ارزش همه اعمال صالح، یکسان نیست. بلکه برخی اعمال صالح بر برخی دیگر برتری دارند، بنابراین در میان عمل‌های صالح، آنچه از همه بالاتر است، آن عملِ صالحی است که در آن مجاهدت وجود دارد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌ (98/8/24) از کلیدواژه «عمل صالح» استفاده کردند و توصیه‌هایی را متناسب با این مفهوم قرآنی بیان کردند. از دیدگاه رهبر انقلاب عمل صالح مفهومی تمدنی دارد تا آنجا که تشکیل نظام اسلامی توسط امام خمینی را بالاترین مصداق عمل صالح دانسته‌اند. به همین مناسبت بخش فقه و معارف پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR در این یادداشت گستره عمل صالح و نقش تمدنی آن را بررسی کرده است.

توصیه اصلی ایشان این بود که روشنفکران، علما، بزرگان و مسئولان جهان اسلام، در وضعیت موجود هر کاری که برای پیشبرد اهداف جهان اسلام لازم است انجام دهند و تمام آن کارها، «عمل صالح» است. با توجه به این توصیه، دو سؤال مهم به وجود می‌آید. سؤال اول این است که با توجه به تعبیر «هر کاری»، عمل صالح به چه معناست که شامل همه کارهای انسان می‌تواند بشود؟ و سؤال دوم اینکه، چگونه هر کاری را تبدیل به عمل صالح کنیم؟ و به عبارت بهتر، کاری که مصداق عمل صالح است، چه شرایطی باید داشته باشد؟ در این یادداشت علاوه بر اینکه به این دو سؤال پاسخ می‌دهیم، اهمیت و برخی از آثار عمل صالح را براساس آیات قرآن با تفسیر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بیان می‌کنیم.

الف) گستره مصادیق عمل صالح

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است «ایمان و عمل صالح فقط اعتقاد به خدا و خواندن نماز و گرفتن روزه نیست.»(1) لذا مصادیق عمل صالح را بسیار گسترده می‌دانند. مثلاً اعمالی مانند شرکت در انتخابات(2)، تبلیغ(3)، کار و کارگری(4)، فعالیت اقتصادی(5)، تدریس و درس‌آموزی(6)، حضور در راهپیمایی 9 دی(7) را از مصادیق عمل صالح می‌دانند. همچنین در جای دیگر، «تربیت جسم و جان خود، یعنی درس خواندن، کار کردن و بیکار نگشتن، یعنی رفتار خود را با انسان‌ها - با خانواده و با بیگانه - رفتار شایسته قرار دادن، یعنی گذشت، کمک و تواضع.» (8) را از مصادیق عمل صالح دانسته‌اند. شمولیت و گستره مفهوم عمل صالح نسبت به مصادیق بسیار را می‌توان به وضوح در بیانات ایشان دید. استفاده از کلماتی مانند «هر کاری» و «هر کسی» نشانگر این مطلب است. به عنوان مثال، موضوع حماسه اقتصادی، عرصه‌ای است که «هرکسی که در این زمینه اقدام و عمل بکند، قطعاً مصداق «وَ عَمِلوا الصالِحات» (9) خواهد بود. (10)

در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی نیز از عباراتی مانند «هر حرکتی، هر اقدامی، هر حرفی» استفاده کردند و فرمودند: «امروز در دنیای کنونی، هر حرکتی، هر اقدامی، هر حرفی که در جهت استقلال سیاسی کشورها و ملّتها (باشد)، در جهت استقلال فرهنگی کشورها و ملّتها باشد، در جهت استقلال و رشد اقتصادی کشورها و ملّت‌ها باشد، در جهت وحدت باشد، در جهت اقتدار امّت اسلامی باشد، در جهت ترویج علم در دنیای اسلام باشد، در جهت رشد دادن جوان‌های دنیای اسلام باشد، هر حرکتی در این جهت عمل صالح است، حسنه است.»(11) نکته مهم اینکه با وجود این شمولیت، ارزش همه اعمال صالح، یکسان نیست. بلکه برخی اعمال صالح بر برخی دیگر برتری دارد لذا «در میان عمل‌های صالح، آنچه از همه بالاتر است، آن عملِ صالحی است که در آن مجاهدت وجود دارد.»(12)

ب) مؤلفه‌ها و شرایط صالح بودن عمل

سؤال اساسی این است که عملهای انسان باید دارای چه مؤلفه‌هایی باشد و چه شرایطی داشته باشد تا بتواند مصداق عمل صالح قرار بگیرد؟ انسانها در این دنیا، عمل‌های مختلفی دارند اما نمی‌توان همه آنها را عمل صالح شمرد. زیرا عمل صالح ویژگی‌ها و شرایطی دارد تا صالح شمرده شود و از دیگر عمل‌ها متمایز شود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای تحقق عمل صالح چند مؤلفه را شرط می‌دانند که در ادامه به برخی از آنها می‌پردازیم.

1. تناسب با ایمان و نشأت گرفته از آن

از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مهم‌ترین مؤلفه و شرط اساسی در عمل صالح، تناسب آن با ایمان است. «عمل صالح یعنی تعهد متناسب با آن ایمان. ایمان انسان بر دوش انسان تعهدی می‌گذارد، انجام آن تعهد، بر دوش گرفتن آن تعهد، عمل صالح است.»(13) و به تعبیر واضح‌تر «عمل صالح یعنی تعهد متناسب با ایمان.»(14) از منظر ایشان، در حقیقت «ایمان، پایه‌ی عمل و حرکت انسان است. تا انسان به چیزی دلسپرده و گرویده نباشد، در راه آن حرکت نمی‌کند.»(15) به همین دلیل حضرت امیر (علیه‌السّلام) در بیان مهمی می‌فرمایند: «فَبِالْإِیمَانِ یُسْتَدَلُّ عَلَى اَلصَّالِحَاتِ»(16)؛ یعنی «از راه ایمان، انسان به اعمال صالح می‌رسد. ایمان است که انسان را می‌کشاند و به عمل صالح دلالت می‌کند.»(17)

توجه به این نکته ضروری است که هرچند ایمان، شرط اصلی عمل صالح است اما از طرف دیگر، عمل صالح نیز بر ایمان تأثیر متقابل دارد. لذا حضرت امیر در ادامه فراز قبلی می‌فرمایند: «وَ بِالصَّالِحَاتِ یُسْتَدَلُّ عَلَى اَلْإِیمَانِ»؛ یعنی «عمل صالح هم انسان را به ایمان دلالت می‌کند. یعنی یک تأثیر و تأثر متقابل وجود دارد. به‌نظر من این نکته خیلی مهمی است. ما باید ایمان خود را با عمل صالح تقویت کنیم؛ کما این‌که عمل صالح را باید از راه ایمان بشناسیم.»(18) بر این اساس، عملی صالح است که مبتنی بر ایمان باشد و عمل او در افزایش ایمان او مؤثر باشد.

2. تناسب با زمان و پر کردن خلأهای جامعه

عمل صالح علاوه بر اینکه باید متناسب با ایمان باشد، باید متناسب با زمان نیز باشد. لذا «ممکن است چیزی برای امروز صالح باشد، برای یک روز دیگر نباشد.»(19) با این قید، انسان برای انجام عمل صالح، همیشه باید به خلأهای زمان خود توجه کند و ببیند چه چیزی در این زمان، مورد نیاز است و به همان عمل کند. به تعبیر بهتر، عمل صالح عملی است که با انجام آن، «خلأ لحظه‌ها را پُر کنیم.»(20) به عنوان نمونه «شرکت در انتخابات، یک عمل صالح است؛ این عمل صالح را باید با شوق و بوقت انجام داد. بسیاری از کارها هست که زمان آن در یک برهه‌ی خاص است... اگر منِ ایرانی امروز این عمل صالح را انجام ندهم، این‌طور نیست که فردا یا پنج روز دیگر یا ده روز دیگر بشود این را انجام داد.»(21)

بنابراین «عمل صالح در هر جا و هر میدانی یک معنا پیدا می‌کند. وقتی یک ملت مورد تهدید قرار می‌گیرد، عمل صالح این است که انسان‌هایی در مقابل تهدید دشمنانِ متجاوز سینه سپر کنند؛ امکانات خودشان را متمرکز کنند؛ از همه‌ی نیرو و استعدادِ خودشان بهره بگیرند؛ علم و عمل و ابتکار و شجاعت را با هم بیامیزند و در مقابل دشمن زورگو و متجاوز بایستند و مقاومت کنند.» (22) بر اساس نگاه ایشان، شرط صالح بودن یک عمل این است که انسان، نیازها و خلأهای زمان خود را بشناسد، سپس بر مبتنی بر ایمان به خدا، «هر کاری» که آن نیازها را تأمین می‌کند و خلأها را پر می‌کند، انجام دهد. در این صورت تمام اعمال او می‌شود صالح. با این نگاه، انسان‌ها می‌توانند سراسر زندگی خود را یک «عمل صالح» قرار دهند و جزء کسانی باشند که دچار خسران در این دنیا نیستند و مصداق کامل «اِلاَّ الَّذینَ آمَنوا وَ عَمِلوا الصّالِحات»(23) باشند.

3. قصد قربت و خالص کردن عمل برای خدا

شرط دیگری که یک عمل صالح باید داشته باشد، انجام دادن کار برای خدا و نیت پاک الهی است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای خطاب به جوانان نیروهای مسلح می‌فرمایند: «اگر شما جوان‌ها -که دل‌های پاکی دارید، دل‌های روشنی دارید- از همین حالا با این عمل قصد قربت بکنید، دارید عبادت می‌کنید. یعنی همین تمرین شما، سر کلاس رفتن شما، مأموریّت‌هایی که اجرا می‌کنید، کارهای بزرگی که انجام می‌دهید، همه‌ اینها عبادت محسوب می‌شود؛ وقتی کار، مقدّس شد، انسان قصد قربت کرد، می‌شود عبادت؛ بنابراین تفاوت اساسی، این است.»(24) بنابراین عمل صالح، عملی است که قصد عامل آن، رضای الهی و تقرب به خدا و عبادت پروردگار باشد. این نیت، باعث می‌شود که عملهای انسان، دچار فساد نشوند و هر عمل درست یا غلطی را برای رسیدن به مقصود استفاده نکند.

4. دینی بودن عمل‌ها

یکی از اشکالات مهم در عمل‌های غیر صالح این است که دچار نسبی‌گرایی می‌شوند و از حالت «صالح بودن» خارج می‌شوند. اشکال این‌گونه عملها این است که مبتنی بر یک شاخص نیست. در مقابل، عمل صالح، عملی است که مبتنی بر شاخص دین باشد و رفتارها، رفتارهای دینی باشد. لذا حضرت آیت‌الله خامنه‌ای می‌فرمایند: «عمل صالحی که در اسلام از یک مسؤول نظام سیاسی خواسته شده است، رفتار دینی است. رفتار دینی یعنی گسترش عدالت در جامعه و خدمت به آحاد مردم. در اسلام خدمت به انسان‌ها، حتّی انسان‌های غیرمؤمن هم موردنظر است؛ افق دید اسلام خیلی وسیع است.»(25)

5. قصد خدمت به نظام اسلامی

از آنجا که نظام اسلامی مبتنی بر احکام و دستورات اسلامی بنا نهاده شده است و هدف آن ترویج و تحقق احکام اسلامی و شریعت الهی است، عمل صالح، باید به این نظام خدمت کند و در راستای تقویت و تحکیم آن باشد. این شرط، آنگاه بهتر درک می‌شود که حضرت امام فرمودند: « حفظ جمهورى اسلامى از حفظ یک نفر- و لو امام عصر باشد- اهمیتش بیشتر است؛ براى اینکه امام عصر هم خودش را فدا مى‌کند براى اسلام... و حفظ اسلام بر همه کس واجب عینى است.» (26) دلیل اینکه عمل صالح باید در راستای خدمت به نظام اسلامی باشد، این است که اصولاً این مفهوم در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، یک مفهوم تمدن‌ساز است، لذا ایشان، تشکیل نظام اسلامی را نیز یک عمل صالح می‌دانند و معتقدند «جمهوری اسلامی آمد تا حرف‌های خوب را به عمل‌های خوب تبدیل کند... این اعمال خوب چیست؟ همان عمل صالح است.»(27) و تشکیل نظام اسلامی توسط حضرت امام (رحمةالله) را بزرگ‌ترین عمل صالح امام می‌دانند. «عمل صالح او، عملی بود که بعد از صدر اسلام تا امروز، کسی آن را انجام نداده است... عملِ صالح امام، پایه‌ریزی حکومت اسلام و نظام اسلامی بود.» (28) همچنین ایشان جوهر اصلی هر جامعه‌ی اسلامی را، تعبّد و عمل صالح می‌دانند(29)

