وزارت حمل و نقل سوریه خبر داد سوریه در راستای اجرایی شدن پروژه راهبردی اتصال ریلی بندر امام خمینی به بندر لاذقیه، در حال احداث خط آهن دیرالزور به البوکمال است.

وزارت حمل و نقل سوریه تاکید کرد که پروژه ریلی اتصال سواحل سوریه به عراق و سپس ایران توسط مقامات سه کشور در حال بررسی است.

به نوشته روزنامه سوری الوطن، بر اساس گزارش وزارت حمل و نقل سوریه با احداث این مسیر ریلی، بندر امام خمینی  در سواحل ایران در خلیج فارس به بندر لاذقیه در دریای مدیترانه متصل می‌شود.

بر اساس پروژه مذکور در ابتدا عملیات اجرایی اتصال ریلی ایران به عراق از طریق شلمچه به بصره و در یک مسیر ریلی 32 کیلومتری کلید می‌خورد که طرف ایرانی سرمایه گذار آن است. سپس مسیر ریلی اتصال شلمچه به بندر امام خمینی و بصره به لاذقیه تکمیل می‌شود.

وزارت حمل و نقل سوریه در این راستا خبر داد که مسیر ریلی  به طول ۱۴۲.۸ که دیرالزور را به البوکمال متصل می‌کند با سرعت و با مشخصات فنی مدرن بین المللی زیرساخت‌های آن در دست احداث است و  بخشی از محور حمل و نقل بین المللی غرب و شرق بنادر سوریه از طریق حلب به عراق ، ایران و کشورهای آسیای شرقی است که از لحاظ ترانزیتی یک کریدور استراتژیک برای سوریه و عراق محسوب می شود.

بنا بر این گزارش، در همیت راستا راه آهن لاذقیه نیز عملیات اجرایی پروژه ساخت خط ریلی ۷۶۵ متری که مثلث نیروگاه شربیت واقع در محور طرطوس لاذقیه را به منطقه آزاد لاذقیه متصل می‌کند با هزینه ۱۹۵ میلیون لیره‌ای آغاز کرده است.

در نشست‌های سه جانبه یک سال اخیر میان ایران، عراق و سوریه، توسعه حمل و نقل ریلی، افزایش ترانزیت، توسعه صادرات و واردات و نحوه اتصال راه آهن شلمچه به بصره  به منظور برقراری کریدورهای ترانزیتی بین سه کشور مورد بررسی قرار گرفته است.

چندی پیش خبری مبنی بر دستیابی ایران به تکنولوژی تولید موتورهای رم‌جت در رسانه‌ها منتشر شد که حاکی از دستیابی نخبگان کشورمان در قالب شرکت‌های دانش بنیان به این تکنولوژی حیاتی و مهم بود.

دانش طراحی و تولید موتورهای رم جت که تنها در اختیار چند کشور پیشرفته دنیا قرار دارد، از جمله فناوری‌هایی است که کاربرد بسیار زیادی در تجهیزات و تسلیحات نظامی دارد و به گفته حسین پورفرزانه سر طراح موتور رم‌جت ایرانی «برای اولین بار، موتور رم‌جت پیش‌مخلوط توسط یک شرکت دانش بنیان طراحی و ساخته شده است».

همانطور که ذکر شد، طراحی و تولید موتورهای رم جت یکی از پیشرفته ترین فناوری‌های دنیا و در عین حال دارای بالاترین سطح از تکنولوژی است که کماکان در برخی از کشورها به دلیل همین بالا بودن سطح دانش و فناوری در حال گذراندن مراحل تحقیق و توسعه است.

از آنجایی که برخورداری از این فناوری، ویژگی‌ سرعت را به شکل بسیار پررنگی در انواع اشیاء پرنده و سلاح‌های پروازی مانند انواع موشک، پهپاد، گلوله های توپخانه و ... افزایش می‌دهد، در توسعه تسلیحات نظامی این موتورها به طور ویژه‌ای مورد توجه قرار گرفته اند.

** رم‌جت چیست؟

موتورهای رم‌جت را می‌توان از نظر ساختاری ساده‌ترین نوع از موتورهای جت برشمرد چراکه در آن کمپرسور برای فشرده سازی هوای ورودی و توربین وجود ندارد و در حقیقت از حرکت رو به جلوی موتور برای فشرده‌سازی هوای ورودی به موتور استفاده می‌شود.

اساس کار موتورهای رم‌جت بر پایه پدیده‌ای بنام Ram Effect است که در حقیقت همان فشرده شدن و تراکم خود به خود هوا در اثر حرکت یک وسیله با سرعت بسیار زیاد است. این پدیده از سرعت‌های ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت به بالا خود را نشان می‌دهد و تا سرعت صوت و حتی سرعت‌های بالاتر از ۳ ماخ به حداکثر بازدهی خود نمی‌رسد. به همین دلیل است که در چنین سرعتی فشرده شدن هوا تا اندازه‌ای است که تراکم لازم برای عملکرد کامل موتور احتراق به وجود می‌آید و عملا دیگر نیازی به کمپرسور موتور و در پی آن توربین برای چرخاندن کمپرسور نخواهد بود.

