«طاهر اندرابی»، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در یک نشست خبری اعلام کرد اسلام‌آباد با پایان مهلت آتش‌بس موقت، عملیات «غضب للحق» را علیه آنچه پاکستان مخفیگاه تروریست‌ها در افغانستان می‌خواند، از سر گرفته است. پیش از این «اکسپرس تریبون»، نشریه نزدیک به ارتش پاکستان اعلام کرده بود حملات به افغانستان پس از یک توقف موقت به مناسبت عید فطر، از سر گرفته شده است. این نشریه به نقل از منابع امنیتی گزارش داده بود عملیات غضب للحق یک کارزار نظامی مستمر، دقیق و هدفمند است که سران گروه‌های تروریستی، زیرساخت‌های پشتیبانی و شبکه‌های لجستیکی آنان را در مناطق تحت کنترل طالبان هدف قرار می‌دهد. منابع همچنین تصریح کردند این عملیات تا دستیابی به اهداف ادامه خواهد داشت و تا زمانی که طالبان رویکرد خود را درباره حمایت از نیروهای نیابتی تروریستی اصلاح نکند، متوقف نخواهد شد. این در حالی است که طالبان همواره وجود و فعالیت گروه‌های تروریستی در افغانستان را رد کرده و تأکید می‌کند که اجازه استفاده از خاک این کشور علیه سایر کشورها را نخواهد داد. مقامات طالبان همچنین همواره تأکید کرده‌اند اسلام‌آباد ناکامی‌های داخلی خود در تأمین امنیت را به افغانستان نسبت می‌دهد. ادعای پاکستان مبنی بر هدف قرار دادن «پایگاه‌های تروریستی» در افغانستان در حالی مطرح می‌شود که بر اساس گزارش هیئت نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در جریان درگیری‌های مرزی و حملات هوایی پاکستان به افغانستان از 7 تا 15 حوت / اسفند 1404، دست‌کم 56 غیرنظامی کشته و 129 تن دیگر زخمی شده‌اند. علاوه بر این، ارتش پاکستان 26 حوت/ اسفند نیز یک مرکز درمانی ترک اعتیاد در کابل را هدف حمله هوایی قرار داد؛ مرکزی که سازمان‌های بین‌المللی آن را به‌عنوان یک تأسیسات پزشکی غیرنظامی تأیید کرده‌اند. بر اساس گزارش طالبان، این حمله دست‌کم 400 غیرنظامی کشته و بیش از 250 نفر زخمی برجا گذاشته است. سازمان‌های بین‌المللی نیز در ارزیابی مستقل خود تأیید می‌کنند در این حمله دست‌کم 143 نفر کشته و بیش از 250 تن دیگر زخمی شدند که بیشتر آن‌ها بیماران مرکز بوده‌اند.

آیت‌الله سیستانی امروز شنبه با صدور بیانیه ای از همه طرف‌ های مؤثر بین‌ المللی و کشورهای جهان، به‌ ویژه کشورهای اسلامی خواست تا نهایت تلاش خود را برای توقف تجاوز آمریکایی- صهیونیستی علیه ایران به کار گیرند.

در پیام صادره از سوی آیت‌الله سیستانی در این خصوص آمده است:

بسم الله الرحمن الرحیم

ای زنان و مردان مومن، اینک عید سعید فطر، عید رحمت و آمرزش، پس از ماهی پربرکت از روزه‌ داری، شب‌ زنده‌ داری و عبادت‌ ها، بر ما طلوع کرده است. این روز، روز پاداش‌ های الهی است؛ روزی که خداوند به شما بر فرشتگان خود مباهات می‌ کند. پس بر شما مبارک باد قبولی اعمال، و از خداوند می‌ خواهم که این عید را بر ما و شما و بر همه امت اسلامی با خیر و برکت و میمنت بازگرداند.

ای عزیزان، هرچند عید سرشار از معانی شادی و سرور است، اما دل‌های مؤمنان امروز از اندوه پاره‌پاره می‌شود، آنگاه که می‌بینند چه بلاها و مصیبت‌هایی بر برادران ما در دین و انسانیت وارد می‌شود. در حالی که ما با شادمانی به نعمت‌های الهی تکبیر می‌گوییم، فریاد کودکان بلند است، اشک مادران داغدار جاری است، و شعله‌های آتش بر فراز خانه‌های امن در ایران و لبنان زبانه می‌کشد، در حالی که تجاوز نظامی علیه این دو [کشور] ادامه دارد.

ما با شدیدترین عبارات، این جنگ ظالمانه را محکوم می‌کنیم و از همه مسلمانان و آزادگان جهان می‌خواهیم که آن را محکوم کرده و با ملت‌های مظلوم ایران و لبنان همبستگی نشان دهند. همچنین از همه طرف‌های مؤثر بین‌المللی و کشورهای جهان، به‌ویژه کشورهای اسلامی، می‌خواهیم که نهایت تلاش خود را برای توقف این جنگ به کار گیرند.

به گزارش الجزیره، در پی این حمله موشکی، یک ساختمان در دیمونا دچار فروپاشی شده و عملیات جستجو برای یافتن مصدومان احتمالی زیر آوار آغاز شده است. منابع امدادی رژیم صهیونیستی اعلام کردند که تیم‌های نجات به محل حادثه اعزام شده‌اند.

همچنین وقوع آتش‌سوزی در محل اصابت موشک گزارش شده و گفته می‌شود تعدادی از افراد در داخل ساختمان هدف قرار گرفته، محبوس شده‌اند.

رسانه‌های صهیونیستی همچنین از فرود بالگردهای نظامی در دیمونا برای انتقال مجروحان به مراکز درمانی خبر دادند.

المیادین به نقل از رسانه‌های صهیونیستی اعلام کردند: ساختمان ۳ طبقه‌ای در دیمونا هدف قرار گرفت و احتمال گرفتار شدن افرادی (شهرک نشینان صهیونیست) در آن وجود دارد.

برخی رسانه ها اعلام کردند که ️شهردار دیمونا در اراضی اشغالی در واکنش به اصابت موشک‌های ایرانی به این منطقه گفت: هنوز نمی‌دانیم دقیقاْ چند موشک خورده‌ایم ولی می‌دانیم که چندین اصابت صورت گرفته است.

رسانه ها در این خصوص اعلام کردند که حمله تلافی جویانه ایران به سرزمین های اشغالی تلفات زیادی داشته است، اما صهیونیست ها تا کنون در تلاش برای سانسور واقعیات تنها زخمی شدن ۲۰ تن را تأیید کرده اند.

از سوی دیگر، اصابت این موشک از سوی ایران افسانه موهوم گنبد آهنین رژیم صهیونیستی را بار دیگر با چالش جدی مواجه کرده است.

حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، اولین پیام نوروزی خود را در شرایطی صادر کردند که ایران درگیر جنگی تمام‌عیار در ابعاد نظامی، امنیتی و اقتصادی با آمریکا و اسرائیل در منطقه است.

 این پیام را می‌توان بیانیهٔ فرماندهی‌کل قوا در میدان به مردمی دانست که هفته‌هاست در خیابان پشتیبان رزمندگان هستند و با زبانی صریح، میدانی و در عین حال پدرانه، ضمن ترسیم دست‌برتر ایران در معادلات داخلی و منطقه‌ای، چتر واحد رهبری را بر سر همه آحاد ملت گسترده است.

1 ـ قامت فرمانده میدان؛ روایت سه جنگ و نقش مردم

در این پیام، سال 1404 در قالب سه جنگ متوالی روایت شد: جنگ 12روزه (ترور سرداران و دانشمندان)، کودتای دی‌ماه و جنگ جاری پس از شهادت رهبر انقلاب، تأکید اصلی بر این بود که در هر سه مقطع، مردم با حضور خود محاسبات دشمن را به‌هم زدند و با تشریح دقیق میدانی از رخدادها، خطاب به مردم فرمودند:
«شما در این ماه مبارک، صیام را با جهاد توأم کرده و خطّ دفاعی گسترده‌ای به‌وسعت کشور و سنگرهایی مستحکم به‌تعداد میادین و محلّات و مساجد آن فراهم کردید و این‌طور ضربه‌ای گیج‌کننده به او وارد ساختید.»

این گزاره، بازتعریف نقش مردم از تماشاگر به رکن اصلی بازدارندگی در فرماندهی جدید بود.

2 ـ توجه به جزئیات زندگی مردم و رعایت حال همه آحاد جامعه

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این پیام، توجه به جزئیات زندگی مردم در عین حفظ جایگاه فرماندهی بود. رهبر انقلاب ضمن گرامیداشت یاد شهدا و ابراز همدردی با بازماندگان، تأکید کردند که عزای عمومی نباید مانع از شادی‌های ساده مردم شود:

«ما در عین اینکه لباس عزا بر تن داریم… خیلی خوشحال می‌شویم که در این ایام، نوعروسان و نودامادهای ما به خانه بخت بروند.»

توصیه به آغاز دیدوبازدیدهای نوروزی از محله‌ها با تکریم شهدای همان محل، نشان‌دهنده طراحی انسجام اجتماعی بین آحاد جامعه است.

3 ـ دست‌برتر ایران در معادلات و حفظ قدرت منطقه‌ای

در بخش سیاست خارجی، پیام با قاطعیت از توان نقش‌آفرینی فعال ایران در منطقه پرده برداشت که یکی از بخش‌های مهم آن، اظهارنظر صریح درباره مناقشات میان پاکستان و افغانستان بود:

«می‌خواهم تقاضا کنم که دو کشور برادرمان یعنی افغانستان و پاکستان باید برای رضای الهی روابط بهتری با هم برقرار سازند و بنده به‌سهم خود حاضر به اقدامات لازمه هستم.»

این عبارت، اولین موضع‌گیری آشکار در سطح رهبری برای ایفای نقش میانجی و ثبات‌بخش در همسایگی شرقی ایران محسوب می‌شود. 

همچنین با اشاره به «حیله پرچم دروغین» رژیم صهیونیستی در حملات به ترکیه و عمان، ضمن حفظ روابط با همسایگان، دست‌برتر اطلاعاتی و راهبردی ایران را در خنثی‌سازی توطئه‌های منطقه‌ای به نمایش گذاشت.