با این توضیح، دلیل توصیه ایشان به عمل صالح در جمع بزرگان امت اسلامی را نیز می‌توان فهمید؛ زیرا مرحله‌ «امت اسلامی» آخرین مرحله از ایجاد «تمدن نوین اسلامی» است. لذا ایشان خطاب به روشنفکران، علمای دینی و بزرگان جهان اسلام می‌فرمایند: «ببینید امروز چه عرصه‌ی وسیعی در مقابلتان هست برای عمل صالح! چقدر شما عمل صالح می‌توانید انجام بدهید! بنویسید، قلم بزنید، از حق دفاع کنید، سینه سپر کنید و از دشمن نترسید.»(30) همچنین موضوعات مطرح شده و توصیه شده در این دیدار، همگی از عمل‌هایی است که در راستای خدمت به نظام اسلامی، جامعه اسلامی و امت اسلامی و تقویت آنها است. این موضوعات عبارتند از: استقلال سیاسی کشورها و ملّت‌ها، استقلال و رشد اقتصادی کشورها و ملّت‌ها، وحدت اسلامی، اقتدار امّت اسلامی، ترویج علم در دنیای اسلام، رشد دادن جوان‌های دنیای اسلام، به دست آوردن قدرت انرژی هسته‌ای، فعالیت مهم اقتصادی، کمک به مردم، مستضعفین و فقرا، تبلیغ حقایق و مقابله‌ی با موهومات.(31)

ج) برکات و آثار تمدن‌ساز عمل صالح

عمل صالحی که دارای شرایط و مؤلفه‌های عمل صالح، به ویژه «تناسب با ایمان و زمان» باشد، آثار و برکات تمدن‌ساز مهمی بر جای می‌گذارد. لذا آنچه از آثار عمل صالح در آیات و روایت بیان شده است، زمانی محقق می‌شود و به نتیجه می‌رسد که این شرایط، به ویژه «ایمان» در آن باشد وگرنه ایمان بدون عمل صالح و عمل صالح بدون ایمان معنا ندارد و به نتیجه نمی‌رسد و به تعبیر بهتر «ایمان خشک و خالی و ایمان بی‌عمل، نتیجه‌ای ندارد؛ اما اگر ایمان با عمل همراه باشد، حتماً محقّق خواهد شد.»(32)

1. برتری قدرت در جهان

یکی از آثار مهم عمل صالح این است که «وَعَدَ اللهُ الَّذِینَ آمَنوا مِنکُم وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیَستَخلِفَنَّهُم فِی الْأَرضِ کَمَا استَخلَفَ الَّذِینَ مِن قَبلِهِم»(33) خداوند در این آیه وعده قطعی داده است که «هر قومی، هر ملتی و هر جمعیتی که ایمان و عمل صالح داشته باشد، خلیفه خدا در زمین خواهد شد؛ یعنی قدرت را در زمین در دست خواهد گرفت. بروبرگرد ندارد. آنهایی که ایمان داشتند، اگر عمل صالح را با آن همراه کردند، همین اتّفاق افتاد؛ کما اینکه در ایران اسلامی اتّفاق افتاد.»(34)

2. تقویت ایمان و باورهای دینی

یکی از آثار عمل صالح این است که ایمان را تقویت می‌کند و آن را در دل انسان ثابت نگه می‌دارد. حضرت امیر(علیه‌السّلام) ایمانی را که با عمل صالح همراه نباشد را ایمان عاریه‌ای می‌نامند: «وَ مِنْهُ مَا یَکُونُ عَوَارِیَ بَیْنَ اَلْقُلُوبِ وَ اَلصُّدُورِ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ».(35) ایمان عاریه‌ای یعنی ایمانی که «با احساسات پیدا شده، با منطق پیدا نشده؛ انسان پای آن، عمل صالح نگذاشته؛ همین‌طور شعارِ ایمانی داده و گاهی هم خیلی تند شعار داده اما... این ایمان با عمل صالح آبیاری نشده؛ این می‌شود ایمان عاریه‌ای.»(36) اینگونه ایمان، تا زمان مشخصی استوار است و بعد از مدتی، به ویژه در لحظات حساس و دوراهی‌های زندگی، از بین می‌رود.

بنابراین «ایمان، در عمل تقویت پیدا می‌کند. انسان، خدا را در میدان مجاهدت برای خدا، بهتر می‌بیند.»(37)

3. بهره‌مندی از نصرت و هدایت الهی

اثر دیگر عمل صالح این است که «آن کسانی که ایمان بیاورند... بعد هم بر طبق تعهداتش عمل نمایند، پروردگارشان به سبب ایمانشان آنها را هدایت خواهد کرد. خودِ ایمان موجب می‌شود که آنها راه را پیدا کنند. به چه راه پیدا کنند؟ هم به هدف هم به راه‌ها و هم به‌ وسیله‌ها... وقتی انسان ایمانِ به هدف و راه آورد و دنبال این ایمان حرکت کرد، راه خودبه‌خود، خود را نشان می‌دهد.»(38) باید دانست که «دست حمایت الهی، بی‌دلیل بر سر ملتی کشیده نمی‌شود. علت این‌که خدای متعال لطف خود را شامل حال این ملت کرده و آنها را هدایت می‌کند، ایمان و عمل صالح مردم است. وقتی این دو عنصر در شخص یا ملتی به وجود آمد، خدا هم او را کمک خواهد کرد.»(39) «اگر یک ملت حول محور ایمان به خدا و عمل صالح جمع شوند، معجزاتِ نشدنی یکی پس از دیگری قابل شدن خواهد شد. این در زندگی ما اتّفاق افتاد.»(40)

4. برخورداری از زندگی سعادتمند و گوارا

مهم‌ترین اثر عمل صالح در این دنیا، برخورداری از زندگی گوارا و سعادتمند است. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «مَن عَمِلَ صالِحاً مِن ذَکَرٍ أو أنثى وَ هُوَ مُؤمِنٌ فَلَنُحیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً.»(41) این یک وعده حتمی الهی و یک قاعده قرآنی است که «هر جامعه‌یی، هر فردی، هر مرد و زنی که عمل صالح انجام دهد و مؤمن باشد، ما حیات طیبه به او خواهیم داد. این حیات طیبه، امروز در جامعه‌ی ما محسوس است.»(42)

5. غلبه بر مصائب و مشکلات آخرت

عمل صالح، علاوه بر آثار دنیوی، آثار اخروی نیز دارد. حضرت امیر (علیه‌السّلام) می‌فرمایند: «إعدَادِ العَمَلِ الصَالِحِ لِجَلِیلِ مَا یُشفِی بِهِ عَلَیکُمُ المَوتُ»(43) یعنی «تا آن‌جا که می‌توانید، برای مقابله با آن مشکلات و مصائب عظیمی که مرگ، آنها را مُشرف بر شما قرار خواهد داد... عمل صالح فراهم و آماده کنید... برای مقابله با آن مشکلات و مصائب، یک راه وجود دارد و آن، عمل صالح و کار در راه خداست. تنها چیزی که آن‌جا به داد انسان می‌رسد، عمل صالح است.»(44)

پانوشت:

1) بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی 1383/01/02

2) مصاحبه با خبرنگار صدا و سیما پس از شرکت در انتخابات ریاست جمهوری 1384/03/27

3) بیانات در دیدار با جمعی از طلاب و روحانیون 1388/09/22

4) بیانات در دیدار کارگران و کارآفرینان 1387/02/04

5) بیانات در جلسه تبیین سیاست‌های اقتصاد مقاومتی 1392/12/20

6) بیانات در دیدار جمعی از کارگران و معلمان 1374/02/13

7) بیانات در دیدار اعضای ستاد بزرگداشت 9 دی 1390/09/21

8) بیانات در دیدار مردم ایذه 1378/01/09

9) سوره عصر، آیه 2

10) بیانات در جلسه تبیین سیاست‌های اقتصاد مقاومتی 1392/12/20

11) بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى 1398/08/24

12) بیانات در دیدار مردم ایذه 1378/01/09

13) طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، جلسه‌ی ششم، نویدها (1)، ص145.

14) بیانات در دیدار اعضای ستاد بزرگداشت 9 دی 1390/09/21

15) بیانات‌ در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت‌‌ 1383/08/20

16) نهج‌البلاغه، خطبه156.

17) بیانات‌ در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت‌‌ 1383/08/20

18) همان

19) بیانات در دیدار مسئولان مجله‌ی حوزه‌ 1370/11/28

20) همان

21) مصاحبه با خبرنگار صدا و سیما پس از شرکت در انتخابات ریاست جمهوری 1384/03/27

22) بیانات در مراسم مشترک دانشجویان دانشگاه‌های افسری ارتش 1383/07/22

23) سوره عصر، آیه 3

24) بیانات در مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری ارتش 1398/08/08

25) بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی 1383/01/02

26) صحیفه امام، ج‌15، ص365.

27) بیانات در دیدار رئیس جمهوری و اعضای هیأت دولت‌ 1380/06/05

28) بیانات در مراسم پنجمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله) 1373/03/14

29) بیانات در دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی 1394/03/06

30) بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌ 1398/8/24

31) همان

32) خطبه‌های نماز جمعه تهران 1377/10/4

33) سوره نور، آیه 55.

34) خطبه‌های نماز جمعه تهران 1377/10/4

35) نهج‌البلاغه، خطبه 189.

36) بیانات‌ در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت‌‌ 1383/08/20

37) بیانات در دیدار جمعی از دانش‌آموزان و دانشجویان  1373/08/11

38) طرح کلی اندیشه‌ی اسلامی در قرآن، جلسه‌ی ششم، نویدها (1)

39) بیانات در مراسم بیعت اقشار مختلف مردم 1368/04/10

40) بیانات در دیدار جمعی از مدیران و فعالان فرهنگی دفاع مقدس 1379/07/06

41) سوره نحل، آیه 97.

42) بیانات در دیدار زائرین و مجاوین حرم مطهر رضوی 1370/01/29

43) مصباح المتهجد، ج1، ص380.

44) بیانات در خطبه‌های نماز جمعه 1377/08/08

رزمایش مشترک پدافند هوایی مدافعان آسمان ولایت 98 به‌مدت دو روز (در فاز عملیاتی) یعنی روزهای پنجشنبه و جمعه (30 آبان و اول آذر) در گستره‌ای به‌وسعت 416 هزار کیلومترمربع یعنی حدود یک‌چهارم مساحت کل کشور در منطقه عمومی سمنان که یک منطقه کویری است برگزار شد.

این اولین رزمایش پدافندی پس از تشکیل نیروی مستقل پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بود.

پدافند هوایی در دهم شهریور سال 1387 با جداسازی از نیروی هوایی ارتش به‌عنوان یک قرارگاه مستقل با نام خاتم الانبیا(ص)، در ساختاری جدید و متفاوت سازماندهی و تقویت شد و مأموریت یافت تا نسبت به دفاع از هوا و فضای کشور به‌شکل فعالانه و مستقل عمل کند.

این قرارگاه تا زمان جدایی نیروی پدافند، سه فرمانده داشت که شامل امیر خلبان احمد میقانی (فرمانده اسبق نیروی هوایی ارتش) امیر فرزاد اسماعیلی و امیر علیرضا صباحی فرد بود.

در هفتم خرداد ماه سال جاری با حکم فرمانده معظم کل قوا، نیروی پدافند هوایی به‌عنوان یک نیروی مستقل کنار نیروهای دریایی، زمینی و هوایی ارتش تشکیل شد و امیر صباحی فرد نیز به‌عنوان فرمانده این نیروی جدید منصوب شد.

با این تغییر ساختار، امیر سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی فرمانده‌کل ارتش جمهوری اسلامی ایران با حفظ سمت به فرماندهی قرارگاه پدافند هوایی خاتم نیز منصوب شد که وظیفه آن مانند گذشته، هدایت و فرماندهی سیستم یکپارچه پدافندی کشور شامل همه یگان‌های پدافندی چه در ارتش و چه در سپاه است.