از آنجایی که احتراق موتور در سرعت مافوق صوت مانند روشن کردن یک کبریت در گرباد است، برای ایجاد احتراق در موتورهای رمجت، قسمتی در ابتدای موتور به شکل یک شیء مخروطی با نام دفیوزر تعبیه شده است که وظیفه دارد با تولید امواج ضربه‌ای، سرعت هوای ورودی به موتور را به زیر سرعت صوت برساند. در اینجا مجددا پدیده رم افکت بروز پیدا کرده و انرژی جنبشی هوا تبدیل به فشار و حرارت بالا میشود که این فشار و حرارت تراکم لازم برای احتراق را فراهم می‌آورد.

پس از این مرحله و ورود هوای فشرده به محفظه احتراق و ترکیب با سوخت و جرقه شمع، احتراق صورت می‌گیرد و در مرحله بعد وارد قسمت بسیار مهمی در موتورهای رم جت با نام Flame Holder یا شعله نگهدار می‌شود که وظیفه مدیریت شعله های خروجی حاصل از احتراق را بر عهده دارد و در نهایت با خروج گازهای خروجی از قسمت انتهایی موتور، نیروی پیشران حاصل می‌شود.

دیاگرام اجزای موتور اسکرم‌جت و رم‌جت

همانگونه که ذکر شد، موتورهای رم جت برای انجام عملیات احتراق نیازمند آن هستند تا سرعت هوای ورودی به زیر سرعت صوت تقلیل پیدا کند، اما گونه دیگری از این موتورها با نام Scramjet یا Supersonic Coumbustion RamJet وجود دارد که قابلیت انجام عمل احتراق در این موتورها در سرعت‌های بالاتر از صوت فراهم است. دلیل این قابلیت استفاده از سوخت هیدروژن در این موتورها به دلیل دمای بالای کارکرد است که آن را قادر به کار کردن در سرعت‌های هایپرسونیک (بالای 5 ماخ) می‌سازد.

از جمله پرنده‌هایی که از این نمونه موتور استفاده می‌کنند، هواپیمای بدون سرنشین و تحقیقاتی ناسا تحت عنوان X-43 است که در پروازهای آزمایشی خود توانسته به سرعت۱۰  ماخ نیز دست پیدا کند.

دیاگرام نحوه عملکرد موتورهای توربوجت، رم‌جت و اسکرم‌جت

در مقایسه ویژگی‌ موتورهای رم جت با موتورهای توربوجت این است که بر خلاف موتور توربوجت که معمولا بیش از ۸۰ درصد انرژی حاصل از گازهای خروجی صرف گرداندن توربین می‌شود، در موتورهای رم جت تمام نیرو و انرژی گازهای خروجی تبدیل به نیروی پیشران و تراست می‌شود و به همین دلیل است که دستیابی به سرعت های بسیار بالا به وسیله این موتورها امکان پذیر است.

امروزه در معدود کشورهای پیشرفته و قدرتهای بزرگ جهان، از انواع موتورهای رم جت برای موثرتر کردن تسلیحات نظامی استفاده می‌شود که از جمله آنها را می‌توان موشک‌های هوا به هوا، زمین به هوا، بالستیک، کروز، پهپادها و مهمات توپخانه‌ای برشمرد.

** رم‌جت بالستیک‌ها را متحول می‌کند

موشک‌های بالستیک زمین به زمین را می‌توان یکی از اصلی‌ترین ارکان قدرت دفاعی و بازدارندگی کشورمان برشمرد که طی سالهای اخیر توفیقات و طراحی‌های منحصربه‌فردی در این حوزه به نام جمهوری اسلامی ایران به ثبت رسیده است. یکی از مواردی که موتورهای رم‌جت می‌تواند به توسعه و تکمیل آن کمک کند، موشک‌های بالستیک هستند که با استفاده از این گونه موتور می‌توانند به سرعت‌های بسیار بالا دست یابند.

موشک روسی «آوانگارد» را می‌توان از جمله موشک‌های بالستیک قاره پیمایی برشمرد که از فناوری موتورهای اسکرم‌جت برخوردار است که در سال ۲۰۱۸ میلادی توسط ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه از آن پرده برداری شد و تا سال ۲۰۲۰ به صورت عملیاتی در اختیار نیروی استراتژیک موشکی روسیه قرار خواهد گرفت.