4 ـ از اقتصاد مقاومتی تا نسخه علاج کارشناسی‌شده

در بعد اقتصادی، رهبر انقلاب با اشاره به تجربهٔ شخصی خود از هم‌سفری در تاکسی با مردم و شنیدن مستقیم انتقادات، از تدوین نسخه‌ای کارشناسی‌شده و جامع‌الاطراف برای حل مسائل معیشتی خبر دادند. شعار سال 1405 با عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» پیوند میان سه عرصهٔ اقتصاد، انسجام داخلی و امنیت در چارچوب جنگ است. تأکید بر اینکه تأمین معیشت نوعی دفاع و پیشروی در جنگ اقتصادی است، جایگاه فرماندهی در این عرصه را نیز نشان می‌دهد.

این پیام نوروزی را می‌توان نقطهٔ عطفی در سبک ارتباطی رهبر انقلاب مانند سلف صالح ایشان ارزیابی کرد؛ پیامی که از موضع فرماندهی میدان، چتر واحد خود را بر همه اقشار با همه سلیقه‌ها گسترده است و در عین حفظ عزای ملی، به جزئیات زندگی روزمره مردم توجه نشان می‌دهد و با اعلام آمادگی برای نقش‌آفرینی در معادلات منطقه‌ای، دست‌برتر ایران در عرصه بین‌المللی را به تصویر می‌کشد.

دقایقی پس از شعارهای مردم در برخی میادین شهر تهران و شهرستان‌ها که می‌گفتند «سید مجید نقطه‌زن، دیمونا رو باز بزن»، موج جدیدی از موشک‌های ایران روانه دیمونا شد.

 ترامپ و صهیونیست‌ها هر روز می‌گویند که توان موشکی ایران دیگر در حال اتمام است و دقیقاً ساعتی بعد با یک شگفتانه موشکی جدید، از نظر کیفیت موشک یا کمیت موشک و یا ترکیبی از این دو و یا فراتر از آن روبرو می‌شوند!

 حالا وضعیت به جایی رسیده است که موج‌های درخواستی مردم هم روانه سرزمین‌های اشغالی می‌شود. دلیل؟ تجربه‌ی امشب دیمونا.

 سید مجید موسوی فرمانده نیروی هوافضا امشب گفته بود: «از این لحظه ⁧ #تسلط_موشکی⁩ فرزندان ایران را بر آسمان سرزمین‌های اشغالی اعلام می‌کنم. ‏تاکتیک‌ها و سامانه‌های پرتاب جدید به کار گرفته شده در موج‌های پیش رو، فرماندهان امریکایی‌صهیونیستی را انگشت به دهان خواهد کرد.
‏امشب آسمان جنوب سرزمین‌های اشغالی ساعت‌ها روشن خواهد ماند».

علی‌رغم سانسور گسترده تلفات واقعی حمله موشکی امشب ایران به دیمونا در رسانه‌های رسمی و حتی غیررسمی رژیم صهیونیستی، اخبار ردوبدل‌شده در گروه‌های محلی اهالی دیمونا حاکی از وجود ده‌ها کشته در این حملات است.

منابع رسمی از مجروحیت نزدیک به 50 نفر صحبت کرده‌اند؛ با این حال خبرهای رسمی منتشرشده مبنی بر انتقال ده‌ها آمبولانس و چند هلیکوپتر نظامی به منطقه برای تخلیله مجروحان نشان می‌دهد که روایت‌های اهالی محلی در گروه‌های مجازی به واقعیت نزدیک‌تر است.

برخی از این اهالی می‌گویند که کاورهای جمع‌آوری جسد زیادی را کنار آمبولانسهایی که برای انتقال مجروحان آمده بودند دیده‌اند اما پلیس به‌شدت مانع هرگونه تصویربرداری می‌شود.

پیام نوروزی حضرت آیت‌الله سیّدمجتبیٰ حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی به‌مناسبت آغاز سال 1405 منتشر شد.

متن کامل پیام نوروزی رهبر انقلاب به‌مناسبت آغاز سال 1405؛ سال «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملّی و امنیّت ملّی» به‌شرح زیر است:

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

یا مقلّب القلوب والابصار یا مدبّر اللیل و النهار یا محوِّل الحول و الاحوال، حَوِّل حالَنا الی احسن الحال.

امسال بهار معنویت و بهار طبیعت یعنی عید سعید فطر و عید باستانی نوروز با یکدیگر تقارن پیدا کرده که این دو عید مذهبی و ملی را به یکایک آحاد ملت تبریک میگویم و خصوص عید سعید فطر را به همه مسلمین جهان تهنیت میگویم، همچنین لازم است به‌مناسبت پیروزیهای چشمگیر رزمندگان اسلام به همگان تبریک عرض کنم و به همه خانواده‌ها و بازماندگان شهدای والامقام جنگ تحمیلی دوم و کودتای دی‌ ماه و جنگ تحمیلی سوم و شهداء امنیت و مرزبانی و سربازان گمنام شهید، مراتب تسلیت و همدردی خود را ابراز نمایم.

بةمناسبت فرارسیدن سال شمسی 1405 عرائضی دارم که ذیلاً مطرح می‌نمایم؛

ابتدائاً مروری مختصر بر بعض وقایع مهم سال گذشته خواهم داشت، در سال گذشته مردم عزیز ما سه جنگ نظامی، امنیتی را تجربه کردند، جنگ اول، جنگ خرداد ماه بود که دشمن صهیونی با کمک خاص آمریکا و در بین مذاکرات، با تهاجمی ناجوانمردانه بعضی از بهترین سرداران و دانشمندان برجسته کشور و در ادامه حدود 1000 نفر از هموطنان ما را به شهادت رسانید. دشمن به‌خاطر اشتباه فاحش محاسباتی گمان میکرد که بعد از یک یا دو روز، این مردم خواهند بود که نظام اسلامی را سرنگون میسازند، ولی با هوشیاری شما مردم و رشادتهای بی‌نظیر رزمندگان اسلام و فداکاریهای فراوان، خیلی زود آثار بیچارگی و مَسکنَت در او ظاهر شد و با واسطه‌تراشی و اقدام به ترک مخاصمه، بنوعی خود را از لبه پرتگاه نجات داد.

جنگ دوم، کودتای دی ماه بود که آمریکا و نظام صهیونی به‌تصور اینکه مردم ایران در اثر مشکلات اقتصادی تحمیل‌شده، نظر دشمن را عملی مینمایند، با استفاده از مزدوران خود فجایع بیشماری را رقم زدند و عده بیشتری از هموطنان عزیزمان نسبت به جنگ سابق را به شهادت رسانیده و خساراتی فراوان وارد کردند.

جنگ سوم، جنگی است که اکنون در میانه آن هستیم که در اولین روز آن پدر مهربان امت، رهبر عظیم‌القدرمان اعلی اللّه مقامه ‌الشریف را در حالی که با اشتیاق فراوان در رأس قافله‌ای از شهیدان در سفری آسمانی به‌سوی جایگاهی می‌شتافت که برایش در سایه رحمت الهی و قرب انوار طیّبه و در عِداد‌ صدیقین و شهداء در نظر گرفته شده بود، با چشمانی اشکبار و قلوبی محزون و شکسته بدرقه کردیم، همچنین از همان روز به بعد به‌تدریج شهداء دیگر این جنگ از جمله نونهالان مدرسه شجره طیّبه میناب و ستارگان دلیر و مظلوم ناوشکن دنا و فرماندهان و رزمندگان شهید سپاه و ارتش و فراجا و بسیج و سربازان گمنام و مرزبانان دلیر و سائر آحاد ملت از خردسال و بزرگسال هم که در کاروانی از جنس نور از مقابل ما عبور کردند را با حسرت فراوان بدرقه نمودیم. این جنگ، بعد از ناامیدی دشمن از حرکت مردمی چشمگیر به‌نفع خودش، و با این توهم صورت گرفت که اگر رأس نظام و عده‌ای از مؤثرین نظامی را به‌شهادت برساند، در شما مردم عزیزمان ترس و یأس ایجاد کرده، موجب ترک عرصه از سوی شما شده و از این طریق رؤیای تسلط بر ایران و سپس تجزیه آن را تحقق خواهد بخشید، ولی شما در این ماه مبارک، صیام را با جهاد توأم کرده و خطّ دفاعی گسترده‌ای به‌وسعت کشور و سنگرهایی مستحکم به‌تعداد میادین و محلّات و مساجد آن فراهم کردید و این‌طور ضربه‌ای گیج‌کننده به او وارد ساختید؛ به‌طوری که به گفتن کلمات متناقض و یاوه‌گویی‌های متعددی که علامت عدم هوشیاری و وجود ضعف ادراکی است، افتاد.

شما قبلاً در 22 دی کودتا را سرکوب کردید و در 22 بهمن بار دیگر ضدّیت خود با استکبار جهانی، و خستگی‌ناپذیری خود را نشان دادید و در 22 اسفند که مصادف با روز قدس بود با زدن این ضربه به او فهمانیدید که سروکارش فقط با موشک و پهپاد و اژدر و امور نظامی نیست؛ خط مقدم ایران خیلی بزرگتر از ذهنیت حقیر و کوچک اوست. بنده جا دارد در همین جا از تک تک مردم عزیز به‌خاطر خلق این حماسه عظیم تشکر کنم؛ همچنین از رئیس‌جمهور شجاع، صادق و مردمی و مسئولین دیگری که در این مراسم، بی‌آلایش و تشریفات در بین مردم حاضر بودند، این قِسم کار و تظاهر به آن فی‌نفسه می‌تواند امری بسیار مُستَحسَن باشد که انسجام بین ملت و حکمرانان را هرچه بیشتر قوت می‌بخشد. در حال حاضر در اثر وحدت عجیبی که بین شما هموطنان با همه تفاوت خاستگاههای مذهبی، فکری، فرهنگی و سیاسی ایجاد شده، در دشمن شکستگی به‌وجود آمده است، این را باید نعمتی خاص از ناحیه حضرت حق جلّ‌ و علا دانست و بسیار بر آن با زبان و در دل و هم در مقام عمل، شکر به‌جا آورد. یکی از قواعد تخلف‌ناپذیر این است که هرگاه نعمتی مورد شکر قرار گیرد، به‌تناسب مقدار شکر، ریشه‌اش استوارتر شده یا ارتقاء می‌یابد و عنایات بیشتری روانه فرد شاکر میگردد. آنچه فعلاً در مقام اقدام به شکر عملی لازم است، این است که ما این نعمت عظمی را صرفاً رحمتی از ناحیه حضرت حق جلّ و علا بدانیم و تا حد ممکن از آن خوب استفاده کنیم، این‌طور حتماً این انسجام بیشتر و پولادین‌تر شده و دشمنانتان خوار و خفیفتر خواهند شد، اینها مروری بود بر بعضی وقایع مهم سال 1404.

