قيام امام حسين‌(عليه السلام) از منظر صحابه و تابعين

گفتار و عملكرد صحابه و تابعين براي اهل تسنن اهميت زيادي دارد، بنابراين ديدگاه صحابه و تابعين را بررسي مي‌نماييم:

1. صحابه پيامبر(صلي الله عليه و آله) و تابعين در بين ياران امام حسين‌(عليه السلام)

با توجه به اينكه قيام امام حسين‌(عليه السلام) در سال شصت و يك هجري اتفاق افتاد، اگرچه وجود برخي از صحابه پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله) در ميان ياران امام حسين‌(عليه السلام) دور از واقع نيست، اما اگر از صحابه پيامبر هم كسي در ميان ياران اباعبدالله نبود، چيزي از ارزش‌هاي قيام عاشورا كم نمي‌كرد؛ چرا كه صحابه پيامبر اغلب ـ به علت فاصله زماني عاشورا با زمان رسول خداـ يا در قيد حيات نبودند و يا به دليل كهولت سن نمي‌توانستند در جنگ شركت كنند. با اين همه، در ميان ياران امام حسين‌(عليه السلام)، نام افرادي از اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و آله) آمده است كه از شهيدان كربلا هستند. حال، به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:

الف) «انس بن حارث كاهلي» كه سماوي در كتاب «ابصار العين في انصار الحسين» نام او را جزو شهيدان كربلا مي‌آورد[10] و نيز «كميت بن زيد»، شاعر معروف اهل بيت‌: از او در اشعارش نام برده است، آنجا كه مي‌گويد:

سوي عصبة فيهم حبيب معفر                        قضي نحبه و الكاهلي مرمل‏

 ب) «حبيب بن مُظهّر»، از اصحاب حضرت رسول(صلي الله عليه و آله) و از بزرگ‌ترين ياران امام علي‌(عليه السلام) است كه در هر سه جنگ صفين، نهروان و جمل شركت داشت. نام او را نيز در شمار اصحاب رسول الله (صلي الله عليه و آله) آورده‌اند كه در كربلا شهيد شده‌اند.[11]

ج) «مسلم بن عوسجه» كه در كتاب «ابصار العين» از اصحاب پيامبر و امام علي‌(عليه السلام) است. «علامه محسن امين» نيز در كتاب «اعيان الشيعه» وي را يكي از صحابي امام حسين(عليه السلام) معرفي مي‌كند.

د) «هاني بن عروه»، يكي ديگر از اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و آله) است. وي پير و بزرگ قبيله «مراد» بود كه در سه جنگ (جمل، صفين و نهروان) در ركاب اميرالمؤمنين(عليه السلام) بود و سرانجام، «ابن زياد» در كوفه او را به شهادت رساند.

ه‍) «عبدالله بن بقطر (يقطر) عميري»، برادر رضاعي امام حسين‌(عليه السلام) و پدرش «بقطر (يقطر)» خادم پيامبر(صلي الله عليه و آله) بود. عبدالله نامه‌اي از امام براي «مسلم بن عقيل» به كوفه برد؛ در آنجا دستگير شد و ابن زياد، او را به شهادت رساند.[12]

مابقي ياران امام حسين‌(عليه السلام) را به دليل آنكه درگذشته اهل بيت: و صحابه ايشان را ملاقات كرده و در ركابشان، جنگيده و احاديث نبي اكرم‌(صلي الله عليه و آله) را از آنان شنيده بودند، تابعي مي‌نامند؛ بنابراين، شهيدان كربلا يا اهل‌بيت پيامبر يا صحابه و يا تابعي هستند.

2. صحابه در نقش مدافع قيام امام حسين‌(عليه السلام)

سـيـاسـتـي كـه بـنـي اميه پس از شهادت امام حسين‌(عليه السلام) براي تبرئه خود در پيش گرفت، سه ركن اساسي داشت:

الف) جدا كردن حساب امام حسين‌(عليه السلام) از پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) و اصل اسلام. آنها سعي داشتند، امام حسـين‌(عليه السلام) را شخصي معمولي معرفي كنند كه براساس خواست‌هاي شخصي با حكومت درگير و كشته شده است؛ از اين‌رو، كشتن وي، به رابطه قاتلانش با اسلام و پيامبر اسلام خدشه‌اي وارد نمي‌كند.

ب) ماجراي كربلا و كشته شدن امام حسين‌(عليه السلام) را به مقدرات الهي نسبت مي‌دادند؛ در نتيجه قاتلان آن حضرت، اگر چه در ظاهر، عمل بسيار زشتي انجام داده بودند، اما در حقيقت عامل اجراي تقدير بودند و گناه‌كار اصلي، خود امام حسين‌(عليه السلام) بودند كه با حركت خود، اين واقعه را به وجود آوردند.

ج) امويان خاصه شخص يزيد از رخ‌دادن اين حادثه اظهار نارضايتي مي‌كردند و مردم كوفه و ابن زياد را مقصر جلوه مي‌دادند.

در برابر سياست تزوير بني‌اميه، اهل بيت و رجال سرشناسي كه از زمان رسول خدا(صلي الله عليه و آله) باقي مانده بودند، در موضع‌گيري‌هاي خود تلاش مي‌كردند:

يك ـ نسبت امام حسين‌(عليه السلام) با اصل اسلام را براي مردم تشريح كنند؛ به‌طور مثال: «يزيد بن ارقم»، «انس بن مالك» و «ابوبرزه اسلمي» از اصحاب رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در مجلس ابن‌زياد و يـزيـد معترض شدند و از علاقه شديد رسول خدا به امام حسين‌(عليه السلام) سخن گفتند و همچنين امام سجاد(عليه السلام) درخطبه‌اي كـه در مسجد دمشق خواندند، روش‌هاي مختلف ارتباط محكم امام حسين‌(عليه السلام) با اركان اسلام را بيان كردند.[13]

دوـ از سـنت‌هاي جاري آفرينش و حكمت الهي در مقابل جنايتكاران پرده بردارند و تحريفات يـزيد در تطبيق آيات قرآن بر واقعه كربلا را به مردم گوشزد كنند: به عنوان نمونه «زينب كـبـري» درمجلس يزيد، سنت امهال جنايتكار را شرح مي‌دهند و امام سجاد(عليه السلام) در پاسخ به ابن زياد، بر دخالت مردم درشهادت برادرشان «علي اكبر» تاكيد مي‌نمايند.[14]

سه ـ دخـالـت يـزيد و خاندان بني‌اميه را در اين حادثه افشا كنند؛ از اين‌رو امام سجاد(عليه السلام) در سخناني در شام، بدون هيچ اشاره‌اي به ابن‌زياد و مردم كوفه، يزيد را مسئول مستقيم اين جنايت معرفي مي‌كنند.