شلیک موشک آوانگارد

آوانگارد می‌تواند در فاز شلیک و سیر به سرعت ۹ ماخ و در فاز اصابت به سرعت ۲۷ تا ۳۰ ماخ بر اساس اعلام منابع روس برسد و به این ترتیب رهگیری و انهدام آن توسط سامانه های پدافندی و سپرهای دفاع موشکی غیرممکن خواهد بود.

به گفته کارشناسان نظامی فقط وسایل لیزری فضا پایه می توانند موشک هایپرسونیک «آوانگارد» را رهگیری کنند که در حال حاضر چنین تجهیزاتی وجود ندارد و دستیابی به آنها حتی در آینده دور نیز چشم اندازی ندارد.

استفاده از فناوری موتورهای رم‌جت در موشک‌های بالستیک می‌تواند اثرگذاری بیشتری را برای بالستیک‌های ایرانی فراهم کند.

** توپخانه؛ عرصه‌ای نو برای بهره‌برداری از رم‌جت

استفاده از مهمات توپخانه‌ای با پیشران رم‌جت به منظور دستیابی به سرعت‌های بالا، از دیگر مواردی است که می‌تواند این تکنولوژی به کار گرفته شود. اخیرا یک شرکت نروژی در نمایشگاه تسلیحات Eurosatory پاریس از طرحی رونمایی کرده که بر اساس آن مهمات ۱۵۵ میلیمتری توپخانه‌ای با برد بیش از ۶۰ مایل (۹۶ کیلومتر) را با استفاده از پیشران رم‌جت و سوخت جامد تا سال ۲۰۲۰ میلادی آزمایش خواهد کرد.

نمونه‌ای از مهمات توپخانه مجهز به موتور سوخت جامد رم‌جت

این شرکت نروژی همچنین ادعا کرده که سرعت این پرتابه‌ها تا سه برابر صوت خواهد رسید و پیشران رمجت آن قادر است این سرعت را در حدود ۵۰ ثانیه حفظ کند.

با توجه به پیشرفت‌هایی که در کشور طی سالهای اخیر در زمینه مهمات توپخانه‌ای به وجود آمده که از جمله آن می‌توان به تولید گلوله‌های هدایت لیزری یا «کراسنوپول» اشاره کرد، به نظر می‌رسد دستیابی به فناوری موتورهای رم‌جت در کشور می‌تواند زمینه توسعه مهمات توپخانه‌ای با این فناوری را هم فراهم آورد.

** رم‌جت در موشک‌های پدافند هوایی

شرکت نروژی Nammo همچنین به دنبال توسعه یک مدل از موشک‌های پدافند هوایی زمین به هوا (SAM) با بهره‌گیری از پیشران‌های رمجت است که برد بیش از ۵۰۰ کیلومتر را فراهم می‌آورد.

بر اساس طرح ارائه شده از سوی این شرکت در یک نمایشگاه دفاعی، این موشک بر اساس موشک پدافند هوایی RIM-65 Sea Sparow توسعه یافته که قابل نصب بر روی پلتفرم‌های مختلف زمینی، دریایی و هوایی خواهد بود.

موشک پدافندی مجهز به موتور رم‌جت

در طراحی این موشک از یک بوستر سوخت جامد برای رسیدن به سرعت ۳ ماخ و در ارتفاع ۱۵ تا ۱۸ کیلومتر استفاده شده و پس از آن موتور رم‌جت فعال شده و نیروی پیشران موشک در سرعت‌های بالاتر را تامین خواهد کرد.

افق در نظر گرفته شده برای آزمایشات و تست‌های میدانی اولیه این موشک در سال ۲۰۲۳ درنظر گرفته شده است.

چین نیز از دیگر کشورهایی است که به دنبال استفاده از تکنولوژی موتورهای رم‌جت در موشک‌های خود اعم از موشک‌های زمین به هوا و هوا به هوا است. بر اساس اطلاعات منتشر شده، چین به دنبال توسعه نمونه‌ای از موشک‌های هوابه هوای PL-15 برای جنگنده‌های J-20 خود است که بتواند به سرعت بیش از 5 ماخ برسد.

تصویر گرافیکی از طرح چین برای تجهیز جنگنده J-20 به موشک‌های هایپرسونیک

طراحی‌ موشک‌های پدافند هوایی در کشورمان در سالهای اخیر روند بسیار پرشتابی را داشته تا جایی که طراحی موشک‌هایی مانند خانواده طائر و خانواده صیاد توانسته نیاز کشور را در برد و ارتفاع‌های مختلف برطرف کند که در آخرین نسخه از موشک‌های پدافندی خانواده صیاد یعنی صیاد-۴ در سامانه پدافند هوایی باور-۳۷۳ از تکنولوژی کنترل بردار رانش (TVC) به منظور مانورپذیری بیشتر موشک و مقابله با پرتابه‌های بالستیک استفاده شده است.

