emamian
بیانات در دیدار مسئولان نظام
بسم الله الرّحمن الرّحیم
الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا ابیالقاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین و من تابعهم باحسان الی یوم الدّین.
خیلی خوش آمدید برادران عزیز، خواهران عزیز. جلسهی گرم و شیرین و صمیمیای است و بحمدالله چهرههای گوناگون را انسان مشاهده میکند. امیدواریم انشاءالله دلها هر چه بیشتر به هم نزدیک بشود.
سال گذشته در این جلسه شهید رئیسی (رضوان الله تعالی علیه) حضور داشت و گزارش مفصّلی از اقدامات و خدمات و زحمات خودشان دادند و امروز انشاءالله به لطف حق، پاداش آن زحمات را بر سر سفرهی لطف الهی و رحمت الهی دارند به دست میگیرند و استفاده میکنند. با این چشم، شما مدیران عزیز به این خدمات نگاه کنید. عمر دست خدا است؛ فردا کجا خواهیم بود، چگونه خواهیم بود، معلوم نیست. با این چشم بنگرید که اگر امروز این خدماتی را که بر عهده گرفتهاید، با اخلاص، با توان و با همین نوع انگیزهای انجام بدهید که آقای رئیسجمهور محترم بیان کردند و نشان دادند، اجر و پاداش آن اینقدر بزرگ است که در این دنیا نمیشود پاداش آن را داد؛ خدای متعال، در سایهی رحمت خود، در بهشت، در جهان دیگر انشاءالله به شما عوض خیر خواهد داد. البتّه کار نیک آثار خودش را در دنیا هم دارد.
بنده اوّلاً تشکّر میکنم از بیانات جناب آقای دکتر پزشکیان، رئیسجمهور محترم. بیانات گسترده و خوب و مفیدی را انجام دادند. آنچه نظر من را جلب میکند، بارها هم به خود ایشان این را گفتهام، آن حالت انگیزهای است که در ایشان وجود دارد؛ این خیلی باارزش است. این انگیزه، این احساس که «ما میتوانیم، حتماً انجام میدهیم، دنبال میکنیم، به خدا تکیه میکنیم، به کسی غیر خدا تکیه نمیکنیم»، این حالت در ایشان خیلی باارزش است و انشاءالله به کمک الهی خواهند توانست این کارها را انجام بدهند. امیدوارم انشاءالله در فاصلهی نهچندان زیادی ایشان در مقابل جمع بِایستند و اجرا شدن این خواستههای بزرگ را مژده بدهند به مردم و مردم را خوشحال کنند.
مطلبی که بنده آماده کردهام که اینجا عرض بکنم، سخنی در باب ماه رمضان است، یک عرایضی هم راجع به موضوعات مبتلابه کشور تا آنجایی که به جمع ما ارتباط پیدا میکند، آماده کردهام که عرض کنم.
در باب ماه رمضان [اینکه] ماه رمضان، ماه ذکر است، ماه قرآن است؛ قرآن هم کتاب ذکر است: «اِنَّا نَحنُ نَزَّلنَا الذِّکر»(۲) در سورهی حجر، یا «وَ هذا ذِکرٌ مُبارَکٌ اَنزَلناهُ اَ فَاَنتُم لَهُ مُنکِرون»(۳) در سورهی انبیا و آیات متعدّد دیگر. قرآن ذکر است، مایهی ذکر است، کتاب ذکر است. «ذکر» یعنی چه؟ ذکر نقطهی مقابل غفلت و فراموشی است.
یکی از ابتلائات مهمّ بشر، فراموشی است؛ یک کار لازمی را فراموش میکند، یک مطلب مفیدی را فراموش میکند. لکن آنچه خسارتبار است و غیر قابل جبران است، دو فراموشی اصلی است: یکی فراموشی خدا که خدا را انسان فراموش کند؛ دوّم فراموشی خویشتن، خودفراموشی؛ این دو، فراموشیِ غیر قابل توصیفی است از لحاظ ضربهای که به آیندهی انسان میزند. خداوند متعال به هر دوی این دو فراموشی در قرآن اشاره کرده، تصریح فرموده؛ یک جا میفرماید که «نَسُوا اللَهَ فَنَسِیَهُم»؛(۴) اینها خدا را فراموش کردند، خدای متعال هم اینها را فراموش کرد. فراموش کردن خدا که خدا کسی را فراموش کند، معنای استعاری دارد؛ چون خدا که کسی یا چیزی را فراموش نمیکند. این معنای استعارهایاش این است که خدای متعال او را از دایرهی رحمت و هدایت خودش بیرون میاندازد؛ فراموش کردن خدا یعنی این. «نَسِیَهُم» یعنی او را در پرتو نگاه لطف خودش دیگر قرار نمیدهد، او را مخذول میکند؛ خذله الله. یکی از مهمترین نفرینها «خذله الله» است. «خذلان» یعنی کسی را به حال خود رها کردن، اعتنا نکردن، کمک نکردن، به او نیندیشیدن؛ این خذلان است؛ «نَسِیَهُم» یعنی این. لذا در دعای صحیفهی سجّادیّه یکی از چیزهایی که با جدّیّت و حدّت از خدا خواسته میشود در آن دعای معروف «وَ لا تُرسِلنی مِن یَدِکَ اِرسالَ مَن لا خَیرَ فیه» [است].(۵) «ارسال» هم در عربی، در این موارد، به معنای پرتاب کردن است؛ یعنی من را مثل چیزی که ارزشی ندارد، به درد چیزی نمیخورد، پرتاب نکن از دست خودت؛ وَ لا تُرسِلنی مِن یَدِکَ اِرسالَ مَن لا خَیرَ فیه. این نسیان الهی [است] که جزای نسیان الهی این است که خدا یک چنین حالتی، یک چنین وضعی برای او به وجود میآورد که این بزرگترین خسارت است. نسیان خود انسان در سورهی مبارکهی حشر است: وَ لا تَکونوا کَالَّذینَ نَسُوا اللَهَ فَاَنساهُم اَنفُسَهُم؛(۶) خودشان را از یادشان برد. آنها خدا را از یاد بردند، خدای متعال هم خودشان را از یاد خودشان برد؛ یعنی دچار خودفراموشی شدند.
خب، انسان که با مسائل روزمرّهی زندگی همیشه سروکار دارد و فراموش نمیکند اینها را. این اِنساءِ نفْس که یعنی خدا کسی را دچار خودفراموشی کند، هم در مقیاس فردی معنای عمیقی دارد، هم در مقیاس اجتماعی. در مقیاس فردی معنای فراموش کردن انسانْ خود را، این است که هدف از خلقت خودش را فراموش کند. خب ما معتقدیم که خدای متعال با حکمت عمل میکند؛ ما را برای چه آفریده؟ چرا آفریده؟ این یک سؤال مهمّی است. خود خدای متعال و اولیای خدا و پیغمبران و ائمّهی هدیٰ هم گفتهاند که خدا برای چه ما را آفریده؛ خداوند آفریده برای اینکه انسان را به مراتب بالای فضیلت وجودی برساند، تبدیل کند او را به خلیفةالله؛ هدف از خلقت انسان این است. آفریده تا او را بزرگ کند، تا او را به مقام والا برساند. در قرآن، در روایات، در کلمات معصومین و اولیا مکرّر این تکرار شده؛ [خودفراموشی یعنی] انسان از این غفلت کند و غافل بشود از اینکه برای این آفریده شده.
فراموش کردن گذر زندگی هم یکی از خودفراموشیها است. بالاخره این زندگی در حال گذر است، انسان غفلت میکند. ما همه یک سرآمدی داریم، معلوم است دیگر: اِنَّکَ مَیِّتٌ وَ اِنَّهُم مَیِّتون؛(۷) اسم این سرآمد در تعبیر عربی «اَجَل» است دیگر، یک اجلی داریم. از اجل فراموش کنیم. این اجل ممکن است یک ساعت دیگر باشد، ممکن است یک روز دیگر باشد، ممکن است یک سال دیگر باشد؛ بالاخره باید خودمان را برای آن آماده کنیم دیگر؛ یکی از موارد خودفراموشی این است. در دعای شریف ابوحمزه [میخوانیم]: «لَم اُمَهِّدهُ لِرَقدَتی»(۸) ــ حالا تعبیرش این است ــ من را در مثل حال کنونیِ من اگر چنانچه از دنیا ببری که [خود را] آماده نکردهام ــ خودم را آماده نکردهام، قبرم را آماده نکردهام ــ در این حال اگر از دنیا بروم واویلا است! انسان غفلت کند از اینکه باید خودش را آماده کند، آینده را ببیند، برای ورود به لقاءالله آماده بشود. خب اینها غفلتهای شخصی است؛ اینها را انسان میتواند با دعا، با تضرّع، با روزه، با خویشتنداری دربارهی خواهشهای نفسانی که در روزه وجود دارد، این ذکر را، این توجّه را به وجود بیاورد و از این خودفراموشی خودش را نجات بدهد. و اگر چنانچه این غفلت برطرف شد، آن وقت سؤال الهی به یاد انسان میآید، و توجّه میکنیم که ما مورد سؤال الهی قرار خواهیم گرفت. آیهی شریفهی قرآن [میفرماید]: فَلَنَسئَلَنَّ الَّذینَ اُرسِلَ اِلَیهِم وَلَنَسئَلَنَّ المُرسَلین؛(۹) ما هم از آن مردمی که پیغمبر برایشان فرستادیم، سؤال میکنیم و باید جواب بدهند چه کار کردند، چگونه برخورد کردند؛ هم «وَ لَنَسئَلَنَّ المُرسَلین»؛ هم از خود آن پیغمبر سؤال میکنیم. مقام عظمت پیغمبر را در نظر بگیرید؛ خدای متعال سؤال میکند که چه کردید؟ چگونه رفتار کردید؟ ما در این مقام هستیم.
اگر چنانچه انسان به یاد این حالت بیفتد، آن وقت در رفتار انسان تغییر ایجاد میشود. در دعای ابیحمزه [میخوانیم]: اِرحَمنی اِذَا انقَطَعَت حُجَّتی وَ کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانی وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِیّایَ لُبّی؛(۱۰) وقتی در محضر الهی، در قیامت از انسان سؤال شد، انسان خب بهانه میآورد؛ [سؤال میشود] آن فعل، چرا انجام گرفت؟ آن ترک فعل چرا انجام گرفت؟ انسان باید جواب بدهد. انسان بهانه میآورد؛ همین بهانههایی که در دنیا برای همدیگر میآوریم: «به این علّت نشد، به آن علّت نشد». ما را مجاب میکنند که نه، این بهانه درست نیست، این استدلال درست نیست. آنجا حجّت من، استدلال من، بهانههای من قطع میشود؛ اِذَا انقَطَعَت حُجَّتی وَ کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانی؛ انسان زبانش بند میآید در مقابل سؤال الهی. وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِیّایَ لُبّی؛ مغز انسان در مقابل این سؤالات پراکنده و پاشیده میشود. خب، ذکر وقتی حاصل شد، این حالت وقتی برای انسان به وجود آمد که ما این مسئولیّت را داریم، این در رفتار ما اثر میگذارد. خودفراموشی این است. خب، این حالا در مورد خودفراموشی در مقیاس فردی.
حالا من اینجا یک نکتهای را یادداشت کردهام که عرض بکنم. این مسئلهی سؤال الهی که از همهی افراد هست ــ فَلَنَسئَلَنَّ الَّذینَ اُرسِلَ اِلَیهِم ــ از ما مسئولین بیشتر است؛ چون، ما با اختیار خودمان مسئولیّت را به عهده گرفتهایم، به ما یک پیشنهادی کردهاند، ما هم قبول کردهایم و زیر بار این مسئولیّت رفتهایم، برای ما سنگینتر است؛ ما بیشتر باید مراقب باشیم. اگر آحاد مردم را، جوانها را، متدیّنین را مشاهده میکنید که فرض بفرمایید اجتنابشان از گناه فلان مقدار است، توجّهشان به قرآن، به عبادات فلان مقدار است، شما بایست بیشتر از او این روحیهی اجتناب از محرّم و اقبال به واجب و محلَّل(۱۱) را داشته باشید؛ شما بیشتر باید احساس مسئولیّت بکنید.
