْحَمُ مِنْ کُلِّ رَحِیمٍ آمِینَ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ

و پاکیزه‌ترین کسانی‌ که به آنها نظر نموده و خوشبخت‌ترین کسانی‌ که در آن به بندگی تو گردن نهاده‌اند و ما را در این ماه توفیق توبه عنایت کن و از گناه حفظ فرما و از انجام نافرمانی‌ات‌ بازدار و ادای شکر نعمتت را به ما ارزانی کن و لباس‌های عافیت را بر ما بپوشان و به سبب انجام طاعت کامل، نعمتت را در این ماه بر ما تمام کن، زیرا که تو بس بخشنده ستوده‌ای، و درود خدا بر محمّد و خاندان پاکش و برای ما از جانب خود در این ماه مددی برسان، بر انجام آنچه ما را به آن خوانده‌ای از اطاعت واجبت و آن را بپذیر، همانا تو کریم‌تر از هر کریمی و مهربان‌تر از هر مهربانی، آمین آمین ای پروردگار جهانیان.

۲- خواندن هفت بار سوره «حمد»

۳- خواندن نماز اول ماه در روز اول، و آن دو رکعت است، در رکعت اول بعد از «حمد»، ۳۰ مرتبه «قل هو الله احد» می‌خواند(به عدد روزهای ماه) و در رکعت دوم ۳۰ مرتبه «انا انزلنا»، و بعد از نماز صدقه‌ای در راه خدا می‌دهد؛ (و اگر مستحقی حاضر نیست، برای او کنار بگذارد) در بعضی از روایات اسلامی آمده است، هر کس چنین کند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.

در بعضی از احادیث آمده است:‌ بعد از نماز، این دعا را (که پرمعنا و پربرکت و مشتمل بر آیات گرانبها و مناسبی از قرآن مجید است) بخواند:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ إِلا عَلَی اللَّهِ رِزْقُهَا وَ یَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا کُلٌّ فِی کِتَابٍ مُبِینٍ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا کَاشِفَ لَهُ إِلا هُوَ وَ إِنْ یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ یُصِیبُ بِهِ مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرا مَا شَاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ رَبِّ إِنِّی لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ رَبِّ لا تَذَرْنِی فَرْدا وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوَارِثِینَ

به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست، مگر اینکه روزی او بر خدا است و قرارگاه‌ و امانگاهش را خدا می‌داند، همه اینها در کتابی روشن است. به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، اگر خدا به تو زیانی رساند، جز او کسی برطرف‌ کننده آن نیست و اگر خیری را برای تو بخواهد، فضل او را بازگرداننده‌ای نیست، آن را به هرکس از بندگانش‌ بخواهد می‌رساند و او آمرزنده و مهربان است. به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، خدا به زودی پس از دشواری آسانی‌ قرار می‌دهد، آنچه خدا خواست همان شود، نیرویی نیست مگر به خدا، خدا ما را بس است و نیکو کارگشایی است، کارم را به خدا وامی‌گذارم‌ که خدا بینای به بندگان است، معبودی جز تو نیست، من از ستمکاران بودم، پروردگارا من به آنچه‌ از خیر برایم فرود آری نیازمندم، پروردگارا مرا تنها مگذار، که تو بهترین وارثانی.

۴- از اموری که بر آن تأکید شده است، سه روز روزه گرفتن درهر ماه است. مرحوم «علامه مجلسی» در «زادالمعاد» می‌گوید:مطابق مشهور، این سه روز، ‌ پنجشنبه اول ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اول از دهه وسط ماه است.

سنت است که همه ماه شعبان را روزه بدارد و در ۱۰ ماه دیگر، سه روز آن را، روزه بگیرد. و اگر این سنت از او فوت شد، قضای آن را بجای آورد و حتی اگر در تابستان انجام آن دشوار باشد، در زمستان قضا نماید.

در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: «کسی که این سه روز را روزه می‌گیرد، مراقب باشد، با کسی جدال و تند خویی نکند و اگر نسبت به او خسارتی شد، درگذرد. و اگر در این ایام روزه باشد و به منزل برادر مومنی رفت و از او خواسته شد که افطار کند، اجابت دعوت مومن و افطار کردن، ۷۰ برابر برتر است از روزه داشتن».