موشک صیاد-۴ و سامانه باور-۳۷۳

بدون شک در صورت بهره‌برداری از موتورهای رم‌جت در حوزه طراحی و ساخت موشک‌های پدافندی می‌توان شاهد افزایش اثر و کشندگی این موشک‌ها در مقابله با انواع اهداف هوایی و پرتابه‌های مختلف بود.

** کروزهای ایرانی سوپرسونیک می‌شوند؟

یکی دیگر از حوزه‌های کارایی موتورهای رم‌جت، موشک‌های کروز مافوق صوت سطح به سطح است که بر علیه انواع اهداف سطحی مانند تاسیسات، استحکامات و حتی شناورهای جنگی استفاده می‌شود.

تاکنون نمونه‌هایی از موشک‌های کروز با استفاده از موتورهای رم‌جت در دنیا طراحی و ساخته شده که از جمله آنها می‌توان به یاخونت، اشاره کرد.

موشک روسی P-800 Oniks با نام تجاری یاخونت از جمله موشک‌های کروزی است که از پیشران رم‌جت استفاده می‌کند و قابلیت شلیک از هوا، دریا، زیردریایی و پرتابگر زمینی (سامانه باستیون) را دارد. سرعت یاخونت در ارتفاع معادل ۲.۶ ماخ و در نزدیکی سطح زمین ۲ ماخ است. قدرت پیشران این موشک از یک موتور رم‌جت با وزن ۲۰۰ کیلوگرم تامین می‌شود که قادر به تامین ۴ تن نیروی تراست برای این موشک ۳ تنی است.

این موشک ابتدا توسط یک بوستر سوخت جامد که در محفظه احتراق موتور رم‌جت قرار دارد به سرعت اولیه می‌رسد و پس از اتمام سوخت در آسمان رها می‌شود.

موشک یاخونت (بالا) و براهموس(پایین)

براهموس دیگر موشک کروزی است که با استفاده از موتورهای رمجت توسعه یافته است. این موشک که محصول مشترک هند و روسیه است بر مبنای موشک یاخونت روسی طراحی و ساخته شده است. براهموس که بیشینه سرعت آن ۳ ماخ است، از موتور دو مرحله ای برخوردار است که در مرحله اول یک بوستر سوخت جامد آن را به سرعت اولیه می‌رساند و در مرحله دوم توسط یک موتور سوخت مایع رم‌جت نیروی پیشرانش تامین می‌شود.

براهموس-۲

برد این موشک در نسخه‌های سطح به سطح ۵۰۰ کیلومتر است که قابل افزایش به ۶۰۰ کیلومتر نیز خواهد بود؛ همچنین برد نسخه هواپایه براهموس نیز ۴۰۰ کیلومتر است. براهموس-۲ نیز نسخه بعدی این موشک است که با استفاده از موتور اسکرم‌جت، سرعت آن به ۷ ماخ خواهد رسید و از این حیث در دسته موشک‌های هایپرسونیک تعریف خواهد شد؛ بر اساس برنامه ریزی‌ها قرار است تا سال ۲۰۲۰ تست شود.

ASM-3 موشک ضد کشتی ژاپنی ساخت صنایع سنگین میتسوبیشی است که نیروی پیشران خود را از موتور رم‌جت تامین می‌کند و سرعت آن به ۳ ماخ می‌رسد؛ این موشک برای شلیک از جنگنده‌های F-2 نیروی هوایی ژاپن طراحی و ساخته شده و وزارت دفاع ژاپن به دنبال افزایش برد آن از ۲۰۰ کیلومتر به ۴۰۰ کیلومتر است.

موشک ژاپنی ASM-3

موشک‌های کروز موجود در کشورمان چه انواع زمین به زمین آن شامل سومار، هویزه و یاعلی و چه انواع دریایی و ضدکشتی و برد بلند آن مانند قادر و قدیر (برد ۲۰۰ و ۳۰۰ کیلومتر) بخش مهمی از توان بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را تشکیل داده‌اند. به طوری که به گفته مسئولین و فرماندهان، تمام نوار ساحلی جنوب کشور و همچنین جزایر استراتژیک توسط موشک‌های کروز دریایی پوشش داده شده و از این حیث تمام شناورهای دشمن در تیررس کروزهای ایرانی هستند.

شلیک موشک کروز قادر

بهره برداری از موتورهای رم‌جت در موشک‌های کروز دریایی و دستیابی به موشک‌های کروز سوپرسونیک (مافوق صوت) از آنجایی مهم و قابل توجه است که در صورت بروز هرگونه درگیری، قدرت واکنش جمهوری اسلامی ایران را بسیار سریع‌تر خواهد کرد و از سویی فرصت واکنش را نیز از نیروهای مهاجم خواهد گرفت.