خب، امّا خودفراموشی مربوط به اجتماع. در مقیاس اجتماعی، خودفراموشی مهمتر است. یک آیهی شریفهای در قرآن، در سورهی توبه هست ــ البتّه این آیهی شریفه در مورد منافقین است ــ که خیلی بنده را زیاد متوجّه خودش میکند، وقتی که به اینجا میرسم و آن را میخوانم. آن تکّهی مورد نظر من از آن آیه، این است: فَاستَمتَعوا بِخَلاقِهِم فَاستَمتَعتُم بِخَلاقِکُم کَمَا استَمتَعَ الَّذینَ مِن قَبلِکُم بِخَلاقِهِم وَ خُضتُم کَالَّذی خاضُوا؛(۱۲) این [مطلب] آدم را تکان میدهد. خب قبل از نظام جمهوری اسلامی، این کشور حکّامی داشته، فرمانروایانی داشته، مدیرانی داشته، کارهایی میکردند، بدعملیهایی داشتند، خلافهایی داشتند؛ این انقلاب با همهی زحمات، با همهی رنجها، با معجزهی کسی مثل امام (رضوان الله علیه) ــ که واقعاً حضور او و وجود او در این برههی زمان، یک چیزی شبیه معجزه بود ــ با فداکاریهای فراوان، با از دست دادن چقدر جوان عزیز و برجسته و خوب، با همهی اینها به پیروزی رسید و حفظ شد و این نظام جمهوری اسلامی به وجود آمد. خب، اگر چنانچه همان وضعی را، همان کاری را، همان راهی را که مدیران دوران طاغوت انجام میدادند، ما هم بتدریج به همان سمت برویم، این جرمِ خیلی بزرگی است؛ این آیه این را میگوید. فَاستَمتَعوا بِخَلاقِهِم؛ آنهایی که قبل از شما بودند، نصیب و بهرهای برای خودشان فرض کردند، آن نصیب و بهره را بردند. فَاستَمتَعتُم بِخَلاقِکُم؛ شما هم برای خودتان یک نصیب و بهرهای فرض کردید، شما هم آن بهره را برداشتید. کَمَا استَمتَعَ الَّذینَ مِن قَبلِکُم بِخَلاقِهِم؛ شما هم مثل آنها عمل کردید. وَ خُضتُم کَالَّذی خاضوا؛ همان راهی که آنها رفتند، شما هم رفتید. این[طور] اگر بشود، خیلی مایهی نگرانی است؛ خسارت بینظیری است چنین چیزی اگر پیش بیاید. البتّه خدای متعال، لطفش و فضلش و هدایتش نگذاشته تاکنون جمهوری اسلامی به یک چنین وضعی دچار بشود، امّا باید بترسیم، باید مراقب باشیم.
«خودفراموشی اجتماعی» یعنی این: هویّت خودمان را فراموش کنیم، فلسفهی وجودی جمهوری اسلامی را فراموش کنیم. آنطوری که قبل از ما در این کشور در سیاست خارجی، در سیاست داخلی، در ادارهی امور کشور، در تقسیم امتیازات و منابع کشور عمل میکردند، آنجور نباید عمل بکنیم. راه آنها راه دیگری بود، راه ما راه دیگری است، هویّت ما هویّت دیگری است. این را اگر فراموش کردیم، این میشود همان خودفراموشی در مقیاس اجتماعی که خسارت بزرگی است. تکیه به بیگانه، زندگی بر اساس تعدّی، بر اساس فساد، بر اساس ویژهخواری، بهره بردنهای ناسالم؛ خب شاکلهی تمدّن اسلامی و نظام اسلامی که ما به دنبال تشکیل آن هستیم و بودیم، بکلّی منافی با این است. ما از دیگران نمیتوانیم [در این زمینه] تقلید کنیم.
خب، حالا من اینجا چند کلمه در همین زمینه عرض بکنم. شاکلهی نظام اسلامی این است: مبتنی بر اصول و آرمانهای قرآنی است. قرآن هیچ چیزی را فروگذار نکرده. در تفسیر قرآن، در تبیین مفاهیم قرآنی، روایات ما، کلمات معصومین، خود نهجالبلاغهی شریف، هیچ نکتهای را فروگذار نکردند. نظام اسلامی، کشور اسلامی، جمعیّت اسلامی تعریف مشخّصی دارد بر اساس این معیارها و این آرمانها و این اهداف که در کتاب و سنّت ترسیم شده. ما باید به سمت این آرمانها حرکت کنیم. ارزشهایی تعریف شده، بایدها و نبایدهایی تعریف شده؛ باید به سمت این بایدها و نبایدها حرکت بکنیم، تلاشمان را باید در این جهت قرار بدهیم.
ما نمیتوانیم در مسائل گوناگون سیاسیمان، اقتصادیمان و دیگر چیزها پیرو مبانی تمدّن مادّی غرب باشیم. البتّه تمدّن غربی مزایایی دارد؛ در این شکّی نیست. از هر مزیّتی در هر جای دنیا، در غرب و شرق و دور و نزدیک، هر جا مزیّتی هست که ما میتوانیم یاد بگیریم، استفاده کنیم، باید [استفاده] بکنیم؛ در این تردیدی نیست، امّا بر مبانی آن تمدّن نمیتوانیم تکیه کنیم. مبانی آن تمدّن، مبانی غلطی است، مخالف با مبانی اسلامی است؛ ارزشهای آن تمدّن، ارزشهای دیگری است. لذا شما میبینید از لحاظ قانونی، از لحاظ اجتماعی، از لحاظ رسانهای، خیلی راحت میرسند به چیزهایی که شما ــ شمای مسلمان یا آشنای با قرآن ــ از فکر کردنش خجالت میکشید. بنابراین نباید دچار «فَاَنساهُم اَنفُسَهُم» بشویم در این مقولهی تبعیّت از تمدّن غربی.
البتّه تمدّن غربی باطن خودش را خوشبختانه در طول زمان آشکار کرده. آن جلوهای که در قرن ۱۹ و نیمهی اوّل قرن ۲۰ میلادی تمدّن غربی داشت و تلألؤیی که در چشم بینندگان از دور میکرد، امروز دیگر وجود ندارد. تمدّن غربی با استعمار، با تحمیل خواستههای خود بر کشورهای دیگر، با تصرّف منابع ثروت کشورها و ملّتهای دیگر، با کشتارهای وسیع، با معیارهای دوگانه، با ادّعای دروغین حقوق بشر، با ادّعای دروغین حقوق زن، [رسوا شد؛] اینها رسوا کرد تمدّن غربی را و باطن غرب آشکار شد. مرز اخلاقی بین زن و مرد را برداشتند. ادّعا میکنند که نسبت به ارزشها بیتفاوتند و این اختیار را به هر کسی میدهند؛ سکولاریسم یعنی این دیگر؛ سکولاریسم، یعنی این دولت، این حکومت نسبت به هیچ ارزشی جانبداری ندارد؛ این اختیار را به همه میدهد که طبق نظر خودشان و ارزشهای خودشان زندگی کنند. [البتّه] دروغ میگویند! زنِ باچادر در یک کشور اروپایی مورد حمله قرار میگیرد و مجروح میشود، به دادگاه مراجعه میکند؛ دادگاه مشغول محاکمهاش میشود، در همان جلسهی دادگاه، آن کسی که قبلاً به او ضربه زده مجدّداً ضربه میزند و آن زن را میکُشد!(۱۳) آب از آب تکان نمیخورد! یعنی معیارهای دوگانه در غرب حقیقتاً مفتضحکنندهی تمدّن غربی است، رسواکنندهی ادّعاهای اینها است.
ادّعا میکنند گردش آزاد اطّلاعات را؛ واقعاً همینجور است؟ الان در غرب گردش آزاد اطّلاعات هست؟ شما در فضای مجازی متعلّق به غرب میتوانید اسم حاج قاسم را، اسم سیّدحسن نصرالله را، اسم شهید هنیّه را بیاورید؟ میتوانید اعتراض کنید به جنایاتی که در فلسطین و در لبنان و مانند اینها دارد به دست صهیونیستها انجام میگیرد؟ میتوانید حوادث ادّعائی [مربوط به] آلمان هیتلری نسبت به یهودیها را انکار کنید؟ این است گردش آزاد اطّلاعات؟ یعنی این تمدّن، امروز خودش را، در واقع باطن خودش را آشکار کرده. میبینید دیگر این حرفهایی که رؤسای غربی میزنند. و مشخّصاً ــ این حرف من نیست، حرف افراد غربیِ جامعهشناسِ عمیق و دقیق است که ــ تمدّن غربی روزبهروز به سمت افول بیشتر دارد حرکت میکند؛ این[جور] است.
خب ما حق نداریم از مبانی این تمدّن پیروی کنیم، دنبالهرَوی کنیم. ما هویّت خودمان را داریم و خوشبختانه این هویّت روزبهروز در دنیا سربلندتر میشود؛ البتّه اینهمه هم تبلیغات علیه آن هست، اینهمه! یکی از مواردِ همین معیارهای دوگانه و گردش آزاد اطّلاعات همین است که شما ببینید در کدام یک از رسانههای بیگانه راجع به ایران حرفی که میزنند، منطبق با واقعیّات ایران است. شما پیشرفت علمی دارید، منعکس نمیشود؛ اجتماع مردمی دارید، منعکس نمیشود؛ موفّقیّتهای بزرگ در زمینههای گوناگون دارید، منعکس نمیشود؛ یک مورد شکست دارید، ده برابر بیان میشود! اطّلاعات آزاد اینجوری است! برخوردشان با مسائل گوناگون، با افراد گوناگون یک جور نیست، متفاوت است.
خب، پس بنابراین مهم این است که ما مسئولین نظام جمهوری اسلامی هویّت اصلی نظام اسلامی را بشناسیم، از یاد نبریم، دنبال کنیم. همین مطالبی که آقای رئیسجمهور گفتند، همینها هم مورد تأیید همهی کسانی است که با قرآن و سنّت و نهجالبلاغه و مانند اینها آشنا هستند؛ همهاش همینها است؛ باید همینها برنامهریزی بشود، همینها دنبال بشود، همینها اقدام بشود؛ این [کار] کشور را ارتقاء خواهد داد، ملّت ایران را عزیزتر از آنچه هست خواهد کرد؛ این خواهد توانست الگو در مقابل ملّتها بلکه در مقابل دولتمردان خیلی از کشورها بگذارد اگر ما بتوانیم درست این حرکت را انجام بدهیم و [پیش] برویم. حالا من البتّه در مورد این حرکت کردن و رفتن دو سه عرض کوچک دارم که حالا عرض خواهم کرد. خب این دربارهی مسائل مربوط به ماه رمضان.
راجع به مسائل کشور، آنچه در درجهی اوّل مهم است، مسئلهی اقتصاد است. خب، همه میدانیم دیگر امروز، یعنی این سالهای اخیر، در این چند سالِ تقریباً از اوّل دههی ۹۰ تا امروز، مشکلات اقتصادی دامنگیر کشور بوده؛ امروز هم مسئله، مسئلهی اقتصادی است، مسئلهی مهمّی است. و این را هم توجّه داشته باشیم که تهدیدهایی که دشمنان میکنند، عمدتاً متوجّه به معیشت مردم است؛ عمدتاً تهدیدهای امنیّتی، تهدیدهای اطّلاعاتی متوجّه معیشت مردمند؛ یعنی قصد و طرح کلّی این است که کاری کنند که جمهوری اسلامی از عهدهی ادارهی معیشت مردم نتواند بربیاید، و این تبعات خودش را خواهد داشت؛ دنبال این هستند. لذا مسئلهی معیشت واقعاً مسئلهی مهمّی است و باید به طور جدّی دنبال اصلاح این قضیّه بود؛ دستگاههای مسئول باید عمدهی تلاش خودشان را متوجّه این قضیّه بکنند. البتّه یکی از عوامل، تحریمهای خارجی است. تردیدی نیست که تحریمهای قدرتها در وضعیّت کنونی اقتصادی ما و معیشت مردم تأثیر دارد امّا این همهی قضیّه نیست. بخشی از عامل، تحریم است. یک چیزهایی هست که به تحریم اصلاً ارتباطی ندارد. حالا من بعضیها را در خلال صحبت عرض میکنم.
حالا ما چه کار باید بکنیم؟ یکی از اوّلین کارهایی که باید انجام بگیرد، انسجام درونی دستگاههای گوناگون است؛ هم دستگاههای داخل قوّهی مجریّه باید به طور کامل به هم متّصل باشند، همکاری کنند؛ هم سه قوّه در کنار هم و نیروهای مسلّح در کنار اینها، با هم همکاری کنند. شرط اوّل، «انسجام» است. اگر بخواهیم کارها پیش برود، باید این انسجام به معنای واقعی کلمه اتّفاق بیفتد. خب، خوشبختانه امروز تا حدود زیادی اینجوری است؛ در سطوح بالا اینجوری است [امّا] باید در بدنه و سطوح پایین هم همین انسجام، همین همکاری وجود داشته باشد.