اما حال که در آستانه سال 1405 قرار گرفته‌ایم، با چند چیز مواجه هستیم؛ یکی این است که میهمان عزیزمان ماه مبارک رمضان 1447 را برای همیشه وداع میگوییم، ماهی که در لیله‌القدر آن دلهایتان متوجه عالم بالا شد و خداوند مهربان را صدا زدید و آن‌حضرت هم نظر مرحمتشان را متوجه شما کردند. شما از سرورمان عجّل‌ اللّه تعالی ‌فرجه‌ الشریف و خدایش، فتح و ظفر و عافیت و انواع نِعَم را خواستید و لابد با سابقه عنایتی که همیشه به این نظام و این ملت بوده، ان‌شاءالله یا عین آنچه سؤال قلبی شما بوده یا بهتر از آن را دریافت خواهید کرد. همزمان با این وداع که هر چه معرفت انسانها بیشتر باشد، تلخ‌تر و اندوه‌‌بارتر خواهد بود، هلال سعید و پُریُمن شوال‌المکّرم را در آغوش گرم خود می‌فشاریم و با خوف و رجاء منتظر عیدی حضرت حق تبارک و تعالی هستیم. امیدوارم پس از آن حضورهای وظیفه‌شناسانه شبانه و روزانه شما ملت عزیز و خلق حماسه روز قدس، حق‌تعالی جز با کرَم و حِلم و عفو و لطف عَمیم خود که ما و شما با آن خو گرفته‌ایم با ما رفتار نفرمایند و به‌خصوص امیدواریم به‌زودی با بشارت گشایش کلی در امر ظهور عامّ سرورمان حضرت ولی اللّه الاعظم، قلب مبارک آن‌جناب را پر از سُرور فرمایند که از قِبَل آن، انواع برکات بر اهل دنیا نازل خواهد شد بِمَنِّه و کرمه.

دیگر چیزی که با آن مواجه هستیم مناسبت مهم عید باستانی نوروز است، عیدی که ارمغانی از طبیعت از جنس نو شدن و طراوت و زندگی را با خود همراه دارد و مناسبت تامّی با شادی و خرّمی دارد.

از سویی برای عموم مردم این اولین سالی است که رهبر شهیدمان و سایر شهداء والامقام در بین ما نیستند، به‌خصوص قلوب خانواده‌ها و بازماندگان شهداء، داغدار عزیزانشان است، در عین حال بنده به‌سهم خود و به‌عنوان یک شهروند ساده که چند شهید در دائره‌ اطراف خود دارم، تصور میکنم ما درعین اینکه لباس عزا بر تن داریم و قلوبمان آشیانه غم و اندوه برای عموم شهیدان است، اما خیلی خوشحال میشویم که در این ایام، نوعروسان و نودامادهای ما به خانه بخت بروند و ان‌شاءالله دعای رهبر شهیدمان و سائر شهداء بزرگوار این جنگ، بدرقه راه این عزیزان باشد و توصیه میکنم که عموم مردم دیدوبازدیدهای معمول این ایام را البته با حفظ احترام به بازماندگان شهداء و رعایت حال ایشان داشته باشند؛ و ای‌بسا مردم هر محله‌ای در صورتی که هماهنگی لازم به‌عمل آید و ممکن شود دیدارهای سال نو خود را با تکریم شهداء همان محل آغاز نمایند، البته مدتی که دولت محترم برای مصیبت شهادت رهبر عزیزمان مقرر کردند به‌جای خود باقی است و رعایت و حفظ آن، ضلعی از عظمت این نظام و کشور تلقّی میشود.

بعد از این کلمات عرائض مختصر دیگری هست؛

اولاً باید از کسانی که در این روزها در کنار حضور در میادین و محلات و مساجد با تلاش مضاعف نقش اجتماعی خود را پررنگ‌تر می‌نمایند به‌طور خاص تشکر کنم، از جمله بعضی واحدهای تولیدی اعم از دولتی و خصوصی و از جمله بعضی اصناف خدماتی و به‌خصوص افرادی که صرفاً انواع خدمات مفید را بدون اینکه شغلشان اقتضاء کند، به‌طور رایگان به مردم ارائه میکنند و الحمدلله به‌وُفور از این نوع وجود دارد.

ثانیاً یک مسیر دشمن، عملیات رسانه‌ای اوست که در این ایام به‌طور خاص با نشانه‌گیری ذهن و روان آحادی از مردم قصد خدشه در وحدت ملّی و به‌تبَع در امنیت ملی را دارد. ما باید مواظب باشیم تا مبادا در اثر سهل‌انگاری و به‌دست خود ما این قصد شوم تحقق یابد، ازاین‌رو توصیه‌ام به رسانه‌های داخلی کشورمان با همه تفاوتهای فکری، سیاسی و فرهنگی که ممکن است داشته باشند این است که از پرداختن به نقاط ضعف به‌طور جدی خودداری کنند، در غیر این‌صورت امکان وصول دشمن به مقصودش وجود دارد.

ثالثاً یک روزنه امید دشمن، بهره‌گیری از ضعفهای اقتصادی و مدیریتی است که از دیرباز شکل گرفته است. رهبر شهیدمان اعلی اللّه مقامه در سالهای مختلفی محور اصلی و شعار سال را متوجه امر اقتصاد کرده بودند، به‌نظر قاصر این حقیر هم تأمین معیشت مردم و ارتقاء زیرساختهای زیستی و رفاهی و تولید ثروت برای عموم مردم نکته کانونی و نوعی دفاع و بلکه پیشروی چشمگیر در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن به‌راه انداخته تلقی شود. از توفیقات بنده امکان شنیدن سخنان مردم عزیز از انواع طبقات اجتماعی بوده است، از جمله در بازه‌ای زمانی، با هیئتی ناشناس با شما در تاکسی که به‌درخواست خودم تهیه شده بود در خیابانهای تهران همسفر میشدم و به سخنانتان گوش فرا میدادم و این نوع نمونه‌گیری را از خیلی از نظرسنجی‌ها برتر میدانستم. برداشت بنده در خیلی موارد موافق کلمات شما که معمولاً به‌شکل انتقادات مختلف مربوط به جهات اقتصادی و مدیریتی بیان میشد، بود، در این ضمن خیلی چیزها از شما فرا گرفتم و همچنان به‌دنبال یادگیریهای جدید هستم، از جمله در همین ایام قبل و بعد از 19 رمضان المبارک باز هم از افراد مختلفی از شما که در میادین حضور داشتید مواردی را آموختم، امیدوارم از این نعمت محروم نشوم، در پی این آموختن‌ها و شنیدن‌ها و سائر مطالعات، تلاشی به‌عمل آمده که نسخه علاجی کارساز و کارشناسی‌شده تدوین شود که تا حد ممکن جامع‌الاطراف بوده باشد که بحمداللّه تا حد قابل‌قبولی این مطلب تحقق پیدا کرده و به‌زودی آماده عمل توسط مسئولین عالی‌همّت با همکاری همه آحاد ملت خواهد بود، ان‌شاءالله تعالی.
و در آخر این قسمت با تأسی به رهبر عظیم‌الشأن شهید، شعار امسال را «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» اعلام میدارم.

رابعاً و آخراً آنچه بنده در بیانیه نخستین در مورد دیدگاه و سیاست نظام در باب مراوده با کشورهای همسایه ذکر کرده‌ام، امری جدی و واقعی است. ما جُدا از عنصر همسایگی، عناصر معنوی دیگری که در صدر همه اشتراک در تدین به دین مبین اسلام است و همچنین وجود مَشاهد مشرفه و اماکن مقدسه در بعضی از آن و حضور ایرانیانِ زیادی به‌عنوان ساکن و شاغل در بعضی دیگر و قومیت مشترک یا همزبانی یا منافع راهبردی مشترک به‌خصوص در مقابل جبهه استکبار در بعضی دیگر که هر یک به‌تنهایی در جای خود میتواند تحکیم‌کننده روابط حسنه باشد، را سراغ داریم، از جمله همسایگان شرقی خود را خیلی به خود نزدیک میدانیم. بنده از دیرباز در مورد پاکستان میدانستم که کشوری است که مورد علاقه خاص رهبر شهیدمان بود که نمونه‌اش در بغض گلوی ایشان در خطبه‌های نماز به‌خاطر سیل ویرانگری که جان مردم هم‌کیش ما را در آنجا تهدید می‌کرد ظاهر شد، و بنده هم به‌دلائل مختلف همیشه همین‌طور فکر میکردم و از ابراز آن در جلسات مختلف خودداری نمی‌کردم. در همین‌جا میخواهم تقاضا کنم که دو کشور برادرمان یعنی افغانستان و پاکستان باید برای رضای الهی و عدم شَقّ عصای مسلمین هم که شده روابط بهتری با هم برقرار سازند و بنده به‌سهم خود حاضر به اقدامات لازمه هستم.

همچنین متذکر میشوم حملاتی که در ترکیه و عمان که هر دو با ما روابط مناسبی دارند، علیه بعضی از نقاط این کشورها صورت گرفته به‌هیچ‌وجه از سوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و سائر نیروهای جبهه مقاومت نبوده است، این حیله‌ای است که دشمن صهیونی با استفاده از ترفند پرچم دروغین برای ایجاد تفرقه بین جمهوری اسلامی و همسایگانش صورت میدهد و ممکن است در بعضی کشورهای دیگر هم اتفاق بیفتد، بقیه مطالب مربوط به این بخش را قبلاً ذکر کرده‌ام.

امیدوارم با دعای سرورمان عجّل اللّه تعالی فرجه و عنایت حضرت باری‌تعالی سالی خوب و پر از پیروزی و انواع گشایش‌های مادی و معنوی برای ملت ما و همه همسایگان و ملل مسلمان و به‌خصوص عناصر جبهه مقاومت، و سالی نَه‌چنین برای دشمنان اسلام و بشریت در پیشِ‌روی داشته باشیم، وَ نُرِیدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْاَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ وَ نُمَکِّنَ لَهُمْ وَ نُرِیَ فِرْعَوْنَ وَ هَامَانَ وَ جُنُودَهُمَا مِنْهُم ما کانُواْ یَحْذَرُون. صدق‌ اللّه العلی العظیم و صدق رسوله الکریم و نَحنُ عَلی ذلکَ مِنَ الشّاهدین.

و السّلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته

   سید مجتبی حسینی خامنه‌ای

29/اسفند/1404

به مناسبت فرارسیدن عید نوروز سال ۱۴۰۵، گلچینی از نگاه علامه مصباح یزدی به نوروز باستانی ایران و خصوصت اصلی آن را تقدیم شما فرهیختگان می‌کنیم

فرا رسیدن سال نو را «غنیمت و بهانه بشماریم برای صله ارحام و اصلاح لغزش‌ها و رفع کدورت‌ها».

اگر بعضی‌ها دلخوری از ما دارند، هدیه و صله‌ای برایشان ببریم و از آنها دلجویی بکنیم این قبیل کارها خیلی نزد خدا ارزشمند است.

در یک روایتی می‌فرماید که خدا دو قدم را که انسان بر می‌دارد خیلی دوست دارد. یک قدمی که در راه جهاد بر می‌دارد که برود در صف مجاهدین حضور پیدا کند.

یکی هم قدمی که برای برقراری رابطه با آن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است.

اگر خویشاوندی قطع رابطه کرده با شما؛ شما رفتید طرف او رابطه برقرار کنید؛ این قدم زدن‌تان آن قدر ثواب دارد که مثل ثواب کسی که در راه جهاد قدم برمی‌دارد، خدا برایتان اجر می‌فرستد.

سخنرانی در تاریخ ۸۹/۰۷/۲۱

به مناسبت فرارسیدن عید نوروز سال ۱۴۰۵، به پرسش مهم «منافات پاسداشت «نوروز» با معارف شریعت اسلام؟!» و پاسخ هایی در اطراف این موضوع تقدیم شما فرهیختگان می شود.

پرسش:

* مگر نوروز از آئین های زرتشتیان نبوده است؟ پس چرا ما مسلمانان آن را ارج می نهیم؟!

پاسخ اجمالی:

نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است و اختصاص آن به زرتشتیان محل تردید است. برخی اعمال عید نوروز مثل صله رحم و نظافت و هدیه دادن و... مورد سفارش اسلام نیز می باشد و در روایات اهل بیت(ع) نوروز و برخی اعمال آن مورد تایید گرفته است. نوروز مقارن با برخی اتفاقات تاریخی مهم دیگر مثل عید غدیر و... نیز می باشد. البته اسلام همه مراسمی را که به عنوان نوروز انجام می شود تایید نمی کند.

پاسخ تفصیلی:

یکی از سؤالاتی که در مورد عید نوروز مطرح می شود، این است که چرا با اینکه این عید از آئین های زرتشتیان است، مورد توجه مسلمانان نیز قرار گرفته است و آن را ارج می نهند؟ ما در ضمن چند نکته به این سؤال پاسخ می دهیم:

نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است و اختصاص آن به زرتشتیان محل تردید است:

در اینکه عید نوروز، از اعیاد [اختصاصی] رسمی زرتشتیان باشد، نه تنها مدرک معتبری در دسترس نیست، بلکه بزرگان زرتشتی نیز انتساب این عید را به آئین زرتشت نمی پذیرند. لیکن عید نوروز از آداب و آئین های باستانی در نزد ایرانیان به شمار می رود. این روز، اول فروردین است که در ایران و برخی از کشورهای همسایه، به مناسبت اولین روز آغاز سال هجری شمسی جشن می گیرند.

عید نوروز یک عید طبیعی در جهان آفرینش است؛ فصل زمستان پایان می ‏گیرد، بهار همراه با حیات طبیعت به فرمان خدا شروع می‏ شود، شکوفه ‏ها و برگ ها و گل ها بر شاخسار درختان آشکار می‏ گردد و نشاط و جنبش و حرکت در تمام عالم حیات آغاز می‏ شود، همگام و همراه شدن با این پدیده عالمِ آفرینش، همگامی با سنّت‏های الهی است و نمی تواند اختصاص به کشور یا فرهنگ خاصی داشته باشد.

برخی اعمال عید نوروز مورد سفارش اسلام نیز می باشد:

نکته قابل توجّه دیگر این است که بیشتر رسوم نوروز در شمار اموری است که اسلام بر آن، (به صورت کلّی) تأکید نهاده است. مانند: نظافت، خانه‏ تکانی، پوشیدن لباس نو و هدیه دادن به کودکان، عیادت از سالمندان و بیماران، کمک به ارحام و بستگان و افراد نیازمند و آبرومند برای تهیّه لباس و وسایل اوّلیّه زندگی که در سالهای اخیر در کشور ما ایران به صورت سنّت «هفته نیکوکاری» درآمده است و بسیار پرثمر و مفید است. دید و بازدید و صله رحم و ملاقات دوستان و رفع کدورت ها و بیرون ریختن غم و اندوه ها از دل و آماده شدن برای فعّالیّت‏های مختلف ثمربخش در سال نو، و مانند اینها؛ این امور و مانند آن جنبه ‏های مثبت مراسم نوروزی است.

لذا به لحاظ شرعی مسأله ارج نهادن مسلمانان ایرانی و سایر کشور ها به نوروز از نظر دین مبین اسلام به عنوان یک جشن ملی و باستانی هیچ مشکلی شرعی ندارد، زیرا آئین نوروز بخصوص اعمال پسندیده آن تحت عنوان مباحات و حتی «مستحبّات» داخل می شوند، همان گونه که امام صادق(علیه السلام) می فرماید: (هرچیزی حلال است مگر اینکه در آن نهی وارد بشود)؛ «کُلُّ شَیْ‏ءٍ مُطْلَقٌ حَتَّی یَرِدَ فِیهِ نَهْی‏».

مسلمانان، نه تنها نوروز بلکه هر روزی را می توانند به یک عید واقعی اسلامی تبدیل کنند، زیرا عید واقعی بندگان صالح خداوند روزی است که در آن معصیت پروردگار نباشد. امام علی(علیه السلام) نیز تاکید فرمودند: (هر روزی که در آن معصیت خدا نشود آن روز عید است)؛ «کُلُّ یَوْمٍ لَا [نَعْصِی اللَّهَ‏] یُعْصَی اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ یَوْمُ عِید».

بنابراین اگر در اعیاد مسلم اسلامی و مذهبی مانند: عید فطر، عید قربان، و عید غدیر نیز معصیت خدا صورت گیرد آنها نیز عید واقعی و اسلامی نمی شوند، پس در هر حالی نباید معصیت خدا را انجام داد که از شایع ترین معصیت ها در اعیاد، اسراف، چشم و هم چشمی، فخر فروشی و ... را می توان نام برد که از آنها باید پرهیز شود. ولی در عین حال گرامی داشت این روز از نظر دین مبین اسلام به عنوان یک جشن ملی هیچ مشکل شرعی ندارد.

ضمن اینکه ارج نهادن به عید نوروز آئینی فراگیر بوده و در زمان معصومین(علیهم السلام) نیز رواج داشته است و اگر مخالف اسلام و آموزه های وحیانی بود، حتما ائمه معصومین(ع) صراحتا از آن نهی می کردند. ولی می بینیم هنگامی که نزد ائمه از نوروز صحبت می شده، ایشان نه تنها از آن نهی ننموده و آن را باطل نشمرده اند، بلکه عملاً مردم را به این رفتار پسندیده و محبت آمیز تشویق می ‏فرموده ‏اند؛ تأیید عملی آن بزرگواران در روایات مشهود است، ازجمله:

1ـ (در روز، عید نوروز برای حضرت علی(علیه السلام) هدیه‏ ای آوردند حضرت سؤال کردند: اینها چیست؟ عرض کردند: یا امیر المؤمنین امروز نوروز است و این هدیه به مناسبت نوروز است. حضرت فرمودند: همیشه از این کارها بکنید هر روزتان نوروز باد. و روایت شده که حضرت فرمودند هر روز ما نوروز است)؛ «وَ أُتِیَ عَلِیٌّ(ع) بِهَدِیَّةِ النَّیْرُوزِ، فَقَالَ مَا هَذَا؟ قَالُوا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ الْیَوْمُ النَّیْرُوزُ. فَقَالَ اصْنَعُوا لَنَا کُلَّ یَوْمٍ نَیْرُوزاً. رُوِیَ أَنَّهُ قَالَ نَیْرُوزُنَا کُلُّ یَوْم‏».

2ـ (از امام صادق(علیه السلام) سوال شد. مردی دارای مقام و رتبه بزرگی است و در روزهای مهرگان و نوروز برای او هدایائی می ‏آورند و می‏ خواهند به وسیله آن هدایا به آن شخص نزدیک شوند و با او آشنا گردند آیا هدایا را بپذیرد یا نه؟ حضرت فرمودند: آیا اهداء کنندگان نماز می ‏گذراند. عرض کردم: آری. حضرت فرمودند: آری هدایای آنها را بپذیرد و به آنها نیز محبت و کمک نماید)؛ «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ(ع) عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ الضَّیْعَةُ الْکَبِیرَةُ، فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْمِهْرَجَانِ وَ النَّیْرُوزِ أَهْدَوْا إِلَیْهِ الشَّیْ‏ءَ لَیْسَ هُوَ عَلَیْهِمْ یَتَقَرَّبُونَ بِذَلِکَ الشَّیْ‏ءِ إِلَیْهِ، فَقَالَ أَ لَیْسَ هُمْ مُصَلِّینَ؟‏ قُلْتُ بَلَی، قَالَ فَلْیَقْبَلْ هَدِیَّتَهُمْ وَ لْیُکَافِهِمْ».

3ـ (برای حضرت علی(علیه السلام) هدیه ای آوردند [فالوذج] حضرت سؤال کردند اینها برای چیست؟ عرض کردند اهدائی روز نوروز است فرمودند: هر روز را اگر می ‏توانید نوروز قرار دهید یعنی هر روز به یکدیگر هدیه دهید و در راه خدا با یکدیگر ارتباط برقرار نمائید)؛ «أَنَّهُ أُهْدِیَ إِلَیْهِ فَالُوذَجٌ، فَقَالَ مَا هَذَا؟ قَالُوا یَوْمُ نَیْرُوزٍ قَالَ فَنَیْرِزُوا إِنْ قَدَرْتُمْ کُلَّ یَوْمٍ یَعْنِی تَهَادَوْا وَ تَوَاصَلُوا فِی اللَّهِ».