الـبـته گفتني است كه يزيد، به علت خباثت ذاتي و حماقت باطني، هرگز موفق بـه اجـراي دقـيق اين سياست نشد و بارها در سخنان خود به دشمني با پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله) اشاره مي‌كرد و از كشته شدن امام حسين‌(عليه السلام) اظهار خشنودي مي‌نمود. همين امر در كـنـار روشنگري‌هاي اهل بيت: و صحابه راستين، حكومت بني‌اميه را رسوا كرد و طومار حكومت آنان را درهم پيچيد. براي مثال، وقتي در مجلس بزرگان شام، سـر مـبـارك امـام حـسـيـن‌(عليه السلام) در مقابل يزيد بود و او با چوب خيزران به لب و دندان امام مي‌زد و سخنان كفرآميز مي‌گفت، «ابوبرزه اسلمي»، صحابي رسول خـدا كه در مـجـلـس حـاضـر بود، فرياد زد و گفت:

واي بر تو اي يزيد! با چوب بر دندان حسين، پسر فاطمه مي‌زني!؟ خودم ديدم كه رسول خدا لب و دندان او و برادرش حسن را مي‌مكد و مي‌گويد اين دو سالار جوانان بهشتند، خدا قاتلشان را لعنت كند.

يزيد از سخنان او خشمگين شد و دستور داد كه او را كشان كشان از مجلس بيرون ببرند.[15]

قيام امام حسين‌(عليه السلام) از منظر محدثان و مورخان اهل سنت

وقتي شخصيت اين بزرگوار را در منابع اهل سنت مطالعه مي‌كنيم، در مي‌يابيم بسياري از صفات، كه از نظر شيعه، گاهي ممكن است، غلوآميز باشند، به امام حسين(عليه السلام) نسبت داده شده كه در منابع شيعه كم‌تر به‌چشم مي‌خورد و يا شيعه از منابع اهل سنت، آن مناقب را نقل كرده است.[16] اين موضوع مي‌تواند منبع گفتمان بين شيعه و سني باشد. واقعه كربلا موضوعي است كه هيچ مورخي نتوانسته است به آساني از كنار آن عبور كند. به همين دليل، رويدادهاي قيام امام حسين‌(عليه السلام) تا حدود زيادي همان‌گونه كه در منابع تاريخي شيعه آمده، در منابع اهل تسنن نيز ذكر شده است.[17] مضاف بر اين، آثار تاريخي ـ حديثي مستقل اهل سنت، در طول چهارده قرن‌، درباره اهل بيت: وخاصه امام حسين‌(عليه السلام) بي‌شمار است. بزرگترين مورخ اهل تسنن «محمد ابن جرير طبري» از يكي از گزارشگران مشهور، به نام «لوط بن يحيي» معروف به «ابومخنف ازدي»، رويداد كربلا را نقل كرده است. طبري تنها به نقل رويدادهاي حادثه كربلا از زبان ابومخنف بسنده نمي‌كند، بلكه داستان اسارت خانواده حسين بن علي(عليه السلام)، رويدادهاي كوفه و عزاداري مردم در مجالس «عبيدالله زياد» و سپس شام را بسط مي‌دهد. پس از طبري، اين شيوه را ديگر تاريخ‌نگاران اهل سنت ادامه دادند و بسياري از آنان، آثار مستقلي را در اين زمينه تأليف كردند؛ نظير «خطيب خوارزمي حنفي» (484 ـ 568 ه‍ .ق). كه بزرگ‏ترين عالم حنفي است كه درباره امام حسين‌(عليه السلام) كتاب عظيم «مقتل الحسين‌(عليه السلام)» را نوشته است.

قيام امام حسين‌(عليه السلام) از منظر فقيهان اهل سنت[18]

ابوحنفيه و عالمان حنفي

همراهي ابوحنيفه با قيام‌هاي شيعه در تاريخ، مسلّم است. در ميانه قرن دوم هجري، دو قيام ‌زيدي‌، در مدينه و بصره در سال 145 و 146ه‍ .ق، يكي به رهبري «محمد بن عبدالله» معروف به «نفس زكيه» و ديگري به رهبري برادرش «ابراهيم»، انجام شد. در قيام ابراهيم كه در عراق بود، ابوحنيفه به لزوم خروج و همراهي مردم با قيام فتوا داد، چنان‌كه بسياري از فقهاي ديگر عراق نيز چنين كردند و خود نيز در جنگ شركت نمودند و كشته شدند. همراهي ابوحنيفه با قيام‌هاي علوي به تدريج سبب شد تا بعدها نيز برخي از حنفيان با اين قيام‏ها همراه شوند. البته آن‌طور كه شايسته بود، اين مسئله ميان حنفيان جا نيفتاد. به عبارت ديگر، رويه انقلابي ابوحنيفه ميان طرفداران وي كم‌رنگ شد. با اين حال، همين رويه او سبب شد كه حنفيان نسبت به قيام‌هاي متأخر و متقدم شيعه، از جمله قيام امام حسين‌(عليه السلام) با ديد مثبت‌تري بنگرند[19] و درباره يزيد، نظر منفي داشته باشند. مؤلف كتاب «شذرات الذهب‏» مي‏نويسد: «مالك و ابوحنيفه، هر كدام هم تلويحاً و هم آشكارا يزيد را لعنت كرده‏اند و به راستي چرا اين‏گونه نباشد، در حالي كه او فردي قمار باز و دائم‌الخمر بود».[20]

اين رويه موجب شد كه شمار قابل توجهي از علماي حنفي درباره ‌امام حسين‌‌(عليه السلام)، كتاب بنويسند؛ ازجمله:

1. «ضياء الدين ابي ‌المؤيد الموفق بن احمد بن محمد المكي الخطيب الخوارزمي الحنفي» (484 ـ 568 ه‍ .ق). وي بزرگ‏ترين عالم حنفي‌است كه درباره امام حسين‌(عليه السلام) قلم زده و كتاب بزرگ «مقتل الحسين‌(عليه السلام)» از اوست.
2. «عفيف الدين ابي ‌السيادة عبدالله بن ابراهيم طائفي حنفي» (1207ه‍ .ق). وي كتاب «اتحاف السعداء بمناقب سيدالشهداء» را تأليف كرده است.
3. «قادر بخش بن حسن علي حنفي هندي شهسرامي» (273 ـ 1337 ه‍ .ق). از علماي حنفي هندوستان است كه كتاب «جور الاشقياء علي ريحانة سيد الانبياء» از اوست.
4. «مولوي عبدالعزيزبن شاه ولي الله دهلوي». وي نيز كتاب «سرّ الشهادتين» را در فلسفه شهادت امام حسين‌‌(عليه السلام) نوشته است.
5. «شيخ علي انور بن علي اكبر بن حيدر علي علوي حنفي كاكوروي» (1269 ـ 1324 ه‍ .ق). وي كتابي با عنوان «شهادة الكونين في مقتل سيدنا الحسين السبط» نگاشته است.
6. «محمد معين بن محمد امين السندي التتوي الحنفي» (1161 ه‍ .ق) او نيز كتاب «قرة العين في البكاء علي الحسين(عليه السلام)» را دارد و در آن بر لزوم گريه براي امام حسين سخن گفته و اثبات كرده است كه عزاداري براي حسين‌‌(عليه السلام)، تنها مختص شيعه نيست.
7. «محمود بن عثمان بن علي بن الياس حنفي رومي» (938 ه‍ .ق). كتاب «مقتل الامام الحسين بن علي بن ابي‌طالب رضي الله عنهما في كربلاء» ازا اوست.
8. «ينابيع الموده» از قندوزي حنفي‌(1294 ه‍ .ق).