به نظر می‌رسد دستیابی به این فناوری مهم و استراتژیک در کشور آغاز فصل جدیدی از فعالیت صنعت دفاعی کشور و حرکت بر لبه تکنولوژی دفاعی جهان هم‌پای قدرت‌های بزرگ باشد؛ ساخت موتورهای رم‌جت را می‌توان سرآغاز انقلابی در ساخت تسلیحات و وزین‌تر شدن قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران در جهان برشمرد که کماکان ادامه خواهد داشت.

پایان قرن بیستم به عقیده بسیاری از صاحبنظران حوزه بین‌الملل عصر پایان هژمونی آمریکا بود و تداوم آن در قرن بیست‌ویکم هم قابل مشاهده است. تقریبا در تمام مناطقی که آمریکایی‌ها اقدام به غارت منابع مردم کردند، جنبش‌های آزادی‌بخشی بر مبنای ایدئولوژی‌های متنوعی شکل گرفت و از کوبا گرفته تا لبنان و فلسطین علیه آمریکا برخاستند.

اما به اعتقاد صاحبنظران نقطه آغازین افول هژمونی آمریکا در تاریخ معاصر وقوع انقلاب اسلامی است که همه معادلات منطقه‌ای و بین المللی را برهم زد و مهمترین کشور اسیر سلطۀ آمریکا در خاورمیانه را از زیر سلطه امریکا خارج کرد و به مبارزه با هژمون امریکا در جهان اسلام برخاست.  این گزارش بر آن است تا تنها بخشی از شکست‌های سیاسی آمریکا مقابل ایران اسلامی را مورد اشاره قرار دهد.

انقلاب اسلامی ایران

از زمان تقسیم و جانمایی نقشه کنونی غرب آسیا در معاهده «سایکس -پیکو» (که در روز نهم ماه مه ۱۹۱۶ در خلال جنگ جهانی اول بین فرانسه و انگلستان بصورت سری امضا شد) کسی فکر نمی‌کرد که چنین قدرت ‌منطقه‌ای با رویکرد مقاومتی در این منطقه که شاه‌راه انرژی دنیاست ایجاد شده و در مقابل نظام سلطه قد علم کند. شکست جنگهای مستقیم وغیر مستقیم که علیه ملّت ایران به راه افتاد  و محاصره و تحریم بر ضد ایران در چهل سال گذشته، اگر چه موجب مزاحمت برای ملّت ایران شد ولی شرایط هژمون آمریکا به ویژه در خاورمیانه را با بحران مواجه ساخت.

انقلاب اسلامی ایران فی نفسه بزرگترین شکست برای آمریکا بود. ایرانی که یکسال قبل از انقلاب و در آبان‌ماه 1356 توسط کارتر جزیره ثبات نام گرفته بود. آمریکایی‌ها کوشیدند تا برای اعاده هژمون از دست رفته خود طرح خاورمیانه بزرگ و اشغال نظامی افغانستان و عراق را کلید بزنند و برای این هدف خود تقویت تروریسم در منطقه غرب آسیا را در دستور کار خود قرار دادند. هرچند با شکست تروریست‌ها و نیرو­های مترقی عملا سلطه آمریکا در خاورمیانه تضعیف شد. 

تسخیر لانه جاسوسی آمریکا

تسخیر لانه جاسوسی را امام انقلاب دوم قلمداد کرد و وقتی به جزئیات آن نگاه می کنیم عنوانی جز انقلاب را برازنده آن نمی‌یابیم. اهمیت و میزان تاثیر گذاری این حرکت در سرنوشت از سوی و نظام حاکمه آمریکا از سوی دیگر مسئله ای است که در بیان و قلم بسیاری از صاحب نظران بین المللی و حتی مسئولین کنونی سابق کاخ سفید نمود آشکار دارد. برای مثال همیلتون جردن رئیس ستاد کاخ سفید و نزدیک‌ترین مشاور به جیمی کارتر اوضاع حاکم بر کاخ سفید را پس از تسخیر لانه جاسوسی در کتاب خود یعنی «بحران» اینگونه تشریح می‌کند: «ساعت 11:40 صبح بود. تا چند دقیقه دیگر رونالد ریگان رسما با ادای سوگند دوران ریاست جمهوری خود را آغاز می‌کرد؛ ولی آنچه برای من اهمیت داشت این بود که از این پس دیگر جیمی کارتر رئیس جمهور آ‌مریکا نبود. بیش از یکسال تلاش ما برای رهایی گروگان‌‌های آمریکایی در ایران به نتیجه نرسید، ولی در این 20 دقیقه آخر دوران ریاست جمهوری کارتر امید پایان بخشیدن به این کابوس از هر زمان دیگری بیشتر می‌شد.  تمام اوقات شبانه‌روز ما در آخرین روزهای ریاست جمهوری کارتر صرف حل این مساله شد و اکنون برای وصول خبر پرواز گروگان‌ها از تهران دقیقه‌شماری بلکه ثانیه‌شماری می‌کردیم...». 