یک نکتهی مهمّ دیگری که در کارهای ما، از جمله در مسئلهی اقتصاد تأثیر اساسی دارد، سرعت عمل است. ما بطیء(۱۴) حرکت میکنیم، کُند کار میکنیم. یک فکر سازندهای به ذهنمان میرسد که باید عمل بشود، فرض کنید از باب مثال مثلاً مسیر شمال ـ جنوب؛ از وقتی که این فکر به ذهن ما میرسد، تا وقتی که تصمیم میگیریم این کار را انجام بدهیم، فاصلهی زیادی به وجود میآید؛ در حالی که گاهی اوقات این فاصله میتواند به یکدهم تقلیل پیدا کند؛ دیر تصمیم میگیریم. بعد که تصمیم گرفتیم، تا شروع میکنیم به اجرا، باز فاصله به وجود میآید؛ خب، تصمیم گرفتیم، عمل کنیم دیگر. وقتی که فهمیدیم، تصمیم گرفتیم، دانستیم که این کار باید انجام بگیرد، بلافاصله شروع کنیم به عمل [کردن]. بعد که شروع میکنیم به عمل، تا گرفتن نتایج، فاصله به وجود میآید. علّتِ این [کندی] هم عمدتاً عدم پیگیری است. یکی از توصیههایی که بنده غالباً به مسئولین محترم، مدیران محترم، رؤسای محترم جمهور در این سالها داشتهام همین است: پیگیری کنند کارها را. شما یک تصمیمی میگیرید، یک اقدامی میکنید، به [یک] مسئولی مسئولیّت میدهید، او هم میگوید چشم، او هم دروغ نمیگوید، او هم به نفر بعدی خودش [میسپرد]، امّا وسط کار معطّل میشود؛ باید رفت، باید از نزدیک دید، باید کارها را رها نکرد؛ این فاصلهها را باید کم کرد. فاصلهی بین فکر و تصمیم، بین تصمیم و اجرا، بین اجرا و نتیجه، خیلی زیاد است؛ این را باید به سرعت عمل [کرد]. این هم نکتهی بعدی.
متأسّفانه دیده شده که بعضی از مدیران ما فکر میکنند که بیخطرترین کار، تصمیم نگرفتن است؛ چون تصمیمگیری احتمال اشتباه و خطر و بعد یقهگیری و مچگیری و مانند این چیزها دارد دیگر؛ پس کار بیخطر این است که انسان تصمیم نگیرد، دنبالهی کارها را [نگیرد]. اینکه ما تصوّر بکنیم، برای آسودگی خیالمان خیلی حرص نزنیم، جوش نزنیم، دنبال کار نرویم، حالا شد شد [نشد نشد]، جزو خطرناکترین فکرها است. خدای متعال از ترکفعلها هم سؤال میکند؛ سؤال الهی فقط مربوط به فعل نیست، مربوط به ترک فعل هم هست.
یک نکته در باب اقتصاد این است که مسئولین کشور ظرفیّتهای موجود کشور را بشناسند؛ ظرفیّتهای ما زیاد است. مکرّر هم میگوییم: «ظرفیّتها، استعدادها، زمینهها»، امّا در عمق کار وارد نمیشویم.
یکی از ظرفیّتهای ما عمدتاً جوانهای ما هستند که واقعاً گاهی کارهایی انجام میدهند که انسان حیرت میکند؛ در زمینههای مسائل اقتصادی، در زمینهی مسائل علمی، در زمینهی تحقیقات، در زمینهی نوآوری و خلّاقیّت. این یکی از مهمترین ظرفیّتهای ما است.
یکی منابع طبیعی ما است. منابع طبیعی ما جزو برترین و غنیترین منابع طبیعی دنیا است؛ منابع نفت ما، منابع سنگهای ما، انواع کانیها و این فلزات معدنی و امثال اینها، جزو بهترین منابع دنیا است. بنده یک وقتی از روی یک آماری گفتم(۱۵) ــ الان البتّه یادم نیست، [امّا] آن وقت آمار دقیقی دیده بودم ــ که جمعیّت ما یکصدم جمعیّت دنیا است؛ یعنی از هشت میلیارد، فرض کنید که ما هشتاد میلیون جمعیّت هستیم، [در حالی که] بسیاری از معادن اساسی ما دوصدم، سهصدم، پنجصدم یا هشتصدم از موجودی دنیا است. بنابراین، از لحاظ منابع طبیعی، ما جلوتر از بسیاری از کشورهای دنیا هستیم. این منابع را بشناسیم. گزارشهایی به ما میرسد که بعضی از منابع هست که هنوز مسئولان ذیربط کشف نکردهاند این منابع را، هنوز خبر ندارند از اینکه ما این منبع و این منبع را در فلان نقطهی کشور داریم. این خیلی مهم است؛ هم نوع منابع، هم مقدار منابع. این هم یکی از ظرفیّتها است.
ظرفیّت سوّم هم پیشرفت در علم و فنّاوری است. ما نسبت به وضع خودمان، از لحاظ پیشرفت علم و فنّاوری وضعمان خوب است. البتّه چند سال قبل از این بهتر بود؛ حدود ده دوازده سال پیش از این، آن وقت منابع خارجی میگفتند سرعت رشد ایران در پیشرفت علمی و تحقیقی سیزده برابر متوسّط دنیا است ــ سرعت رشد ــ که بنده همان وقت گفتم این سرعت را نگذاریم کم بشود،(۱۶) [زیرا] عقب خواهیم ماند؛ خب دنیا هم دارد حرکت میکند. حالا شاید به آن اندازه نباشد، امّا پیشرفت ما پیشرفت بسیار خوبی است.
یکی از مشکلات واقعی اقتصاد ما مسئلهی قاچاق است؛ قاچاق دوسویه. یک چیزهایی از اینجا قاچاق میشود به بیرون که صد درصد به ضرر کشور است، یک چیزهایی [هم] از بیرون قاچاق میشود به داخل که صد درصد به ضرر کشور است.
خب اینهایی که من الان گفتم، هیچ کدام به تحریم و مانند آن ارتباطی ندارد. اگر ما سرعت عمل نداریم، اگر ما دنبال کارها نمیدویم با معیار و مقیاس لازم، این ربطی به تحریم ندارد، به خودمان ربط دارد. اگر ما در مورد قاچاق، جدّی حرکت نکنیم، این به دشمن ربطی ندارد، به تحریمکننده ربطی ندارد؛ ما باید نگذاریم. باید نگذاریم. راه هم دارد؛ جلوگیری از قاچاق محال نیست. البتّه کار مشکلی است ــ ما میدانیم ــ امّا کار ممکنی است؛ باید این کار ممکن انجام بگیرد. من شنیدم که از مدّتها پیش، حقّالکشف قاچاق را برداشتهاند. خب این انگیزهی کشف قاچاق را کم میکند. [یا مسئلهی] بازارچههای مرزی و امثال اینها.
یکی از موضوعات مهمّ مربوط به اقتصاد، اصلاح نظام ارزی کشور است. در درجهی اوّل، تقویت پول ملّی است؛ دیگر حالا سیاستش، برنامهاش و کیفیّت کار را متخصّصین باید انتخاب کنند. پول ملّی باید تقویت بشود؛ این، هم در واقعیّت زندگی مردم اثر دارد، هم در آبروی کشور اثر دارد. حتّی اگر چنانچه مثلاً میگویند «یک فرمولی وجود دارد که اگر [به آن] عمل کنیم، تورّم میآید پایین، حتّی تکرقمی ممکن است بشود امّا قیمت ارز میرود فلان قدر میشود»، این درست نیست؛ برای خاطر اینکه اگر ارزش پول ملّی با بالا رفتن قیمت ارز کاسته شد، تورّم هرچه هم پایین باشد، این پول قیمتی ندارد و قدرت خرید برای مردم فقیر و ضعیف به وجود نمیآید. اگر میخواهید قدرت خرید برای مردم بالا برود، به پول ملّی باید اهتمام ورزید؛ یکی از اساسیترین کارها این است.
در مورد ارز، برگشت ارزهای کسانی که درآمد صادراتی ارزی دارند، خیلی مهم است. من شنیدم زمان مرحوم آقای رئیسی (رحمة الله علیه) گفته شد که برخی از شرکتهای بزرگ، یعنی شرکتهای کلان و مهم و بزرگ دولتی که مال دولت هم هست، اینها صادرات دارند، درآمد ارزی دارند که ارزِ این درآمد برنمیگردد به بانک مرکزی. ایشان یک فکری کرده بود، علاجی درست کرده بود و آن اینکه این شرکتها متعهّد بشوند هر کدام یک کار بزرگی را در کشور انجام بدهند؛ مثلاً فرض کنید که در فلان منطقه آب شرب و آب مثلاً کشاورزیِ فلان منطقهی کمآب را تأمین کنند، یا فلان پالایشگاه را بزنند یا نیروگاهِ مثلاً فرض کنید دویست مگاواتی، سیصد مگاواتی را تولید کنند؛ قول داده بودند. دو سه ماه بعد، من از ایشان پرسیدم، گفتم که این کاری که بنا بود این شرکتها بکنند به کجا رسید، ایشان اطّلاعی نداشت. گفت من سؤال میکنم به شما جواب میدهم. بعد از مثلاً یک هفته، دو هفته، ایشان یک گزارشی به من دادند، گفتند این گزارش را اینها دادند. من نگاه کردم دیدم این گزارش مهمل است؛ پوچ! اصلاً این گزارش نشاندهندهی هیچ اقدامی نیست، [بلکه] یک مقدار عدد و رقم پشت سر هم گذاشتهاند. ایشان دنبال این کار بود. خب اینها جزو کارهایی است که باید انجام بگیرد. درآمد ارزی اگر متعلّق به شرکتی است که مال خود دولت است، خب چطور این در اختیار دولت قرار نمیگیرد؟ در اختیار بانک مرکزی قرار نمیگیرد؟ چرا؟ برای این باید فکری بشود، کار اساسی باید انجام بگیرد؛ یعنی اینها همه چیزهایی است که در همین گشایش معیشت مردم مؤثّر است.
مسئلهی تولید ــ که بنده مکرّر روی آن تکیه کردم ــ خیلی مهم است. [باید] از تولید حمایت قانونی بشود؛ تجهیز منابع بشود برای تولید. موانع تولید ــ موانع بیخود که گاهی موانع تشکیلاتی و سازمانی و بخشنامهای وجود دارد که هیچ لزومی هم ندارد ــ برداشته بشود.
تأمین نیازهای داخلی از تولید داخلی. چه کسی تأمین کند نیازهای خودش را از تولید داخلی؟ مردم. دولت چه؟ بیشتر از همهی مردم، دولت مصرفکننده است. خیلی از تولیدات را دولت مصرف میکند. دستگاههای دولتی مقیّد بشوند که هیچ چیزی را که در داخل تولید میشود از خارج وارد نکنند و مصرف نکنند؛ یکی از کارها این است. ارتقاء فنّاوری و نوآوری در زمینهی تولید مهم است.
یکی از موضوعات مهمّ در اقتصاد کشور، مسئلهی سرمایهگذاری است که مسئلهی سرمایهگذاری مشکل ما در طول سالهای متمادی است. البتّه یکی از اهداف تحریمها جلوگیری از سرمایهگذاری خارجی است، ولی راه دارد ــ که حالا آقای رئیسجمهور یک اشارهای کردند در ضمن صحبت ــ راه وجود دارد برای اینکه ما بتوانیم سرمایهگذاری کنیم؛ این مهم است که در داخل سرمایهگذاری بشود؛ این کار را باید تسهیل کرد برای سرمایهگذار؛ سرمایهگذار احساس کند این کار برای او سود دارد، نفع دارد و میتواند؛ این کشور را پیش خواهد برد. و از این قبیل. بنابراین مسائل اقتصادی مسائل مهمّی است. مسئولین اقتصادی هم ــ هم در داخل دولت، هم در بیرون دولت ــ حسّاسند، متوجّهند روی این مسئله. و این نکاتی که ما عرض کردیم، به نظر ما نکات قابل توجّهی است و باید دنبال بشود.
یک کلمه هم در مورد مسائل سیاست خارجی. خب بحمدالله وزارت خارجهی ما فعّال است؛ جزو وزارتخارجههای فعّال است. همین مسئلهی همسایگانی که ایشان بیان کردند، مسئلهی مهمّی است؛ کشورهای دیگر غیر همسایه هم همینجور. منتها یکی دو نکته وجود دارد. اینکه بعضی از دولتهای قلدر ــ واقعاً بنده هیچ تعبیری مناسبتر برای بعضی از شخصیّتها و رؤسای خارجی، جز همین کلمهی «قلدر» سراغ ندارم ــ اصرار به مذاکره میکنند، مذاکرهی آنها برای حلّ مسائل نیست، برای تحکّم است. [میگویند] مذاکره کنیم تا آنچه را که میخواهیم، بر طرف مذاکره ــ که آن طرف میز نشسته ــ تحمیل کنیم؛ اگر قبول کرد که چه بهتر، اگر قبول نکرد جنجال راه بیندازیم که اینها از میز مذاکره فاصله گرفتند، از پای میز بلند شدند! این تحکّم است. مذاکره برای آنها راهی است، مسیری است برای طرح توقّعات جدید. مسئله فقط مسئلهی هستهای نیست که حالا راجع به مسائل هستهای صحبت کنند؛ توقّعات جدیدی را مطرح میکنند که این توقّعات جدید از طرف ایران قطعاً برآورده نخواهد شد؛ [مثلاً] راجع به امکان دفاعی کشور، راجع به تواناییهای بینالمللی کشور، که فلان کار را نکنید، فلان کس را نبینید، فلان جا نروید، فلان چیز را تولید نکنید، برد موشکتان از آن فلان قدر بیشتر نباشد! مگر کسی میتواند اینها را قبول کند؟ مذاکره برای این چیزها است. و البتّه اسم مذاکره را هم تکرار میکنند برای اینکه حالا در افکار عمومی یک فشاری ایجاد کنند که بله، [این] طرف حاضر است برای مذاکره، شما چرا حاضر نیستید؟ [این] مذاکره نیست؛ تحکّم است، تحمیل است. علاوهی بر جهات دیگری، که حالا جای بحثش اینجا نیست و بنده هم امروز قصد ورود در این مسئله ندارم؛ حالا یک وقتی ممکن است در یک جاهایی بحث کنیم؛ لکن اجمالاً مسئله این است.