به هر حال سه روز روزه گرفتن در هر ماه (به نحوی که گذشت) پاداش فراوانی دارد و مورد تأکید قرار گرفته است.

پیام فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پی شهادت عزالدین الحداد، فرمانده گردان‌های عزالدین قسام به شرح زیر است:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم

در دل تاریکی جنگ و در میان خروش سه ساله مقاومت فلسطین پس از عملیات تاریخی "طوفان الاقصی"، غزه قهرمان، همچون نگینی درخشان، استقامت را معنا بخشیده است و ملت‌های دیگر در اقصی نقاط گیتی حتی قلب اروپا و آمریکا را در حمایت از خود برانگیخته است. مردان و زنانِ غیورِ فلسطین، با تکیه بر ایمان و صلابتِ سه ساله، در برابرِ وحشیانه‌ترین جنایات قرون وسطایی دشمن صهیونیستی، چون کوهی استوار ایستاده‌اند. رزمندگان سلحشور حماس، با الهام از آیه شریفه “رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه فمنهم من قضی نحبه و منهنم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا”، پیمانِ خود را با خدا نشکستند و در این مسیر، چه بسیار که جانِ شیرین را فدا کردند و چه بسیار که در انتظار پیروزی نهایی، بر عهد خود استوار ماندند.

بار دیگر، دست جنایتکار رژیمِ سفاک صهیون، به خون پاک یکی از بزرگترین مجاهدان نستوه مقاومت، “عزالدین الحداد”، فرمانده دلیر گردان‌های عزالدین قسام، آغشته شد. شهادت او، همسر و دخترش، در زمانی که آتش‌بس غزه با وعده‌های دروغینِ دشمن، ظاهری فریبنده داشت، بار دیگر، پیمان‌شکنی و بدعهدیِ اشغالگران را آشکار ساخت.

این مجاهد نستوه، که عمری را در مبارزه با اشغالگران، چه در میدانِ نبرد و چه در زندان‌هایِ دژخیمان صهیونیست، سپری کرد و دو پسر برومند و دلیرش را نیز در این راه تقدیم نمود، نمادی از استقامت و پایداری مردم فلسطین است.

گرچه تاریخِ اشغالگرانِ بیت المقدس و قبله نخستین مسلمین، مملو از جنایت و خیانت است، اما شهادتِ این فرماندهِ بزرگ در دورانِ آتش‌بس، مهرِ تاییدی دیگر بر پیمان‌شکنیِ جنایتگری صهیونی آنان زد.

بدون شک، وعده الهی تخلف‌ناپذیر است و با ادامه خط مقاومت، سرنوشت ملت و سرزمینِ فلسطین، به دست فرزندان غیور آن رقم خواهد خورد. این پیروزی، با نابودیِ اشغالگرانِ فلسطین و دفع غده سرطانی رژیم صهیونیستی و سربلندی فلسطینیان قهرمان و مقاوم و آزادی قدس شریف، همراه خواهد بود، و دشمن غدار و گرگ صفت صهیونی باید این حقیقت را به درستی درک کند کرده باشد که اراده پولادین مردم غزه شکستنی نیست و بر جبهه ظلم و جنایت غلبه می کند.

در این مسیر پر فراز و نشیب، یاد و خاطره مقاومت، پایداری و ایستادگی مردم غزه و فرماندهان و رزمندگانِ حماس، و شهدای گرانقدر فلسطین را گرامی می داریم و بار دیگر بر حمایت و همراهی بی‌دریغ ملت بزرگ ایران، به ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با این مقاومت پرافتخار، مقتدر و تاریخ ساز تاکید می کنیم و در این راه مقدس از هیچ تلاشی فروگذار نخواهیم کرد.»

به مناسبت اول ذی‌حجه سالروز ازدواج فرخنده‌ی حضرت علی (علیه‌السلام) و حضرت فاطمه‌ی زهرا (علیهاالسلام) کلیپ صوتی «ازدواج گشایش است» در ذیل منتشر شد. در این کلیپ صوتی رهبرِ شهید انقلاب خانواده‌ها را به پرهیز از سخت‌گیری در ازدواج جوانان توصیه می‌کنند.

