حجت الاسلام تراشیون، کارشناس و مشاور خانواده، به سوالی در مورد نحوه برخورد با اشتباهات کودک پرداخته که تقدیم شما فرهیختگان میشود.
پرسش:
* پسر ده سالهای دارم که وقتی در مورد چرایی انجام کاری از او سؤال میکنیم و مورد بازخواست قرار میگیرد، شروع به گریه میکند.
پاسخ:
بله، این رفتار کودک احتمالاً ناشی از این است که پس از پاسخگویی در مورد عملکردش، احساس مواخذه شدن میکند. صرف پرسش «چرا این کار را کردی؟» ممکن است برای او خوشایند نباشد و در پس آن، تصور توبیخ یا حتی تنبیهی (هرچند تربیتی) را داشته باشد.
برای مدیریت این موقعیت، پیشنهاد میشود هنگام پرسیدن در مورد عملکرد کودک، ابتدا بدون نشان دادن واکنش منفی، توضیحات او را بشنوید. کودکان معمولاً از واکنشهای منفی والدین هراس دارند و همین امر منجر به گریه، غر زدن، یا قهر کردن آنها میشود.
اما اگر کودک بداند که والدین صرفاً شنونده هستند و ابتدا به نقاط مثبت کار او اشاره میکنند، ممکن است رویکرد متفاوتی اتخاذ کند. به عنوان مثال، میتوانید بگویید: «آفرین که به فکر انجام این کار افتادی.» سپس، در صورت لزوم، به نقطه ضعف ماجرا اشاره کنید. برای مثال، در مورد باز بودن شیر آب در شرایط کمآبی، میتوانید بگویید: «ولی مادر (یا پدر) جان، دیدم شیر آب باز بود. الان که در شرایط کمآبی هستیم، باید بیشتر دقت کنیم.»
نکته کلیدی این است که ابتدا رویکردی تأییدکننده و همراه با کودک داشته باشید و سپس به آرامی نقطه ضعف را گوشزد کنید. از هرگونه توبیخ یا رفتاری که حس تنبیه یا سرزنش را به کودک القا کند، باید پرهیز کرد.
نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد، افزایش رفتارهای پرخطر یا آسیبزننده در کودکانی است که برنامهریزی درستی ندارند. بنابراین، در واگذاری وظایف به کودکان، توجه به تناسب سن آنها با وظایف محوله اهمیت دارد.
به عنوان مثال، فرض کنید مهمانی به منزل آمده و کودک فوراً ظرف میوه را برمیدارد. واکنش اولیه ما ممکن است این باشد: «الان نباید این کار را میکردی! روال پذیرایی این بود که اول چای میدادیم، بعد میوه را میچیدیم و سپس سرو میکردیم.» این نوع واکنش، با وجود نیت خیر کودک برای کمک، میتواند منجر به ناراحتی و احساس توبیخ او شود.
در مقابل، میتوان با پیشبینی و راهنمایی، از این موقعیت اجتناب کرد. مثلاً قبل از ورود مهمان، میتوانید به کودک بگویید: «مهمانها دارند میآیند. روال پذیرایی ما اینگونه است که ابتدا این کارها را انجام میدهیم. تو هم زحمت بکش و ظرف میوه را آماده کن تا بعد به مهمانها بدهیم.» با این روش، کودک جهتدهی میشود و از نگرانی بابت توبیخ، گریه، یا بهانهجویی او کاسته خواهد شد.