حالا آن سه کشور اروپایی هم اعلامیّه میدهند، اعلام میکنند که ایران به تعهّدات هستهای خودش در برجام عمل نکرده! از این طرف یکی از آنها سؤال کند [مگر] شما عمل کردید؟ شما میگویید ایران به تعهّدات خودش در برجام عمل نکرده؛ خیلی خب، شما به تعهّدات خودتان در برجام عمل کردید؟ شما از روز اوّل عمل نکردید؛ بعد که آمریکا خارج شد،(۱۷) قول دادید که یک جوری جبران کنید، زیر قولتان زدید؛(۱۸) باز یک چیز دیگر گفتید، زیر آن قول دوّم هم زدید. بالاخره بیچشمورویی هم یک حدّی دارد؛ آدم خودش به تعهّدش عمل نکند، بعد به طرف [مقابل] بگوید: «چرا به تعهّدت عمل نمیکنی»! دولت وقت(۱۹) یک سال(۲۰) تحمّل کرد؛ بعد مجلس شورای اسلامی وارد میدان شد و یک مصوّبهای گذراندند؛(۲۱) جز این راهی وجود نداشت. الان هم همینجور است؛ الان هم در مقابل حرف زور، در مقابل زورگویی راهی [جز ایستادگی] وجود ندارد.
پروردگارا! تو را به محمّد و آل محمّد سوگند میدهیم که ما را از فیض رمضان برخوردار بفرما. پروردگارا! روح مطهّر امام بزرگوار و شهدای ابرار را که این راه را برای ما باز کردند، باز نگه داشتند، و خودشان را در این راه فدا کردند، از ما خشنود بفرما؛ درجاتشان را عالی بفرما. پروردگارا! بر زخمهای واردشدهی بر پیکر مجاهدان مقاوم منطقه، مرهم معنوی و مادّی واقعی و الهی را خودت فراهم بفرما و بگذار. پروردگارا! به محمّد و آل محمّد، دشمنان جمهوری اسلامی را مخذول و ذلیل بفرما؛ ملّت ایران را، ملّت مسلمان ایران را به شأن و جایگاه واقعی خودشان برسان؛ امّت اسلامی را سربلند کن؛ همهی مستضعفین عالم، همهی مظلومان و محرومان عالم را از فیض خودت برخوردار بفرما؛ رضایت خودت را شامل حال ما بگردان؛ آنچه گفتیم و شنیدیم برای خودت و در راه خودت قرار بده و دعای ما را مستجاب کن؛ و ما را در این شبهای مبارک و روزهای شریف، مشمول مغفرت خودت قرار بده؛ و پدرها و مادرها و اموات و گذشتگان ما را بیامرز.
والسّلام علیکم و رحمة الله و برکاته
(۱ در ابتدای این دیدار، آقای دکتر مسعود پزشکیان (رئیسجمهور) گزارشی ارائه کرد.
بیانات پس از کاشت نهال در روز درختکاری
امسال هم به رسم هر سال بحمدالله توفیق پیدا کردیم که چند نهال ــ دو سه نهال ــ بکاریم. این برای آن است که علاوه بر جوانها، افرادی در سنین ما هم به سمت این کار مهم، بزرگ، لازم و زیبا حرکت کنند و همه در شوق به کاشتن نهال و تکثیر درخت و سبزه در کشور در تلاش باشند.
درختکاری سرمایهگذاری است؛ در واقع آیندهنگری است، تولید ثروت است. همین نهال چند وقت دیگر تبدیل خواهد شد به یک درخت؛ اگر درخت میوه باشد، یک نوع ثروت است، اگر چوب باشد، یک نوع ثروت است. شما با کاشتن نهال سود میبرید و ضرر نمیکنید؛ این یک جنبهی مسئلهی نهالکاری است.
یک جنبهی دیگرش این است که عامل سلامت هوا است. درخت و کشتزارها و سبزیجاتی که خدای متعال از زمین میرویاند، تأثیر دارند در بهبود فضای زندگی و وضع هوا؛ بنابراین محیط زیست هم از این کاشت نهال و درخت بهرهمند میشود که محیط زیست یک چیز بسیار مهمّی است، محیط زندگی انسان است و انسانها حتماً احتیاج دارند به محیط زیست. این هم یک جنبه.
یک جنبهی دیگر هم این است که خود درخت و سبزه، مایهی طراوت و صفای محیط زندگی است؛ غیر از جنبهی سلامت و سود مادّی و امثال اینها، چشمنواز است، دلنواز است. محیط زندگی اگر سبز باشد و همراه با سبزه و روییدنیهای نعمت پروردگار باشد، این طبعاً برای محیط روحی انسان مفید است و انسانها بهرهمند میشوند. اینها جنبههای مختلفی است. در واقع درخت، نهالکاری، هم سود مادّی دارد، هم سود زیستی دارد، هم مایهی طراوت و سود روانی دارد؛ از همهجهت انصافاً سود محض است، یعنی هیچ ضرری در آن وجود ندارد.
آنچه بنده میخواهم توصیه کنم، این است که این نهضت ملّی درختکاری(۱) را که سال گذشته اعلام شد و شنیدم بحمدالله خوب پیش رفته، جدّی بگیرید و دنبال کنید. اینکه در دولت شهید رئیسی گفته شد در طول چهار سال یک میلیارد درخت کاشته بشود، معلوم شد که عملی است و میتواند انجام بگیرد؛ به شرطی که همه همّت کنند و دستگاههای مربوط دولتی هم به مردم کمک کنند در اینکه این کار را انجام بدهند؛ چه با تبیین، چه با کمکهای عملی و کمکهای اداری و امثال اینها.
یک نکتهی مهمّ دیگر این است که این[طور] نباشد که ما از این طرف نهال بکاریم، و از آن طرف درختهای تنهدار بزرگِ مورد استفاده را تخریب کنیم و قطع کنیم. حالا قطع درختان ــ چه در جنگلها، چه غیر جنگلها ــ در یک مواردی، البتّه ضروری است یا از لحاظ فنّی لازم است که آن بحث دیگری است امّا به طور کلّی مراقب باشیم که قطع درختان، یک ضرر و یک خطر محسوب میشود؛ از تخریب جنگل جلوگیری بشود، از تبدیل اراضی کشاورزی به کاربردهای دیگر جلوگیری بشود. این هم یک مسئله است. و شنیدهام بحمدالله در تهران و در بعضی شهرهای دیگر کارهای خوبی هم در این زمینهها انجام گرفته که اینها باید ادامه پیدا کند.
توصیهی من این است که مردم عزیزمان، مسئلهی نهالکاری را به عنوان یک عمل صالح، به عنوان یک حسنه در نظر بگیرند و درختان را افزایش بدهند، روییدنیها را افزایش بدهند و محیط را با این کار صفا ببخشند؛ علاوه بر اینکه برای خودشان هم وسیلهای برای استفادههای مادّی و روحی و معنوی به وجود بیاورند. از خداوند متعال توفیق همه را مسئلت میکنم.
والسّلام علیکم و رحمة الله و برکاته
مسئله مهم کشور، معیشت مردم؛ مسئولان با جدیت بدنبال حل مشکلات معیشتی باشند
رهبر معظم انقلاب اسلامی عصر امروز در دیدار سران قوا و جمع زیادی از کارگزاران و مدیران ردههای مختلف کشور، ضمن بیان توصیههای رمضانی درباره خودفراموشی فردی و اجتماعی و تبعات آنها، اصلاح وضع اقتصاد و بهبود معیشت مردم را بسیار مهم خواندند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی عصر امروز در دیدار سران قوا و جمع زیادی از کارگزاران و مدیران ردههای مختلف کشور، ضمن بیان توصیههای رمضانی درباره خودفراموشی فردی و اجتماعی و تبعات آنها، اصلاح وضع اقتصاد و بهبود معیشت مردم را بسیار مهم خواندند و علاوه بر تشریح ظرفیتها و راهکارهایی که ربطی به تحریم ندارد، گفتند: انسجام و همکاری قوا و همه سطوح مسئولیتی، اصلاح نظام ارزی، حفظ ارزش پول ملی، حمایت همهجانبه از تولید و سرمایهگذاری، سرعت عمل در تصمیمگیری و اجرا و به ثمر نشستن طرحها، پرهیز از بیتصمیمی و رها شدن کارها و مبارزه جدی با قاچاق، در دستورکار همه مسئولان و دستگاهها قرار گیرد.
اهمیّت و فضیلت تلاوت قرآن در ماه مبارک رمضان
ماه مبارک رمضان، ماهی که به تعبیر پیامبر اکرم(ص) «بهار قرآن» نام گرفته، فرصتی بینظیر برای انس با کلام الهی و درک اهمیت و فضیلت این کتاب آسمانی است.