در واقع هم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (نیروی هوافضا) و هم ارتش جمهوری اسلامی ایران (نیروی پدافند هوایی) همچنان یگان‌های عملیاتی خود در حوزه پدافند را در اختیار دارند ولی همه این یگان‌ها در سیستم یکپارچه پدافندی تحت فرماندهی واحد این قرارگاه عمل می‌کنند.

پدافند هوایی کشور در طول این سالها در مقاطع مختلف و طبق سناریوهای عملیاتی، چندین رزمایش را در بسیاری از نقاط کشور اجرا کرده که معمولاً در سال یک رزمایش بزرگ و عمومی نیز در دستور کار قرار می‌گیرد.

رزمایش اخیر نیز طبق برنامه روتین نیروهای مسلح از مدتها قبل در دستور کار قرار گرفته و تفاوت اول آن با بقیه رزمایش‌ها این است که این رزمایش توسط نیروی جدیدالتأسیس پدافند هوایی ارتش برگزار شد که البته همچون دفعات قبل، تحت فرماندهی و نظارت قرارگاه پدافند قرار داشت.

عبارت «مشترک» در عنوان این رزمایش نیز به این دلیل است که بخشی از نیروی هوایی ارتش هم در قالب نیروی متخاصم یا نیروی نارنجی در این رزمایش حضور داشت.

رزمایش امسال پدافند هوایی را باید یکی از متنوع‌ترین رزمایش‌ها از حیث به‌کارگیری سامانه‌های مختلف راداری، موشکی، توپخانه‌ای، پهپادی و... دانست.

البته طبیعی است که در رزمایش‌ها، همه اقدامات به‌شکل ریز و با جزئیات اطلاع‌رسانی نمی‌شود اما طبق آنچه رسماً اجازه انتشار یافت، می‌توان به حضور و به‌کارگیری سامانه‌هایی نظیر 15 خرداد، مرصاد، تلاش، سراج، پهپاد کرار، انواع رادارها در بردهای مختلف و... اشاره کرد.

** اولین حضور 15 خرداد

یکی از ویژگی‌های رزمایش اخیر، حضور سامانه موشکی برد بلند 15 خرداد بود که برای اولین بار به‌شکل رسمی در یک رزمایش عملیاتی حاضر می‌شد.

این سامانه بومی در 19 خرداد سال جاری رونمایی و به‌فاصله اندکی پس از تشکیل نیروی پدافند هوایی ارتش به این نیرو تحویل داده شد.

این سامانه که از موشک‌های صیاد2 و 3 بهره می‌برد، می‌تواند اهدافی نظیر جنگنده و پهپادهای مهاجم را در برد 150 کیلومتر شناسایی و در برد 120کیلومتری ردگیری کند و توانایی شناسایی اهداف پنهانکار در برد 85 کیلومتر و درگیری و انهدام آنها در برد 45کیلومتری را داراست.

سامانه موشکی 15 خرداد می‌تواند 6 هدف را به‌طور همزمان شناسایی و ردگیری و علیه هر 6 هدف اقدام کند.

زمان آماده‌سازی 5دقیقه‌ای این سامانه به‌لحاظ تحرک‌پذیری و مصون ماندن از تهاجم دشمن یکی از امتیازات آن محسوب می‌شود.

نهایتاً برد موشک این سامانه برای مقابله با اهداف معمولی با موشک صیاد3، درحدود 120 کیلومتر و با موشک صیاد2، در حدود 75 کیلومتر و ارتفاع درگیری آن نیز 27 کیلومتر است.

از دیگر خصوصیات سامانه موشکی 15 خرداد در قیاس با سامانه مشابه خود یعنی تلاش، اضافه شدن پرتابگرهای آن است که در سامانه تلاش تعداد 2 فروند و در 15 خرداد 4 فروند است.

این سامانه در رزمایش اخیر برای اولین بار به‌شکل رسمی حضور داشت و با شلیک موشک صیاد3 علیه یک هدف هوایی به‌کارگیری شد.

** شلیک صیاد3 از سامانه تلاش

کنار سامانه موشکی 15 خرداد، امسال برای اولین بار سامانه پدافندی تلاش نیز اقدام به شلیک یک تیر موشک صیاد3 کرد، که تا پیش از این ــ لااقل به‌شکل رسمی ــ نشان داده نشده بود.

سامانه موشکی تلاش در سال گذشته نیز در رزمایش پدافند هوایی حاضر بود و اهداف خود را با موشک صیاد2 مورد اصابت قرار داد.

** مرصاد با تغییرات جدید

از دیگر نکات مهم در رزمایش مدافعان آسمان ولایت 98، می‌توان به حضور نمونه جدید و متفاوت سامانه موشکی مرصاد اشاره کرد.

این سامانه متحرک برای اولین بار در رزمایش سال گذشته رونمایی شد که شامل یک دستگاه با پرتابگرهای دوفروندی بود ولی در رزمایش اخیر چند دستگاه از این سامانه با پرتابگرهای 3فروندی حضور داشتند.

(خبرگزاری تسنیم امروز گزارش مبسوطی از این سامانه و نمونه جدید آن منتشر خواهد کرد)

سامانه مرصاد در این رزمایش علیه اهداف مختلفی نظیر هواپیماهای بدون سرنشین و موشک‌های کروز به‌کارگیری شد.

** کرارهای انتحاری «رهگیر» شدند

از دیگر خصوصیات رزمایش اخیر پدافند هوایی باید به عملیات رهگیری هوایی سریع یا اسکرمبل توسط هواپیماهای بدون سرنشین اشاره کرد که برای اولین بار در این رزمایش اعلام عمومی شد.

عملیات اسکرمبل در واقع تا امروز تنها توسط هواپیماهای جنگی شکاری با سرنشین صورت می‌گرفت که در مواقع نیاز، در کمترین زمان آماده عملیات مقابله با تهدید هوایی (مثلاً مقابله با هواپیماهای مهاجم) می‌شدند.

در این رزمایش به‌شکل عملی اعلام شد که به‌جای استفاده از هواپیماهای باسرنشین در برخی مواقع می‌توان از پهپاد نیز برای این کار استفاده کرد.

برای این کار از پهپادهای جت کرار استفاده می‌شود که علاوه بر انجام عملیات تقابل با تجهیزات رزمی، از قابلیت انتحاری نیز برای از بین بردن تهدید هوایی برخوردار هستند.

پهپاد کرار نخستین پهپاد جت ایرانی است که در سال 1389 رونمایی شد. این پهپاد از یک موتور توربوجت برخوردار است و توانایی حمل محموله به‌وزن 500 کیلوگرم را دارد. برد پهپاد کرار 1000کیلومتر بوده و می‌تواند با سرعت 900 کیلومتر بر ساعت حرکت کند.

سامانه خلبان خودکار، توانایی برنامه‌ریزی مجدد در حین پرواز و تغییر مأموریت، بسته شدن امکان ارتباط برای جلوگیری از نفوذ دشمن در سامانه هدایت و کنترل، برخورداری از سامانه‌های پیشرفته ناوبری از دیگر توانمندی‌های این پهپاد جت است.

پهپاد انتحاری جت کرار

تاکنون انواع مختلفی از پهپاد کرار با مأموریت‌های مختلف مانند هدف برای سامانه‌های پدافندی، پهپاد تهاجمی و پهپاد رهگیر هوایی طراحی و تولید شده است و بسته به نوع مأموریتش قادر به پرواز در ارتفاع 25 تا 40 هزار پا است.

این پهپاد تاکنون به انواع تسلیحات رزمی نظیر موشک کروز ضدکشتی کوثر با برد 25 کیلومتر و بمب‌های هدایت ماهواره‌ای بالابان مجهز شده است.

** شبیه‌سازی نبرد در خلیج فارس

ویژگی پنجم رزمایش مدافعان آسمان ولایت 98 را به‌دور از سامانه‌های به‌کارگرفته‌شده، باید در سناریو و طرح‌ریزی عملیاتی آن جست‌وجو کرد.

این رزمایش اگرچه در منطقه کویر مرکزی ایران انجام شد ولی در واقع شبیه‌سازی‌شده دفاع هوایی در منطقه عمومی خلیج فارس و به‌خصوص تنگه هرمز بود که یکی از مهمترین و استراتژیک‌ترین مناطق کشور محسوب می‌شود.

در این رزمایش براساس اخبار اعلام‌شده، از بسیاری از تجهیزاتی که برای دفاع هوایی از منطقه خلیج فارس به‌کار می‌رود استفاده و برخی از تاکتیک‌های مقابه با تهدیدات در این منطقه نیز تمرین شد.

شاید بتوان دو دلیل را برای شبیه‌سازی منطقه فوق در کویر سمنان ذکر کرد؛ اول آنکه منطقه خلیج فارس یکی از پرترددترین مسیرهای هوایی کشور است که روزانه تعداد بسیار زیادی از هواپیماهای داخلی و خارجی از آنجا عبور می‌کنند و بالطبع انجام چنین رزمایش گسترده و پرآتشی (به‌لحاظ تعداد بالای شلیک‌ها) در آنجا چندان راحت نیست.

از طرف دیگر انجام چنین رزمایشی در عمق کشور، می‌تواند سیستم‌ها و سامانه‌ها و در واقع لایه‌های ارتباطی پنهان پدافند هوایی را از دید دشمن دور نگه دارد.

یادمان باشد که دشمنان متخاصم کشورمان به‌شکل گسترده در آبهای جنوبی کشور (طبیعتاً در آبهایی غیر از آبهای سرزمینی ایران) حضور دارند که یکی از وظایف اصلی آنها شنود و جمع‌آوری اطلاعات از داخل ایران است.

یک نمونه اخیر آن پهپاد پیشرفته MQ-4 آمریکا بود که در خرداد ماه سال جاری در فضای کشورمان مورد اصابت موشک یکی از همین سامانه‌های پدافندی (سامانه موشکی سوم خرداد) قرار گرفت و منهدم شد.

این هواپیما که ذاتاً یک پرنده جاسوسی و جمع‌آوری اطلاعات است، با پرواز در ارتفاع بالا می‌توانست تا عمقی از خاک کشور را رصد کند که البته با برخورد محکم پدافند هوایی، این چشم آمریکایی‌ها کور شد.

بنابراین برگزاری چنین رزمایشی در عمق خاک کشور از یک ضریب امنیت بالا برخوردار است.

در پایان عهد ایلخانان تا عهد تیموریان و تا چندی بعد از آن، نوعی ملوک ‏الطوایفی در ایران ادامه یافت که دوام آن تقریبا سراسر ایران زمین را غرق در جنگهای محلی، هرج و مرج‏ های اداری و اغتشاش‏ ها و ناامنی کرد و موجب غلبه جهل، فساد، فقر و بدبختی در تمامی عرصه‌ها شد و در این بین سلسله آل‌جلایر در حال رشد و قدرت‌گیری بود.

سلطان اویس فرزند و جانشین شیخ حسن جلایری (۷۴۰- ۷۵۷ق) بود. سلاطین سلسله جلایری که توسط اویس بنیان‏گذاری شد از سال ۷۴۰تا ۸۳۶ق. در مناطقی از ایران، عراق و آسیای صغیر حکومت را در دست داشتند. سلطان اویس به عنوان دومین نفر از این سلسله در سال ۷۵۷ق. به تخت نشست. او در سال ۷۵۹ق. تبریز را که توسط خانی بیک قبچاق اشغال شده بود، تصرف و آن‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏جا را مرکز حکومت خویش قرار داد. او پس از مدتی سلاطین آل مظفر را هم تحت سلطه خود درآورد و حوزه نفوذ خود را تا خراسان پیش برد. در سال ۷۲۶ق. امیرجان یا خواجه مرجان، غلام سلطان اویس، که از طرف او حاکم بغداد بود سر به شورش برداشت. سلطان برای سرکوب او به بغداد رفت. خواجه مرجان که یارانش پراکنده شدند و در خود تاب مقاومت ندید به حرم حسینی در کربلا پناهنده شد و سلطان در شعبان ۷۶۷ق. وارد بغداد شد.