سخنان حضرت آیت‌الله شهید خامنه‌ای (رضوان الله تعالی علیه) که در این صوت می‌شنوید:

* یک مسئله‌ای که اخیراً مطرح کردند، مسئله‌ی ازدواج جوانها بود که خب، همه -پسر و دختر- مطمئنّاً علاقه‌مندند. من همین‌جا به توصیه‌ی این جوان عزیزی که از من خواستند به پدر و مادرها تذکّر بدهم، به پدرها و مادرها تذکّر می دهم؛ من خواهش می کنم و تقاضا می کنم از شماها که یک خرده امکانات ازدواج را آسان کنید. پدر و مادرها سخت‌گیری می کنند؛ هیچ سخت‌گیری لازم نیست. بله، یک مشکلات طبیعی وجود دارد -مسئله‌ی مسکن، مسئله‌ی شغل و از این مسائل- لکن «اِن یَکونوا فُقَرآءَ یُغنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِه»؛ خب، این قرآن است. ممکن است جوان، الان هم امکانات مالی مناسبی نداشته باشد، امّا ان‌شاءالله بعد از ازدواج خدای متعال گشایش می دهد. ازدواج جوانها را متوقّف نکنند؛ من خواهش می کنم که پدرها و مادرها به این مسئله توجّه کنند.
دیدار دانشجویان ۱۳۹۴/۰۴/۲۰

* انگیزه برای ازدواج، باید تبدیل بشود به یک اقدام عملی؛ یعنی ازدواج باید تحقق پیدا بکند. اینکه خدای متعال میفرماید: اِن یَکونوا فُقَرآءَ یُغنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِه، این یک وعده‌ی الهی است؛ ما باید به این وعده، مثل بقیه‌ی وعده‌های الهی که به آن وعده‌ها اطمینان می کنیم، اطمینان کنیم. ازدواج و تشکیل خانواده، موجب نشده است و موجب نمی شود که وضع معیشتی افراد دچار تنگی و سختی بشود؛ یعنی از ناحیه‌ی ازدواج کسی دچار سختی معیشت نمی شود؛ بلکه ازدواج ممکن است گشایش هم ایجاد کند.

محیط دانشجویی محیط خوبی و مناسبی است برای زمینه‌سازی ازدواج. به نظر من بر روی مسئله‌ی ازدواج جوانها، خود جوانها، اولیای خانواده‌هایی که جوانها متعلق به آنها هستند، و مسئولان ذی‌ربط مرتبط با دانشگاه، فکر کنند و تصمیم بگیرند؛ نگذاریم سن ازدواج - که امروز متأسفانه بالا رفته؛ بخصوص در مورد دختران - ادامه پیدا بکند. بعضی از تصورات و سنتهای غلط در مورد ازدواج وجود دارد که اینها دست‌وپاگیر است، مانع از رواج ازدواج جوانها است؛ این سنتها را باید عملاً نقض کرد. شما که جوانید، مطالبه‌گرید، پرنشاطید، پیشنهادکننده‌ی نقض خیلی از عادتها و سنتها هستید، به نظر من این سنتهای غلطی را هم که در زمینه‌ی ازدواج وجود دارد، بایستی شماها نقض کنید؛ این هم یک مسئله است که من تأکیدِ آن را لازم می دانم. البته در گذشته معمول بود که برای ازدواج، افراد خیر و مؤمنی پیدا می شدند، واسطه‌گری می کردند، دخترهای مناسب را، پسرهای مناسب را، معرفی می کردند، ازدواجها را راه می‌انداختند؛ این کارها باید انجام بگیرد؛ باید واقعاً در جامعه یک حرکتی در این زمینه به‌وجود بیاید.
دیدار دانشجویان ۱۳۹۳/۰۵/۰۱

امام نهم شیعیان، نامش «محمّد»، کنیه اش «ابو جعفر» و معروف ‏ترین القاب او «تقیّ» و «جواد» است. آن بزرگوار در ماه مبارک رمضان سال ۱۹۵ هجری قمری در شهر «مدینه منوّره» دیده به جهان گشود.