هرچند در برخی روایات اعمال مستحبی نیز برای عید نوروز وارد شده است و مشهور فقهاء متأخر به این روایت عمل نموده و فتوا به استحباب غسل در نوروز را داده اند. ولی عده ای از فقهاء به جهت مرسل بودن روایت، به آن عمل نکرده و بیان داشته اند؛ روایت معلی بن خنیس مرسله است که نمی شود به آن اعتماد نمود مگر بنا بر قول تسامح در ادله سنن که مورد قبول بسیاری از مراجع نیست و در مقام عمل تنها از باب رجاء می توان انجام داد.

نوروز مقارن با برخی اتفاقات تاریخی مهم دیگر نیز می باشد:

طبق برخی روایات نوروز مقارن با اتفاقات دیگری مثل عید غدیر نیز بوده است که می توان آنها را گرامی داشت. به سندهای معتبر از «معلّی بن خنیس» نقل شده است که در روز «نوروز» به محضر امام صادق(علیه السلام) شرفیاب شدم. حضرت به من فرمود: «آیا این روز را می‏ شناسی؟ گفتم: فدایت شوم! این روزی است که ایرانیان آن را بزرگ می‏ شمارند، و در این روز برای یکدیگر هدایا می‏ فرستند.

امام(ع) فرمود: این تعظیم و بزرگداشت، به سبب اموری است که از قدیم بوده است که اکنون تفسیر و شرح آن را برای تو بازگو می‏ کنم. (به علاوه حوادث مطلوب دیگری در این روز اتفاق افتاده است).
سپس امام(ع) به طور مشروح این امور را ذکر کرد؛ از جمله فرمود: نوروز، روزی است که خداوند متعال، در آن روز، از ارواح بندگانش پیمان گرفت که او را به یگانگی بپرستند و برای او شریکی قرار ندهند، و به پیغمبران و امامان معصوم(علیهم السلام) ایمان آورند.
این روز، روزی است که طوفان حضرت نوح(علیه السلام) فرونشست و کشتی آن حضرت بر کوه «جودی» قرار گرفت.
نوروز روزی است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بت‏ های کافران قریش را در مکّه شکست و پیش از آن حضرت ابراهیم(علیه السلام) نیز، در این روز بت های کافران را درهم شکست.
در این روز، رسول خدا(ص) به اصحاب خود امر کرد که با علی(علیه السلام) به عنوان امیرمؤمنان بیعت کنند (اشاره به این است که روز عید غدیر مصادف با نوروز بوده است).
نوروز، روزی است که قائم آل محمّد(عج) ظاهر خواهد شد.
آنگاه فرمود: هیچ روز نوروزی نیست مگر آن‏که ما در آن روز انتظار فرج می‏ کشیم؛ زیرا از روزهای ما و شیعیان ما است...».

در منابع مختلف تاریخی و حدیثی نیز به مقارنت عید غدیر با نوروز اشاره شده است و با یک محاسبه ساده نیز می توان تاریخی که عید غدیر در آن روز اتفاق افتاده است را بر اساس سال شمسی محاسبه کرد؛ چنانکه در برخی نرم افزار ها از جمله نورالسیره این محاسبه انجام شده است و عید غدیر را مقارن با 28 اسفند دانسته است. البته توجه به دو نکته در این محاسبه ضروروی است:

1. در گاه شماری کهن ایرانی، هر سال 12 ماه و هر ماه 30 روز بود و پنج روز باقیمانده سال را پنجه دزدیده یا خمسه مسترقه می‌ نامیدند. این پنج روز ملحق به جشن نوروز محسوب می‌ شد. بنا بر این 28 اسفند ملحق به نوروز محسوب می‌ شود. البته محاسبات دیگری نیز برای سال شمسی وجود دارد، اما ساده ترین روش محاسبات که امروز نیز رواج دارد اینگونه است که سال شمسی به صورت ثابت 365 روز (با لحاظ سال کبیسه) باشد و اول فروردین اول نوروز باشد.

2. واقعۀ غدیر خم از ظهر 18 ذی‌ حجه شروع شد و سه روز به طول انجامید تا افراد و گروه‌ های مختلف بتوانند به طور مستقیم و رودررو با پیامبر و امیرالمؤمنین(علیهما السلام) بیعت کنند.(16) یعنی اگر عید غدیر در 28 اسفند اتفاق افتاده باشد، پایان مراسم غدیر 21 ذی‌ حجه، معادل اول فروردین بوده است.

اسلام همه مراسمی که در ایران باستان رواج داشته را تایید نمی کند:

پاره ‏ای از آداب و رسومی که در ایران باستان رواج داشته است شرک ‏آلود، یا گناه ‏آلود است که افراد باایمان و خردمند باید آنها را ترک گویند. آدابی مانند احترام به آتش که سنت آتش پرستان بوده و شرک محسوب می شود یا آتش افروختن و پریدن روی آتش در شب چهارشنبه آخر سال (به نام چهارشنبه سوری) و دست زدن به کارهای خطرناکی که همه سال ضایعه‏ های زیادی برای جوانان و نوجوانان به بار می‏ آورد و امثال آن، که نه تنها از شریعت دلیلی بر صحت آنها نیست بلکه آنها از عقلانیت نیز به دور بوده و خرافه است، که باید برای ریشه کن شدن آنها تلاش نماییم.

مراسم سیزده بدر نیز از اموری است که توسط بت پرستان رواج یافته و چنانچه به عنوان یک رسم بت‏ پرستی انجام گردد غلط و نارواست؛ امّا اگر به عنوان خارج شدن از شهر و فضای آلوده آن، و پناه بردن به دل طبیعت و استفاده از هوای پاکیزه آن، و تفریح و استراحت سالم برای شروع مجدّد به کار با انرژی و توان کافی باشد، امر ناشایستی نخواهد بود. به خصوص اگر این کار، همراه با تفکّر و اندیشه در حیات مجدّد درختان و گیاهان باشد، و در نتیجه انسان از حیات آنها درس زندگی بگیرد، و به یاد عظمت و قدرت و علم نامحدود خالق آن بیفتد. بر همین اساس جمهوری اسلامی ایران آن را به روز «طبیعت» تغییر داد.

در مجموع، عید نوروز و مراسم آن، هم به خاطر بعضی روایات و هم به خاطر آثار مثبتی که دارد، نباید حذف شود، ولی باید بعضی از مراسم منفی و ناپسندِ آن را کنار گذاشت. این است روش اولوالالباب و صاحبان اندیشه!

پی نوشت:

(1). از اسطوره تا تاریخ، بهار، مهرداد، گردآوری: اسماعیل‌پور، ابوالقاسم، نشر چشمه، تهران، ‌چاپ اول، 1376 هـ ش، ص 347.

(2). آثارالباقیه عن القرؤن الخالیه، ابوریحان بیرونی، مترجم: دانا سرشت، علی اکبر، امیر کبیر، تهران، چاپ سوم، 1363 هـ ش، ص 290.

(3). کلیات مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1390 هـ ش‏، چاپ بیست و نهم، ص 907.

(4). همان.

(5). من لایحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن علی‏، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم، 1413 هـ ق، چاپ دوم، ج ‏1، ص 317.

(6). نهج البلاغة، شریف الرضی، محمد بن حسین‏، محقق: صبحی صالح، انتشارات هجرت‏، قم، 1414 هـ ق، چاپ اول، ص 551.

(7). من لایحضره الفقیه، همان، ج ‏3، ص 300.

(8). همان.

(9). دعائم الإسلام، ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی‏، مؤسسة آل البیت(علیهم السلام‏)، قم، 1385 هـ ش، چاپ دوم، ج ‏2، ص 326.

(10). معلی بن خنیس از امام صادق(ع) نقل می کند: «در روز نوروز غسل کن، پاکترین جامه خود را بپوش عطر بزن و آن روز روزه باش‏ بعد از این که نوافل و ظهر و عصر را خواندی چهار رکعت نماز بجا بیاور...». بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت، 1403 هـ ق، چاپ دوم، ج‏ 56، ص 96 و 101 و 119.

(11). صاحب جواهر می گوید: غسل نوروز بین متأخرین مشهور است به خاطر روایت معلی بن خنیس از امام صادق(ع) که از مصباح نقل شد در این مسأله مخالفی نیافتیم. جواهر الکلام، نجفی، محمدحسن، داراحیاءالتراث العربی، بیروت، 1981 م، چاپ هفتم، ج 5، ص 42.

(12). کتاب النکاح، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1424 هـ ق‏، چاپ اول‏، ج‏ 7، ص 133؛ موسوعه امام خویی، الموسوی الخوئی، ابوالقاسم، موسسه احیاء آثار الامام الخوئی، قم، 1414 هـ ق، چاپ اول، ج 10، ص 50.

(13). بحار الأنوار، همان.

(14). هندی کرناتکی، محمد عبد الحسین، تذکرة الطریق فی مصائب حجاج بیت الله العتیق، هندی کرناتکی، محمد عبد الحسین، نشر مورخ، قم، 1386 هـ ش، چاپ اول، ص 73؛ فارسنامه ناصری، فسایی، حسن بن حسن، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1382 هـ ش، چاپ سوم، ج 1، ص 835؛ آسمان و جهان، مجلسی، محمدباقر، ترجمه: محمد باقر کمره‏ ای‏، انتشارات اسلامیه‏، تهران‏، 1351 هـ ش‏، چاپ اول‏، ج‏ 3، ص 112.

(15). ر.ک: آسمان و جهان، همان، ج 3، ص 104.

(16). حق الیقین، مجلسی، محمدباقر، انتشارات اسلامیه، تهران، بی تا، چاپ اول، ص 102؛ الغدیر، امینی، عبدالحسین، بنیاد بعثت، تهران، بی تا، چاپ اول، ج‏ 2، ص 179.

(17). استفتائات جدید، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1427 هـ ق‏، چاپ دوم، ج ‏3، ص 572.

(18). کلیات مفاتیح نوین، همان.

(19). قهرمان توحید، شرح و تفسیر آیات مربوط به حضرت ابراهیم(ع)، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، قم‏، 1388 هـ ش‏، چاپ اول، ص 84.

(20). ر.ک: کلیات مفاتیح نوین، همان، ص 906-907.

منبع: سایت حضرت آیت الله مکارم شیرازی

به مناسبت فرا رسیدن نوروز سال ۱۴۰۵، تحلیلی از نگاه سیدالشهدای جمهوری اسلامی ایران، شهید امام خامنه ای در خصوص معنای نوروز ایرانی تقدیم شما فرهیختگان می شود.