جداي از كتاب‌، بسياري از شاعران حنفي، به ويژه حنفيان دوره نخست‌، اشعاري در رثاي حسين بن علي‌(عليه السلام) و حادثه عاشورا سروده‌اند كه جالب توجه است. «خوارزمي» نمونه‌اي از اين اشعار را در« مقتل الحسين» گردآوري كرده است.[21]

محمد بن ادريس شافعي و عالمان شافعي

شافعي كه به دوستي با اهل‏بيت: مشهور است، درباره امام حسين(عليه السلام) و قيام عاشورا چنين مي‌سرايد:

قتــيــل بلا جــرم كــان قميـصه

صبيغ بماء الارجوان خصيب

نصلي علي المختار من آل هاشم

و نوذي بنيه ان ذاك عجيب

لئن كان ذنبي حب آل محمد(صلي الله عليه و آله)

فذلك ذنب لست عنه اتوب

هم شفعائي يـوم حشري و موقفي

و بغضــهم لــشافعي ذنوب[22]

بعدها از ميان شافعيان «محمد بن طلحه شافعي» (652ه‍ .ق) كتاب «مطالب السؤول في مناقب آل الرسول» را نوشت كه با اندكي تغيير، گويي شيعه‏اي دوازده امامي آن را تأليف كرده است. همچنان كه «محمد بن ‌يوسف بن محمد گنجي شافعي» (658 ه‍ .ق) «كفاية الطالب» در فضايل اميرمؤمنان و اهل‌بيت: اوست. «ابن خلكان شافعي» نيز در «وفيات الاعيان» زندگي­نامه ائمه اهل‌بيت: را آورده است. البته او مانند ديگران نيست‌، اما نفس اين توجه به ائمه شيعه‌، نشانه حضور امامان در ذهنيت قرن اوست. در قرن هشتم «حمدالله مستوفي» (بعد از 750 ه‍ .ق) در «تاريخ گزيده»‌، پس از ياد كردن خلفاي نخست با اسامي معمول و محترمانه‌، از امام علي‌‌(عليه السلام) ياد مي‌كند و در ادامه به امام مجتبي‌‌(عليه السلام) و تمامي ائمه معصومين: مي­پردازد و مي‌افزايد: «ائمه معصوم، اگرچه خلافت نكردند، اما چون مستحق ايشان بودند، تبرك را از احوال ايشان‌، شمه‌اي بر سبيل ايجاز مي‌رود».[23]

مالك بن انس و عالمان مالكي

همان‌گونه كه اشاره شد، مؤلف كتاب «شذرات الذهب‏»، مالك بن انس را از جمله شخصيت‌هايي مي‌داند كه به صورت تلويحي و آشكار، يزيد را لعنت كرده است. شخص مالك از كساني است كه شاگرد امام صادق‌(عليه السلام) بوده و از ايشان حديث نقل كرده است[24] و در برخي از آراي فقهي نظير «عدم لزوم تكتف در نماز»، مانند امام صادق‌(عليه السلام) (فقه شيعه) فتوا داده است. امام مالك همچنين، از جمله كساني بود كه به همراهي با قيام شيعه فتوا داد كه اين موضوع در «تاريخ كامل ابن اثير» بيان شده است: اهل مدينه از امام مالك بن انس پرسيدند:

«ما كه با ابوجعفر (منصور) بيعت كرده و پيمان بسته‌ايم، آيا مي‌توانيم پيمان را بشكنيم و محمد ذوالنفس الزكيه را در قيام عليه منصور ياري كنيم؟ امام مالك در پاسخ گفت: بيعت شما از روي اجبار و اكراه بوده است، لذا مكلف به رعايت اين پيمان نيستيد.»

بعدها علماي فرقه مالكي، آثار قابل توجهي درباره اهل بيت: و امام حسين‌(عليه السلام) از خود به جاي گذاشتند، نظير «ابن صباغ» (784-855ه‍ .ق) از علماي بزرگ مالكي كه كتاب «الفصول المهمه في معرفة أحوال الأئمه» از اوست.

در قرن دهم «شمس‌الدين محمد بن طولون» (953ه‍ .ق) كتاب «الشذرات الذهبية في تراجم الائمة الاثنى عشرية عند الإماميه» را نوشته است. او از عالمان علاقه‏مند به تصوف و عرفان است‌ كه پس از بيان احوال امامان از مصادر معتبر، سروده‌اي از خود را در وصف ائمه اثني‌عشر آورده است.

احمد بن حنبل و عالمان حنبلي

اقدام احمدبن حنبل‌، در ترويج عقيده تربيع ‌و تثبيت موقعيت امام علي‌(عليه السلام) به عنوان خليفه رابع در ميان اهل سنت، در چرخش سني‌ها به سمت پذيرش فضايل امام علي‌‌(عليه السلام) و به طبع، ديگر ائمه، نقطه عطفي بود. وي در كتاب مسند، روايات بي‌شماري از فضايل اهل‌بيت: آورده است[25] و به اين صورت در راه تعديل مذهب عثمانيه، كوششي ستودني از خود نشان داده است.[26] «ابن حجر هيثمي مكي» در كتاب «الصواعق المحرقه‏» مي‏نويسد:

پسر امام حنبل در مورد لعن يزيد از وي پرسيد. احمد در جواب گفت: چگونه لعنت نشود، كسي‌كه خداوند او را در قرآن لعن كرده است؟ آنجا كه مي‏فرمايد: (فَهَلْ عَسَيتُمْ إِنْ تَوَلَّيتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ) و چه مفاسدي و قطع رحمي از آنچه يزيد انجام داد، بالاتر است؟! و چه اذيتي شديدتر از آنچه كه يزيد مرتكب شده است.[27] از «سبط بن جوزي» حنبلي در مورد لعن يزيد پرسيده شد، او در جواب گفت: احمد حنبل لعن او را تجويز كرده است، ما نيز به خاطر جناياتي‏كه درباره پسر دختر رسول خدا مرتكب شد، او را دوست نداريم و اگر كسي به اين حد راضي نمي‏شود، ما هم مي‏گوييم اصل، ‏يزيد است.[28]

ابن عماد حنبلي مؤلف كتاب «شذرات الذهب‏» مي‏نويسد:

در مورد لعن يزيد، «احمدبن حنبل» دو قول دارد كه در يكي تلويح و در ديگري تصريح به لعن او مي‏كند... و به راستي چرا اين‏گونه نباشد و حال‏آنكه او فردي قمارباز و دائم‌الخمر بود.[29]

باتوجه به اين زمينه‌ها، پس از احمدبن‌حنبل‌، حنابله از شدت تعصب خود كاستند و به تدريج با فضاي شيعي بغداد ـ كه نتيجه روي كار آمدن آل‌بويه ‌بود كنار آمدند. آنها در ابتدا، مقاومت زيادي مي‏كردند و در طول 150 سال‌، با ـ كساني كه مراسم عاشورا برگزار مي‌كردند، درگير مي‌شدند، اما نشر فضايل امام علي‌‌(عليه السلام) و اهل‌بيت: در ميان آنان ـ كه با احمد بن حنبل آغاز شده بود ـ از تعصب آنها كاست. به هر روي، با فروكش كردن نزاع‏ها در قرن ششم‌، نگارش كتاب‏هايي درباره اهل‌بيت‌‌: در ميان حنابله شدت يافت و اثرات تعديل در تسنن حنبلي‌، در رويارويي با ائمه اهل‏بيت‌‌:، بيش از پيش آشكار شد. برخاستن «سبط ابن جوزي» از خاندان ابن‌جوزي ـ كه خود حنبلي سرسختي بود ـ تعديل در حنابله بغداد را تأييد مي‌كند. كتاب «تذكرة الخواص» او يكي از بهترين شواهد ايجاد تعادل در تسنن افراطي است، هرچند سني‌هاي متعصب، او را شيعه دانسته‌اند، اما او چنان مي‌نمايد كه گويي در مرز تشيع و تسنن ايستاده است. «ابوالفضل يحيي بن سلامة الحصكفي» در قرن ششم، نمونه ديگري است؛ به نقل از «ابن طولون»‌، او قصيده‌اي در مدح دوازده امام سروده است و قصيده‌اي هم در رثاي اباعبدالله الحسين‌‌(عليه السلام) دارد. به درخواست «بدرالدين لؤلؤ»، حاكم امامي مذهب ‌موصل‌، ابومحمد عبدالرزاق بن عبدالله بن ابي بكر عزالدين اربلي (660 ه‍ .ق)، مجموعه‌اي از فضايل اميرمؤمنان‌‌(عليه السلام) را فراهم كرد. «ابومحمد عبدالعزيز بن محمد بن مبارك حنبلي جُنابذي» (611ه‍ .ق) نيز كتاب «معالم العترة النبوية و معارف أهل البيت الفاطمية العلوية» را در شرح حال امامان (تا امام يازدهم‌) نوشته است. بايد به جمع اين آثار، كتاب «الاتحاف بحب الاشراف» از «شبراوي» (1172ه‍ .ق) و «نورالابصار» از «شبلنجي» را افزود.[30]

فلسفه قيام عاشورا از ديدگاه انديشمندان معاصر اهل تسنن[31]

انديشمندان معاصر اهل تسنن با رويكردها و رهيافت‌هاي مختلفي به بررسي نهضت عاشورا پرداخته‌اند كه به برخي نظرات آنها اشاره مي‌كنيم:

نظريات سياسي و حكومتي

عده‌اي به عاشورا از منظر جامعه‌شناسي نگريسته‌اند و هدف اصلي قيام را، حكومت‌خواهي براي انجام اصلاحات در دين و امور جامعه دانسته‌اند.

ديدگاه‌هاي سياسي ـ حكومتي درباره عاشورا به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

1. ديدگاهي كه به براندازي حكومت ظالم و تشكيل حكومتي عادل، معتقد است. از اين گروه مي‌توان به «شيخ محمد عبده» اشاره كرد.
2. ديدگاهي كه از اصل حكومت دفاع مي‌كند و هدف امام حسين(عليه السلام) را ايجاد اصلاحات در حكومت بيان مي‌كند. «ابوالاعلي مودودي» چنين نظري دارد.

ديدگاه «ابن‌خلدون» نيز ـ كه بر پايه نظريه عصبيت اوست ـ درچارچوب نظرات سياسي قرار مي‌گيرد. وي با آنكه همه شرايط رهبري را در امام حسين(عليه السلام) مي‌ديد، علت ناكامي قيام ايشان را بي‌اعتنايي به عصبيت قومي و نداشتن شوكت و نفوذ اجتماعي مي‌داند. «طه حسين» و «شيخ علايلي» انديشمندان ديگري هستند كه نظرات سياسي ـ حكومتي قابل تأملي دارند.

نظريات اجتماعي

عده‌اي در تلاش هستند كه با تحليل جامعه‌شناختي از اين قيام، با بهره‌مندي از نتايج عاشورا، آن را راهنما و راهگشاي زندگي مسلمانان قرار دهند. در متون جامعه‌شناسي، دين يك نهاد اجتماعي است كه يكي از كاركردهاي اساسي آن، معنا بخشي از اجتماع به جامعه و تحكيم روابط اجتماعي است. از اين روست كه عاشورا در تحول حركت‌ها و انسجام جوامع، كارگشا مي‌شود. نظريات «ابوعلم» و «خالد مجد خالد» در اين دسته قرار مي‌گيرند.

نظريات تاريخي ـ قومي

برخي انديشمندان معاصر اهل تسنن در تحليل عاشورا، ريشه‌هاي اصلي اختلاف خاندان بني‌هاشم و بني‌اميه را بررسي كرده‌اند؛ با اين رويه كه فرزندان ‌اميه و هاشم به هيچ‌وجه با هم صلح نكردند و تنها زمان كوتاهي با ظهور پيامبر(صلي الله عليه و آله) اختلاف آنها به ظاهر فروكش كرد. در اين نگرش، مدارك اصلي، اسناد تاريخي هستند و به متون ديني نمي‌پردازند. اكثر كساني كه به قيام عاشورا از اين منظر نگاه مي‌كنند، معتقدند كه اختلاف اين دو در پيروي گروه اول از حق و حاكميت دين و باطل دانستن دين از سوي گروه ديگر بوده است كه در اين صورت، انگيزه و فلسفه قيام اباعبدالله، در واقع، احياي دين حق و از بين بردن باطل است. از جمله كساني‌كه از اين منظر به حادثه كربلا نگريسته‌اند، مي‌توان به «عباس محمود عقاد» اشاره كرد.[32]

نظريات عرفاني

عارف، هستي را تجلي‌گاه ظهور الهي مي‌داند و از هر وسيله‌اي استفاده مي‌كند تا به تماشاي حضور الهي بنشيند و فارغ از همه چيز، در انديشه وصال حق است. او بهترين راه لقاء را شهادت مي‌داند؛ زيرا پسنديده جانان است. امام حسين(عليه السلام) نيز در موقعيتي قرار گرفتند كه بهترين مرگ برايشان فراهم شد و همواره در طول حركت، شكرگزار اين نعمت الهي بودند. از جمله كساني كه نگاه عرفاني به عاشورا داشته‌اند و عاشورا را بيانگر درستي راهشان مي‌دانند، مي‌توان به «سنايي غزنوي»، «اقبال لاهوري» و «عمان ساماني» اشاره كرد.