خواجه مرجان با استفاده از اموال خویش، در حرم حسینی مناره‏ ای ساخته بود که به مناره غلام شهرت یافته و مسجدی بزرگ هم در کنار آن بنا نموده و اموال خود در شهرهای مختلف را وقف مخارج آنها کرده بود. این اقدامات خواجه مرجان و وساطت سادات و مشایخ بغداد باعث شد که سلطان اویس از گناه خواجه گذشت و دوباره او را به حکومت بغداد منصوب کرد.

سلطان اویس علاوه بر حمایت از اقدامات خواجه مرجان، خود نیز اقدام به توسعه و تعمیر بارگاه حرم حسینی نمود و در نتیجه اقدامات وی بنای فعلی حرم ایجاد گردید که تاریخ اتمام آن سال ۷۶۷ق. است. از جزئیات این ساخت و ساز خبری در دست نیست اما به گفته بیشتر مورخانِ تاریخِ کربلا، شالوده اصلی بنای کنونی حرم در زمان این سلطان ساخته شده است، به گونه‏ای که تاریخ تأسیس حکومت جلایری بر سر در حرم در قسمت جنوبی حک شده بود اما در غارت ۱۲۱۶ق. توسط وهابیان تخریب شد.

سلطان اویس علاوه بر کربلا به دیگر اماکن مقدس و مساجد اهمیت فراوانی می‏داد و پیوسته در ترمیم این مکان ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و فرستادن هدایایی برای آن‏ها کوشا بود. از جمله این هدایا قندیل بسیار گرانبهایی بود که به کعبه فرستاد که به سبب این کار تا مدتی نام وی در خطبه مکه ایراد می‏شد. سلطان اویس که در زمان سلطنت او مردم در رفاه روزگار می‏گذرانیدند در ربیع الآخر سال ۷۷۶ق. فوت کرد و قبر او اکنون در گورستان شادی ‏آباد مشایخ نزدیک تبریز است.

لازم به ذکر است که پسر سلطان اویس به نام سلطان احمد نیز دو مناره در حرم امام حسین (علیه السلام) بنا و هر دو را با طلا تذهیب کرد.

منابع:

۱-همدانی، جامع التواریخ: ۲۳۲، ۲۴۰، ۲۴۲.

۲-سمرقندی، مطلع السعدین: ۲۸۹.

۳-ابن کثیر، البدایة و النهایه: ج۹: ۷۸۳.

۴-مدرس، شهر حسین: ۲۸۷، ۲۸۹.

۵-بیانی، تاریخ آل جلایر: ۴۰۲.

رهبر معظم انقلاب اسلامی، علت مصائب امروز دنیای اسلام به‌ویژه وضعیت تأسف‌بار فلسطین را ضعف اتحاد اسلامی دانستند.

حضرت آیت الله خامنه‌ای روز جمعه در دیدار مسئولان نظام و مهمانان شرکت‌کننده در کنفرانس وحدت اسلامی، مصائب موجود در دنیای اسلام را ناشی از پایبند نبودن به اصل پرهیز از معارضه و اتحاد مقابل دشمن مشترک دانستند و خاطرنشان کردند: امروز بزرگترین مصیبت دنیای اسلام، قضیه فلسطین است که ملتی را از خانه و وطن خود آواره کردند.

جمهوری اسلامی ایران با نام‌گذاری هفته وحدت اسلامی (12 تا 17 ربیع‌الاول) نشان داد، این اقدام حرکت سیاسی نیست، بلکه اعتقاد عینی به کارآمدی اتحاد مسلمانان برای حل مشکلات است و این مساله همواره مورد توجه مسئولان عالی‌رتبه ایران در 40 سال گذشته بوده است.

این رویکرد جمهوری اسلامی، ریشه در ماهیت دین اسلام دارد که ظلم، استکبار و سلطه را قویا نفی می‌کند و دلیل اصلی دشمنی آشکار سلطه‌گران با ایران صرفا با یک کشور اسلامی نیست، بلکه دشمنان با اصل اسلام و همه کشورهای اسلامی مخالف هستند.

مواضع و سیاست قاطع جمهوری اسلامی ایران در حمایت از ملت مظلوم فلسطین، برگرفته از اصل دین مبین اسلام است که برای نجات ملت فلسطین از ظلم و سلطه صهیونیست‌ها، هیچ محدودیتی ندارد.

بسته شدن مرکز صهیونیست‌ها در تهران، ایجاد سفارت فلسطین در قلب پایتخت ایران، نام‌گذاری آخرین جمعه ماه مبارک رمضان به‌عنوان روز جهانی قدس، حمایت مادی، سیاسی و معنوی از فلسطینیان در محافل منطقه‌ای و بین‌المللی و در نهایت تاکید مسئولان ایران بر محو رژیم صهیونیستی، ریشه در سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در حمایت از مظلومان و نجات آنان از ظلم و ستم دارد.

ملت فلسطین در 70 سال گذشته همواره مورد ظلم و ستم صهیونیست‌ها بوده و جمهوری اسلامی ایران تنها راه نجات این مساله را نقش‌آفرینی مستقیم صاحبان اصلی سرزمین فلسطین اعلام کرده است که در نوع خود دموکراتیک و قانونمند هم هست.  

در این میان اما دشمنان تلاش دارند با دگرگون‌سازی معنای "محو رژیم صهوینستی"، آن را محو مردم یهودی تعبیر و تفسیر کنند و اینطور در افکار عمومی جهان القاء شود که ایران با مردم یهود مشکل دارد؛ این درحالی است که یهودیان سال‌های سال در ایران در آرامش و امنیت کامل زندگی می‌کنند.  

به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، "محو اسرائیل" به‌معنای نابودی "رژیم تحمیلی صهیونیستی" است و اینکه مردم فلسطین اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی، دولت مورد نظرخودشان را انتخاب کنند و بیگانه‌ها و اراذل و اوباشی مانند نتانیاهو را بیرون و کشورشان را اداره کنند که البته این اتفاق خواهد افتاد.

پایان ظلم و ستم دشمنان در بلاد اسلامی ارتباط معناداری با وحدت واقعی دارد و این مهم صرفا با موضع‌گیری اعلامی دولت‌های اسلامی معنا نمی‌شود. تحقق عینی وحدت اسلامی مراتب مهمی دارد که رعایت آن به مشکلات کنونی در جهان اسلام پایان می‌دهد.

گروه‌ها، مذاهب و دولت‌های اسلامی در گام نخست با "دوری از دشمنی و ضربه‌زدن به یکدیگر" و سپس در گام دوم "اتحاد در برابر دشمن مشترک" می‌توانند وحدت اسلامی واقعی را محقق کنند و در نتیجه به وضعیت کنونی در سرزمین فلسطین، یمن و بحرین پایان دهند.  

نویسنده: علی کرمی

امامت امام صادق(ع) در سال ۱۱۷ است که تا سقوط بنی‌امیه که سال ۱۳۲ می‌باشد، ۱۵ سال فاصله است. و از سال ۱۳۲ تا هنگام وفات امام صادق(ع) ۱۶ سال فاصله است که زمان شکل گیری بنی‌عباس است و از آن‌جایی که تفاوت روش امامان به شرایط روبه‌روی آن‌ها مربوط است، لازم است شرایط اجتماعی تاریخی آن‌ها بررسی شود.

حرکت امام صادق(ع)، به صورت یک حرکت اجتماعی سیاسی خاصی در آمده با محتوای فکری و از این جهت نمی‌شود مقابل آن ایستاد، به جهت پختگی آن و امکان تحرک خوبی که پیدا کرده در حدّی که چهارهزار شاگرد برای امام صادق(ع) ظهور کرده و به هیچ‌وجه این حضور و ظهور، یک حرکت عادیِ بی سر و صدا نمی‌تواند باشد و مسلّم با مشکلات خاصی روبه‌رو می‌شود و تدابیر خاص خود را می‌طلبد که باید بر روی آن دقت نمود.

در دوره‌ امام صادق(ع) مکاتب فقهی متعددی ظاهر می‌شود مثل مکتب فقهی ابوحنیفه در کوفه، و مکتب فقهی مالک‌بن‌انس در مدینه که البته رابطه‌ای بین این گروه‌های فقهی و جریان سیاسی حاکم برقرار است، مثل رابطه‌ بین منصوردوانقی و مالک‌بن‌انس، و یا بین مالک و هارون الرشید. دو فرقه در چهار فرقه‌ی اهل سنت مربوط به همین دوره است و در همین دوره کتب احادیثی اهل سنت از جمله مُوَتای مالک نوشته می‌شود. نهضت ترجمه نیز در همین دوره شروع می‌گردد که البته اوج آن در زمان مأمون خواهد بود و زنادقه‌ای مثل ابنِ مُقَفع و ابن اَبِی‌العوجاء در این زمان پر و بال می‌گیرند، همچنان که غُلات به میدان می‌آیند و اشخاصی را در حدّ الوهیت مدّ نظر دارند در آن حدّ که عده ای مثل مغیرة بن سعید و ابوالخطاب در کوفه خیمه زده‌اند و مردم را به عبادت جعفربن محمد دعوت می‌کنند.

امام صادق(ع) و مکاتب فقهی

اصغر طاهرزاده در کتاب رجوع به هویت شیعه در تاریخ اسلام در این مورد می نویسد: «در مورد دو مکتب فقهی که در زمان حضرت صادق ظهور کرد یکی مکتب فقهی ابوحنیفه است. ابوحنیفه دارای هوش فوق‌العاده‌ای است و سعی دارد فقه خود را عقلانی مطرح کند، نه متکی بر روایات که مکتب مدینه بر آن تکیه دارد، زیرا بسیاری از آن روایات، روایاتِ جعل‌شده‌اند و علت تأکید ابوحنیفه بر عقل و به‌خصوص قیاس، عدم اعتماد او به روایات است. او از روایتی در موضوعی خاص، موضوع دیگری را قیاساً استنباط می‌کرده. البته در این قیاس‌کردن فتاوی خطرناکی به میان آمد.

البته نکته‌ مثبت ابوحنیفه آن است که خاندان علی و فاطمه«علیهماالسلام» را صالح برای حکومت می‌داند، به همین جهت هرکس بر خلاف حاکمان وقت از خاندان علی و فاطمه«علیهماالسلام» قیام کند با او همراهی می‌کند. از جمله همراهی او با زیدبن‌علی‌بن‌الحسین و یا همراهی او با محمد بن نفس زکیّه بود. ابوحنیفه در سال‌های آخر عمر شاگردی امام صادق(ع) را دارد که ظاهراً در این اواخر از رجوع به قیاس عدول کرده هرچند شاگردان او مثل ابویوسف قاضی القضات بنی‌العباس از قیاس عدول نکرده باشد و جمله ابوحنیفه که گفته است «لولا سنتان لهلک النعمان» یعنی اگر دو سال شاگردی امام صادق(ع) نبود، نعمان که اسم ابوحنیفه است، هلاک می‌شد مربوط به این دوران است. جالب است خودش راوی روایاتی است که از امام صادق(ع) شکست خورده. مشهور است که منصور به ابوحنیفه می‌گوید مردم نظر زیادی به جعفربن‌محمد دارند، سؤالات سختی تهیه کن تا در مجلسی که تشکیل می‌دهم ضعف او معلوم شود. او ۴۰ سؤال تهیه می‌کند و در آن جلسه از حضرت می‌پرسد و حضرت به‌خوبی جواب می‌دهند و آن هم جواب‌های داندان‌شکن که جلسه به نفع حضرت تمام می‌شود. البته شاید این جلسه در آخر عمر ابوحنیفه که شاگردی امام را کرده است، نباشد.

دیگر مکتب فقهی زمان امام صادق(ع) مکتب مالک بن انس است ، او شاگرد شیوخ مدینه است. شهرت بیشتر او بعد از امام صادق(ع) است ولی از امام صادق(ع) تجلیل زیادی کرده است و ظاهراً شاگردی حضرت را هم داشته ولی ابتدائاً اموی است و روی‌هم‌رفته با علویان و عباسیان میانه‌ی خوبی ندارد.

مالک در مقابل ابوحنیفه که اهل رأی و قیاس است، اهل حدیث است و نه اهل رأی. منصور دوانقی به او احترام می‌گذارد و به او دستور می‌دهد کتابی بنویسد در فقه تا مردم را مجبور کند به آن عمل کنند . این‌که خلیفه‌ی خسیسی مثل منصور هزینه‌ی سنگینی برای تهیه مُوَتای مالک می‌کند به جهت آن است تا در مقابل کتب شیعه که حدود ۴۰۰ کتاب بوده، کاری شده باشد و مالک سعی می‌کند در آن کتاب از حضرت علی حدیثی نقل نکند.