مهم ترین ویژگی ماه رمضان، نزول قرآن است که در شب قدر بر قلب نازنین پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم نازل شده است.[۱] لذا ماه رمضان پیوند مستحکمی با قرآن دارد،[۲] و به همین جهت، باید به این هدیه الهی توجّه خاص شود.[۳]
بر این اساس یک مسلمان علاوه بر روزه گرفتن، باید با قرآن مأنوس شود؛ چرا که قرآن هم هدایت است، هم بیّنات و هم فرقان «... هُدیً لِلنّاسِ و بیّناتٍ مِنَ الهُدی وَ الفُرقانِ ...».[۴]
از این رو از امور بسیار مهم در این ماه، تلاوت قرآن مجید است که با شروع ماه رمضان، سزاوار است قرآن بسیار تلاوت شود.[۵]
* اهمیت و فضیلت تلاوت قرآن در آینۀ عقل و نقل
قرآن، عربی فصیح و روانی است که آهنگ آن در گوش ها دل انگیز، و تلاوت آن بر زبان ها آسان است. از نظر محتوا نیز، در عین عمیق و پرمایه بودن، درک آن سهل و ساده و آسان است.[۶]
اصولاً آن همه حقایق بزرگ و برجسته در قالب این الفاظ محدود با سهولت درک معانی، ریخته شده است،[۷] از این نظر خداوند آن چنان تسلطی به پیامبرش بر آیات قرآن، داده بود که به آسانی و در همه جا و برای حل هر مشکل، از آن استفاده میکرد، و پیوسته بر مؤمنان تلاوت می نمود.[۸]
این مسأله نشان می دهد قرآن کریم اختصاص به قشر خاصی از مردم ندارد؛ همانگونه که عالمان بزرگ و فلاسفه و دانشمندان عظیم الشأن از آن بهره میگیرند، مردم عوام (که قادر بر تلاوت قرآن هستند) نیز در حد توان و درک خود از آن استفاده می کنند. این ویژگی در کتاب های دیگر دیده نمی شود.[۹]
در بیان اهمیت تلاوت قرآن همین بس که بدانیم مسلمانان هر چه دارند از قرآن است و بهترین راه برای تحصیل روحانیت قلب و صفای دل و بودن به یاد خدا، تلاوت و تدبر در آیات قرآن است.[۱۰]
در این زمینه امام باقر علیه السلام روایت نموده که پیامبر خدا صلّی الله علیه وآله وسلّم فرمود: «مَنْ قَرَأَ عَشْرَ آیَاتٍ فِی لَیْلَةٍ لَمْ یُکْتَبْ مِنَ اَلْغَافِلِینَ...؛[۱۱]کسی که ده آیه از قرآن مجید را در شب بخواند نام او در زمره غافلین ثبت نخواهد شد».[۱۲]
پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم در روایتی دیگر می فرمایند: «نَوّرُوا بُیُوتَکُمْ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ؛ خانه های خود را با خواندن قرآن نورانی کنید».[۱۳]
روایت می فرماید خانه هایتان تاریک نباشد و قرآن تلاوت کنید و گوش اهل خانه را تلاوت قرآن بنوازد تا کم کم معنای آن را بفهمند و اندیشه کنند و نباید قرآن فقط مخصوص جای به خصوص باشد.[۱۴]
در روایتی دیگر پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم می فرماید: «... ولِتالِی آیة مِنْ کِتابِ اللّه خَیرٌ مِنْ تَحْتِ العرش الی تُخوم السّفلی؛ برای تلاوت کننده آیه ای از قرآن ارزش و ثوابی بهتر از آنچه زیر عرش تا زمین است موجود است»؛[۱۵] یعنی ثواب آن بهتر است از آنچه بین عرش و طبقات پائین است. [۱۶]
آن حضرت در فرازی دیگر می فرماید: «... و یدفَعُ عن تالی القرآن بلوی الاخرة؛ ... و دفع می شود از تلاوت کننده قرآن بلای آخرت و گرفتار شدن در آن».[۱۷]
در روایتی دیگر پیامبر صلّی الله علیه وآله وسلّم خطاب به سلمان می فرماید: «ای سلمان! بر تو است خواندن قرآن، زیرا قرائت آن کفاره گناهان و پوششی برای آتش و امانی از عذاب است ... مؤمن زمانی که قرآن می خواند خداوند با نظر رحمت به او می نگرد».[۱۸]
* تلاوت قرآن در رمضان، دری از در های بهشت
پیغمبر اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم در آستانه ماه مبارک رمضان طی خطبه ای چنین فرمود: «فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ بِنِیَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیَامِهِ وَ تِلَاوَةِ کِتَابِهِ؛ با نیت های خالص و دل های پاک از خداوند بخواهید تا شما را در روزه داشتن و تلاوت قرآن در این ماه توفیق دهد».[۱۹]
آن حضرت در فرازی دیگر از خطبه شعبانیه، که خطبه ای بسیار پر محتوی است، در مورد درهای بهشت جمله ای دارد، میفرماید: «إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ؛[۲۰]درهای بهشت در این ماه باز است».[۲۱]
از این جمله استفاده می شود که بهشت هم اکنون وجود دارد، و در ماه رمضان درهای آن به سوی بندگان صالح خداوند باز است. از جمله قرآنی که تلاوت می کنیم دری از درهای بهشت است.[۲۲]
* ماه رمضان، بهار انس با قرآن
ماه رمضان ویژگی های زیادی دارد که ماه های دیگر ندارند؛ از جمله اینکه ماه نزول قرآن است؛ «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآن».[۲۳]
این ویژگی که در ماه رمضان واقع شد تصادفی نیست؛ چرا که ماه رمضان ماه تربیت (روزه) است و تربیت بدون تعلیم نمیشود و قرآن تعلیم دهنده است و باید قرآن در این ماه نازل شود و بهار تلاوت قرآن باشد.[۲۴]
اینکه در ماه رمضان قرآن خواندن سفارش شده، علتش این است که در ماه رمضان به سبب روزه، قلب انسان صاف شده و آماده پذیرش تلقینات و تبلیغات است و قرآن هم بهترین تبلیغ است. پس مراد این است که در ماه رمضان قرآن بخوانیم که هم قلبمان آن را بپذیرد و هم هدایت و تربیت شود.[۲۵]
لذا بهترین اعمال در شب ها و روزهای ماه مبارک رمضان تلاوت قرآن است؛ همانگونه که در حدیثی آمده است: هر چیزی را بهاری است و بهار قرآن ماه رمضان است، و در ماه های دیگر، هر ماهی یک بار ختم قرآن سنت است و اقل آن هر شش روز است؛ ولی در ماه رمضان، هر سه روز یک ختم قرآن سنت است و اگر بتواند روزی یک قرآن ختم کند، خوب است.[۲۶]
* ثواب تلاوت یک آیه از قرآن در ماه رمضان
وقتی خواب روزه دار که بی خبری مطلق است عبادت باشد، بیداری او که در حال تلاوت قرآن باشد به طریق اولی عبادت بالاتری خواهد بود.[۲۷] چرا که تلاوت قرآن از افضل عبادات است و کمتر عبادتی به پایه آن می رسد، زیرا این تلاوت الهام بخش اندیشه در قرآن، و اندیشه و تفکر، سرچشمه اعمال صالح است.[۲۸]
آری تلاوت قرآن فضیلتی بزرگ است؛ به ویژه در ماه مبارک رمضان که به راستی فضیلت آن بیرون از حد و شمار است،[۲۹] و اجر و ثوابی بس عظیم دارد؛[۳۰] تا آن جا که ثواب تلاوت یک آیه از این معجزه الهی در این ماه، برابر با تلاوت تمام قرآن در غیر ماه رمضان قرار داده شده است.[۳۱]
* سخن آخر: (قرآن بهترین نسخه شفابخش برای رسیدن به آرامش است)
چه زیباست که در این ماه عزیز، هر چه بیشتر با کتاب خدا آشنا شویم،[۳۲] قرآن را تلاوت کنیم، ترجمه آن را مطالعه نماییم، به سراغ تفسیر قرآن برویم،[۳۳]و از آن، تا حد توان بهره بگیریم، و جزء میهمان های حقیقی و واقعی پروردگار شویم؛ که اگر دل به قرآن دهیم و در محضرش زانو بزنیم، بی شک این نسخه شفابخش آلام ما را تسکین بخشیده، و دردهای مان را دوا نموده، و قلب و روحمان را آرام می کند.[۳۴]
منابع:
۱. والاترین بندگان
۲. مثال های زیبای قرآن
[۱] «شهرُ رَمَضانَ الَّذی انزِلَ فیهِ القُرآنْ هُدیً لِلنّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الهُدی و الفُرْقان...؛ ماه رمضان، ماهی است که قرآن در آن برای هدایت بشر و برای راهنمایی و امتیاز حق از باطل نازل شده است».
[۲] مثال های زیبای قرآن، ج۱، ص۱۱.
[۳] همان، ص۱۲.
[۴] سورۀ بقره، آیۀ ۱۸۵؛ (مثال های زیبای قرآن ، ج۱ ، ص۱۲).
[۵] کلیات مفاتیح نوین، ص۷۷۳.
[۶] تفسیر نمونه ، ج۱۳، ص۱۵۰.
[۷] همان.
[۸] لغات در تفسیر نمونه، ص۶۴۹.
[۹] داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)، ص۲۳۶.
[۱۰] جلوه حق بحثی پیرامون(صوفیگری) در گذشته و حال ، ص۱۰۸.
[۱۱] امالی، ص۳۶؛ بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۹۷- ۱۹۶.
[۱۲] جلوه حق بحثی پیرامون(صوفیگری) در گذشته و حال ، ص۱۰۸.
[۱۳] اصول کافی، ج۲، ص۶۱۰، بحارالانوار، ج۹۲، ص۲۰۰؛ (جلوه حق بحثی پیرامون(صوفیگری) در گذشته و حال ، ص۱۰۸).
[۱۴] مشکات هدایت، ص۹۹.
[۱۵] بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۹ از جامع الاخبار، ص۴۶- ۴۸.
[۱۶] اخلاق اسلامی در نهج البلاغه (خطبه متقین) ، ج۱، ص۴۳۹.
[۱۷] بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۹ از جامع الاخبار، ص۴۶- ۴۸؛ (اخلاق اسلامی در نهج البلاغه (خطبه متقین)، ج۱، ص۴۳۹).
[۱۸] بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۸- ۱۷ از جامع الاخبار، صفحه ۴۶- ۴۸ (به نقل از ج۲ الحیاة، ص۲۵۳)؛ (اخلاق اسلامی در نهج البلاغه (خطبه متقین)، ج۱، ص۴۳۹).
[۱۹] کلیات مفاتیح نوین، ص۶۹۵.
[۲۰] وسائل الشیعه، ج۷، صفحه ۲۲۸.
[۲۱] والاترین بندگان، ص۱۲۷.
[۲۲] همان.
[۲۳] سوره بقره، آیه ۱۸۵؛ (گفتار معصومین علیهم السلام، ج۲ ، ص۱۲۰).
[۲۴] گفتار معصومین علیهم السلام، ج۲، ص۱۲۰.
[۲۵] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقی، ص۴۳۶.
[۲۶] زاد المعاد، ص ۱۰۹.
[۲۷] گفتار معصومین علیهم السلام، ج۲، ص۱۲۳.
[۲۸] اعتقاد ما ، ص۴۹.
[۲۹] مثال های زیبای قرآن، ج۱، ص۱۲.
[۳۰] همان، ص۲۴۸.
[۳۱] وسائل الشیعه، ج۷، ص ۲۲۸؛ (والاترین بندگان ، ص۱۲).
[۳۲] والاترین بندگان، ص۱۲.
[۳۳] مثال های زیبای قرآن، ج۲، ص۱۲۲.
[۳۴] والاترین بندگان، ص۱۲.
نگاه اهلبیت (ع) به درختکاری
وز ۱۵ اسفندماه، در کشورمان روز درختکاری نام گرفته است و در طی آن مراسم مختلفی با هدف بیان اهمیت درخت و درختکاری برگزار می شود. از ۱۵ تا ۲۲ اسفند به هفته منابع طبیعی اختصاص دارد.
گیاهان و درختان، سهمی به سزا و نقشی بسیار مهم در زندگی بشر دارند. لطافت آب و هوا، تعادل دما، حفاظت از خاک و تأمین بخشی از مواد غذایی مورد نیاز بشر، اندکی از سودمندی های فراوان آنها است.
دین مبین اسلام مردمان را به تماشای گیاهان سرسبز و نگاه به مناظر جذاب آنها دعوت کرده است. چنان که در فرموده های معصومین(ع) از تأثیر مثبت گیاهان بر جسم و جان آدمی آثار بسیاری به ما رسیده است.
امام صادق(ع) به مفضل می فرماید: «... مَعَ مَا فِی النَّبَاتِ مِنَ التَّلَذُّذِ بِحُسْنِ منْظَرِهِ وَ نضَارَتِهِ الَّتی لَا یعَدُّ لَهَا شَی ءٌ مِنْ مَنَاظِرِ الْعَالَمِ وَ مَلَاهِیهِ؛ نگریستن به گلهای رنگارنگ و درختان سرسبز و خرم، چنان لذتی به آدمی می بخشد که هیچ لذتی را با آن برابر نمی توان کرد.»
از امام کاظم(ع) نیز نقل شده است که فرمود: «ثلَاثٌ یجْلِینَ الْبَصَرَ: النَّظَرُ إِلَی الْخُضْرَةِ وَ النَّظَرُ إِلَی الْمَاءِ الْجَارِی وَ النَّظَرُ إِلَی الْوَجْهِ الْحَسَنِ؛ سه چیز، چشم را جلا می بخشد [و بر روشنایی آن می افزاید]: نگریستن به گیاهان خرم و سرسبز، نگاه به آب جاری، و نظاره کردن صورت زیبا.
از مرور روایات، چنین نتیجه می گیریم که هرگاه آدمی، به تماشای خرمی گیاهان و درختان سرسبز می نشیند، غرق در سرور و لذت می شود؛ روان وی آرام می گیرد و جانش به تازگی و طراوت می گراید. تماشای آنها لذت بخش و شادی آفرین است.
گرچه عنایت ویژه رسول مکرم اسلام(ص) به درخت و سفارش به کاشت، نگهداری و منع از قطع درختان، مربوط به ۱۴ قرن پیش است، اما امروزه محققین به راز تاکید اسلام پی برده اند و تمامی فرموده های رسول خدا(ص) را تأیید می کنند؛ که دلیل دیگری بر وحیانی بودن دین اسلام و مهر بطلانی بر عقیده کسانی است که آن را ساخته و پرداخته بشر می دانند.
همچنین در میان سخنان ائمه معصومین علیهم السلام درباره کاشت درخت، به توصیه هایی بر می خوریم که قابل دقت و درخور توجه است:
امام علی(ع) نقل می فرماید: «هنگامی که رسول خدا(ص) گروهی را به جهاد می فرستاد، به آنان چنین رهنمود می داد: مبادا به کشتن زنان، پیران و کودکان مبادرت نمایید و... و از قطع درختان بپرهیزید؛ مگر درختی مانع جنگ یا مانع بین شما و مشرکین باشد.»
امام صادق(ع) می فرماید: «لَا تقْطَعُوا الثِّمَارَ فَیبْعَثَ اللَّهُ عَلَیکمُ الْعَذَابَ صَبّاً؛ درختان مثمر[که قابلیت میوه دادن دارند] را قطع نکنید؛ چرا که خداوند عذاب را بر شما فرو خواهد فرستاد.»
درخت سبز به خودی خود دارای فواید بسیار می باشد، اما بزرگان دین بر کاشت درخت دارای محصول، تاکید بیش تری نموده اند. در اکثر آیات و روایات نیز از درختانی سخن به میان آمده است که دارای میوه می باشند. چنان که در قرآن، از درختان انار، خرما انگور زیتون،و... سخن به میان آمده است.رسول خدا(ص) می فرماید: «مَنْ غرْسَ غرْساً فَأَثْمَرَ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْأَجْرِ قَدْرَ مَا یخْرُجُ مِنَ الثَّمَرَةِ؛ هر کس درختی بنشاند و به ثمر بنشیند، خدا به اندازه ای که میوه از آن فراهم آید به او پاداش می دهد.»
گرچه در اسلام بر کاشت درخت در این دنیا تأکید فراوان شده است، اما بر این نکته نیز سفارش بسیار شده است که درختان بهشت نیز باید در این دنیا کاشته شود.