این اظهارات که در کتاب بحران همیلتون جردن آمده و تشریح‌کننده فضای ملموسی از بحران در کاخ سفید پس از تسخیر لانه جاسوسی است، بیش از پیش اهمیت این حرکت دانشجویان مسلمان ایرانی را نشان می دهد. تسخیر لانه جاسوسی بی شک اولین پیروزی مستقیم ایران بر ایالات متحده آمریکا پس از انقلاب اسلامی بود.

پیر سالینجر در کتاب «آمریکا در بند» در خصوص تحقیر و ذلت آمریکا در جریان گروگان­گیری‌­ها اذعان می‌دارد که بزرگ‌ترین قدرت جهان زیر منت کشوری که دچار بی‌­نظمی انقلابی است، قرار گرفته و اوج این حقارت را این‌گونه نشان می‌دهد: «چگونه امکان دارد کشوری که از چنان قدرت فنی برخوردار است که می‌تواند انسان‌ها را با فضاپیما به خارج از جو زمین بفرستد و دوباره بازگرداند، نتواند کسی را برای پاسخ­گویی به تلفن در تهران بیابد؟ فقط زمانی‌­که به این سؤال پاسخ داده شود، می‌توان به عظمت مشکلی که دولت به ناگاه بی­‌یاور­شدۀ کارتر با آن روبه‌­رو گردیده بود، پی برد. پرسیدن این سؤال همچنین نیازمند پرسیدن سؤال دیگری می‌باشد که چگونه ممکن است که بزرگ‌ترین قدرت جهان ناگهان خود را زیر منت کشوری که دچار بی­‌نظمی انقلابی شده است، بیابد؟».

شکست تحریم‌های فزاینده اقتصادی علیه مردم ایران

ایران از همان ابتدای انقلاب درگیر تحریم‌های ناجوانمردانه در حوزه‌های مختلف مخصوصا در حوزه نظامی بود ولی در طول سالیان متمادی با افزایش توان جمهوری اسلامی ایران و مقاومت در برابر تحریم‌ها، این تحریم‌ها همواره ابعاد گسترده‌تری یافته به طوری که در چند سال گذشته ایران تقریبا در تمامی حوزه ها اعم از بانکی، علم و فناوری، نظامی، حمل و نقل و...در تحریم بی سابقه به سر می‌برد.

با این حال تارنمای اندیشکده «شورای آتلانتیک» مردادماه امسال در یادداشتی نوشت: نفوذ منطقه‌ای ایران به رغم تحریم‌های آمریکا گسترش یافته است.

در این یادداشت که به قلم «کِنِت کاتسمن» کارشناس امور ایران در «سرویس خدمات کنگره» آمریکا نگاشته شده، آمده است: دولت آمریکا خروج خود از توافق هسته‌ای را با این بهانه توجیه کرد که برداشته شدن تحریم‌ها براساس این توافق، باعث تقویت توان ایران برای اعمال نفوذ در منطقه شده است.

کاتسمن افزود: به گفته دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا و سایر مقام‌های این کشور خروج از توافق هسته‌ای و بازگرداندن تحریم‌ها موجب اعمال سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران شده و مانع از دستیابی این کشور به منابع مالی، سلاح و آموزش شبکه گسترده‌ای از متحدان و گروه‌های نیابتی‌اش می‌شود.

ترامپ ادعا کرده که بازگرداندن تحریم‌ها ایران را تبدیل به «کشوری بسیار متفاوت» کرده است. او و سایر مقام‌های آمریکایی مدعی هستند تحریم‌ها از جمله لغو معافیت‌های خرید نفت، اقتصاد ایران را نابود کرده و سبب کاهش حضور منطقه‌ای ایران شده است.

شورای آتلانتیک در ادامه یادداشت خود تایید کرد که آمار و داده‌ها نشان می‌دهد که تاثیرات اقتصادی تحریم‌ها لزوما به معنای کسب دستاوردهای اقتصادی برای سیاست آمریکا نیست.

کاتسمن به روند صعودی نفوذ منطقه‌ای ایران در سال‌های بازگرداندن تحریم و تطبیق آن با اظهارات مسئولان پرداخته و می‌افزاید: اگر تحریم به معنای تغییر رفتار منطقه‌ای ایران بود نفوذ این کشور در خاورمیانه باید در فاصله سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ کاهش می‌یافت؛ این درحالی است که رخدادها و روندها عکس این قضیه را نشان می‌دهد.