مالک از طرف خلیفه مأمور بوده هریک از امراء که به رأی او عمل نمی‌کنند را به خلیفه معرفی کند تا خلیفه با او برخورد کند، و این خبر از اقتدار سیاسیِ علمی‌ او می‌دهد. مالک در سال ۱۹۹ و یا به قولی سال ۱۸۰ می‌میرد در حالی‌که دارای قدرتی فوق‌العاده بود و تا دوره‌ امام رضا فقیه مسلط است. پس از این است که مذاهب ترکیبی اهل سنت به وجود می‌آید مثل شافعی که ترکیبی از مالکی و حنفی است که البته فقه شافعی بیشتر در مصر رونق پیدا می‌کند در حالی‌که مدینه به فقهِ مالکی و کوفه و اطراف آن به فقهِ حنفی‌اند.»

با نظر به فضای پیرامونی امام صادق(ع) می‌توان دقت‌های حضرت را درست فهمید. از میان موارد پیرامونی، یکی بحث ظهور زنادقه است، از جمله عبدالله ابن مقفع و دیگری به نام ابوشاکر دیصانی و سوم به نام «ابن ابی العوجا» که احتمالاً همگی تحت تأثیر فضای خارج از جهان اسلام بوده‌اند، از جمله تحت تأثیر یونان و هند و یا تحت تأثیر زردشتی‌ها در ایران. زیرا نهضت ترجمه موجب توجه به جریان‌های فکریِ خارج از جهان اسلام شد. البته رفتارهای بد بنی‌امیه نیز فضا را جهت به‌ظهورآمدن زنادقه فراهم می‌کرد. شیعه برعکسِ اهل سنت، با آموزش‌های حضرت باقرالعلوم از قبل برای مقابله با چنین فضایی آماده شده‌ و متوجه چنین تاریخی بوده که با توجه به آنچه پیش آمده به تدریج چه چیزی پیش خواهد آمد و از این جهت فضایی که پیش آمد، نه تنها تهدید برای برای شیعه نبود بلکه روبه‌رویی با افکاری که در هند و یونان و ایران در اثر فتوحات وارد جهان اسلام شده بود، برای شیعه فرصت بود و همین امر است که در دوره‌ امام باقر و امام صادق(ع) با اوج آموزش تشیع روبه‌رو می‌شوید.

اصغر طاهر زاده در این باره می نویسد: «موضع حضرت صادق در مقابل مکاتب فقهی و در مقابل زنادقه، مثل ابوشاکر دیصانی که علناً جریان زندیقی‌گری راه می‌اندازند، عبارت است از طرح عمق موضوعات دینی که از طریق امام باقر شروع شد و آن دو امام با توجه به شرایطِ پیش‌آمده، که زندیقیان سخن‌هایی برای گفتن به میدان خواهند آورد، پیش‌بینی لازم را کردند و آموزش‌های آن دو به شاگردان‌شان موجب شد تا در مقابل این جریان‌ها صدمه‌ای نخوردند، و امام‌بودن به معنای واقعی یعنی جلوبودن از جریان‌هایی که در تاریخ پیش می‌آید. همه‌ی این جریان‌ها فرصتی برای نشان‌دادنِ امتیاز شیعه شد و برعکس طرف مقابل با روشنگری‌های شاگردان امامان نسبت به عقاید خود مسئله‌دار می‌شده.

امام با ابوحنیفه و سران زنادقه گفتگوهای مستقیم داشته‌اند و بعد که دست آن‌ها را خالی می‌کردند اجازه می‌داده‌اند فکر کنند و این برخوردها موجب ‌شد تا شیعیان محفوظ بمانند و بسیاری از ظرائف فکری و فقهی ما در هیمن برخوردها پیدا شده و شکل گرفته و به جهت رشد علمی شیعیان، غلات نتوانستند از جهل آن‌ها چندان که می‌خواستند استفاده کنند، امامان فرقه‌ای مثل واقفه را توصیف می‌کردند به سگِ باران‌خورده که یک نجس متحرک است و روشن می‌کردند چرا آن گروه در عین آن‌که به ظاهر مدعی اسلام‌اند، گرفتار عقاید آلوده شده‌اند.»

نهضت ترجمه در جهان اسلام

نهضت ترجمه در جهان اسلام با بنی‌عباس به‌خصوص با منصور دوانقی در بغداد شکل گرفت و ابن مقفع از مشهورترین مترجمان این دوره است که البته اوج آن نهضت مربوط به دوره‌ی مأمون است که بیت الحکمه را تأسیس کرد. از یونانیان و ایرانیان و هندی‌ها کتاب‌هایی ترجمه شد و چنان‌چه عرض شد اولین تأثیر آن بر خود مترجمان است که گرفتار نحوه‌ای از تفکر زندیقی شدند، هرچند بعضی از آن‌ها مثل ابن مقفع به ظاهر خود را مسلمان نشان می‌دهد.

در اسکندریه و جندی شاپور، علمای زیادی جمع بوده‌اند و کتاب‌های زیادی از خود به جا گذاشته‌اند و مترجمین، آن کتاب‌ها را به عربی ترجمه کردند و بعد از مدتی عالمانی پیدا شدند که حرف‌های عالمان غیر اسلامی را می‌زنند، مثل ابواسحاق کندی که اولین فیلسوف جهان اسلام محسوب می‌شود. و فارابی بعد از آن است با این تفاوت که فارابی خودش صاحب نظر در امر فلسفه است.

همه‌ این نمونه‌ها نشان می‌دهد که عصر امام صادق(ع) از جهات مختلف عصر پیچیده ای است و حضرت در این فضای بسیار پیچیده مدیریت لازم را نشان دادند آن هم نه آن که فقط همان روز را بنگرند بلکه نظر به آینده‌ای دارند که می دانند این افکار که با ترجمه به وجود می‌آید چه اشخاصی را می‌پروراند.

حاصل حرکتی که از حضرت سجاد شروع شد و در زمان حضرت باقر وسعت یافت در زمان امام صادق(ع) به آن‌چنان وسعتی می‌رسد که آن مرد خراسانی به حضرت می‌گوید هزار شیعه در خراسان دارید، هرچند آن شیعیان سطحی بودند و مثل هارون مکی یعنی آن شیعه‌ی تنوری نبودند ولی از آن‌جایی که حضرت باید همه‌ی این شیعیان را در سراسر جهان اسلام مدیریت کنند، سازمان وکالت را تشکیل می‌دهند که شبکه‌ی بسیار پیچیده ای می‌باشد.

اصغر طاهر زاده در کتاب رجوع به هویت شیعه در تاریخ اسلام در این باره می نویسد: «کثرت شیعیان در زمان امام صادق(ع)، اقتضای مدیریت تازه‌ای را به میان آورد تحت عنوان «سازمان وکالت» با هویتی کاملاً مخفی، و به همین جهت نصربن قابوس ۲۰ سال وکیل امام است ولی کسی نمی‌دانست. و دیگری عبدالرحمن بن حجاج وکیل امام است و او را هم کسی نمی‌شناسد. وقتی طرف ۲۰ سال وکیل امام بوده نشان می‌دهد سازمان وکالت خیلی زودتر از رحلت امام از طریق شیعیانِ قابل اعتمادی تشکیل شده. سازمان وکالت در ابتدای امر در این حدّ مخفی است که ملاحظه کردید. ولی در مرحله دوم، شیعیان می‌دانستند فلان فرد وکیل امام است که این مربوط به عصر حضرت کاظم و امام رضا«علیهماالسلام» می‌باشد و در مرحله‌ی سوم، شبکه‌ی وکلا به‌وجود می‌آید که وکیل فلان شهر مستقیماً با امام مرتبط نیست بلکه با وکیل ناحیه‌ی مقدسه مرتبط است زیرا مناطق حضور شیعه بسیار گسترده شده، لذا از مصر و مغرب وکلا حضور دارند تا بغداد و نهایت و انتهای این شبکه در زمانی به روغن فروشی در بغداد ختم می‌شده به نام عثمان بن سعید که از نواب خاص بوده و در قالب تجارت روغن با او مرتبط بودند و این شبکه از اواخر عمر حضرت هادی بسیار منسجم شده و به یک مدیریت غیر متمرکز تبدیل گشته و آرام‌آرام به سوی استقلال می‌روند جهت آماده شدن برای خودکفایی در دوره غیبت و حفظ شیعه در زمان غیبت از خطر انحراف به کمک نواب و داشتن نظام مالی منظم جهت استقلال مالی شیعه از حکومت .

 شبکه‌ وکالت موجب ایجاد مجموعه‌ منظمی در میان علماء شیعه می‌شود تا اختلافات آن‌ها بالا نگیرد و اگر اختلافی پیش می‌آید از طریق وکلا حل شود. نُواب بالاتر از کسانی‌اند که وجوهات را جمع آوری می‌کردند و امام فرموده بودند اطاعت از آن‌ها اطاعت از ما است و چون شأن نُواب حساس بوده خطرات زیادی هم آن‌ها را چه از جانب حاکمان و چه از نظر نفس امّاره خودشان تهدید می‌کرده و به همین جهت برخورد ائمه با انحرافات آن‌ها بسیار محکم است و خود وُکلا نیز در برخوردی که برای یکی از وکلا پیش آمده به جهت انحرافی که پیدا کرد، نقش فعّال داشته‌اند. آنچه مهم است نحوه‌ی مردمیِ تشیع است در تاریخ. وکلا با سلسله‌مراتب خاصی با نّواب مرتبط هستند، نوابی که بسیار دقیق عمل می‌کنند و حتی ممکن بوده به ظاهر از سلسله‌ای که به خلفا مرتبط‌اند باشند مثل حسین بن روح نوبختی که از سلسله‌ی نوبختان است که منجمان دربار بودند ولی به شدت تقیه می‌کرده.

سازمان وکالت برای اداره‌ی امور شیعیان بوده و بزرگان جهان تشیع در شبکه‌ای پیچیده وکلای امام را قبول کرده بودند زیرا متوجه بودند وُکلا مورد وثاقت امام‌اند و مجموعاً ناحیه‌ مقدسه را تشکیل می‌دهند و آنقدر پنهان‌کاری را رعایت می‌کردند که اسم امام را نباید کسی می‌برده زیرا اگر اسم مطرح می‌شده به دنبال صاحب اسم می‌گشته‌اند، از این جهت باید برای حاکمان، وجود امام هم انکار می‌شده.»

امام صادق(ع) و شهر قم

 امام صادق(ع) در هر دوره از زندگی خود متناسب با شرایط تاریخی آن دوره روش‌ها و برخوردهای مناسب آن دوره را نشان می‌دهند، اعم از دوره‌ای که هشام بن عبدالملک حاکم است که هنوز دوره قدرت بنی امیه است و یا زمانی که دوره‌ی افول قدرت بنی‌امیه می‌باشد و یا دوره‌ی ظهور بنی‌العباس و یا دوره‌ی منصور دوانقی که بسیار خون‌ریز است، در هر دوره‌ای روش‌های برخورد را برای شیعیان مشخص می‌کنند.

امام صادق(ع) مجموعه‌ای از روابط را شکل می‌دهند که چه حکومت در دست شیعیان باشد و چه نباشد، شیعیان بتوانند به صورتی خودکفا خود را در بستر مذهب اسلام اداره کنند، به همان معنای «حکومت در حکومت» که نیازهای اقتصادی و فرهنگی و سیاسی در آن تعریف شده و در این ارتباط جواب داده می‌شود.