ابتدا باید گفت؛ پیشوایان دین تعالیمی را که به دیگران توصیه می‌نمودند، قطعاً خود آنان در انجامش پیش‌گام بوده و سیره عملی آنان این‌گونه نبود که پیروان خود را توصیه به کاری نمایند که خود از آن غافل باشند؛[1] بنابراین شروع خطبه‌ها و نامه‌های آنان قطعاً با بسم الله و حمد و ثنای خداوند بود، اما علت حذف بسم الله در منابع حدیثی را می‌توان در امور زیر دانست:

1ـ در موارد فراوانی، آغاز خطبه‌ها و احادیث موجود در نهج البلاغه و نیز آغاز روایات و ادعیه موجود در کتب دیگر، اولین فراز از سخن آن‌حضرات نبوده، بلکه تنها فرازهای میانی آن سخنان - که احتمالاً بعد حمد و ستایش معمول ایراد شده بود - به صورت تقطیع‌شده توسط راویان نقل شده و آنچه به دست ما رسیده سخنی کامل مانند سخنرانی و یا متن مشخصی از آغاز تا به انتها نیست تا این اشکال وارد آید که چرا آن‌حضرات سخنشان را با نام خداوند آغاز ننمودند.

2ـ بسیاری از روایات در مقام پرسش و پاسخ از امامان(ع) صادر شده و طبیعی است که در این‌گونه موارد لازم نیست در ابتدای هر پرسش و یا پاسخی بسم الله ذکر شود.

3ـ گاهی پیامبر و یا امام در نشستی صمیمی و در ضمن گفت‌وگوهای روزمره دیگر به یکی از یارانشان مطلبی را فرموده و یا توصیه‌ای می‌نمودند که در این موارد نیز چون عرفاً آغاز کلام نبود، نیازی به گفتن بسم الله احساس نمی‌شد.

4ـ مهم‌تر از دلایل فوق، از آن‌جا که لوازم التحریر؛ مانند کاغذ و دوات در سده‌های گذشته مانند امروز ارزان و فراوان نبود و نیز چیزی مشابه چاپ و کپی وجود نداشت و برای ارائه هر نسخه از یک کتاب، نیاز به نگارش مستقلی بود، نگارندگانی که اقدام به استنساخ (دوباره نویسی) یک کتاب می‌کردند، تلاششان آن بود که با استفاده از هر راهی مانند نگارش کلمات اختصاری اقدام به مختصر نمودن متن مورد نظر کنند. به عنوان نمونه از آن‌جا که برای همگان مسلم بود که اولیای الهی سخنشان را بدون نام خدا آغاز نمی‌کنند، با آوردن یک بسم الله در ابتدای کتابشان، از تکرار نام خدا در هر روایتی خودداری می‌کردند. در غیر این صورت، به عنوان نمونه در نهج البلاغه باید حدود 800 بار «بسم الله الرحمن الرحیم» تکرار می‌شد که هم فرصت زیادتری را از نگارنده و هم مقدار بیشتری از لوازم التحریر را می‌طلبید که این موجب کندی در ارائه نسخه‌های بعدی کتاب می‌شد.

[1]. به عنوان نمونه، ر. ک: (پیامبر اسلام(ص) و دعوت از سران کشورها برای اسلام آوردن).

سرپرست حجاج ایرانی در دیدار جمعی از روحانیون استان‌های آذربایجان غربی و شرقی از راه اندازی عمره مفرده به صورت محدود خبر داد.

جمعی از روحانیون کاروان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی با نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت و سرپرست حجاج ایرانی در مکه مکرمه دیدار و گفتگو کردند.

حجت الاسلام والمسلمین سید عبدالفتاح نواب در این دیدار به درخشش علمای آذربایجان در حوزه های علمیه اشاره کرد و از زحمات روحانیون این استان ها در عملیات حج 1398 تقدیر و تشکر به عمل آورد .

وی با توجه به جایگاه زبان و گویش هموطنان آذری زبان به اهمیت نحوه ارتباط با این عزیزان اشاره و از زحمات حجت الاسلام و المسلمین سید علی قاضی عسکر نماینده سابق ولی فقیه در امور حج و زیارت در تلاش برای برطرف کردن خلا ها در این زمینه تقدیر کرد.

سرپرست حجاج ایرانی تصریح کرد: خوشبختانه در دوره پیشین طرحی برای روحانیان آذری زبان شروع شده بود که با تعطیلی عمره مفرده این طرح متوقف شد، هم اینک میتوان از این تعطیلی به عنوان فرصتی برای به روز کردن نیروهای خدوم و خلاق این حوزه استفاده کرد تا در زمان برگزاری مجدد عمره مفرده شاهد کمبودی نباشیم .

وی از اراده قوی در راه اندازی مجدد عمره مفرده به صورت محدود خبر داد و یادآور شد: دلیل این محدویت فراهم نبودن زیرساخت های ارتباطی بین دو کشور ایران و عربستان است که امیدواریم این مشکل در آینده نزدیک برطرف شود و شاهد حضور زائران بیشتری در سرزمین وحی باشیم .

وی با ابراز خرسندی از برگزاری جلسه روحانیان آذری زبان، گفت:  این جلسات شایسته است برای تمام استان‌ها و اقوام ایرانی برگزار شود تا از پیشنهادات و نقطه نظرات عزیزان در حوزه های مختلف حج و زیارت استفاده کنیم .

در ابتدای این جلسه حجت الاسلام والمسلمین پور محمدی مسئول سابق دفتر نمایندگی بعثه مقام معظم رهبری در آذربایجان شرقی انتخاب شایسته حجت الاسلام و المسلمین نواب را  به عنوان نماینده جدید ولی فقیه در امور حج زیارت تبریک گفت.

همچنین حجت الاسلام و المسلمین سید جواد مظلومی معاون فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری نیز در این جلسه  از نحوه گزینش و ارتقای روحانی ، معین و معینه کاروان های این استان ها گزارشی ارائه کرد .

در ادامه جلسه روحانیون کاروان ها نقطه نظرات خود را در زمینه های مختلف فرهنگی ارائه کردند .

مسئول دفتر نمایندگی بعثه رهبری در عراق حضور کاروان های زیارتی اهل سنت در کربلا را سبب تحکیم پیوند شیعه و سنی خواند و گفت: وحد شیعه و اهل سنت توطئه دشمنان اسلام را خنثی می کند.