برای نمونه، در کافی شریف به این روایت از امام باقر(ع) اشاره شده که فرمود: «مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ (ص) بِرَجُلٍ یغْرِسُ غَرْساً فِی حَائِطٍ لَهُ فَوَقَفَ لَهُ وَ قَالَ أَلَا أَدُلُّک عَلَی غَرْسٍ أَثْبَتَ أَصْلًا وَ أَسْرَعَ إِیناعاً وَ أَطیبَ ثمَراً وَ أَبْقَی قَالَ بَلَی فَدُلَّنِی یا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ إِذَا أَصْبَحْتَ وَ أَمْسَیتَ فَقُلْ سبْحَانَ اللَّه وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکبَرُ فَإِنَّ لَک إِنْ قُلْتَهُ بِکلِّ تَسْبِیحَةٍ عَشْرَ شَجَرَاتٍ فِی الْجَنَّةِ منْ أَنوَاعِ الْفاکهَةِ وَ هُنَّ مِنَ الْبَاقِیاتِ الصَّالِحَاتِ؛ رسول خدا(ص) از کنار باغی عبور می کرد که صاحب آن مشغول کاشتن درخت بود. حضرت ایستاد و خطاب به آن شخص فرمود: «می خواهی تو را به کاشتن درختی که بنیانش ثابت تر و میوه هایش زودرس تر و پاکیزه تر است و برای همیشه باقی می ماند، راهنمایی کنم؟» عرض کرد: «آری یا رسول الله! پدر و مادرم به فدایت!» آن حضرت فرمود: «صبح و شام بگو سبحان الله و الحمد لله و لااله الاالله و الله اکبر. پس هر گاه تو این ذکر را بگویی، به خاطر هر ذکری ده درخت از انواع درختان، در بهشت برای تو کاشته می شود، و باقیات الصالحات همین اذکار است.
امروزه بیشتر کشورهای دنیا روز درختکاری را محترم شمرده و در این روز به کاشتن درخت ها و نهال های متفاوت اقدام می کنند. البته تاریخ این روز با توجه به آب و هوای هر کشور متفاوت است و بیشتر سعی می کنند تا در موقعی از سال این کار را انجام دهند که درخت قابلیت رشد کردن را داشته باشد. برای مثال می توان به کشور هایی مانند آلمان، مصر، پاکستان، مکزیک اشاره کرد که روز درختکاری به ترتیب در روزهای ۵ اردیبهشت، ۲۶ بهمن، ۲۷ مرداد و دومین پنجشنبه از ماه جولای است.
اهمیت به درختکاری در سیره رهبر معظم انقلاب
در سال گذشته نیز ایشان ضمن مراقبت از طبیعت با اشاره به غرس سه اصله درخت برای نشان دادن اهتمام بیشتر به درختکاری، از جمله کاشت یک درخت زیتون گفتند: برای اعلام همبستگی و همدلی با مردم مظلوم و البته بسیار مقاوم فلسطین، یکی از درختهایی که امروز کاشته شد، درخت زیتون بود و این اقدام نمادین در واقع برای ابراز سلام به آنها بود و اینکه بگوییم همواره حتی در کاشت درخت نیز به یاد مردم فلسطین هستیم.معظم له با تاکید شعار «هر ایرانی سه نهال» عنوان کرده بودند: اگر هر ایرانی سالانه سه نهال بکارد، برنامه دولت برای کاشت یک میلیارد نهال از سال ۱۴۰۲ آغاز و در طول چهار سال محقق خواهد شد.
آیت الله العظمی جوادی آملی صاحب تفسیر شریف تسنیم با اشاره به فضیلت درختکاری در کتاب مفاتیح الحیات می فرماید:
شایسته است مسلمانان نسبت به کاشتن و حفظ درخت کوتاهی نکنند، زیرا درختان در سالمسازی و پاکیزگی هوا تأثیر ویژه دارند. اهتمام اسلام به درختکاری و افشاندن دانه یا کاشتن شاخه ثمربخش، کاملاً در متون دینی مشاهده میشود، به گونهای که گاهی کاشتن درخت، در ردیف بهترین و مقدسترین کارهای خیر قرار میگیرد.در اسلام، هم درباره نگهداری درخت و آبیاری آن دستور رسیده و هم از قطع آن نهی شده است. پیامبر گرامی(ص) فرمودند «هر کس درخت طلح و سدر [درخت نیازمند به آب] را سیراب کند، گویا انسان مؤمن تشنه را سیراب کرده است».
امام صادق(ع) میفرماید: «امیرمؤمنان(ع) با خود بارهای هسته خرما را حمل میکرد. پرسیدند: ای ابوالحسن! چه چیزی همراه داری؟ فرمود: اگر خدا بخواهد درخت خرماست، پس آنها را کاشت و هستهای را فرو نگذاشت» و فرمودند: «کشاورزی و درختکاری کنید. به خدا سوگند کاری حلالتر و پاکیزهتر از آن نیست».
همچنین رسول خدا(ص) فرمود: «اگر مسلمانی درختی بکارد و پرنده، انسان یا حیوانی از میوه آن بخورد برایش صدقه به شمار میآید».
منابع:
مفاتیح الحیات آیت الله جوادی آملی
کتاب سیمای طبیعت در قرآن، دکتر محمد حسن رستمی، ص۶۰.
پایگاه اطلاع رسانی حوزه نت
کتاب توحید المفضل، مفضل بن عمر جعفی کوفی، ص۱۵۴.
اصول کافی ج۲ ص ۵۰۶
چگونه میهمان شایستهای در ضیافت الهی رمضان باشیم؟
میهمانی در سرای الهی آدابی دارد که بدون آنها بهرهمندی کامل ممکن نیست. در ضیافت ماه رمضان، میهمان شایسته با مراقبت از تمام اعضا و جوارح، نیکی به دیگران و خوشخلقی، خود را لایق کرامت پروردگار میسازد. این میهمانی فرصتی استثنایی است تا با حفظ حرمت میزبان و دوری از غفلت، از زمره محرومان نباشیم.
به مناسبت ماه مبارک رمضان، مروری بر آداب و فضیلتهای این ماه عظیم داریم و روایات متعددی از معصومین علیهم السلام درباره احترام به نام ماه رمضان، ادب روزهداری و مراقبت از اعمال در این ماه پربرکت تقدیم شما فرهیختگان می شود.
ماه رمضان، فرصتی استثنایی برای تزکیه روح و کسب رحمت الهی است.
روایات اهل بیت(ع) تأکید دارند که در تعبیر از این ماه، باید «ماه رمضان» گفته شود و تنها روزهداری کامل است که همراه با مراقبت از تمام اعضای بدن باشد. در این ضیافت الهی، هر عمل نیک چند برابر پاداش میگیرد.
* حتی احترام نام ماه مبارک رمضان را نیز حفظ کنید
عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُنَّا عِنْدَهُ ثَمَانِیَةَ رِجَالٍ فَذَکَرْنَا رَمَضَانَ فَقَالَ:
«لَا تَقُولُوا هَذَا رَمَضَانُ وَ لَا ذَهَبَ رَمَضَانُ وَ لَا جَاءَ رَمَضَانُ فَإِنَّ رَمَضَانَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَا یَجِیءُ وَ لَا یَذْهَبُ وَ إِنَّمَا یَجِیءُ وَ یَذْهَبُ الزَّائِلُ وَ لَکِنْ قُولُوا شَهْرُ رَمَضانَ فَإِنَّ الشَّهْرَ مُضَافٌ إِلَی الِاسْمِ وَ الِاسْمُ اسْمُ اللَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ جَعَلَهُ مَثَلًا وَ عِیداً.»از سعد بن طَریف نقل شده است: ما - هشتاد نفر مرد نزد امام باقر (علیهالسلام) بودیم که ذکر «رمضان» به میان آمد. حضرت فرمودند: «نگویید الآن رمضان است، رمضان رفت، رمضان آمد؛ چراکه رمضان یکی از نامهای خداوند (عزّوجلّ) است که نه میآید و نه میرود. این فقط چیزهای نابودشدنی هستند که میآیند و میروند. بلکه بگویید ماه رمضان؛ چراکه ماه مضاف به اسم است و اسم، اسم خداوند (عزّذکره) است.
این ماه، ماهی است که قرآن در آن نازل شده است و خداوند آن را مَثَل و عید قرار داده است.»
* شرح روایت شریف از زبان علامه مجلسی رحمه الله علیه
قوله علیه السلام: لا تقولوا هذا رمضان لعله علی الفضل و الأولویة فإن الذی یقول رمضان ظاهرا أنه یرید الشهر إما بحذف المضاف، أو بأنه صار بکثرة الاستعمال اسما للشهر و إن لم یکن فی الأصل کذلک، و یؤیده أنه ورد فی کثیر من الأخبار رمضان بدون ذکر الشهر و إن أمکن أن یکون الإسقاط من الرواة، و الأحوط العمل بهذا الخبر بل ربما رواه سید بن طاوس - رضی الله عنه - فی کتاب الإقبال من کتاب الجعفریات قال و هی ألف حدیث بإسناد واحد عظیم الشأن إلی مولانا موسی بن جعفر علیه السلام، عن مولانا جعفر بن محمد، عن مولانا محمد بن علی، عن مولانا علی بن الحسین، عن مولانا الحسین، عن مولانا علی بن أبی طالب صلی الله علیهم أجمعین قال: لا تقولوا رمضان فإنکم لا تدرون ما رمضان، فمن قاله فلیتصدق و لیصم کفارة لقوله و لکن قولوا کما قال الله تعالی شهر رمضان، و إن کان حمله علی الاستحباب متعینا و الله یعلم.
علامه مجلسی رحمه الله علیه ذیل این روایت شریف، فرموده امام باقر علیه السلام را آورده که نگویید این رمضان است.دلیل این نهی، بخاطر فضیلت و اولویت می باشد، (بهتر است ماه رمضان گفته شود)؛ زیرا کسی که می گوید رمضان،ظاهراً مقصود وی ماه رمضان است، یا به دلیل حذف مضاف(کلمه ماه) یا به دلیل کثرت استعمال، کلمه "ماه" حذف شده است.
حتی اگر در اصل روایت چنین نبوده است.(یعنی در اصل روایت ماه رمضان ذکر شده) باید توجه کرد که در تعداد زیادی از احادیث رمضان ذکر شده(بدون ماه) ممکن است حذف از طرف راویان باشد و عمل به این روایت احتیاط بیشتری دارد( مقید به گفتن ماه رمضان باشیم).
سید بن طاووس - رضی الله عنه - در کتاب الاقبال از کتاب الجعفریات نقل کرده باشد: با یک سلسله اعظم از امیرالمومنین علیه السلام فرمود:
«رمضان نگویید که شما نمی دانید رمضان چیست، پس هر که بگوید رمضان است(بدون ماه)، باید صدقه بدهد و به عنوان کفارهِ گفتار روزه بگیرد، و ماه رمضان را همان گونه که خداوند متعال فرموده است، بگوید هر چند حمل این روایت شریف بر مستحب بهتر است و الله العالم»
* ویژگیهای خاص ماه مبارک رمضان
قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : إِنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرٌ عَظِیمٌ یُضَاعِفُ اَللَّهُ فِیهِ اَلْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهِ اَلسَّیِّئَاتِ وَ یَرْفَعُ فِیهِ اَلدَّرَجَاتِ مَنْ تَصَدَّقَ فِی هَذَا اَلشَّهْرِ بِصَدَقَةٍ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ وَ مَنْ أَحْسَنَ فِیهِ إِلَی مَا مَلَکَتْ یَمِینُهُ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ وَ مَنْ حَسَّنَ فِیهِ خُلُقَهُ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ وَ مَنْ کَظَمَ فِیهِ غَیْظَهُ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ ثُمَّ قَالَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ إِنَّ شَهْرَکُمْ هَذَا لَیْسَ کَالشُّهُورِ إِنَّهُ إِذَا أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ أَقْبَلَ بِالْبَرَکَةِ وَ اَلرَّحْمَةِ وَ إِذَا أَدْبَرَ عَنْکُمْ أَدْبَرَ بِغُفْرَانِ اَلذُّنُوبِ هَذَا شَهْرٌ اَلْحَسَنَاتُ فِیهِ مُضَاعَفَةٌ وَ أَعْمَالُ اَلْخَیْرِ فِیهِ مَقْبُولَةٌ مَنْ صَلَّی مِنْکُمْ فِی هَذَا اَلشَّهْرِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَکْعَتَیْنِ یَتَطَوَّعُ بِهِمَا غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ ثُمَّ قَالَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ إِنَّ اَلشَّقِیَّ حَقَّ اَلشَّقِیِّ مَنْ خَرَجَ مِنْهُ هَذَا اَلشَّهْرُ وَ لَمْ یُغْفَرْ ذُنُوبُهُ فَحِینَئِذٍ یَخْسَرُ حِینَ یَفُوزُ اَلْمُحْسِنُونَ بِجَوَائِزِ اَلرَّبِّ اَلْکَرِیمِ.
پیامبر خدا صلّیاللّهعلیهوآله فرمودند: ماه رمضان ماه بزرگی است که در آن خداوند حسنات را دو برابر میکند و سیئات را پاک میکند و درجات مؤمنان را بالا میبرد.هرکس در رمضان صدقه دهد و هرکس که به زیردستان خود نیکی کند و به دیدن خویشان خود برود، آمرزیده میشود.