پدر بزرگوار آن حضرت «امام علیّ بن موسی الرضا علیهما السلام» امام هشتم شیعیان می باشند. نام مادر ایشان «سَبیکه» بود که از خاندان «ماریه قِبطیه» همسر پیامبر اکرم (ص) به شمار می رفت و از نظر فضائل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و برترین زنان زمان خود بود؛ به طوری که امام رضا – علیه السلام– از او به عنوان بانویی منزه و پاک دامن و با فضیلت یاد می کرد.

ضمن عرض تسلیت شهادت این امام عزیز، به پیش گاه حضرت امام عصر (عج)، مراجع عظام تقلید و عموم شیعیان و پیروان اهل بیت (ع) در سراسر جهان، توجّه علاقه مندان را به نوشتار کوتاهی در باره زندگانی کوتاه، دلائل شناخت کمتر مردم از ایشان، فضائل و میراث ماندگار آن حضرت جلب می کنم.

۱- ولادت امام جواد (ع)

امام نهم که نامش، «محمد»، کنیه اش «ابو جعفر» و معروف ‏ترین القاب او «تقیّ» و «جواد» است، در ماه رمضان سال ۱۹۵ هجری قمری در شهر «مدینه» دیده به جهان گشود. پدر آن حضرت «امام علیّ بن موسی الرضا علیهما السلام» امام هشتم شیعیان بود. مادر او نیز «سبیکه» نام داشت که از خاندان «ماریه قبطیه»، همسر پیامبر اکرم (ص) به شمار می رفت و از نظر فضائل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و برترین زنان زمان خود بود؛ به طوری که امام رضا - علیه السلام - از او به عنوان بانویی منزه و پاک دامن و با فضیلت یاد می کرد.

۲- دلیل شناخت کمتر نسبت به امام جواد (ع)

امام جواد (ع) به دو دلیل، در بین مردم نسبت به دیگر امامان (ع) کمتر شناخته شده است.

الف) کوتاه بودن عمر آن حضرت:

بنا بر آن چه در تاریخ آمده است، امام جواد (ع) در سن ۲۵ سالگی به شهادت رسید. لذا کوتاه بودن عمر حضرت جواد (ع) یکی از دلایلی است که می توانیم بگوییم که امام جواد (ع) نسبت به سائر ائمه (ع) که از عمر بیشتری برخورد بودند، کمتر در بین مردم مطرح شده است. اما در واقع مطابق آن چه در منابع حدیثی شیعه آمده، ما در مورد امام جواد (ع) کم معارف نداریم، یعنی دانستنی ها و مطالب زیادی داریم که متاسفانه این ها کمتر در میان شیعه مطرح شده است. اگر محققین و اهل تحقیق بتوانند در این زمینه میراث فرهنگی و علمی زندگی دوران امام جواد (ع) را برای مردم تشریح و مطرح کنند، شاید بتوان گفت که آنچه که در مورد امام نهم حضرت جواد (ع) وجود دارد، نسبت به سائرائمه (ع) کمتر نیست.

ب) شرایط خاص دوران امام (ع):

امام جواد (ع) در دوره و برهه خاصی از تاریخ زندگی می کردند که با پیچیدگی ها و مسائلی رو به رو شد که این موارد در زندگانی سائر امامان شیعه (ع) کمتر وجود داشت. امام (ع) در دوران حکومت «مأمون» و «معتصم» عباسی زندگی کردند. در این دوران حکومت عباسیان در افول قرار گرفته بود که با مرگ مأمون عباسی و قدرت گرفتن معتصم، رو به نزول بیشتر گرایید. زمانی که یک حاکم قدرتمند در در جامعه زندگی می کند بر روی تمام مسائل آن زمان تاثیر دارد؛ مانند وقتی که «یزید» به حکومت رسید و امام حسین(ع) در برابر او قیام کرد و آن حادثه مهم اتفاق افتاد و نقطه اوجی شد که در زمان سایر ائمه و امامان معصوم (ع) وجود ندارد.

۳- ویژگی های اخلاقی و علمی امام جواد الائمة (ع)

الف- اخلاق حسنه:

حضرت جواد الائمه (ع) مانند دیگر پیشوایان معصوم (ع) این ویژگی را از جدّ بزرگوارشان پیامبر مکرم، حضرت محمّد بن عبدالله (ص) به ارث بردند. در قرآن هم تأکید شده که مسلمانان از اخلاق پیامبر (ص) الگو و سرمشق بگیرید، یعنی به مسلمانان توصیه شده است که در رفتار و زندگی خودشان در تمام مراحل باید از پیامبر الگو بگیرند. فرزندان پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) مانند پیامبر بزرگوار (ص) متّصف و متخلّق به آن اخلاق نیکو و حسنه هستند.