حاج ملا جمال خسرو کردی، یکی از روحانیان اهل سنت سنندج با حضور در دفتر نمایندگی بعثه مقام معظم رهبری در کربلا با حجت الاسلام والمسلمین نجفی روحانی دیدار و گفتگو کرد.

مسئول دفتر نمایندگی بعثه مقام معظم رهبری در این دیدار حضور کاروان های زیارتی اهل سنت در کربلا را سبب تحکیم پیوند شیعه و سنی خواند و افزود: محور پیوند شیعه و اهل سنت، قرآن و اهل بیت(ع) است و روحانیان اهل سنت در تقویت این وحدت نقش مؤثری دارند.

وی با بیان اینکه محبت اهل سنت به اهل بیت عصمت و طهارت(ع) کمتر از شیعیان نیست، خاطرنشان کرد: دشمنان اسلام تمام تلاش خود را به کار گرفته اند که به دین مبین اسلام ضربه وارد کنند، از این رو تلاش می کنند تا از راه ایجاد تفرقه بین شیعه و سنی اهداف خود را به پیش ببرند.

حجت الاسلام والمسلمین نجفی روحانی با اشاره به روایتی از امام علی(ع)، افراط و تفریط را مذموم خواند و با بیان اینکه اسلام دین اعتدال است، خاطرنشان کرد: اهل سنت و تشیع وظیفه دارند همچون انگشتان یک دست در کنار هم باشند و مشتی محکم بر دهان دشمنان دین و دیانت بکوبند.

وی توطئه استکبار در ایجاد تفرقه بین مسلمانان را یادآور شد و با بیان اینکه امروز دنیای استکبار از شیعه و سنی بسیار کشته اند و تلاش می کنند تا آنها را در مقابل یکدیگر قرار دهند، گفت: وحدت شیعه و سنی توطئه دشمنان اسلام را خنثی می کند.

حاج ملا جمال خسرو کردی نیز در این دیدار با اشاره به ارزش و اهمیت وحدت بین مسلمانان اظهار داشت: امنیت و اقتدار کشور جمهوری اسلامی ایران مرهون رهنمودهای مقام معظم رهبری و وحدت بین تمام فرقه های اسلامی است و دشمنان آن را بر نمی تابند و ما باید هوشیار بوده و در کنار یکدیگر در برابر استکبار مقاومت کنیم.

براساس این گزارش، حاج ملا جمال خسرو کردی روحانی همراه پنجمین کاروان زیارتی اهل سنت سنندج است که به سرپرستی حاج علی خادم برای زیارت اعتاب مقدسه راهی وارد کشور عراق شده اند و تعداد آنها نیز چهل نفر است.

نماینده دائم سوریه در سازمان ملل متحد از سیاست‌های آمریکا، اروپا و ترکیه در قبال سوریه انتقاد کرد و حضور تروریست‌های اروپایی در این کشور را مانع تحقق ثبات و امنیت دانست.

«بشار الجعفری»، نماینده دائم سوریه در سازمان ملل متحد تنها را بازگشت ثبات و آرامش به این کشور را توقف حمایت برخی از کشورهای اروپایی از تروریسم دانست.

او در جلسه شورای امنیت این سازمان در باره اوضاع سوریه به ویژه استان ادلب این کشور گفت: «تنها راه پایان رنج‌های مردم سوریه در این است که کشورهای حامی تروریسم، ترویست‌های خود را [از سوریه] خارج کنند. در این صورت است که مردم سوریه روی امنیت و آرامش را خواهند دید».

نماینده دائم سوریه در سازمان ملل متحد به آمار مرکز بین‌المللی مبارزه با تروریسم در لاهه درباره تروریست‌های حاضر در سوریه اشاره کرد و گفت که بر آمار این مرکز، ۴۳۰۰ تروریست اروپایی در سوریه و عراق می‌جنگند که ۲۸۳۸ نفر از این تعداد، از بلژیک، انگلیس، فرانسه و آلمان آمده‌اند. او گفت اولین تروریست بلژیکی در سوریه سال ۲۰۱۱ رؤیت شده است.

او به نیابت از کشورش از نمایندگان ایران و روسیه و دولت قزاقستان به دلیل میزبانی از نشست آستانه و شرکت در این نشست تشکر و قدردانی کرد.

جعفری در بخشی از سخنان خود، طرح  و همکاری مشترک آمریکا و ترکیه در ایجاد منطقه امن در شمال سوریه را محکوم کرد و گفت که این هماهنگی واشنگتن و آنکارا تحرک کننده است و منجر به وقوع حوادث جدید در صحنه میدانی خواهد شد.

به گزارش شبکه الاخباریه سوریه، نماینده دائم این کشور در شورای امنیت گفت: «توافق بر سر تشکیل این منطقه در خاک سوریه، شراکت ترکیه و آمریکا را در اشغالگری برملا کرد».

نماینده دائم سوریه در سازمان ملل در مورد حملات پهپادی رژیم صهیونیستی در عراق و لبنان و حمله هوایی اخیر این رژیم به جنوب دمشق نیز گفت که «جلسه‌ای حول محور چالش‌هایی که ثبات در خاورمیانه با آن مواجهه است، برگزار شد و اغلب شرکت کنندگان گفتند که اشغالگری اسرائیل و اقدامات خصمانه آن دلیل اصلی این چالش‌هاست».

جعفری همچنین استقبال وزیر خارجه آمریکا از این حملات را محکوم کرد و گفت که این مسئله بیانگر این است که واشنگتن خود شریک جرم است.

او به اوضاع ادلب نیز اشاره کرد و گفت که هیأت تحریر الشام (جبهه النصره سابق) بر همه فعالیت‌های استان ادلب سیطره دارد و توافق آستانه، آتش‌بس شامل گروه‌های مسلحی که از نظر شورای امنیت «گروه تروریستی» هستند، نمی‌شود.

بشار جعفری گفت که توافق آستانه و سوچی روسیه بر حق دولت سوریه و متحدان آن در مقابله با گروه‌های تروریستی بدون در نظر گرفتن نام این گروه‌‌ها، تأکید دارد.

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا یک موسسه مالی مستقر در لبنان را به بهانه تسهیل فعالیت‌های بانکی برای حزب‌الله در فهرست تحریم‌ها قرار داد.

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا یک موسسه مالی مستقر در لبنان را به بهانه تسهیل فعالیت‌های بانکی برای حزب‌الله در فهرست تحریم‌ها قرار داد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرده «جمال تراست» که یک موسسه مالی مستقر در لبنان است را به دلیل تسهیل آگاهانه فعالیت‌های بانکی حزب‌الله در فهرست تحریم‌ها قرار داده است.

خزانه‌داری آمریکا مدعی شده «جمال‌ تراست» به شورای اجرایی حزب‌الله و بنیاد شهید ایران خدمات بانکی ارائه می‌دهد.