طاهر زاده در این باره می نویسد: «از جمله فعالیت‌هایی که شیعه در این دوره‌ها دارد شکل‌گیری مراکزی است مثل شهر قم که قبل از اسلام به دین زردشت بودند و شهر قم در دوره‌ فتوحات به دست ابوموسی اشعری و تعدادی از سرداران فتح می‌شود. بعضی از سرداران که حجاج با آن‌ها کج می‌تابد و خودشان در فتح قم شرکت داشتند با خانواده به قم هجرت می‌کنند و مردم قم هم از آن‌ها استقبال می‌نمایند و بالاخره شرایطِ به‌ظهورآمدنِ روات شیعه در قم فراهم می‌شود که در زمان امام صادق(ع) از آن روات آدم‌بن‌عبدالله را داریم که پدر ذکریا بن آدم است که در زمان امام رضا مطرح می‌شود و عملاً شهر قم در سال ۱۰۰ هجری به عنوان یک شهر شیعی مطرح می‌گردد و در زمان امام صادق(ع) یعنی حدود سال ۱۳۰ روات شیعیِ شهر زیاد می‌شوند تا آن‌جا که در زمان امام هادی قم یکی از مراکز مهم تشیع می‌باشد و نام «قم کوفةٌ صغیره» پیدا می‌کند و امامان در وصف آن دارند «قُم بَلَدُنا وَ بَلَدُ شِیعَتُنا» البته اوج حوزه‌ قم مصادف است با دوره‌ غیبت.»

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به نامگذاری ۱۲ تا ۱۷ ربیع‌الاول به‌عنوان هفته وحدت در جمهوری اسلامی، وحدت را نه یک حرکت سیاسی و تاکتیکی بلکه «اعتقاد و ایمان قلبی به لزوم اتحاد امت اسلامی» دانستند.

حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی صبح امروز (جمعه) در دیدار مسئولان نظام، مهمانان شرکت‌کننده در کنفرانس وحدت اسلامی، سفیران کشورهای اسلامی و جمعی از قشرهای مختلف مردم، علت مصائب امروز دنیای اسلام به‌ویژه وضع تأسف‌بار فلسطین را ضعف اتحاد اسلامی دانستند و با تأکید بر اینکه محو اسرائیل به معنای محو رژیم جعلی صهیونیستی و حاکم شدن دولت منتخب صاحبان اصلی فلسطین اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی است، خاطرنشان کردند: دشمنان اسلام و در رأس آنها آمریکا، با اصل اسلام و همه کشورهای اسلامی مخالفند و سلاح اصلی آنها در منطقه ما «نفوذ در مراکز حساس و تصمیم‌گیر»، «ایجاد تفرقه در ملتها»، و «القاء تسلیم مقابل آمریکا به عنوان راه حل مشکلات» است که نسخه علاج در مقابل این نقشه‌ها، روشنگری و ایستادگی در راه حق است.

حضرت آیت الله خامنه‌ای در این دیدار با تبریک خجسته میلاد با سعادت نبی مکرم اسلام(ص) و حضرت امام جعفر صادق(ع)، پیامبر بزرگوار اسلام را «قرآنِ مجسم»، «برترین و با عظمت‌ترین مخلوق پروردگار» و «نور و وسیله حیات و روشنایی جوامع انسانی» خواندند و گفتند: بشریت به تدریج این حقایق را درک خواهد کرد و امیدواریم شاهد روزی باشیم که در ایام ولادت این وجود مقدس، دنیای اسلام متبسم باشد و غم و اندوه بر لبان آن ننشسته باشد.

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به نامگذاری ۱۲ تا ۱۷ ربیع‌الاول به‌عنوان هفته وحدت در جمهوری اسلامی، وحدت را نه یک حرکت سیاسی و تاکتیکی بلکه «اعتقاد و ایمان قلبی به لزوم اتحاد امت اسلامی» دانستند و افزودند: این اعتقاد ریشه‌دار، حتی قبل از تشکیل جمهوری اسلامی نیز طرفداران مهمی از جمله مرجع بزرگ کل عالم شیعه، آیت‌الله بروجردی داشت.

ایشان با برشمردن مراتب وحدت، پایین‌ترین مرتبه و اولین قدم در اتحاد دنیای اسلام را «پرهیز جوامع، دولتها، اقوام و مذاهب اسلامی از تعرض و ضربه زدن به یکدیگر» و «اتحاد در مقابل دشمن مشترک» خواندند و گفتند: در مراتب بالاتر، کشورهای اسلامی باید با یکدیگر در علم، ثروت، امنیت و قدرت سیاسی در جهت دستیابی به تمدن نوین اسلامی هم‌افزایی و تلاش کنند که جمهوری اسلامی نیز همین نقطه یعنی رسیدن به تمدن نوین اسلامی را هدف نهایی خود قرار داده است.

حضرت آیت الله خامنه‌ای مصائب موجود در دنیای اسلام از جمله قضیه فلسطین و جنگهای خونین در یمن، غرب آسیا و شمال آفریقا را ناشی از پایبند نبودن به اصل پرهیز از معارضه و اتحاد در مقابل دشمن مشترک دانستند و خاطرنشان کردند: امروز بزرگترین مصیبت دنیای اسلام، قضیه فلسطین است که ملتی را از خانه و وطن خود آواره کردند.

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به مواضع روشن امام بزرگوار از آغاز نهضت اسلامی در اعلام خطر علیه نفوذ، دخالت و ظلم صهیونیسم، موضع جمهوری اسلامی ایران در قضیه فلسطین را موضعی قطعی و اصولی خواندند و گفتند: از ابتدای انقلاب اسلامی تا به امروز همچنان بر این موضع باقی هستیم، یعنی بدون ملاحظه و رودربایستی به فلسطین و فلسطینی‌ها کمک کرده و خواهیم کرد و این کار را وظیفه همه دنیای اسلام می‌دانیم.

ایشان با اشاره به تلاش دشمنان برای تحریف معنای تأکیدات مکرر امام راحل و مسئولان نظام اسلامی در خصوص «محو اسرائیل» گفتند: ما طرفدار فلسطین و استقلال و نجات آن هستیم و محو اسرائیل به معنای محو مردم یهودی نیست، چرا که ما با آنها هیچ کاری نداریم همچنان که در کشور ما نیز جمعی از یهودیان در کمال امنیت زندگی می‌کنند.

حضرت آیت الله خامنه‌ای، محو اسرائیل را به معنای نابودی حکومت و رژیم تحمیلی صهیونیستی خواندند و تأکید کردند: مردم فلسطین چه مسلمان چه مسیحی و چه یهودی که صاحبان اصلی آن سرزمین هستند باید بتوانند خودشان دولت خود را انتخاب، و بیگانه‌ها و اراذل و اوباشی مانند نتانیاهو را بیرون و کشورشان را اداره کنند که البته این اتفاق خواهد افتاد.

رهبر انقلاب اسلامی در ادامه، دشمنیِ آمریکا، رژیم صهیونیستی و دشمنان وحدت اسلامی را متوجه همه کشورهای اسلامی دانستند و افزودند: ماهیت اسلام، نفی ظلم و استکبار و سلطه است، بنابراین آنها با اصل اسلام و همه کشورهای اسلامی مخالفند و این تصور که دشمنی آنها فقط با جمهوری اسلامی است، صحیح نیست.

ایشان با اشاره به تعابیر توهین‌آمیز آمریکایی‌ها درباره سعودی گفتند: اینکه آنها صریحاً می‌گویند سعودی‌ها غیر از پول چیز دیگری ندارند یعنی باید برویم و آنها را غارت کنیم که این دشمنی آشکار با یک کشور و ملت است و طرفهای آنها باید بفهمند که در مقابل چنین توهین‌هایی با غیرت عربی و شرف اسلامی چه وظیفه‌ای دارند.

حضرت آیت الله خامنه‌ای حضور آمریکا در منطقه را موجب ایجاد شر، فساد، ناامنی و تشکیل گروههایی از قبیل داعش دانستند و با تأکید بر لزوم آشنا شدن ملتهای مسلمان با چهره واقعی و نفاق‌آلود آمریکا افزودند: امروز سلاح اصلی آمریکا در منطقه ما «نفوذ در مراکز حساس و تصمیم‌گیر»، «ایجاد تفرقه و تزلزل در عزم ملتها»، «ایجاد بی‌اعتمادی میان ملتها و دولتها»، «دستکاری در محاسبات تصمیم‌گیران و وانمود کردن این مطلب است که حلّال مشکلات، رفتن زیر پرچم آمریکا و تسلیم شدن» است که این سلاح از سلاح نظامی و سخت نیز خطرناک‌تر است.

رهبر انقلاب اسلامی راه مواجهه با دشمنان را عمل به فرمان پروردگار یعنی ایستادگی در راه حق خواندند و افزودند: البته این ایستادگی سختی‌هایی نیز خواهد داشت اما تحمل این سختی‌ها عمل صالح است و نزد خداوند اجر خواهد داشت، ضمن اینکه تسلیمِ دشمن شدن، سختی‌های بیشتری دارد و خداوند کسانی را که تن به ظلم دهند، مجازات خواهد کرد.

ایشان در بخش پایانی سخنانشان، هر سخن، حرکت و اقدام در دنیای اسلام در جهت «استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ملتهای مسلمان»، «وحدت و اقتدار امت اسلامی»، «کمک به مردم و مستضعفان»، «تبلیغ حقایق و مقابله با موهومات» و «ترویج علم و تحقیقات از جمله انرژی هسته‌ای» را حسنه و عمل صالح دانستند و گفتند: انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای نیاز ملتها است اما انحصارطلبان غربی به دنبال آن هستند که این انرژی را در انحصار خود نگه دارند و در مقابل شرف و استقلال ملتها، آن را قطره قطره به آنها بدهند.

 حضرت آیت الله خامنه‌ای افزودند: غربی‌ها می‌دانند ما از لحاظ مبنایی و اعتقادی به دنبال سلاح هسته‌ای نیستیم، بنابراین علت مخالفت آنها با حرکت هسته‌ای جمهوری اسلامی، بازداشتن ایران از دانش، صنعت و توانایی هسته‌ای است.

رهبر انقلاب اسلامی وظیفه روشنفکران و علمای دنیای اسلام را بسیار مهم دانستند و تأکید کردند: با قدرت از حق دفاع کنید و از دشمن نترسید و بدانید دنیای اسلام به فضل الهی در آینده نه چندان دور، تحقق آرزوهای درخشان خود را خواهد دید.

پیش از سخنان رهبر انقلاب اسلامی، حجت الاسلام والمسلمین روحانی رئیس جمهور گفت: پیامبر بزرگوار اسلام در شرایطی پا به عرصه وجود گذاشت که جهان سراسر تبعیض، جنگ و خون‌ریزی بود.

آقای روحانی افزود: پیامبر عزیز با خود کتاب آسمانی، میزان، صداقت، علم، ایمان و وحدت و یگانگی را به ارمغان آورد و بهترین الگو را برای جهان و جامعه ارائه کرد.

رئیس جمهور با بیان اینکه نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه به دلیل دعوت انقلاب اسلامی است، گفت: نفوذ انقلاب است که دلها را به خود جذب کرده و اگر امروز ملت های سوریه، لبنان، یمن، عراق و بحرین با جمهوری اسلامی احساس نزدیکی می کنند، به دلیل پیام انقلاب است.

آقای روحانی با اشاره به اینکه فرزندان ایران اسلامی در راه دفاع از ملتهای سوریه و عراق به عنوان مستشار جان خود را در طبق اخلاص گذاشتند، تأکید کرد: اگر فرزندان ما در سوریه، عراق و لبنان حضور پیدا کردند، برایشان آزادی انسان ها و گام نهادن در مسیر پیروی از رسول الله معیار بود و امروز نیز آنچه می خواهیم وحدت، برادری و پیروی از راه پیامبر گرامی اسلام است.

رئیس جمهور با تأکید بر اینکه در دنیای امروز تنها راه نجات از تفرقه، ارتجاع و تجاوزگری امریکا و رژیم صهیونیستی، پیروی از رسول الله(ص) است، افزود: در روز میلاد پیامبر عزیز اسلام می خواهیم که دنیای اسلام، متحد و برادرانه در برابر ظلم و تجاوز بایستد و به پیروزی دست یابد.

در پایان این دیدار جمعی از مهمانان کنفرانس وحدت اسلامی از نزدیک با رهبر انقلاب اسلامی دیدار و گفتگو کردند.

سیره عملی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و خاندان پاکش در تمامی زمینه‌ها بهترین تابلو و الگو برای تاسیس مدینه فاضله و جامعه نمونه اسلامی است.

در این مطلب، به گزیده ای از اخلاق خانوادگی پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله) که بالاترین اسوه و نمونه برجسته اخلاق الهی هستند اشاره می کنیم تا با الهام گیری از سیره والای ایشان زندگی خداپسندانه‌ای داشته باشیم.