ب- علم فراوان:

یکی از ویژگی های دیگر امام جواد (ع) علم فراوان و وسیع ایشان است؛ چنانچه پدران بزرگوارشان هم این علم وسیع (علم لدنّی) را داشتند و به معنای واقعی کلمه عالم بودند. این امر در مناظراتی که ایشان انجام دادند و چند نمونه آن وجود دارد قابل مشاهده است. ما شیعیان معتقد هستیم که این علم از طریق اجدادشان منتقل شده و به قدرت الهی، علم پیامبر (ص) به امام علیّ بن ابی طالب (ع) و نسل به نسل تا منجی جهان بشریت حضرت بقیّة الله الأعظم، حضرت مهدی (عج) منتقل شده و این علم لَدُنیّ که خداوند در اختیار این الگوهای بشریت گذاشته در نزد امام جواد (ع) هم بوده است.

ج- تقوا و پارسایی:

امام جواد (ع) مانند همه امامان شیعه (ع)، الگوی کامل تقوا و پارسایی و نمونه بارز عبادت، بندگی و سجده های طولانی برای خداوند و انسان های کامل بودند.

د- ادب و گشاده رویی با دوست و دشمن:

امام جواد (ع) با همگان با ادب و احترام برخورد می کردند. این امر باعث جذب مخالفان و دشمنان امام به سوی ایشان می شد. سازش و نرم خویی با دوستان و شیعیان نیز از صفات ایشان است.

و- حرّیت و آزادگی:

البته همه ائمه اهل بیت (ع) از این ویژگی برخوردار بودند. آن بزرگواران هیچ گاه تسلیم ظلم و ستم نمی شدند و حاضر بودند در این راه تمام سختی ها را تحمل کنند. این ویژگی الگویی برای ماست که در هیچ زمانی ظلم و ستم را قبول نکنیم و با آزادگی، اعتقادات و مبانی خودمان را مطرح کنیم و تسلیم فتنه ها و توطئه های دشمنان قسم خورده اسلام و مخالفان نشویم. در این زمان که حمله به مقدسات مسلمانان از سوی آمریکائی ها، صهیونیست ها و عوامل فریب خورده آنان با چاپ و نشر کاریکاتورها و فیلم ها شروع شده، مسلمانان و به ویژه پیروان واقعی اهل بیت (ع) می بایست با وحدت و یک پارچگی خاص با حضور در صحنه و راه پیمائی ها و تظاهرات به مبارزه با استکبار جهانی برخیزند که همین کار هم کرده و می کنند.

۴- کرامات مهم در زندگی حضرت جواد (ع)

الف- تولد حضرت (ع):

تولد امام جواد (ع) ـ که در اواخر عمر شریف امام رضا (ع) رخ داد ـ یک کرامت الهی بود؛ آن چنان که امام رضا (ع) بارها از حضرت جواد(ع) به عنوان مولودی پرخیر و برکت یاد می کرد. «ابو یحیای صنعانی» می گوید: روزی در محضر امام رضا – علیه السلام -، فرزندش ابو جعفر را که خردسال بود، آوردند. امام فرمود:«این مولودی است که برای شیعیان ما، با برکت تر از او زاده نشده است». دو تن از شیعیان به نام «ابن اسباط» و «عبّاد بن اسماعیل» هم می گویند: در محضر امام رضا – علیه السلام – بودیم که ابو جعفر را آوردند، عرض کردیم: این همان مولود پرخیر و برکت است؟ حضرت فرمود: «آری، این همان مولودی است که در اسلام با برکت تر از او زاده نشده است».