* نوروز در دو سطح تحلیل

موضوع این نوشتار پرسش از چگونگی تحلیل نوروز در ساحت تفکر انقلاب اسلامی با محوریت اندیشه‌ی حضرت‌ آیت‌الله خامنه‌ای است. این بررسی در وهله‌ی اول در پی بازشناسی تحلیل نوروز از خاستگاه و در انقلاب اسلامی ایران است و بر فرصت اجتماعی- انسانی‌ تأکید دارد که سنت نوروز به دست می‌دهد. در سطح کلان‌تر اما می‌توان این تحلیل را به مثابه‌ی یک نشانه/ الگو در تحلیل‌های هویتی و نسبت «اسلام» و «انقلاب» با امر ملی (و سنت‌های ملی) یا «ایران» در نظر گرفت.

مناسبات اسلام و ایران یکی از مهم‌ترین مسأله‌های هویتی یک و نیم سده‌ی اخیر جامعه‌ی ایرانی بوده است. معادله‌ای که از حدود نیم سده پیش با افزوده شدن متغیر انقلاب وجوه بدیع و متمایزی یافته است. معادله‌ای که حل آن ظرفیتی ذوابعاد را در سطوح هویتی تثبیت می‌کند و عدم حل آن چندپارگی هویتی را در پی خواهد داشت.

* چیستی و تطور نوروز

نوروز از جمله مضامینی است که طول سال‌هایی چند، دست‌مایه‌ی ارائه‌ی تحلیل‌های گوناگونی در سخنان رهبر انقلاب بوده است. عطف به خاستگاه و جایگاه حقیقی آیت‌الله خامنه‌ای در اندیشه‌ی اسلامی معاصر، ادبیاتی که از خلال این تحلیل‌ها فراهم آمده یک تجربه‌ی نظری بی‌بدیل است؛ چرا که در خصوص موضوع نوروز برای تفکر اجتهادی-اسلامی کمتر اندیشه‌ورزی شده است.

با مروری گذرا بر بیانات آیت‌الله خامنه‌ای با دو سطح از تحلیل پیرامون نوروز مواجه می شویم. در سطح اول مسأله‌گونگی نوروز مطرح است. منظری که ایشان به تحلیل نوروز می‌گشاید، منتهی به نوزایی معنای نوروز می‌شود. در این سطح از تحلیل ایشان به فلسفه‌ی بودن و شدن نوروز می‌پردازند. چیستی نوروز یا روزِ‌نو را با استدلال‌هایی برخاسته از ادبیات روایی شرح می‌دهند۱ و بر این نکته تأکید دارند که «نظم نوروز» یک تطور معنایی داشته و از معنایی باستانی(سلطنتی و شاهنشاهی) به یک معنای مردمی- اسلامی رسیده است.۲ حسب تأکیدی که این تحلیل بر پرسش از چیستی فلسفی و چگونگی تاریخی این سنت دارد؛ نوروز از روزمرگی خارج شده و به یک ظرفیت انسانی و اجتماعی تبدیل می‌شود. بر این اساس نوروز فرصتی است برای ارزیابی و اندشیدن به خود انسانی و پیوستن به دیگری اجتماعی.

* سطوح معنایی نوروز

سطح دوم تحلیلی که بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ی نوروز قابل پیگیری است، در واقع نگره‌ای است پیرامون چیستی و چگونگی نوروز که در پاسخ به پرسش سطح اول تحلیل مطرح می شود. در تحلیل آیت‌الله خامنه‌ای نوروز دست‌کم حامل سه لایه‌ی معنایی است که در طول تاریخ بر نوروز و بریکدیگر مترتب شده است. سطح اول خاستگاه ملی این آیین است. اصل نوروز یک آورده‌ی دینی نبوده است. انسان ایرانی و به تعبیر دقیق‌تر «شرقی»، پیش از ظهور و شکل‌گیری دعوت اسلامی، نوروز را به عنوان مبدأ تاریخ خود قرار داده است. این برای ملت‌هایی که نوروز را مبدأ تاریخ قرار داده‌اند یک «امتیاز» است چرا که نوروز در ذات خود واجد و حامل معنا و ارزش‌های مهم انسانی است. با این حال دشوار نیست که درک کنیم در جوامع پادشاهی وقت، نوورز به مثابه یک سنت/ نهاد اجتماعیِ پرنفوذ تا چه میزان متأثر قدرت‌های حاکم بوده است. حکومت‌های پی در پی شاهنشاهی به نوروز معنایی سلطنتی بخشیده بودند. با این حال اسلام به مثابه جهان‌بینی و آیین جدید و مورد پذیرش مردم ایران، با این سنت اجتماعی برخورد حذفی ندارد، آن را به رسمیت می‌شناسد ولی در عین حال از زوائد حاصلِ سیطره‌ی نهاد سلطنت رهایی می‌بخشد و بر اساس ظرفیت‌های ذاتی آن، ارزش‌های متعالی و توحیدی را در چارچوب سنت نوروز بسط می‌بخشد. بنابراین لایه‌ی دیگر معنای نوروز کنونی، سطح معنوی- دینی آن است که با اسلامی‌شدن نوروز شکوفا می‌شود.

بر وفق سطح اسلامی از معنای نوروز، این سنت در تمام ساحات چهارگانه‌ای که آموزه‌های ادیان تأیید، گسترش می‌یابد. وجه‌ی همت عملی و آموزه‌های نظری ادیان، و اسلام به عنوان اکمل ادیان، حول چهار محور اساسی ارتباط انسان قابل صورت‌بندی است. این سطوح چهارگانه عبارتند از رابطه‌ی انسان با «خود»، «خدا»، «دیگری» و «طبیعت». همچنین محور سوم (رابطه با دیگری) در ضمن استدلال‌هایی مبسوط در حکمت عملی به دو سطح منزل(خانواده) و مدن(جامعه) تقسیم می‌شود. اسلام نوروز را در تمام این چهار یا پنج حوزه‌ی حیات انسانی تأیید می کند و یا معنا می‌بخشد. بر اساس سنت نوروز، روزگار نو با این موارد همراه است: توجه و رسیدگی مادی و معنوی به خود (محاسبه رفتارها و آراستگی ظاهری)، نیایش با خدا و زیارت اولیاءالهی، ارتباط با دیگران خانوادگی (صله ارحام) ارتباط با دیگران اجتماعی (صله احباب) و نزدیکی به طبیعت. معنای نوروز با این گستره شامل تمامی این روابط می‌شود.

نگاره شماره یک: اسلام سنت اجتماعی نوروز را نفی نمی کند؛ آن را از بند سلطنت رهایی بخشیده، به مردم بازمی‌گرداند و در تمام حوزه‌های چهارگانه‌ی مورد اهتمام ادیان تأیید کرده و معنایی جدید می‌بخشید.

سطح دیگر اما دلالت‌های انقلابی است که نوروز در این نیم قرن اخیر به خود دیده است. آغاز این سطح از معنا هم‌زاد با انقلاب اسلامی بود؛ از نوروز ۱۳۴۲ و وقتی که سخنرانی «حاج‌آقا روح‌الله» در مسجد اعظم قم این گونه آغاز شد: «امسال‌ ما عید نداریم و این عید را عزای ملی اعلام می‌کنیم». انقلاب در نسبت دادن معانی جدید به نوروز از متناقض‌ترین معنا شروع کرده بود؛ از عزا. بعدها که امام خمینی نسبت نوروز و انقلاب را بیشتر توضیح داد، مشخص شد این تلاقی فراتر از یک رخ‌داد اتفاقی، شامل یک هم‌سنخی معرفتی نیز می‌شود.

یکی از مهم‌ترین خطوط نطق‌ها و نوشته‌های امام خمینی در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب و پس از آن، تأکید و تکرار بر چیستی «انقلاب اسلامی» بود. در این رابطه امام خمینی بر مفاهیمی همچون «انقلاب باطنی»، «تحول درونی»، «انقلاب انسانی» و مانند این‌ها تأکید می‌کردند. ایشان این استدلال را پیش می‌کشیدند که ابتدا با یک انقلاب الهی در درون انسان‌ها، انسانی متمایزی خلق شده است؛ یک انسانِ انقلابی که موتور محرکه‌ی تاریخ انقلاب است و انقلابِ درون خود را در سطح اجتماعی نیزبازتولید می‌کند. نوروز هم برای امام خمینی ارجاع روشنی به این تصویر و تحلیل از انقلاب داشت: مقلب القلوب و الابصار آن اسم الهی بود که انقلاب اسلامی را ممکن ساخته بود؛ از این رو نوروز فرصت بازتولید این تحول به حساب می‌آمد.

این معنا از نوروز در سخنان رهبر انقلاب هم بسط و شرح ویژه ای یافته است. ایشان نیز در شرح و تداوم فکر امام خمینی انقلاب اسلامی را محصول تحول انسانی و درونی می‌دانند و نوروز را فرصتی برای بازتولید تحول درونی. در سطح دیگر اما بازتعریفی از مناسبت نوروز مطرح می‌شود که طی آن نوروز برای انسان‌هایی که سطوحی از این تحول درونی را تجربه کرده‌اند، به مثابه یک سنت اجتماعی- انقلابی مطرح می‌شود. این بازتعریف عمدتاً طی سه فرایند روی می‌دهد: «پیام آغاز سال» رهبر انقلاب به مثابه یک چارچوب و جهت‌گیری کلان برای حرکت انقلاب در سال جدید است. «سنت نامگذاری سال‌ها»که طی حدود دو دهه، تجربه‌ی جدیدی را در سیاست‌گذاری عمومی انقلاب اسلامی شکل داده است و البته «سنت سخنرانی آغاز سال نو» در پایتخت معنوی ایران، بارگاه امام رضا (علیه‌السلام)؛ که بیش از یک دهه تداوم داشته است. تحلیلی اجمالی از محتوای این سه حرکت نشان می‌دهد مهم‌ترین مسائل جاری انقلاب اسلامی و جهت‌گیری های کلی مرتبط با این مسأله‌ها، مهم‌ترین مضمون این سخنرانی را تشکیل می‌دهد. به این ترتیب نوروز فرصتی برای بازتولید انسان و جامعه‌ی انقلابی است و این معنای جدیدی است که سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران بدان دست یافته است.

نگاره شماره دو: هسته‌ی معناییِ سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران فربه شده است و به ترتیب با سه لایه از دلالت‌های مفهومی ایرانی، اسلامی و انقلابی در بر گرفته می‌شود.