وی ابتدا به پرونده سوریه اشاره و خاطرنشان می‌کند که ایران در سال ۲۰۱۳ و در دوره تحریم‌های شدید اقتصادی توانست در جنگ سوریه نقش ایفا کرده و اقدام قاطعی انجام دهد تا نظام بشار اسد قدرت را حفظ کند.

به نوشته شورای آتلانتیک، ایران در سال ۲۰۱۴ نیز با وجود تحریم‌های بین‌المللی توانست در عراق نقش داشته و به جلوگیری از پیشروی داعش کمک کند.

این اندیشکده آمریکایی در پایان نتیجه‌گیری کرد: مقام‌های دولت ترامپ در سال ۲۰۱۹ مدعی شدند که فشار حداکثری باعث کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران شده است. آنها مشخصا به گزارش‌هایی اشاره می‌کردند که در آنها ادعا می‌شد حزب الله لبنان به محدودیت‌های مالی اذعان کرده و خواستار کمک‌های مردمی شده است. اما هیچ قرینه‌ای وجود ندارد که نشان دهد قابلیت‌ها یا عزم حزب الله برای کمک به اسد تغییر کرده باشد. جایگاه ایران در عراق، یمن و جاهای دیگر در واقعیت تغییر نکرده است.

شکست طرح «خاورمیانه بزرگ» آمریکا

وسعت رویارویی ایران با ایالات متحده آمریکا امروز از چارچوب سرزمینی جمهوری اسلامی فراتر رفته و تقریبا از دوران جرج بوش، آمریکا سیاستی به نام «خاورمیانه بزرگ» را کلید زد که ذیل آن تسلط خود را بر منطقه غرب آسیا گسترش دهد ولی خط مقاومت و در رأس آن‌ها، ایران اجازه تحقق این هدف را نداده است. تجزیه کشورهای منطقه بر اساس دین، مذهب، نژاد و قومیت، حفظ و استمرار حیات و اقتدار رژیم صهیونیستی، گسترش هژمونی آمریکا در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، تسلط آمریکا بر ذخایر و منابع انرژی منطقه و سرکوب خیزش‌های اسلامی به رهبری جمهوری اسلامی ایران از مواردی است که ذیل هدف خاورمیانه بزرگ دنبال می‌شود.

شکست طرح خاورمیانه بزرگ در حالی است که این طرح ۷تریلیون دلار هزینه در برداشته و طراحان جنگ روانی و نظامی و متفکران قدرتمند آن را برنامه‌ریزی کرده بودند. از نظر نظامی نیز آمریکا در اطراف ایران ۴۸ پایگاه نظامی دارد و مدام به کشورهای منطقه قراردادهای نظامی تحمیل می‌کند. در بعد سیاسی یک منظومه سیاسی تحت عنوان کشورهای هم‌افزا با خود دارد که برخی کاملاً گوش‌به‌فرمان هستند، برخی صرفاً رابطه دادوستد دارند و برخی دیگر رابطه‌ای حداقلی دارند. این منظومه از جنبه جنگ نرم اهمیت دارد.

شکست‌های اطلاعاتی و امنیتی ایالات متحده از ایران

عرصه امنیتی شاید مهم‌ترین بخش رویارویی آمریکا با ایران در 40سال گذشته باشد. بخشی از این دشمنی در خلال افشای اسناد لانه جاسوسی برملا شد و پس از آن نیز سرویس جاسوسی آمریکا سیا همواره در طول جنگ تحمیلی و پس از آن در اختیار بعثی ها گروهک منافقین و هر گروه دیگری برای نفوذ و تحمیل خسارت به ایران بوده است.

اما آنچه به نظر می‌رسد اینکه آمریکا از جنگ نیابتی در عرصه اطلاعاتی راه به جایی نبرده و مدتی است با فرستادن جاسوسان مستقیم دستگاه اطلاعاتی آمریکا قصد ادامه این نبرد را دارد. 

همین خردادماه امسال بود که مدیرکل ضد جاسوسی وزارت اطلاعات از انهدام بزرگ ترین شبکه جهانی جاسوسی آمریکا در بستر سایبر توسط این وزارتخانه خبر داد و جزییاتی از این عملیات را تشریح کرد.

این مقام ارشد وزارت اطلاعات اظهارداشت: ضد جاسوسی وزارت اطلاعات در یک رویکرد حرفه ای ۲ موضوع اشراف اطلاعاتی بر جاسوسان حاضر در داخل کشور و ضربه به شبکه های جاسوسی را به صورت جدی دنبال می کند. وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران اخیراً برای نخستین بار در جهان در یک اقدام قابل توجه یک شبکه بزرگ جاسوسی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در دنیا را شناسایی و منهدم کرد.

این فقط یک نمونه از تلاش سربازان گمنام امام زمان(عج) برای خنثی سازی پروژه‌های اطلاعاتی آمریکاست و نمونه‌های بی شماری چون جیسون رضاییان نیز را می توان در این خصوص نام برد. 