دلیل این خیر و برکت و کرامت خاصّ این بود که عصر امام رضا (ع) عصر ویژه ای بوده و تعیین جانشین و معرفی امام بعدی، با مشکلاتی روبرو شده بود که در عصر امامان قبلی، بی سابقه بود؛ زیرا از یک سو پس از شهادت امام کاظم (ع) گروهی که به «واقفیه» معروف شدند، بر اساس انگیزه های مادی، امامت حضرت رضا (ع) را انکار می کردند و از سوی دیگر امام رضا (ع) تا حدود چهل و هفت سالگی دارای فرزند نشده بود و چون احادیث رسیده از پیامبر (ص) حاکی بود که امامان دوازده نفرند که نه نفر آنان از نسل امام حسین (ع) خواهند بود، فقدان فرزند برای امام رضا (ع)، هم امامت خود آن حضرت، و هم تداوم امامت را زیر سؤال می برد و واقفیه این موضوع را دست آویز قرار داده امامت حضرت رضا (ع) را انکار می کردند!. گواه این معنا، اعتراض «حسین بن قیاما واسطی» از سران «واقفیه» بود که طی نامه ای به امام رضا (ع) او را متهم به عقیمی کرد و نوشت: "چگونه ممکن است، امام باشی در صورتی که فرزندی نداری؟!". امام (ع) هم در پاسخ نوشت:" از کجا می دانی که من دارای فرزندی نخواهم بود. سوگند به خدا بیش از چند روز نمی گذرد که خداوند پسری به من عطا می کند که حق را از باطل جدا می کند".

ب- امامت حضرت (ع) در کودکی:

این که امامت به قدرت الهی به یک نوجوان هشت ساله که هنوز به سن بلوغ نرسیده است منتقل شد یک کرامت مهم بود؛ آن چنان که پیش از این، نبوت به حضرت عیسی (ع) در نوزادی داده شده بود.

ج- مناظرات علمی حضرت جواد (ع):

مناظراتی که امام (ع) با دانشمندان فرقه ها و مذاهب مختلف در این دوره دارد، بسیار مهم است. این که چگونه یک نوجوان می تواند در مناظرات و بحث های مختلف اسلامی و فکری با دانشمندان آن زمان، آنان را مغلوب کند، هم کرامتی بزرگ و هم علامتی بر حقانیت امامت ایشان بود.

۵- میراث علمی و شاگردان امام جواد (ع)

امام جواد (ع) با وجود کوتاهی دوران حیات و امامت، شاگردان بزرگی را تربیت می کنند؛ امثال «حضرت عبدالعظیم حسنی»، «علی بن مهزیار اهوازی»، «فضل بن شاذان نیشابوری»، «محمد بن سنان زاهری»، «ابو نصر بزنطی کوفی» و «دعبل خزاعی» از شاگردان آن حضرت هستند که نزد ایشان، رشد علمی یافته و تربیت شدند و یا از آن حضرت (ع) حدیث نقل کردند.

روایان احادیث جواد الائمه (ع) تنها محدثان شیعه نبودند؛ بلکه علماء و دانش مندان اهل تسنن نیز معارف و حقایقی از اسلام را از آن حضرت نقل کرده‏اند. به عنوان نمونه «خطیب بغدادی‏» احادیثی با سند خود از آن حضرت نقل کرده است. هم چنین «حافظ عبدالعزیز بن اخضر جنابذی‏» در کتاب معالم العترة الطاهرة و مؤلفانی مانند «ابو بکر احمد بن ثابت»، «ابو اسحاق ثعلبی» و «محمد بن مندة بن مهربذ» در کتب تاریخ و تفسیر خویش روایاتی از آن حضرت نقل کرده‏اند.

۶- شهادت امام جواد (ع)

مأمون خلیفه عباسی که چون سایر خلفای بنی ‌عباس از نفوذ باطنی امامان معصوم (ع) در بین مردم هراس داشت سعی کرد، ابن الرضا (ع) را تحت مراقبت خاص خویش قرار دهد که یکی از حیله‌ های وی برای این کار، ازدواج دخترش با امام جواد (ع) بود. لذا دخترش «امّ الفضل» را به ازدواج حضرت آن حضرت در آورد تا مراقبی دائمی و از درون خانه، بر امام گمارده باشد.

دلیل دیگری که مأمون دختر خود را به ازدواج امام در آورد، کشاندن امام به سمت خود بود؛ چرا که تصور می کرد، امام (ع) با این وصلت مجذوب مادیات و جاه و مقام شده!، قداست وی خدشه دار و از راه اصلی منحرف، شیعیان متفرق شده و حکومت عباسیان قوی می شود!.