بنابراین می‌توان گفت طی پنج دهه‌ی اخیر در ساحت انقلاب و با محوریت رهبران آن، نوروز از حالت یک سنت تکرار شونده فراتر رفته و موضوع اندیشه‌ورزی قرار گرفته است. توجه به چیستی و تطور نوروز، ظرفیت معنایی آن را فعال کرده است. در سایه‌ی این اندیشه‌ورزی‌ها معانی سنت نوروز فربه‌تر شده است به گونه‌ای که در حال حاضر می‌توان آن را حامل سه لایه‌ی ایرانی، اسلامی و انقلابی برای نوروز دانست.

 

* نوروز: تلاقی ایران، اسلام انقلاب

با اشاراتی که پیرامون لایه‌ها، معانی و سطوح سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران آمد؛ می‌توانیم به سطح کلان‌تر تحلیل مسأله منتقل شویم. همانطور که در آغاز یادداشت اشاره شد در سطح کلان‌ این بررسی در یک تحلیل هویتی، نوروز به مثابه یک نشانه/ الگو، در بازخوانی نسبت «ایران»، «اسلام» و «انقلاب» لحاظ می‌شود.

بیش از پنج دهه پیش هنوز انقلاب اسلامی در ایران تکوین نیافته بود که صحنه‌ی اجتماعی سیاسی ایران در یک جمع‌بندی نمادین از تجربه جمعی خود در تاریخ معاصر، واجد سه نیروی اجتماعی عمده بود. یک نیروی اجتماعی، متجددهایی بودند که اگر چه انقلابی بودند و بر انقلاب تأکید می کردند اما اسلامی و ایرانی نبودند. روشنفکران چپ‌گرا انقلاب را منهای اسلام و ایران می‌خواستند، از این رو هیچ ابایی نداشتند با «برادر بزرگ‌تر» شان همکاری کنند. بعدها انقلاب اسلامی و صدق مفهوم «چپ امریکایی» - که از جانب امام خمینی مطرح شد- نشان داد برادر بزرگتر این جماعت، نه شوروی که دیگری است. نیروی عمده‌ی دیگر اما متجددینی بودند که اگر چه ملی‌گرا بودند و بر ایران تأکید می‌کردند اما در عمل اجتماعی خود نه «مسلم» بودند و نه روش‌های انقلابی را بر مبارزات پارلمانتاریستی ترجیح می‌دادند. اگر چه بعدها تمسک منورالفکرهای راست‌گرا به استقلال و سپس آزادی، با انقلاب اول و دوم زیر سؤال رفت و بی‌بنیان شد. نیروی عمده‌ی سوم اما متحجرین بودند: مقدس‌مآبانی که اسلام را می‌خواستند اما نه به ایران و اوضاع آن می‌اندیشیدند و نه با انقلاب و روش‌های دگرگون‌ساز روی خوش نشان می‌دادند. بعدها هنگامی که صدق قدم انقلاب در دگرگونی وضعیت اسلام در جهان پدیدار شد، مدعای این مقدس‌مآبان نیز بیش از پیش بر باد رفت.

نگاره شماره سه: انقلاب اسلامی ایران در زمانه‌ای متولد شد که تعارض اجتماعی میان امر ملی، امر انقلابی، امر اسلامی به اوج رسیده بود. انقلاب اسلامی ایران اما در برابر متجددان و متحجران ایستاد و در تعاطی میان اسلام، انقلاب و ایران هویت جدیدی را بنیان گذاشت.

هویت ما در تضاد و کشاکش میان متحجرین و متجددین به مهلکه افتاده بود و نوروز هم جزئی از این هویت بود. وقتی خرداد ۱۳۴۲، «انقلاب اسلامی ایران» در غربت و غیبت این سه نیروی اجتماعی عمده متولد شد حامل این استدلال ضمنی بود که «ما» هر سه‌ی این‌ جریان اجتماعی نیستم ولی واجد تعریفی متعالی‌تر از ارزش‌هایی هستم که این سه جریان مدعی آن هستند: ایرانی بودیم، اسلامی شدیم و انقلابی هستیم. در ساحت «انقلاب اسلامی ایران» این سه مفهوم در یک تعاطی و داد و ستد، هویت ما را می‌سازند و این تعارض‌های ظاهری نه در ذات مفاهیم که محصول عدم صدق معرفتی و اجتماعی هوادان‌شان است. به همین دلیل «انقلاب اسلامی ایران» با روشنفکران به اصطلاح انقلابی بر سر مفهومی که داشتند و داشته‌ی مفهومی‌شان (انقلاب)، به خاطر نداشته‌هاشان (اسلام و ایران) درگیر می‌شد. «انقلاب اسلامی ایران» با منورالفکران به اصطلاح ملی و ایرانی، بر سر مفهومی که داشتند و داشته‌ی مفهومی‌شان‌ (ایران یا ملیت) و به خاطر نداشته‌هاشان (اسلام و انقلاب) درگیر می‌شد و بالاخره «انقلاب اسلامی ایران» با مقدس‌مآبان به اصطلاح اسلامی بر سر مفهومی که داشتند (اسلام)، به خاطر نداشته‌هاشان (انقلاب و ایران) درگیر می‌شد. این چنین بود که هویت ما حاصل تعاطی این سه امر در یک تعریف متمایز بود، نه تعارض آن‌ها در تعریف موجود. سنت نوروز هم که جزئی از هویت ماست، در ساحت اندیشه‌ی انقلاب اسلامی ایران و رهبرانش واجد این سه معناست. سه معنایی که البته نقش‌های متمایزی در این نمایش آیینی بر عهده دارند؛ یکی محتواست (اسلام)؛ دیگری ظرف تحقق است (ایران) و دیگری جهت تحقق(انقلاب).

نگاره شماره چهار: سنت نوروز در ساحت انقلاب اسلامی ایران حامل معنای متنوعی در سه لایه‌ی ایرانی، اسلامی و انقلابی شد. رهبر انقلاب اسلامی در تحلیل هایی که پیرامون نوروز دارند به این سه لایه و معنای هر یک اشاره کرده‌اند.

* چالش‌های هویت/ نوروز

نوروز هم‌ سرشت و هم سرنوشت هویت ماست. سنت نوروز منهای اسلام به مسلخ سرمایه‌داری جهانی و استکبار جهانی می‌رود. در این نگاه نوروز، هیچ تفاوتی با دیگر مناسبت‌های وارداتی ندارد چرا که صرفاً یک جشن مجمل و بازار مفصل است برای مصرف بیشتر کالای مصرفی و تجملی. اسلام نباشد نوروز را می‌توان در اتاق جنگ مدام علیه ملت ایران(کاخ سفید) جشن گرفت.۲۵ از سوی دیگر منهای ایران، مسلک متحجرانی است که در آن نیز نوروز نفی مذهبی می‌شود. آنانی که هر آن‌چه در نصوص دینی نیامده باشد را بدعت می‌شمارند؛ هر چند عقل و هم‌چنین نص آن را تأیید کرده باشد.۲۶ و بالاخره منهای انقلاب، نوروز می‌شود یک آیین فروافتاده در ورطه‌ی روزمرگی. یک سنت فردی و حداکثر قبیلگی، نه یک سنت اجتماعی، جامعه‌ساز و مرتبط با سرنوشت جامعه. نوروز هم‌سرنوشت هویت ماست؛ بدون تعاطی این سه معنای فطری که در ساحت انقلاب اسلامی ایران به هم پیوسته و نوروز را، ما را متولد کرده است، هم نوروز و هم اصل هویت ما در معرض چالش‌های جدی فوق قرار خواهد گرفت.

نگاره شماره پنج: نوروزِ امروز، در ساحت انقلاب اسلامی ایران در بالندگی معنایی قرار دارد و دوران اوج خود را تجربه می‌کند. باقی اجزاء و نشانه‌های هویتی ما نیز وضعیتی مشابه دارد.

در سطحی کلان‌تر می توان از تحلیل نوروز در ادبیات رهبر انقلاب، چگونگی مواجهه‌ی اسلامی- انقلابی با سنت‌های ملی را استنباط کرد. در نگرش رهبر انقلاب تکثر سه‌گانه‌ در زمینه‌ی نوروز به وحدت می‌رسد و تعارض و نفی جای خود را به تعاطی و تکامل و گفتگو می‌دهد تا الگوی نمادین باشد برای درک هویت و حل مسائل اجتماعی‌ ما. «نظم نوروز» در ساحت انقلاب اسلامی ایران این ظرفیت را دارد که برای ما روزی نو را رقم بزند.

پی‌نوشت‌ها:

۱. حضرت‌آیت‌الله خامنه‌ای این چنین استدالال می‌کنند: «نوروز، یعنی روز نو. در روایات ما - بخصوص همان روایت معروفِ «معلّیبن‌خنیس» - به این نکته توجّه شده است... برداشت من از این روایت، این نیست. من این طور میفهمم که حضرت، «روز نو» را معنا میکنند. منظور این است: امروز را که مردم، «نوروز» گذاشته‌اند، یعنی روزِ نو! روزِ نو یعنی چه؟ همه روزهای خدا مثل هم است؛ کدام روز میتواند «نو» باشد؟ شرط دارد. روزی که در آن اتّفاق بزرگی افتاده باشد، نوروز است. روزی که شما در آن بتوانید اتّفاق بزرگی را محقَّق کنید، نوروزاست.»؛ بیانات مورخ (۱۳۷۳/۰۱/۰۱)

۲. رهبر انقلاب در سخنانی این تطور معنایی را این چنین توضیح می‌دهند «جشن‌های گوناگونی که قبل از اسلام بوده است - در خدمت حکومتهای استبدادی و سلطنتهای پوسیده دوران جاهلیت ایران بود! محتوای نوروز، محتوای مردمی و خدایی نبود؛ توجّه و ارادت به حضرت حق در آن نبود؛ جهات عاطفی و انسانی و مردمی در نوروز نبود! ملت ایران نوروز را نگه داشتند؛ اما محتوای آن را عوض کردند» (۱۳۷۳/۰۱/۰۱). همچنین در توضیح دیگری درباره‌ی این تطور معنایی می‌گویند: «ایرانیِ زیرکِ مسلمان، نوروز باستانی را با عقیده‌ی خود و به شکل دلخواه خود، تغییر داد؛ قالب نوروز و صورت نوروز را نگه داشت، محتوای آن را عوض کرد. نوروز باستانی، نوروز پادشاهان بود؛ فرصتی برای سلاطین و حکّام مستبد بود؛ برای اینکه شکوه خود و عظمت ظاهری خود را به رخ ملّتها بکشانند و بنشینند از آنها هدیه بپذیرند. حتّی در زمان بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس که نوروز به دربارهای خلافت اموی و عبّاسی وارد شد، همان رفتار و سیره‌ی پادشاهان و کسرایان فارسی باستان در دربار آنها عمل میشد. امّا ایرانیِ مسلمان، این نظم را، این قالب را به‌نفع خود تغییر داد؛ اگرچه این تغییر به‌صورت دفعی انجام نگرفته است امّا شما امروز بعد از گذشتن قرنها، مشاهده میکنید که نوروز بهانه‌ای و وسیله‌ای است برای ارتباط قلبی میان مردم و میان مبدأ عظمت و عزّت، یعنی ذات مقدّس باری‌تعالی. در نوروز ایرانی، حقیقت نوروز یک حقیقت مردمی است؛ مردم به‌مناسبت نوروز با یکدگر با صفا و محبّت رفتار میکنند؛ به یکدیگر تبریک میگویند و هدیه میدهند. رسم و سنّت باستانی و پادشاهی، امروز بعد از گذشت سالها و قرنها، در نوروز وجود ندارد.» بیانات مورخ (۱۳۹۴/۰۱/۰۱).