دولت آمریکا و رژیم صهیونیستی بعد از موفقیت‌های حزب‌الله لبنان در مقابله با گروه‌های تروریستی در سوریه تلاش‌ها برای تشدید فشار به حزب‌الله لبنان را افزایش داده‌اند. واشنگتن در راستای تلاش برای پایین آوردن محبوبیت حزب‌الله در لبنان بانک‌ها و شخصیت‌های لبنانی را به اتهام ارتباط با این گروه در فهرست تحریم قرار می‌دهد.

آمریکا و رژیم صهیونیستی علاوه براین در راستای تلاش برای محدود کردن فعالیت‌های حزب‌الله لبنان کشورهای اروپایی را برای «تروریستی» اعلام کردن حزب‌الله به شدت تحت فشار قرار داده‌اند.

این تصمیم‌ها در حالی اتخاذ می‌شود که حزب‌الله یکی از مهمترین احزاب سیاسی لبنان است و در انتخابات اخیر پارلمان لبنان هم با وجود اقدامات آمریکا علیه این حزب، بخش بزرگی از کرسی‌ها در اختیار ائتلاف مورد حمایت حزب‌الله قرار گرفت.

مشاور رئیس‌جمهور سابق آمریکا در یادداشتی تصریح کرده که سیاست‌های دولت ترامپ، آمریکا را به جای ایران منزوی کرده است.

«دنیس راس»، مشاور رئیس‌جمهور سابق آمریکا در یادداشتی به بررسی نقائص سیاست دولت فعلی آمریکا علیه ایران پرداخته است.

راس در این یادداشت در روزنامه واشنگتن‌پست ادعاهای مکرر «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر اینکه سیاست او موسوم به «کارازر فشار حداکثری» موثر واقع شده‌اند را رد کرده است.

او یادآور شده دولت ترامپ مدام این ادعا را مطرح کرده که اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه ایران این کشور را را از منابع مالی محروم می‌کند و بدین طریق، «رفتارهای بد» ایران در منطقه پایان یافته و این کشور مجبور به دادن امتیازهای بیشتر در میز مذاکره می‌شود.

دنیس راس ضمن یادآوری این نکته به ترامپ که «چانه‌زنی با ایران با جوش دادن معاملات ملکی فرق دارد» خاطرنشان کرده که سیاست‌های ایران در منطقه را نمی‌توان به سادگی به «دلار و سنت‌» وابسته دانست.

او نوشته است: «نتیجه‌ای که لاجرم باید بعد از تحقیق درباره درگیری‌های منطقه آن را پذیرفت این است که اتخاذ راهبردی از سوی آمریکا که محور آن صرفاً خشکاندن منابع مالی ایران باشد به خودی خود نمی‌تواند در رفتارهای منطقه‌ای ایران تغییر ایجاد کند.»

دنیس راس به عنوان مثال،‌ یادآوری کرده که تحریم‌های آمریکا علیه ایران نتوانسته تغییری در دستاوردهای میدانی دولت بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه ایجاد کند و یا تمایل نیروهای هم‌پیمان ایران در سوریه را برای خروج از این کشور بیشتر نکرده است.

راس، پس از نقل سخنان «برایان هوک»، نماینده ویژه دولت ترامپ در امور ایران که گفته بود تحریم‌های آمریکا موجب کاهش بودجه نظامی ایران در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ شده، می‌نویسد: «اما این کاهش ادعایی بودجه به کاهش تهدیدهای ایران در تنگه هرمز منجر نشده و در همانجا بود که ایران چندی پیش یک پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد.»

او سپس می‌نویسد: «روی هم رفته الگوی واقعیت‌ها با تفکرات ترامپ مبنی بر اینکه کارزار فشار حداکثری اثرگذار بوده جور در نمی‌آیند.»

دنیس راس تصریح کرده سیاست راهبردی ایران از قبل از توافق هسته‌ای برجام هم یک راهبرد نامتقارن و کم‌هزینه بود و به همین دلیل، صرف به کارگیری تحریم نمی‌تواند تغییری در رویکردهای منطقه‌ای ایران ایجاد کند.

او سپس درباره اینکه راهبرد صحیح در قبال ایران بایستی شامل چه خصایصی باشد می‌نویسد: «راهبرد موفق در قبال ایران باید بر مواردی بیش از تحمیل تحریم‌ متکی باشد. منزوی‌سازی سیاسی نیز لازم است و باید در کنار آن، تهدید باورپذیر برای توسل به زور نظامی را نیز به کار گرفت و همزمان پیش روی ایران پیشنهاداتی برای خروج از فشارهای اقتصادی و انزوای سیاسی قرار داد.»

این مقام سابق آمریکایی در ادامه می‌نویسد: «متأسفانه رئیس‌جمهور ترامپ در منزوی کردن آمریکا موفق‌تر بوده تا ایران. دولت او هم در اظهارات و هم در کردار خود را برای توسل به زور نظامی، مگر در شرایط بسیار خاص بی‌میل نشان داده و با این روش میان ایالات متحده و شریکانش در خلیج [فارس] شکاف ایجاد کرده است. سیاست فشار حداکثری، متحدان اروپایی‌ما را که جزء جدایی‌ناپذیر فشار موفقیت‌آمیز ما علیه ایران بودند به حاشیه رانده است.»

او خاطرنشان می‌کند: «روی هم رفته این اشتباهات راهبردی سران ایران را جسور کرده است. آنها به وضوح نیازی برای گفت‌وگو با دولت [آمریکا] احساس نمی‌کنند و دیدار وزیر خارجه‌شان با رئیس‌جمهور امریکا در کاخ سفید را رد کرده و هر گونه گفت‌وگو را به رفع تحریم ها مشروط کرده‌اند.»

دنیس راس در پایان نوشته است: «تاریخ به ما می‌گوید ایران را نمی‌توان با تحریم به تغییر رفتار وادار کرد.»

وزیر خارجه انگلیس ضمن اعلام دوباره حمایت کشورش از برجام، خواستار حمایت کشورها از ائتلاف دریایی آمریکا در منطقه خلیج فارس شده است.

«دامینیک راب»، وزیر امور خارجه انگلیس که کشورش یکی از تنها سه کشوری است که به ائتلاف دریایی آمریکا در خلیج فارس پیوسته بامداد جمعه (به وقت تهران) از سایر کشورها نیز می‌خواهد به این ائتلاف بپیوندند.

خبرگزاری رویترز نوشته راب هنگام دیدار با همتایان فرانسوی و آلمانی خود برای رایزنی درباره ایران، خواستار حمایت بین‌المللی بیشتر از تلاش‌ها برای تأمین امنیت کشتی‌ها هنگام عبور و مرور در تنگه هرمز خواهد شد.

درخواست راب در حالی مطرح خواهد شد که ماه گذشته تفنگداران دریایی انگلیس یک فروند نفتکش حامل نفت ایران را در منطقه جبل طارق توقیف کردند. ایران نیز یک نفتکش انگلیسی را به دلیل رعایت نکردن قوانین و مقررات بین‌المللی دریایی توقیف کرده است.