بیگمان رمضان مانند ماههای دیگر سال نمیباشد؛زمانی که میآید با برکت و رحمت همراه است و هرگاه از میان شما میرود،همراه با آمرزیدن گناهان میرود. رمضان ماهی است که کارهای نیک در آندو برابر شده و کارهای خیر شما در آن پذیرفته شده است.
هرکس دو رکعت نماز نافله در رمضان برای خدا بخواند،او را خواهد آمرزید. شوربخت کسی است که این ماه بر او درحالیکه گناهان او آمرزیده نشده است او زیانکار بوده و نیکوکاران از پاداش پروردگار کریمتان برخوردار میشوند.
* ادب روزهداری
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: «إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ وَ شَعْرُکَ وَ جِلْدُکَ.» وَ عَدَّدَ أَشْیَاءَ غَیْرَ هَذَا وَ قَالَ: «لَا یَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ.»
از محمد بن مسلم نقل شده است: امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «هرگاه روزه گرفتی، گوشَت، چشمت، مویت و پوستت هم باید روزه باشند.
محمد بن مسلم گوید: حضرت غیر از اینها، اعضای دیگری را نیز برشمردند و (بعد) فرمودند: «روزی که روزهدار هستی، نباید مثل روزی باشد که روزه نگرفتهای.»
* مراقبت اعمالمان در این ماه مبارک باشیم
الامام علیّ علیه السلام: أیُّهَا الصّائِمُ، تَدَبَّر أمرَکَ؛ فَإِنَّکَ فی شَهرِکَ هذا ضَیفُ رَبِّکَ، انظُر کَیفَ تَکونُ فی لَیلِکَ و نَهارِکَ؟ و کَیفَ تَحفَظُ جَوارِحَکَ عَن مَعاصی رَبِّکَ؟ انظُر ألّا تَکونَ بِاللَّیلِ نائِما و بِالنَّهارِ غافِلًا؛ فَیَنقَضِیَ شَهرُکَ و قَد بَقِیَ عَلَیکَ وِزرُکَ؛ فَتَکونَ عِندَ استیفاءِ الصّائِمینَ اجورَهُم مِنَ الخاسِرینَ، و عِندَ فَوزِهِم بِکَرامَةِ مَلیکِهِم مِنَ المَحرومینَ، و عِندَ سَعادَتِهِم بِمُجاوَرَةِ رَبِّهِم مِنَ المَطرودینَ.
امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: ای روزه دار! در کار خود بیندیش، که تو در این ماه، میهمان پروردگار خویش هستی! بنگر که در شب و روزت چگونه ای و چگونه اعضای خود را از نافرمانی پروردگارت نگه میداری!
بنگر! مبادا در شب، خواب باشی و در روز، غافل. پس، این ماه بگذرد و [بار] گناهت بر دوشَت مانده باشد.
و آنگاه که روزهداران پاداشهای خود را میگیرند، از زیانکاران باشی
و آنگاه که آنان از کرامت مولایشان نصیب میبرند، از محرومان باشی
و آنگاه که آنان از سعادت همسایگی با پروردگارشان برخوردار میگردند، تو از راندهشدگان باشی!
* نتیجه گیری
ماه مبارک رمضان فرصتی استثنایی برای تقرب به خداوند و پاکسازی روح از آلودگیهاست. احترام به نام این ماه با تعبیر کامل «ماه رمضان» آغاز میشود و با روزهداری حقیقی که شامل مراقبت از تمام اعضا و جوارح است، ادامه مییابد.
در این ماه عظیم، اعمال نیک مضاعف شده و درجات معنوی ارتقا مییابد. روزهدار واقعی کسی است که شب و روزش متفاوت از دیگر ایام سال باشد و خود را مهمان خاص پروردگار بداند.
بهرهمندی کامل از این ضیافت الهی نیازمند بیداری قلب، هوشیاری اندیشه و پرهیز از غفلت است تا از محرومان و زیانکاران این ماه پربرکت نباشیم.
منابع:
فضائل الأشهر الثلاثه. ص۱۰۸
الکافی، ج۴، ص۶۹ و ۸۷
الأمالی (للصدوق) ج۱ص۵۴
مراه العقول ج۱۶، ص۲۱۴
ثمره قرائت قرآن از نگاه امام حسن مجتبی (ع)
امام حسن مجتبی (ع):
مَن قَرَأ القرآنَ کانَت لَهُ دعوةٌ مُجابةٌ إمّا مُعَجَّلَةً و إمّا مُؤَجَّلةً .
کسی که قرآن بخواند، یک دعای مستجاب شده دارد، دیر مستجاب شود یا زود .
بحارالانوار : / ۹۳ / ۳۱۳ / ۱۷
بخور نخورهای وعده سحری در ماه رمضان
روزه داری، دارای فواید زیادی برای افزایش سطح سلامتی و پیشگیری از ابتلاء به بیماریها است. متخصصان طب ایرانی روزه داری را روشی برای پاکسازی بدن دانسته و توصیه میکنند برای باز کردن افطار، از یک استکان آب ولرم و خرما استفاده شود تا معده برای هضم غذایی که میخورید، آماده باشد.
آب گرم با رطوبتی که دارد حرارت معده را شکسته و به حد اعتدال میرساند، همچنین خرما نیز یکی از غذاهایی است که قند آن به سرعت از طریق دستگاه گوارش جذب میشود.
استفاده از غذاهای سبک
بهتر است در وعده افطار غذاهای لطیف و سبک مانند آش و سوپهای ساده و سهلالهضم بخورید و از خوردن غذاهای غلیظ مانند آش رشته، ماکارونی، کله پاچه، پیتزا، لازانیا، قارچ که موجب تضعیف سیستم گوارش میشوند، خودداری کنید.
شله زرد، فرنی یا شیر برنج برای شروع افطار خوب است. اگر معده مرطوبی دارید روی آنها کمی دارچین و سیاه دانه بریزید. برای تقویت دهانه معده، همراه با فرنی، شله زرد یا شیر برنج کمی مربا بخورید. برای افرادی که گرمی و خشکی زیادی در معده دارند، سوپ جو همراه با آلو بخارا مناسبتر است به شرطی که در آن قارچ نریزند.
از غذاهایی استفاده کنید که با مزاجتان متناسب است. برای شروع نخست سراغ غذای لطیف و سبکتر بروید و غذایتان را خوب بجوید و پرخوری نکنید. برای گرم مزاجها که دچار ریزش صفرا به معده هستند، شربت سکنجبین ولرم در شروع افطار بسیار مفید است اینگونه معده از صفرا پاکسازی میشود.
کمتر مصرف کردن مواد قندی
زولبیا و بامیه در ماه رمضان برای بالا بردن سریع قند خون مصرف میشود، اما به دلیل شیرینی و چربی زیادی که دارد، خوردن زیاد آن توصیه نمیشود. این شیرینیها بروز تشنگی را در فرد افزایش میدهد.
استفاده به اندازه از مایعات
بعد از چندین ساعت روزه داری روزه خود را با آب سرد باز نکنید زیرا باز کردن روزه با آب سرد به شدت مضر بوده و باعث تضعیف عملکرد معده و سیستم گوارش میشود. همچنین بلافاصله آب نخورده و سعی کنید آب را کمکم و جرعه جرعه و ترجیحاً با فاصله از غذا بنوشید.
برای رفع عطش و تأمین آب بدن از نوشیدنیهای شربتی تهیه شده با تخم شربتی، خاکشیر و تخم خرفه استفاده نمائید، بهتر است دو الی سه قاشق غذاخوری خاکشیر را با یک لیتر آب، یک الی دو ساعت قبل از خواب مخلوط کرده و در وعده سحری استفاده کنید.
در خوردن وعده سحری و افطاری باید حد اعتدال رعایت شود. غذا و آب را به اندازهای بخورید که بدنتان نیاز دارد. در فاصله بین افطار تا سحر زیاده روی نکنید و از درهم خوری بپرهیزید.
مقابله با تشنگی به کمک ماءالشعیر طبیعی
برای مقابله با تشنگی در ماه رمضان ماءالشعیر طبیعی بنوشید. برای تهیه این ماءالشعیر یک لیوان جوی پوست کنده شده و پرک نشده را با ۱۴ لیوان آب مخلوط کرده حدود ۵۰ الی ۶۰ دقیقه بر روی گاز گذاشته و تا جایی که جوها تا حدودی شکافته شوند، بجوشانید و آب غلیظ آن را با صافی صاف کرده و با عسل مخلوط کرده و بنوشید.
برای برطرف شدن تشنگی در فاصله افطار تا سحر، خوردن عرق کاسنی و عرق شاه تره توصیه میشود.
در ماه رمضان از مصرف تنقلاتی مانند چیپس، کیک، تنقلات آماده و بیسکوئیت خودداری کنید و به عنوان میان وعده مخلوط کاهو و شیرهی انگور، سکنجبین و کاهو یا فالوده سیب بخورید. این میان وعدهها رطوبت بدن را تأمین کرده تشنگی را کاهش میدهد.
جلوگیری از یبوست به کمک میوه و سبزیجات
برای جلوگیری از یبوست در وعده افطار از میوهها، غذاهای فیبردار و سبزیجات خام و در وعده سحر از سبزیجات پخته استفاده نمائید. مصرف کدو، هویج پخته و زیتون همراه با تحرک و ورزش مناسب و خواب منظم در پیشگیری از یبوست بسیار مفید میباشد.
خواب کافی
خوابیدن در این زمان، هر چند به مدت کوتاه، در هضم بهتر معده و ایجاد اشتها در وعده سحری مؤثر است و با توجه به روزهداری، یک تا دو ساعت خواب در طول روز نیز برای تجدید قوای سیستمهای بدن، بهشرطیکه پیش از غروب آفتاب نباشد، توصیه میشود.
مواد غذایی ممنوع از دیدگاه طب ایرانی
عدم مصرف غذاهای غلیظ و سنگین، مصرف غذاهای غلیظ و لزج، مانند حلیم، شلهزرد، حلوا و زولبیا و بامیه و مواد غذایی مختلف که ظرفیت هضم متفاوت دارند، در وعده افطار و فاصله بین افطار تا سحر، موجب سنگینی معده و خواب ناآرام شده و از تمایل به خوردن سحری میکاهد.
همچنین مصرف یک وعده غذای کامل در سحر و بیداری تا حدود یکساعت و نیم پس از آن، برای جلوگیری از سو هاضمه و بروز علائمی مانند رفلاکس و نفخ، استفاده میشود.
مصرف غذاهای خشک، شیرین، سرخشده و پرچرب، نشاستهدار، پر ادویه و تند و مصرف بیش از حد گوشت و همچنین، نوشیدن قهوه، کاکائو و چای پررنگ، از مواردی هستند که سبب بروز تشنگی میشوند و بهتر است از وعده سحری کنار گذاشته شوند.
آنچه که به روزه دار کمک میکند، روزها را با کمترین میزان ضعف و تشنگی طی کند، تغذیه مناسب در زمان سحری و افطار است. تغذیهای سرشار از فیبر، آب و مواد مغذی ضروری که کمتر موجب تشنگی شوند.
برای سحری این مواد غذایی توصیه میشود
در هنگام سحر مصرف غذاهای پروتئین دار مانند لبنیات کم چرب، حبوبات و انواع گوشت توصیه شده و تأکید میشود که افراد از مصرف غذاهای شور و چرب بپرهیزند. غذاهای ماه رمضان برای سحری را میتوان در پنج دسته زیر بررسی کرد.
میوهها و سبزیجات جز غذاهای مناسب سحری ماه مبارک رمضان هستند که علاوه بر ویتامینها و مواد معدنی بالا، در طول روز به حفظ انرژی بدن کمک میکنند. برای تأمین بیشتر آب بدن میتوان از آب یا میوههایی مانند هندوانه، خیار یا پرتقال استفاده کرد. به عقیده کارشناسان و افراد صاحب نظر در حوزه تغذیه «کاهو» بهترین سبزی در وعده سحر است که به دلیل فیبر و آب بالای خود از یبوست و تشنگی جلوگیری میکند.
یکی از غذاهای مناسب برای سحری تخم مرغ است که به دلیل پروتئین بالای خود منجر به سیری بیشتر در طول روز میشود. شما میتوانید به روشهای مختلفی از این ماده غذایی در برنامه سحری خود استفاده کنید.
برنجها غذای مناسب سحری ماه رمضان هستند که اغلب افراد بهویژه ایرانیان از آن استفاده میکنند. ترجیحاً غذاهای برنجی را با گروه کربوهیدرات میل نکنید. توصیه میشود برنج را بهصورت کته یا دمی بپزید تا خواص آن بیشتر حفظ شود. برای افزایش ویتامین غذای خود میتوانید از مقداری سبوس در برنج در حال پخت استفاده کنید. اگر شما هم جز افرادی هستید که به خوردن تهدیگ علاقه زیادی دارند بهتر است در ماه رمضان آن را ترک کنید تا مانع از ورود چربی زیاد به بدن خود شوید. شما میتوانید برنج را در کنار خورشتهای زیر یا بهصورت ترکیبی میل کنید و دیگر دغدغه درست کردن غذای سحری در رمضان را نداشته باشید.