از طرف دیگر، مأمون هم چنین، می خواست با این وصلت علویان را از اعتراض و قیام بر ضد حکومت باز داشته، خود را دوست دار و علاقه مند به آنان نشان دهد.

امام جواد (ع) نیز - که مانند سائر امامان معصوم (ع) از آینده اطلاع داشتند و هیچ کاری را بدون آگاهی انجام نمی دادند- به خوبی از دسیسه های مأمون آگاه بود و به وصلت با دختر وی رضایت داد. یکی از دلایل پذیرش این وصلت از سوی امام، حفظ شیعیان از دسیسه های کینه توزانه مأمون بود .

لذا امام (ع) اگر چه تن به این ازدواج داد، اما شواهد تاریخی گواه این حقیقت است که مأمون نتوانست به حیله‏ های از پیش تعیین شده خود دست یابد.

امام جواد (ع) تا پایان خلافت مأمون در مدینه ساکن بود و پس از مرگ مأمون به دستور معتصم عباسی و در سال ۲۲۰ هجری قمری، به همراه همسرش، امّ الفضل به بغداد رفت. ایشان در ماه ذی القعده سال ۲۲۰ هجری قمری، با دستور معتصم عباسی مسموم و در بیست و نهم ماه ذی القعده به شهادت رسید.

«سلام الله علیه یوم وُلد و یوم استشهد و یوم یُبعث حیّا».

۷- معرفی منابع درباره امام جواد (ع)

در باره تاریخ و سیره اهل بیت عصمت و طهارت (ع) ـ عموماً ـ و امام جواد (ع) ـ خصوصاً ـ کتاب های فراوانی منتشر شده است که هم به صورت تشریحی و هم توصیفی در این مورد بحث کرده اند. مانند کتاب معجم ما کُتب عن الرسول (ص) و اهل بیته (ع) اثر «عبد الجبّار الرفاعی» که در واقع یک دایرة المعارف بزرگ و در ۱۰ جلد چاپ شده است.

کتاب الذریعة الی تصانیف الشیعة تألیف «مرحوم شیخ آغا بزرگ تهرانی (ره)» و سائر کتب رجالی و حدیثی و تاریخی بزرگان شیعه مانند «شیخ کلینی (ره)»، «شیخ مفید (ره)»، «شیخ صدوق (ره)»، «علامه برقی (ره)» و «شیخ طوسی (ره)» هم مملوّ است از آثار مختلف که اهل علم و نخبگان با آن ها آشنا هستند.

* به غیر از این منابع، کتاب های زیر را نیز می توان معرفی کرد: (بدیهی است معرفی این منابع به معنای تأیید کامل همه مطالب آنها نمی باشد).

- منابع عربی

- أعلام الهدایة؛ الإمام محمد بن علیّ “الجواد” علیه السلام؛ لجنة التألیف فی المجمع العالمی لأهل البیت (ع)، قم المقدسه، ۱۴۲۲ق، ۲۵۱ص.

- الإمام التاسع أبو جعفر محمد الجواد علیه السلام، الشیخ محمدحسن القُبیسی العاملی، بیروت: ۱۴۰۳ق ـ ۱۹۸۳م ، ۱۱۷ص .

- الإمام الجواد علیه السلام، السید عبدالرزاق الموسوی المقرّم ، النجف الأشرف: المطبعة الحیدریة، ۱۳۷۱ق ، ۱۰۳ص.

- الإمام الجواد علیه السلام، لجنة التألیف فی مؤسسة البلاغ، طهران: مؤسسة البلاغ، ط ۲ ۱۴۰۹ه ۱۹۸۹م ، ۱۱۹ص.

- الإمام الجواد علیه السلام؛ قدوة و أسوة، السید محمدتقی المدرسی، طهران: رابطة الاُخوّة الإسلامیة، ۱۳۶۳ش / ۱۹۸۴م، ۷۲ ص.

- الإمام الجواد علیه السلام من المهد الی اللحد، السید محمدکاظم القزوینی، بیروت: مؤسسة البلاغ، ۱۴۰۸ق.

- الإمام محمد بن علی الجواد علیه السلام، عبد الزهراء عثمان محمد، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۰۸ه ۱۴۹، ۲۰ص .