۳. رهبر انقلاب بر این مسئله تأکید دارند که «این جشن یک جشن ملی است؛ جزو اعیاد دینی نیست» (۱۳۸۹/۰۱/۰۷) اما مورد تأیید دینی قرار گرفته است.

۴. بیانات مورخ(۱۳۸۹/۰۱/۰۷).

۵. رهبر انقلاب ضمن اشاره به معنایی که نظام‌های پادشاهی، شاهنشاهی، کسرایان به نوروز بخشیده‌اند ورود نوروز به دربار خلافت عباسی را نیز همراه با این معانی می‌دانند. (۱۳۹۴/۰۱/۰۱) ایشان این چنین تحلیل می‌کنند که نوروز قبل از اسلام، «نوروز پادشاهان» و «سنتی پادشاهی» شده بود. (۱۳۹۴/۰۱/۰۱)

۶. رهبر انقلاب در یکی از سخنان‌شان می‌فرمایند: «من مایلم جوانان عزیز، بخصوص فرزانگان، به این مطلب، درست توجّه کنند که اسلام در برخورد با پدیده‌هایی که از کشورها و از ملتهای دیگر، یا از دوره‌های قبل به آن رسیده است، یک برخورد حکمت‌آمیز و همراه با دقّت و نگاهی همه‌جانبه دارد. هر چیزی که قابل این است تا محتوای صحیح پیدا کند، اسلام آن را میگیرد، به آن جهت و محتوای صحیح میدهد و در دسترس مردم میگذارد.»(۱۳۷۸/۰۱/۰۱) دعوت رهبر انقلاب از نخبگان برای توجه به موضوع مواجهه‌ی اسلام با پدیده های اجتماعی جالب توجه است.

۷. رهبر انقلاب نوروز را فارغ از آن بُعد دینی که بعدها پیدا می‌کند، «حامل ارزش‌های برجسته و ممتاز» و حامل «معانی برجسته» می‌دانند. (۱۳۸۹/۰۱/۰۷)

۸. رهبر انقلاب در تحلیلی دینی محاسبه شخصی و اجتماعی را از جمله وظایف آغاز سال بر می شمارند: «یکی از وظایف اوّل سال این است که هر کسی به حالات و حساب خود - هم حساب شخصی، هم حساب عمومی، هم شخص، هم جماعت مثل یک ملت - رسیدگی کند.» (۴/۱/۱۳۷۵)

۹. آراستگی ظاهر از جمله آموزه‌هایی است که معنای اسلامی نوروز آن را تأیید و تجویز می‌کند؛ رهبر انقلاب می‌فرماید: «مردم‌ را توصیه می‌کند: «اغتسل و البس و انظف ثیابک» غسل کنید، خود را شستشو دهید و تمیزترین لباسها را - البته صحبتی از لباس نو نیست؛ صحبت از لباس تمیز است – بپوشید.» (۱/۱/۱۳۷۸)

۱۰. بیانات رهبر انقلاب در ۷/۱/۱۳۸۹.

۱۱. رهبر انقلاب در شمار محسنات نوروز به این مطلب اشاره می‌کنند که مردم «نوروز را بهانه‌ای برای زیارت اعتاب مقدّسه قرار می‌دهند». ۱/۱/۱۳۷۷

۱۲. رهبر انقلاب در تحلیل نوروز به «صله رحم و صله احباب» اشاره می‌کنند به این سبب نوروز را یک «سنت اجتماعی خوب» می‌دادند. (۱/۱/۱۳۷۷)

۱۳. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تشریح دیدگاه اسلامی درباره‌ی اجزاء آیین نوروز، تأیید «دیدار تازه کردن با طبیعت» و «نزدیکی به طبیعت» می‌گویند: «اسلام ... هیچ اشکالی نمی‌بیند که مردم - فرض بفرمایید - در مناسبتی از مناسبتهای عید، به فضای باز بروند، با سبزه و طبیعت و صحرا، دیداری تازه کنند، خود و طبیعت را با یکدیگر نزدیک کنند و لذّتِ صحیح و سالم ببرند. مانعی ندارد.»(۱/۱/۱۳۷۸)

۱۴. صحیفه امام ج‌۱ ص ۱۵۷.

۱۵. به عنوان نمونه ن. ک به صحیفه امام، ج ۱۱ ص ۵۰۴ و ج ۱۹ ص ۴۰۹.

۱۶. به عنوان نمونه ن. ک به: صحیفه امام ج ۴ص ۲۵۱، ج ۷ ص ۵۵، ج ۱۱ ص ۵۰۴ و ۵۳۱، ج ۱۲ ص ۳۸۳، ج ۱۶ص ۹۶، ج ۱۸ ص ۵۷، ج ۱۹ ص ۲۸۶ و ۳۵۱ و ۴۷۸.

۱۷. به عنوان نمونه ن. ک به: صحیفه امام ج ۹ ص ۴۰۲.

۱۸. برای نمونه ن. ک به: صحیفه امام، ج‌۱۰، ص۱۳۰-۱۳۱.

۱۹. درباره‌ی‌این دیدگاه رهبر انقلاب می‌توان به مفهوم «انقلاب مردم» و استدلال «انقلابِ مناسبات اجتماعی و اقتصادی، فرع بر انقلاب مردم است»، و مفهوم «انقلاب‌ روحی» ‌( ۱/۱۲/۱۳۶۹) اشاره کرد. رهبر انقلاب «اولویت» و «اهمیت» این تحول روحی را برای بازتولید انقلاب اسلامی در در دوران پس جنگ خاطنشان می‌کنند (۱۴/۱۱/۱۳۷۰) و در تشریح مفهوم استعاری

«فتح‌الفتوح» به مثابه محصول این انقلاب روحی، به عمق این «مبنای اسلامی و الهی بسیار مستحکم» این استدلال امام خمینی اشاره می‌کنند (۱۰/۱۰/۱۳۶۹) و «حادثه‌ی انسانی» بودن این فتح را مورد تأکید قرار می‌دهند (بیانات ۲۶/۷/۱۳۷۷)

۲۰. در این زمینه می‌توان به این بیانات رهبر انقلاب اشاره کرد: «اگر شما میخواهید روز اوّلِ فروردین را هم برای خودتان روز «نو» و نوروز قرار دهید، شرط دارد. شرطش این است که کاری کنید و حرکتی انجام دهید؛ حادثه‌ای بیافرینید. آن حادثه در کجاست؟ در درون خود شما! «یا مقلّب القلوب والابصار. یا مدبّراللیل والنّهار. یا محوّل الحول والاحوال. حوّل حالنا الی احسن الحال» اگر حال خود را عوض کردید، اگر توانستید گوهر انسانی خود را درخشانتر کنید، حقیقتاً برای شما «نوروز» است! اگر توانستید پیام انقلاب، پیام پیامبران، پیام امام بزرگوار و پیام خونهای مطهّرِ بهترین جوانان این ملت را - که در این راه ریخته شده است - به دل خودتان منتقل کنید، برای شما «نوروز» است.» (۱/۱/۱۳۷۷)

۲۱. تحلیل محتوای پیام‌های رهبر انقلاب از سال ۱۳۶۹ تا کنون مبین این مطلب است که پیام آغاز سال به مهم‌ترین مسأله‌/راهکارهای جامعه در هر دوره اشاره دارد.

۲۲. اگر چه آیت‌الله خامنه‌ای از آغاز دوران رهبری در پیام نوروزی خودشان برخی از مضامین تأکید داشتند اما از سال ۱۳۷۸ که به مناسبت یکصدمین سال تولد امام خمینی به نام ایشان نام‌گذاری شد تا کنون، یک و نیم دهه است که سنت نامگذاری سال‌ها ادامه داشته است.

۲۳. این مبحث در بحثی با عنوان «نام‌گذاری به مثابه سیاست‌گذاری» توضیح داده شده است.

۲۴. سخنرانی نوروزی رهبر انقلاب در حرم امام رضا علیه‌السلام از سال ۱۳۸۲ تا کنون ادامه داشته است.

۲۵. چندسالی است که برخی کاخ سفیدنشینان با جشن سال نوی ملتی همراهی می‌کنند که روزی می‌خواستند ریشه‌اش را بخشکاند. مردم آن پیام سال نو که از واشنگتن صادر می‌شود و آن سفره‌ی هفت سینی که در کاخ سفید پهن می‌شود را جدی نمی‌گیرند ولی «بزک‌کنندگان» با دست مایه قراردادن این قبیل رفتارها نوروز و هویت ایرانی را به مسلخ اربابان کدخدای جهانی می‌برند. ‌

۲۶. حضرت‌ آیت‌الله خامنه‌ای ضمن ارائه‌ی یک استدلال عقلی درباره‌ی مواجهه اسلام با سنت‌هایی که جامعه‌ها یا تاریخ‌هایی غیر اسلامی برخاسته است(۱/۱/۱۳۷۸)؛ در میان مجموع روایت‌های «نیروز»؛ تنها به قبول روایت معلّیبن‌خنیس از امام صادق علیه‌السلام را (به دلیل ثقه بودن راوی) تصریح دارند (۲۳/۱/۱۳۹۰) ولی در زمینه‌ی اعتبار مضمونی و استحکام اسنادی برخی دیگر از روایت‌ها توقف می‌کنند(۱۷/۱/۱۳۸۹) اگر چه به طور کل به وجود روایت‌های دیگر مؤید نوروز اشاره دارند. (۷/۱/۱۳۸۹)