مرحوم فیض کاشانی در کتاب "محجه البیضاء" از "سعدبن هشام" روایت کرده که گفت: به دیدار "عایشه" رفتم و از اخلاق رسول خدا صلی الله علیه و آله (صلی الله علیه و آله) سؤال کردم.

قالت عایشه: ما کان احد احسن خلقا منه 9 ما دعاه احد من اصحابه ولا اهل بیته الا قال: لبیک؛ عایشه گفته است: احدی از پیامبر صلی الله علیه و آله خوش خلق تر نبود، هیچ کس از اصحاب و اهل‌بیت او را صدا نمی‌زد مگر این که در جواب می‌فرمود: لبیک.(5)

عایشه گفت: او رهنمودهای قرآن را به دل می‌گرفت و در زندگی‌اش از شیوه‌ای که قرآن پیشنهاد می‌کرد ـ بی‌هیچ انحرافی و بی آن که هیچ ناراحتی در آن روا دارد ـ پیروی می‌کرد و لذا تجسم قرآن به حساب می‌آمد. و این ادعا از نظر کلام الله مجید مورد تأیید است. (7)

کار در منزل

پیامبر اکرم می‌فرمودند: "خیرکم، خیرکم لنسائه و انا خیرکم لنسائی(8)؛ بهترین شما شخصی است که با همسرش خوش‌رفتارتر باشد و من از تمامی شما نسبت به همسرانم خوش رفتارترم."

در اخلاق پیامبر اکرم همین بس که با آن جلالت و موقعیتی که به سلاطین نامه دعوت می‌نوشت با این حال، در خانه، تا حد امکان کارش را شخصاً انجام می‌داد.(9)

اهل سیره نوشته‌اند: پیامبر خدا در خانه خویش خدمتکار اهل خود بود، گوشت را تکه تکه می‌کرد و بر سفره غذای حقیرانه می‌نشست، بز خود را می‌دوشید و لباس خود را وصله می‌نمود و بر شتر خود عقال - ریسمانی که به‌وسیله آن زانوی شتر را می‌بندند – می‌زد و به ناقه خود علف می‌داد، با خدمتکار منزل آرد را آسیاب می‌کرد و خمیر می‌ساخت.(10)

ابن شهر آشوب در کتاب مناقب، (ج 1، ص 146) روایت کرده که: "رسول خدا صلی‌الله علیه و آله کفش خود را وصله می‌زد،

امام حسین علیه السلام می‌فرماید: از پدرم در مورد امور رسول خدا (صلی‌الله علیه و آله) در داخل خانه سؤال کردم، فرمودند: وقتی به خانه‌اش می‌رفت، اوقاتش را سه قسمت می‌کرد: یک قسمت برای خدا، یک قسمت برای خانواده‌اش و یک قسمت برای خودش؛ آن گاه قسمت خودش را نیز میان خود و مردم تقسیم می‌کرد و آن را برای بستگان و بزرگان صحابه (که در منزلش به خدمت او می‌رسیدند) قرار می‌داد و ذره‌ای از امکانات خود را از آنان دریغ نمی‌نمود.

پوشاک خویش را می‌دوخت، در منزل را شخصاً باز می‌کرد، گوسفندان و شترها را می‌دوشید و به هنگام خسته شدن خادمش در دستاس کردن به کمک او می‌شتافت و آب وضوی شبش را خود تهیه می‌کرد و در همه کارها به اهل خانه کمک می‌کرد و لوازم خانه و زندگانی را به پشت خود از بازار به خانه می‌برد."

گاه اتفاق می‌افتاد که حضرت خانه خویش را نظافت می‌کرد و جارو می‌کشید و خود مکرر می‌فرمود:"کمک به همسر و کارهای منزل، صدقه و احسان در راه خدا محسوب می‌شود."(11)

امام علی (علیه‌السلام) که بیش از سی سال عمر خود را با رسول خدا صلی‌الله علیه و آله علیه‌السلام می‌فرماید:

حضرت در مورد اموری که به شخص او مربوط می‌شد، خشمگین نمی‌شد. تنها برای خدا، آن گاه که حرمت‌های الهی شکسته می‌شد، غضب می‌کرد.

روزی رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله وارد اتاق عایشه شد مشاهده کرد که تکه نانی روی زمین و زیر دست و پا افتاده است آن را برداشته و خورد و سپس فرمود:

ای حمیرا! از نعمت‌های الهی صحیح استفاده کن و آنان را گرامی دار تا هرگز نعمت‌های خداوند از مردم دور نشوند.

علاوه بر همسران، هم‌نشینان روزانه پیامبر صلی الله علیه و آله عبارت بودند از فاطمه و شوهر و فرزندانش و به گواهی تاریخ و روایات فراوان، علاقه پیامبر خاتم صلی‌الله علیه و آله به آن‌ها قابل قیاس با دیگر کسان و نزدیکان حضرت نبود. به موجب روایتی که عایشه نقل کرده است، هرگاه فاطمه علیها السلام بر پدر وارد می‌شد رسول خدا صلی الله علیه و آله جلوی پای دخترش بلند می‌شد و او را می‌بوسید و در جای خود می‌نشانید.(18)

روزی رسول اکرم صلی الله علیه و آله گفتند:

"یا حمیرا! اکرمی جوار نعم الله علیک فانها لم تنفر من قوم فکادت تعود الیهم"؛ ای حمیرا! از نعمت‌های الهی صحیح استفاده کن و آنان را گرامی دار تا هرگز نعمت‌های خداوند از مردم دور نشوند.(20)

پی‌نوشت‌ها:

5. کحل البصر، ص 94.

7.آمن الرسول بما انزل الیه من ربه، (بقره، آیه 285).

8.وافی ، ج 3، ص 117/ وسائل، ج 14، ص 122/ الاحیاء، ج2، ص 41.

9.مجمع الزوائد، ج 4، ص 303.

10.کحل البصر، ص 102.

11.خدمتک زوجک صدقه. ر.ک: العبقریات الاسلامیه، ص 192 .

12.مکارم الاخلاق، ص 10.

13.بحارالانوار، ج 16، ص 227.

14.همان، ص 230 / مکارم الاخلاق، ص 15.

15.سنن النبی، ص 14/ معانی الاخبار، ص 80 / بحارالانوار، ج 16، ص 150 و غیره.

16.سیمای پیامبر اسلام، ترجمه "مختصر الشمائل المحمدیه"، حاج شیخ عباس قمی، ص 53.

17.منتخب کنزالعمال، ج 3، ص 82.

18.صحیح ترمذی، ج 2، ص 319.

19.ریاحین الشریعه، ج 1، ص 98.

20.فروغ کافی، ج 2، صص 158 و 165.

نشست "بررسی بحران ها وچالش های جهان اسلام" عصر جمعه 24 آبان ماه 98 در دومین روز برگزاری سی و سومین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، با حضور اندیشمندان داخلی و خارجی در تهران برگزار شد. 

دکتر "عباس خامه یار" در ابتدای این نشست، با اشاره به اینکه جهان اسلام در حال حاضر دچار چالش ها و بحران های بزرگ داخلی و خارجی و فشارهای استکبار جهانی قرار دارد، تأکید کرد که مسلمانان باید با همفکری با یکدیگر در چنین نشست هایی راهکارهایی برای اینگونه چالش ها به دست آورند.

وی به انواع مختلف چالش های جهان اسلام پرداخت و گفت: بحران فقر، مشروعیت، هویت شهروندی، زنان، حقوق بشر، اقلیت های دینی و سایر بحرانها جهان اسلام را درگیر کرده است.

در ادامه، حجت الاسلام "محمد حسن اختری" به عنوان رئیس این نشست، در سخنانی ضمن تبریک میلاد با سعادت پیامبر اسلام(ص) و امام صادق(ع) و فرا رسیدن هفته وحدت، به زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 13 ربیع الاول سال 57 اشاره کرد و گفت: از آن زمان به بعد شاهد پیروزی ها و موفقیت های بسیار بزرگی در جهان اسلام بوده ایم و امیدواریم همانطور که امام خامنه ای در بیانات امروز خود بشارت دادند، شاهد پیروزی نهایی اسلام و برقراری حکومت اسلامی در اسرع وقت باشیم.

وی افزود: مسئله فلسطین امروز بزرگترین مسئله جهان اسلام است. علاوه بر آن جهان اسلام با مسائل کشورهای یمن، بحرین، افغانستان، نیجریه، عراق، سوریه و توطئه های استکبار جهانی با حمایت صهیونیسم در کشورهای مختلف و تحریم های بسیار علیه جمهوری اسلامی ایران روبرو است که باید مورد توجه قرار گیرد.

اختری در ادامه به 70 سال اشغالگری رژیم صهیونیستی در فلسطین اشغالی اشاره و تأکید کرد: این اشغالگری با زور و قدرت و تزویر امپریالیسم جهانی و در رأس آنها آمریکای جنایتکار انجام می شود و تا امروز نیز این جنایات همچنان ادامه دارد.

وی درباره طرح معامله قرن آمریکا نیز تأکید کرد: این معامله قرن نیست، بلکه بزرگترین "جنایت قرن" است و برای ما مسلمانان که امروز از قدرت بالایی برخوردارند ننگ است که زیر بار این طرح ننگین برویم.

اختری به قدرت جمهوری اسلامی ایران در سرنگون کردن پهپاد آمریکایی و و توقیف کشتی انگلیسی اشاره کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران اکنون چنان قدرتی پیدا کرده است که آمریکای جنایتکار و انگلیس نتوانستند در برابر این اقدامات هیچ عکس العملی نشان دهند.

دبیرکل سابق مجمع جهانی اهل بیت(ع) در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه آل سعود جنایتکار اکنون 5 سال است که یمن را بمباران می کند و از طرفی برای عادی سازی روابط با اسرائیل هزینه می کند، تصریح کرد: آل سعود حتی به خود اجازه نمی دهد که برای مظلومیت ملت فلسطین یک بیانیه صادر کند.

حجت الاسلام اختری با تأکید بر اینکه دین اسلام در حال قدرت گرفتن است، اظهار داشت: امروز دین اسلام در تمام کشورها وجود دارد. بنابراین ما به عنوان پیروان مذاهب اسلامی باید اختلافات را کنار بگذاریم تا آنها نتوانند گروههای تروریستی مانند داعش را آموزش داده و در کشورهای مختلف به جنایت بپردازند.

وی در پایان تأکید کرد که باید بتوانیم به جوانان و دانشجویان مسلمان آموزش دهیم که این دین اسلام که به نام اسلام داعش معرفی شده است، اسلام حقیقی نیست و دین اسلام دین رحمت است.

در ادامه "عدنان منصور"، وزیر خارجه سابق لبنان بر لزوم بازنگری اهداف کشورهای اسلامی در کنفرانس‌های بین‌المللی کشورهای اسلامی تاکید کرد و گفت: کشورها باید به صورت مستمر نسبت به بررسی دغدغه‌ها اهتمام داشته باشند تا بتوانند در رفع این دغدغه‌ها به نتایج مورد نظر برسند.

وی با بیان اینکه برای اجرای اهداف دولت‌های اسلامی کشورها باید در کنار یکدیگر قرار گیرند، عنوان کرد: فعال‌سازی رسانه‌های گروهی در معرفی و رفع دغدغه تاثیرگذاری بسیاری دارد.

عدنان منصور با تاکید بر اینکه مردم کشورهایی همانند ایران، تونس و لبنان در کنار مردم فلسطین هستند، مطرح کرد: ما نباید توقع داشته باشیم از دولت‌های مزدور که به ما خدمت کنند بلکه باید تلاش کنیم تا ملت‌های خود را نسبت به تجاوز بیگانگان آگاه کنیم.

"مجتبی مدرسی"، یکی از فعالان رسانه ای ایران نیز در سخنانی تأکید کرد: ما در کنفرانس وحدت در مورد وحدت اسلامی سخن می‌گوییم درحالی‌که در برخی از کشورهای منطقه درحال از بین بردن وحدت مسلمانان به ویژه شیعه و سنی هستند و می‌خواهند با برهم زدن کشورهایی همانند عراق منطقه را دچار آشوب کنند.