غذاهایی که برای سحری توصیه نمیشوند
توصیه میشود از غذاهایی که در صورت مصرف منجر به سوزش سر معده، ناراحتیهای گوارشی، ترش کردن یا عطش زیاد میشود اشاره کنیم. کوکو سیب زمینی، کوکو سبزی، کتلت، جوجه کباب، کباب، سوسیس و کالباس، غذاهای سرشار از چربی و قند، غذاهای همراه با سس مایونز، خامه یا چای زیاد منجر به عوارض گفته شده در روزه داران میشود که از مصرف آنها باید خودداری کرد.
آمادگی بدن برای ماه رمضان، کمک میکند بدن عملکرد بهتری داشته باشد، همچنین هنگام افطار از آغاز کردن تغذیه با آب سرد، نوشابه و مانند اینها جدا خودداری کنید. به جای آب سرد کمی آب گرم یا چای میل کرده و افطار را با خوردن خرما، کشمش، عسل و بهطور کلی با یک قند طبیعی آغاز شود؛ به این ترتیب اشتها کنترل شده میشود.
تحقیر زلنسکی در کاخ سفید؛ چگونه آمریکا، اوکراین را به این مهلکه کشاند؟
دیدار تاریخی دهم اسفندماه «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا و «جی دی ونس» معاون او با «ولودیمیر زلنسکی» رئیس جمهوری اوکراین در کاخ سفید به مشاجره تند میان آنها در برابر رسانههای جهان تبدیل شد و ترامپ و معاونش، مهمان خود را تحقیر کردند.
در این دیدار، رئیس جمهوری آمریکا بارها در مقابل خبرنگاران در دفتر ریاست جمهوری بر سر زلنسکی فریاد زد. رئیس جمهوری آمریکا، نظرات زلنسکی را «بیاحترامی» خواند و سپس او را تهدید کرد و گفت: اگر سلاحهای ما نبود، این جنگ خیلی زود پایان مییافت. یا باید توافق کنید یا ما دیگر دخالت نمیکنیم. نیروی کافی ندارید، نمیتوانید به ما بگویید که آتش بس میخواهید یا نه. در پی این مشاجره که حتی لباس پوشیدن زلنسکی از سوی خبرنگاران مورد سخره قرار گرفت، ترامپ، رئیس جمهور اوکراین و هیئت همراه وی را از کاخ سفید اخراج کرد.
در همین ارتباط حساب کاربری رهبر معظم انقلاب در شبکه ایکس بخشی از بیانات پیشین ایشان را به زبان اوکراینی توئیت زد: «عبرت اول در قضیه اوکراین این است که پشتیبانی قدرتهای غربی از کشورها و دولتهایی که دستنشانده آنها هستند، یک سراب است، واقعیّت ندارد؛ این را همه دولتها بدانند. آن دولتهایی که پشتگرمیشان به آمریکا و به اروپا است، ببینند وضع امروز اوکراین و دیروز افغانستان را.»
حال این پرسش به ذهن میرسد که به راستی چگونه غرب با محوریت آمریکا باعث فرورفتن اوکراین در باتلاقی سه ساله شد و اینک در انظار عمومی، پشت آن را خالی و رئیس جمهور آن را تحقیر و از کاخ سفید اخراج میکند؟
پروژه هدفمند آمریکا برای وارد کردن اوکراین به جنگ
پس از تصرف شبهجزیره کریمه توسط روسیه در سال ۲۰۱۴، آمریکا، اتحادیه اروپا و ناتو سیاست حمایت گسترده از اوکراین را در پیش گرفتند. این حمایتها شامل کمکهای مالی، نظامی، تحریمهای اقتصادی علیه روسیه و اقدامات دیپلماتیک برای تقویت جایگاه اوکراین در سطح بینالمللی بود.
الف. کمکهای مالی
آمریکا در سال ۲۰۱۵ یک بسته کمک ۲ میلیارد دلاری شامل وامهای تضمینی به اوکراین ارائه کرد. در سال ۲۰۱۶، کنگره آمریکا ۳۳۵ میلیون دلار کمک نظامی برای تقویت ارتش اوکراین تصویب کرد. در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸، کمکهای مالی به بیش از ۱ میلیارد دلار رسید که شامل تجهیزات نظامی و کمکهای بشردوستانه بود.
اتحادیه اروپا نیز از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ بیش از ۱۷ میلیارد یورو کمک مالی، اقتصادی و توسعهای در قالب وامها و کمکهای بلاعوض به اوکراین اختصاص داد. همچنین، کمکهای فنی و آموزشی برای نهادهای دولتی اوکراین به منظور اصلاحات سیاسی و اقتصادی ارائه شد. پروژههای زیرساختی و انرژی با حمایت مالی اتحادیه اروپا اجرا شد تا وابستگی اوکراین به منابع انرژی روسیه کاهش یابد.
ب. کمکهای نظامی
آمریکا ارسال تجهیزات نظامی شامل خودروهای زرهی، سیستمهای ارتباطی، رادارهای ضدتوپخانه، تسلیحات سبک و موشکهای ضدتانک را از سال ۲۰۱۵ آغاز کرد. دولت ترامپ در سال ۲۰۱۹ با ارائه ۲۵۰ میلیون دلار کمک نظامی، از جمله تحویل موشکهای ضدتانک جاولین، حمایت از اوکراین را گسترش داد. در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، کمکهای نظامی آمریکا افزایش یافت و شامل ارسال تسلیحات بیشتر، آموزش نیروهای اوکراینی و کمکهای مالی برای اصلاحات دفاعی شد. در سال ۲۰۲۱، بسته کمک نظامی ۲۷۵ میلیون دلاری تصویب شد که شامل تجهیزات دفاعی جدید و تقویت توان سایبری اوکراین بود.
ناتو نیز در سال ۲۰۱۶ برنامه آموزش نیروهای اوکراینی را با مشارکت مربیان نظامی از کشورهای عضو آغاز کرد. تجهیزات ارتباطی و لجستیکی برای ارتش اوکراین فراهم شد و همکاریهای اطلاعاتی و برنامههای اصلاح ساختار دفاعی اوکراین تقویت شد.
ج. تحریمهای اقتصادی علیه روسیه
آمریکا و اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۴ تحریمهای اقتصادی و بانکی علیه روسیه وضع کردند که در سالهای بعد گسترش یافت. این تحریمها شامل محدودیت در صادرات فناوریهای نفت و گاز، مسدود کردن داراییهای روسیه در غرب و محدودیتهای مالی علیه شرکتهای روسی بود. این تحریمها فشار اقتصادی قابل توجهی به روسیه وارد کرد اما به خاطر تحریک مداوم اوکراین از سوی غرب با ابزارهای گوناگون، مانع از آغاز جنگ توسط روسیه نشد.
د. وعدههای سیاسی و دیپلماتیک؛ از عضویت در ناتو تا الحاق به اتحادیه اروپا
آمریکا و ناتو در سال ۲۰۱۸ حمایت خود را از عضویت احتمالی اوکراین در ناتو اعلام کردند؛ هرچند که این روند به طور رسمی انجام نشد. توافقنامههای اقتصادی و امنیتی بین اوکراین و اتحادیه اروپا تقویت شد و کمکهای فنی و مالی برای بهبود شرایط اقتصادی اوکراین ارائه گردید. در سال ۲۰۲۱، نشستهای دیپلماتیک متعددی بین رهبران آمریکا، اروپا و اوکراین برگزار شد که در آنها حمایت از تمامیت ارضی اوکراین مورد تأکید قرار گرفت. افزون بر آن، سران بروکسل نیز وعده الحاق به اتحادیه اروپا را به اوکراین دادند؛ رویایی که آن هم مانند عضویت در ناتو، محقق نشد.
هزینه اعتماد به آمریکا برای اوکراین و زلنسکی
یکی از نتایج اعتماد به حمایت آمریکا و دلخوش بودن به وعدههای غرب، همان تحقیری بود که چند روز پیش در مقابل رسانههای جهان در کاخ سفید اتفاق افتاد و حتی مقامات آمریکایی اینک در پی کنار گذاشتن زلنسکی از قدرت هستند.
ضمن اینکه اوکراین به عنوان یک طرف جنگ حتی در مذاکرات صلحی که بین آمریکا و روسیه در ریاض و استانبول برگزار شد، دعوت نشد؛ مذاکراتی که از نگاه ناظران اگرچه دوجانبه و با هدف ازسرگیری روابط واشنگتن-مسکو اعلام شده اما بیتردید به سرنوشت جنگ اوکراین نیز گره خوردهاست و برخی معتقدند بخشی از سرزمین اوکراین که اینک در تصرف مسکو است در نهایت به روسیه منضم خواهد شد.
بدون شک قضیه به همین جا ختم نمیشود و ذخایر طبیعی و منابع معدنی آن بخش از خاک اوکراین که به روسیه منضم نمیشود، از سوی آمریکا با توافق معدنی جدید ترامپ به یغما میرود. بر پایه این قرار داد، اوکراین ۵۰۰ میلیارد دلار مواد خام حیاتی به آمریکا خواهد داد.
بر پایه مقالهای که «هانا لیونتسوا» رئیس انجمن زمین شناسان اوکراین در سال ۲۰۲۲ منتشر کرد، این کشور دارای حدود ۵ درصد از منابع معدنی جهان است. البته با تصرف حدود ۱۸ درصد از خاک اوکراین توسط روسیه، اینک برخی از این معادن در کنترل مسکو قرار دارند. مواد معدنی و عناصر نادر خاکی که تا پیش از جنگ بیش از ۱۱ تریلیون دلار برآورد میشد، در صنایع مختلفی از جمله تلفنهای همراه، خودروهای برقی، سامانههای موشکی، تجهیزات الکترونیکی، انرژیهای تجدیدپذیر، صنایع دفاعی و حوزه بهداشت و سلامت کاربرد دارند.
بر اساس دادههای اوکراین که چندی پیش خبرگزاری «رویترز» به آنها اشاره کردهاست، این کشور ذخایر ۲۲ از ۳۴ ماده معدنی که توسط اتحادیه اروپا به عنوان حیاتی شناخته شدهاند را در اختیار دارد، از جمله خاکهای کمیاب مانند لانتانیم، سریم، نئودیمیم، اربیوم و ایتریم.
بنابراین اوکراین به دلیل موقعیت زمینشناسی خود، دارای منابع معدنی فراوان شامل فلزات نادر، انرژیهای فسیلی و مواد اولیه مورد نیاز صنایع تکنولوژی، دفاعی و تولید انرژی است که عبارتند از تیتانیوم، لیتیوم، اورانیوم، گرافیت، زغالسنگ و گاز طبیعی.
اگرچه این توافق معدنی بین آمریکا و اوکراین آن روز به خاطر تنش لفظی در کاخ سفید امضا نشد اما به احتمال زیاد به زودی از سوی دو طرف امضا میشود. آمریکا بعد از آن رخداد، برای تسلیم زلنسکی مقابل خواستههای خود به قطع کمکهای نظامی و اطلاعاتی آمریکا به اوکراین اقدام کردهاست و بیتردید با تداوم فشارها، زلنسکی را پای میزی میکشاند تا او تمام منابع معدنی کشور جنگ زده خود را دو دستی به متحد دیرینه تقدیم کند.
اقدامات جدید طالبان برای مقابله با مهاجرت غیرقانونی به ایران
«محمد قاسم خالد» والی نیمروز، در جلسه با مقامات امنیتی این ولایت هم مرز با ایران در مورد چگونگی جلوگیری از قاچاق انسان، اقدامات، فعالیتها و دستاوردهای نهادهای امنیتی در این زمینه بحث و تبادل نظر کرد.
در این نشست تصمیم گرفته شد از این پس مسافرخانههایی که در آن قاچاقبران و مسافرانی که در مسیرهای قاچاق تردد میکنند، ساکن میشوند، پلمب شوند.
همچنین در این نشست کمیتهای ذیصلاح برای پیگیری این مسائل و جلوگیری از هرگونه قاچاق انسان و مهاجرت غیرقانونی تشکیل شد.
والی نیمروز نیز در این جلسه گفت نهادهای امنیتی این ولایت به صورت شبانهروزی در حال تلاش برای جلوگیری از قاچاق انسان و مهاجرتهای غیرقانونی هستند و از هرگونه تلاش برای برهم زدن امنیت مرزها جلوگیری خواهند کرد.
«هبتالله آخندزاده» رئیس طالبان اوایل دی ماه حکمی شش مادهای برای جلوگیری از قاچاق انسان صادر کرده که بر اساس آن قاچاقچیان انسان به یک تا سه سال حبس محکوم میشوند.
بر اساس این فرمان، دادگاههای نظامی موظف شدهاند قاچاقچیان انسان را برای بار اول به حبس یک ساله، در مرتبه دوم به حبس دو ساله و برای بار سوم به حبس سه ساله محکوم نمایند.