- الإمام المعجزة محمد الجواد علیه السلام؛ سیرة و دراسة و تحلیل، کامل سلیمان ، بیروت: دار الکتاب اللبنانی، بی نا .

- الحیاة السیاسیة للإمام الجواد علیه السلام؛ نبذة یسیرة؛ السید جعفر مرتضی العاملی، بیروت: الدار الإسلامیة، ۱۴۰۵ق ـ ۱۹۸۵م، ۱۱۷ص.

- محمد الجواد علیه السلام، الإمام المعجزة (سیرة و دراسة و تحلیل)، کامل سلیمان، بیروت: الشرکة العالمیة ـ ۱۹۸۸م، ۳۶۰ ص .

- مسند الإمام الجواد علیه السلام، الشیخ عزیز الله العطاردی. مشهد: الموتمر العالمی للإمام الرضا(ع) ، ۱۴۱۰ق ، ۳۵۵ ص .

- أبوجعفر؛ محمد الجواد علیه السلام…[تاسع أئمة اهل البیت الطاهر"صلوات الله علیهم اجمعین"، مولده و وفاته و مدة عمره و مدفنه فی اعیان الشیعة ]، السید محسن الأمین العاملی، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق ـ ۱۹۸۳م

- منابع فارسی

- پیشوایان هدایت؛ جواد الائمة، حضرت امام محمد تقی (ع) ؛ تألیف: مجمع جهانی اهل بیت(ع)؛ ترجمه: اداره ترجمه مجمع جهانی اهل بیت (ع)، قم: انتشارات مجمع جهانی اهل بیت (ع) وزیری، ۳۸۵ ص؛

- امام جواد (ع)، گروه نویسندگان مؤسسة البلاغ، ترجمه: محمود شریفی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۸، جیبی، ۱۶۸ ص؛

- امام محمد تقی (ع)، سید کاظم ارفع، تهران، انتشارات فیض کاشانی، ۱۳۷۰، رقعی، ۴۹ ص؛

- پیشوای نهم حضرت امام محمد تقی (ع)، گروه نویسندگان، قم، مؤسسه در راه حق، ۱۳۷۱، رقعی، ۵۶ ص؛

- تحلیلی از زندگانی و دوران امام محمد تقی (ع)، فضل الله صلواتی، اصفهان، انتشارات خرد، ۱۳۶۴، رقعی، ۶۱۰ ص؛

- تحلیلی از زندگانی و زمان امام جواد (ع)، گروه نویسندگان، زیر نظر قوام الدین وشنوی قمی، قم، مؤسسه احیاء و نشر میراث اسلامی، ۱۳۵۹، جیبی، ۱۳۸ ص؛

- حضرت امام محمد تقی (ع)، فضل الله کمپانی (۱۴۱۴ق)، تهران، انتشارات مفید،۱۳۶۲؛

- حضرت امام محمد تقی (ع)، میر ابوالفتح دعوتی، قم، انتشارات شفق، بی تا، وزیری، ۳۲ ص؛

- زندگانی امام جواد (ع)، احمد صادقی اردستانی، قم، انتشارات نقش، ۱۳۷۶ش، رقعی، ۲۵۰ ص؛

- زندگانی امام محمدتقی (ع)، حسین عمادزاده (۱۴۱۰ق)، تهران، شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۴۱ش۱۳۸۲/ق، وزیری، ۳۳۴ ص؛

- زندگانی حضرت امام جواد (ع)، مرتضی مدرسی چهاردهی (۱۴۰۷ق)، چاپ پنجم، تهران، انتشارات موسوی، ۱۳۶۱، رقعی، ۲۵۲ ص؛

- زندگانی سیاسی امام جواد (ع)، تألیف: سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه: سید محمد حسینی، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۷، رقعی، ۱۴۴ص؛

- نگاهی بر زندگی امام جواد (ع)، محمد محمدی اشتهاردی، تهران، نشر مطهر، ۱۴۱۶/ق، رقعی، ۱۴۴ ص؛

- نگاهی گذرا بر زندگانی امام جواد (ع)، تألیف: سید عبدالرزاق موسوی مقرّم (۱۳۹۱ق)، ترجمه: پرویز لولاور، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی، ۱۳۷۱ ش، وزیری، ۱۷۷ ص.