وی اضافه کرد: رسانه‌های غربی بودند که نمی‌توانند حماسه بزرگ اربعین حسینی را مشاهده کنند به همین علت خرابکاری‌های خود را به کشور عراق رسانده و وحدت اسلام را هدف گرفتند.فعال رسانه‌ای ایران خاطرنشان کرد: شعار ایران و عراق لایمکن‌الفراق همچنان بر زبان‌ها جاری است و علمای دینی و شخصیت‌های علمی باید در کنار یکدیگر قرار گرفته و این شعار مهم را در گوش جهانیان فریاد بزنند.

وی با بیان اینکه وحدت اسلامی در برخی کشورها درگیر بازی‌های سیاسی و حزب‌گرایی شده است، عنوان کرد: شخصیت‌های تاثیرگذار در حوزه اسلام به ویژه اصحاب رسانه باید در کنار یکدیگر قرار گرفته و حرکت‌های مشترکی را برای ضربه زدن به استکبار جهانی دنبال کنند.

در ادامه این نشست، علما و اندیشمندان حاضر در جلسه، در خصوص معامله قرن، وجود اسرائیل به عنوان یک غده سرطانی، بحران میانمار، بحران کشمیر، فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه جمهوری اسلامی ایران و مسائل مربوط به علمای مسلمان دربند حکام ظالم جهان از جمله شیخ ابراهیم زکزاکی، به گفتگو و تبادل نظر پرداختند و راهکارهای لازم برای مبارزه با دشمنان و رژیم صهیونیستی را بررسی کردند.

حجت الاسلام حسن روحانی در دیدار مسئولان نظام، میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی، سفیران کشورهای اسلامی و جمعی از قشرهای مختلف مردم با رهبر انقلاب اسلامی اظهارداشت: در این روز میلاد با سعادت، همه از خدا می خواهیم  دنیای اسلام، متحد، برادر و در کنار هم بتواند در برابر انواع ظلم ها و تجاوزها به پیروزی بزرگ دست یابد.

رئیس جمهور در این دیدار که در سالروز ولادت با سعادت حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی(ص) و حضرت امام جعفر صادق(ع) انجام شد؛ با تبریک عید سعید میلاد پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) و فرزند برومندش امام جعفر صادق(ع) به  محضر رهبر انقلاب اسلامی، همه مسلمانان جهان، ملت بزرگ ایران ، سفرای اسلامی مقیم در تهران و همچنین میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی گفت: زاده امروز، در جهان و دنیایی پا به عرصه وجود گذاشت که سراسر آن را تبعیض ، فساد ، ظلم ، جنگ و خونریزی فرا گرفته بود و  افتخار آنها به قبیله ، قدرت بازو و شمشیر و هدف آنها استیلا بر اموال و سرزمین دیگران بود.

وی راه نجات مسلمانان در برابر تجاوز آمریکا، رژیم صهیونیستی و ارتجاع منطقه و تلاش آنها برای ایجاد تشتت و تفرقه را پیروی از رسول همیشه ستوده خداوند، حضرت محمد (ص) دانست و تاکید کرد که پیامبر با معجزه کتاب ، حکمت ، اخلاق و سیاستش، تمدن نوینی را برای جهان به ارمغان آورد و امروز ما به عنوان مدعیان پیروی از پیامبر و ایجاد حکومتی بر مبنای الگوی حکومت نبوی همانند او بدنبال امپراطوری نبوده و نیستیم .

روحانی ادامه داد: در این دوران، زنان به عنوان شهروندان درجه دوم در جامعه محسوب می شدند و جنگ خونینی بین قبایل ، ادیان و مذاهب در طول آن دهه ها استمرار داشت و دو امپراطوری عظیم و بزرگ در شرق و غرب بر جهان سلطه یافته بودند؛ در شرق امپراطوری ساسانی و در غرب امپراطوری روم و بقیه تمدنها از جمله چین ، هند و مصر جایگاه چندانی در نظم جهانی آن زمان نداشتند.

 رئیس جمهور اظهارداشت: مردی از جوار کعبه نوایی به گوش جهانیان رساند که با همه صداها متفاوت بود، او برای مردم کتاب آسمانی ، حکمت و میزان آورده بود؛ میزان و ترازویی که با همه ترازوهای گذشته فرق داشت.

روحانی افزود: در این میزان  و ترازو، قبیله آنچنان سبک بود که نشانی از او نبود، ثروت و جنسیت وزنی نداشت اما صداقت ، علم ، ایمان ، وحدت و یگانگی و برابری، بالاترین وزن را در این میزان داشت.

رئیس جمهور با بیان اینکه " او پیامبر و در عین حال راهبر، پیشوا، امام و حاکم بود اما مقدم بر حکومت پیامبر، حکمت او بود و این راز موفقیت پیامبر بود"، گفت: پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) همه را در کنار هم یکسان قرار داد؛ از سیاه ، سفید ، عرب و عجم گرفته تا زن ، مرد ، فقیر و ثرومند، همه یکسان بودند و تنها معیار، بزرگی ، تقوا، پاکدامنی ، علم ، جهاد و فداکاری بود.

روحانی خاطرنشان کرد: پیامبر عظیم الشان اسلام با ایمان، قانون، اخلاق و پیمان، جامعه را اداره کرد، او تنها با مردها پیمان نبست و بیعت نکرد، زنان هم در کنار مردان بودند. او پیمانش تنها با مسلمانان نبود، با اهل کتاب و یهود هم پیمان بست و اساس و زیربنایش در پیمان عقبه بود.

رئیس جمهور با تاکید بر اینکه "او با هر جمعیتی پیمان می بست یک معیار بود"، گفت: پیامبر هیچگاه هیچ پیمانی را نشکست، آنها بودند که پیمان شکن بودند اما او پای پیمان خود تا اخر ایستاد و مدینه النبی را ساخت و حکومتی را استقرار بخشید که هنوز هم بهترین الگو برای اداره جامعه است.

روحانی اظهار داشت: او خود را بر دیگران مقدم نمی دانست و پیامبر و مردم و حتی بردگان در اجرای شریعت و قانون مساوی بودند و حتی خداوند به پیامبر (ص) می گوید اگر تو کج راه بروی مجازات تو سنگین تر است.

رئیس جمهور با بیان اینکه از نظر پیامبر همه در برابر قانون یکسان و مساوی هستند، گفت: پیامبر به جز قرآن که معجزه آسمانی او بود، معجزه بزرگ دیگری هم آورد و او با اخلاقش بزرگترین معجزه اجتماعی و فضیلتی را در جامعه به جهانیان نشان داد.

روحانی تصریح کرد: او با معجزه سیاسی اش پیمانی را بست و صلحی را امضا کرد که از دهها و صدها جنگ برتر و بالاتر بود و خدا مدال فتح را به پیامبر در آن صلح عطا کرد و نه در جنگ؛ "إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحًا مُبِینًا " . و همان صلح کنار مکه بود که بزرگترین پیروزی را در سال های بعد به ارمغان آورد و به همان شهری که پیامبر را از آن بیرون رانده بودند و قصد جانش را داشتند بازگشت، بدون آنکه خونی ریخته شود.

رئیس جمهور در ادامه با بیان اینکه پیامبر با معجزه کتاب ، حکمت، اخلاق و سیاستش، تمدن نوینی را برای جهان به ارمغان آورد، تصریح کرد: امروز ما به عنوان مدعیان پیروی از پیامبر و ایجاد حکومتی بر مبنای الگوی حکومت نبوی همانند او بدنبال امپراطوری نبوده ایم و نیستیم .

روحانی تاکید کرد: نفوذ ما در منطقه بدلیل قدرت ما و توانمندی نظامی و علمی و جایگاه استراتژیک جغرافیایی نیست، نفوذ ما بخاطر دعوت انقلاب اسلامی و نفوذ انقلاب است که دلها را به خود جذب کرده است.

رئیس جمهور افزود: ما به انقلابی ایمان داریم و مردم برای آن فداکاری کردند که برای اسلام و تحقق اخلاق نبوی است و امروز که مردم در عراق، سوریه، لبنان، بحرین ، یمن و .. رابطه نزدیکی با ایران احساس می کنند به خاطر جاذبه دعوت و پیام بزرگ انقلاب اسلامی است که در مسیر و راه پیامبر اسلام(ص) است.

روحانی یادآور شد: فرزندان ما در عراق و سوریه به عنوان مستشار حضور یافتند و جان خود را برای مبارزه با تروریسم در کنار ملت ها در طبق اخلاص قرار دادند، فرزندان ما در عراق، سوریه و لبنان و هر کجا حضور داشته باشند ، آزادی انسان معیار آنها است و مسلمان، مسیحی، یهودی، ترک ، عرب و یا کرد برای آنها یکسان است.

رئیس جمهور با تاکید بر اینکه نه فارس بودن از نگاه ما امتیاز است و نه عرب بودن امتیاز محسوب می شود، اظهارداشت: امتیاز اصلی برای ما پیروی از رسول خداست ، ما استیلا بر خاک و خوی امپراطوری نمی خواهیم، آنچه در منطقه می خواهیم  برادری، وحدت ، پیروی از رسول خدا و پرچمداری او می باشد.

روحانی با بیان اینکه خداوند با پیامبرش بر ما منت گذاشت، گفت: هر کجا خدا بر ما منت گذاشت، برای رسولش بود یا اسلامش یا نجات از ظلم و کفر بود. خداوند بر ما منت گذاشت تا جایگاه این گوهر گرانبها را بدانیم و در کنار آن، برای وحدت بر ما منت گذاشت.

رئیس جمعیت علمای مسلمان الجزایر گفت: موضوع فلسطین فقط موضوع کشورها و دولت‌ها نیست بلکه ملل مختلف نیز باید موضوع فلسطین را درک کنند و با تحریم کالاهای صهیونیستی و تشکیل اتئلاف‌های مردمی در راستای مقابله با صهیونیست‌ها قیام کنند.

عبدالرزاق قسوم ظهر امروز در بخش دوم مراسم افتتاحیه کنفرانس بین المللی وحدت که در سالن سران اجلاس برگزار شد، با بیان اینکه بنده حامل پیام برادری مردم الجزایر برای مردم ایران هستم، اظهار کرد: الجزایر با دیگر کشورهای اسلامی همراه است و برای تحقق اهداف اسلامی تلاش می‌کند.

وی افزود: پیامبر اسلام(ص) نمونه و الگوی برتر وحدت اسلامی و انسانی هستند و بسیار پسندیده است که در سالروز میلاد ایشان برنامه‌های هفته وحدت دنبال می‌شود که یکی از این برنامه‌ها برگزاری کنفرانس بین‌المللی وحدت است.

رئیس جمعیت علمای مسلمان الجزایر ضمن تقدیر از دست‌اندرکاران برگزاری کنفرانس وحدت عنوان کرد: امیدواریم نخبگانی که در این مکان گردهم آمده‌اند بتوانند در راستای تقویت وحدت جهان اسلام نقش قابل توجهی را ایفا کنند.

عبدالرزاق قسوم با اشاره به اینکه در پرتو این کنفرانس باید از رهنمودهای پیامبر اسلام(ص) الهام گرفته و در مسیر اهداف اسلام گام برداریم، گفت: اگر ما به دین بدون افراط‌گرایی و رادیکالی متوسل شویم، می‌توانیم مقابل ظالمان ایستاده و از ظلم به مظلومان جلوگیری کنیم.

وی ادامه داد: معیاری که ما برای ارزیابی پایبندی مسلمانان به تعالیم اسلام داریم موضوع فلسطین است چراکه اگر مسلمان نسبت به فلسطین دغدغه‌مند باشد می‌توانیم بگوییم که به دین اسلام پایبند است.

این شخصیت الجزایری با اشاره به از هم‌گسیختگی برخی از ملل اسلامی گفت: این وضعیت موجب می‌شود که دشمن بتواند اهداف مورد نظر خود را تحقق بخشد به همین علت رفع این ازهم‌ گسیختگی و رسیدن به وحدت از اهمیت بسیاری برخودار است.

وی با تاکید بر اینکه ایمان و باور ما نسبت به فلسطین ملاک و معیار پایبندی ما به دین اسلام است، تصریح کرد: همه ما باید بدانیم که موضوع فلسطین فقط موضوع کشورها و دولت‌ها نیست بلکه تمام جوامع و ملل مختلف باید موضوع فلسطین را درک کنند و با تحریم کالاهای صهیونیستی و تشکیل اتئلاف‌های مردمی در راستای مقابله با صهیونیست‌ها قیام کنند.