انگلیس، در کنار بحرین و استرالیا یکی از فقط سه کشوری است که به درخواست آمریکا برای تشکیل ائتلافی در خلیج فارس و تنگه هرمز پاسخ مثبت داده است. فرانسه و آلمان مستقیماً درخواست آمریکا برای پیوستن به این ائتلاف را رد کرده‌اند.

راب قبل از شرکت در نشست وزرای خارجه کشورهای اروپایی در هلسینکی گفت: «ما برای مقابله با تهدیدهایی موجود علیه کشتی‌رانی بین‌المللی در تنگه هرمز به گسترده‌ترین حمایت بین‌المللی نیاز داریم.»

«آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان پنجشنبه گفت دولت‌های اروپایی در اجلاس هلسینکی درباره تشکیل یک ائتلاف اروپایی در دریا رایزنی خواهند کرد. «هایکو ماس»، وزیر خارجه آلمان اذعان کرد که راه‌اندازی چنین ائتلافی روندی کند خواهد داشت.

«فلورانس پارلی»، وزیر دفاع فرانسه در مصاحبه‌ای با خبرگزاری فرانسه بار دیگر مشارکت در ائتلاف دریایی آمریکا را رد کرد و گفت که او از راه‌اندازی یک عملیات دریایی تحت رهبری اتحادیه اروپا حمایت می‌کند.

راب، علی‌رغم حمایت از ائتلاف ضد ایرانی آمریکا بر حمایت انگلیس از برجام همانند فرانسه و آلمان تأکید کرده است. او گفت: «توافق هسته‌ای، تنها توافقی است که جلوی دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را می‌گیرد و ما به همکاری با یکدیگر جهت ترغیب ایران به حفظ این توافق به صورت کامل ادامه خواهیم داد.»

مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با صدور بیانیه‌ای ضمن تقاضا برای حفظ برجام، طرفین امضاکننده این توافق هسته‌ای را به انجام گفت‌وگوهای بیشتر ترغیب کرد.

«فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با صدور بیانیه‌ای خواستار حفظ برجام شد و طرفین امضاکننده توافق هسته‌ای ایران را به گفت‌وگوهای بیشتر ترغیب کرد.

پایگاه اینترنتی «میدل ایست مانیتور» گزارش کرد، این مقام عالیرتبه اتحادیه اروپا در بیانیه‌ای گفت: «برگزاری گفت‌وگوها بر اساس شفافیت و احترام، بهترین شیوه رسیدن به درک است».

موگرینی تصریح کرد که کشورهای اروپایی در سالهای گذشته بر حفظ توافق هسته‌ای ایران و 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین بعلاوه آلمان) متمرکز بوده است و به تمامی الزامات آن احترام گذاشته است.

با اینحال آنطور که خبرگزاری ایتالیایی «AKI» گزارش کرده است، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تأکید کرد که هنوز اقدامات زیادی باید در زمینه حفظ برجام صورت گیرد.

موگرینی افزود که برنامه جامع اقدام مشترک یا همان (برجام)، تعمیم قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل است و توضیح داد که این توافق هسته‌ای «یک توافق بین‌المللی یا دوجانبه نبوده استبلکه بخشی از مجموعه قطعنامه‌هایی بوده است که به تصویب شورای امنیت سازمان ملل درآمده است».

آمریکا بعد از خروج از برجام در راستای سیاستی موسوم به «فشار حداکثری» به اقداماتی تحریک‌آمیز مانند قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های اصطلاحاً تروریستی، اعزم یک ناوگروه، چند بمب‌افکن بی‌-۵۲ و چند جنگنده اف-۲۲ به منطقه و تحریم وزیر خارجه ایران روی آورده است.

جمهوری اسلامی ایران نیز بعد از خروج آمریکا از برجام یک سال «صبر راهبردی» را در دستور کار قرار داد و در پایان یک سال، به طرف‌های توافق هسته‌ای به ویژه کشورهای اروپایی که وعده جبران خروج آمریکا را می‌دادند، مهلت داد به تعهدات خود ذیل توافق هسته‌ای عمل کنند و در همین راستا، اتحادیه اروپا در تلاش است تا اقداماتی را یرای حفظ برجام صورت دهد.

جمهوری اسلامی ایران تا کنون در دو گام از تعهدات خود کاسته و از ۱۶ تیرماه  یک ضرب‌الاجل ۶۰ روزه دیگر برای محقق شدن تعهدات سایر طرف‌ها صادر کرده است. تهران گفته در صورتی که تغییری در وضعیت ایجاد نشود از ۶۰ روز دیگر گام سوم را اجرایی خواهد کرد.

معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری کرمانشاه گفت: روحانیون اهل سنت به ویژه روحانیون اهل سنت غرب کشور علمدار و هدایتگر مردم در دفاع از انقلاب اسلامی هستند.

محمدابراهیم الهی تبار روز یکشنبه در دیدار با ماموستا ملا عبدالله غفوری امام جمعه روانسر افزود: روحانیون منطقه اورامانات با اثرگذاری در حفظ تمامیت ارضی کشور ، حراست از مرزها و پشتیبانی از مسئولین وفاداری خود را به نظام مقدس جمهوری اسلامی ثابت کرده اند.

وی تصریح کرد: دشمنان ایران با راه انداختن جنگ نابرابر اقتصادی و تهدید کشورهای مختلف به جنگ ملت ایران آمده اند.

معاون استاندار کرمانشاه ادامه داد: مردم در جنگ اقتصادی دچار مشکلات و مشقت خواهند شد و مردم ایران اسلامی در مقابل این جنگ صبوری و مقاومت کرده اند.

الهی تبار اضافه کرد: به فضل الهی، تلاش دولتمردان و همراهی مردم از این بحران نیز عبور خواهیم کرد.

وی گفت: منش و رفتار شهیدان رجایی و باهنر در تاریخ انقلاب اسلامی ماندگار است و تواضع ، مردمداری و ساده زیستی این شهیدان الگوی مدیران باشد.

معاون تاکید کرد: باید با الگوگیری از منش و رفتار این بزرگان بتوانیم زمینه خدمتگزاری هر چه بیشتر را فراهم کنیم.

امام جمعه روانسر نیز گفت: همه مدیران باید قدردان همراهی مردم در دفاع از آرمانهای نظام و انقلاب باشیم.

ماموستا ملاعبدالله غفوری افزود: کنترل بازار و مبارزه با گرانی و حل مشکلات مردم نیازمند نگاه ویژه دولتمردان است.

وی ادامه داد: تولید ملی و داخلی برای حفظ استقلال کشور باید تقویت شود.

امام جمعه روانسر گفت: مردم روانسر شایان خدمات بیشتری هستند و تسریع در احداث بیمارستان روانسر مطالبه دیرینه این مردم است.