رضائیان به ظاهر یک خبرنگار آمریکایی بود که ۳۱ مرداد ۱۳۹۳ به اتهام جاسوسی دستگیر شد. به دنبال این دستگیری، ماری هارف سخنگوی وقت وزارت خارجه آمریکا واکنش نشان داد و گفت: ما مراتب نگرانی خود را درباره شهروندان آمریکایی که به‌تازگی در ایران بازداشت شده‌اند، از جمله جیسون رضائیان، خبرنگار واشنگتن‌پست و دیگر شهروندان غیرآمریکایی اعلام می‌کنیم. با توجه به محرمانه بودن موضوع قصد نداریم اظهار نظر بیشتری درباره این موضوع کنیم.

هرچند در نهایت رضاییان با پرداخت مبلغ بالایی از سوی آمریکا تحویل آمریکا شد ولی این دستگیری به یکی از بزرگترین اقدامات امنیتی ایران در برابر جاسوسی‌های آمریکا بدل گشت.

شکست‌های آمریکا صرفا به ابعاد سیاسی خلاصه نمیشود و این کشور طی 40سال گذشته در ابعاد بسیاری چون نظامی، اقتصادی، امنیتی و منطقه ای و بین المللی متحمل شکست های مفتضحانه‌ای از ایران شده و به اذعان بسیاری از صاحبنظران جهانی، این ایران است که علیرغم همه فشارها، پیشتاز این رویارویی بی امان 40ساله بوده است.

آیت الله سیستانی با صدور بیانیه ای که توسط نماینده وی در خطبه‌های نماز جمعه کربلا قرائت شد بار دیگر بر احقاق حقوق معترضان عراقی تاکید کرد و همچنین هشدار داد که نباید کشور به سمت آشوب و ویرانی سوق داده شود.

در مواضع مهم مرجعیت عالی دینی که توسط حجت الاسلام و المسلمین احمد صافی در خطبه های نماز جمعه کربلا معلا قرائت شد، آمده است که حضرت آیت الله سیستانی بر عدم ورود نیروهای امنیتی به مواجهه با تظاهرات کنندگان مسالمت آمیز تاکید کردند و عنوان داشتند که هیچ جناح یا طرف منطقه ای یا بین المللی حق مصادره اراده  عراقی ها را ندارد.

متن بیانیه مرجعیت عالی دینی به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

با ادامه اعتراضات مردمی که خواهان اصلاح در بغداد و شماری دیگر از استان های عراق هستند، این هفته شاهد درگیری های جدید دردناک و تاسف باری میان عزیران تظاهرات کننده، معترضان و نیروهای امنیتی و دیگر نیروها بودیم در حالی که به ریختن بیشتر خون های بی گناه و مصدوم شدن شمار بیشتری از دو طرف شد و همزمان با آن بسیاری از اموال عمومی وخصوصی سوزانده و غارت شد.

خون های پاکی که هفته های گذشته جاری شد، برای همه ما گران است و لازم است برای جلوگیری از خونریزی بیشتر و کشیده شدن کشور به سمت جنگ داخلی، هرج و مرج و ویرانی اقدام گردد که این موضوع در صورت همکاری همگانی برای حل بحران کنونی همراه با اهداف صادقانه، حب عراق و نگرانی نسبت به آینده آن امکان پذیر است.

مرجعیت دینی بار دیگر بر موضع شناخته شده خود در محکوم کردن  حمله به تظاهرات کنندگان مسالمت آمیز و هر نوع خشونت غیرموجه و لزوم مجازات عاملان آن تاکید می کند و خطاب به جناح های ذیربط نسبت به عدم وارد کردن نیروهای مسلح تحت هر عنوانی به امر برخورد با اعتراضات و تظاهرات مسالمت آمیز به دلیل نگرانی نسبت به کشیده شدن آن به خشونت بیشتر تاکید می کند.

احترام به اراده عراقی ها در زمینه تعیین نظام سیاسی و اداری کشورشان از طریق همه پرسی قانون اساسی و انتخابات دوره ای مجلس نمایندگان، اصلی است که مرجعیت دینی به آن پایبند بوده و از زمان تغییر رژیم سابق، بر آن تاکید کرده است و امروز تاکید می کند که اصلاحات گرچه یک ضرورت اجتناب ناپذیر است- همانطور که بارها ذکر شد- اما اصلاحات لازم باید به انتخاب ملت عراق از همه طیف های آن موکول گردد و هیچ فرد، گروه، جناح خاص و یا هیچ طرف منطقه ای و یا بین المللی حق ندارد اراده ملت عراق را در این زمینه مصادره کند و دیدگاهش را بر آنها تحمیل کند.

به این ترتیب از همه طرف ها می خواهیم که به فکر حال و آینده عراق باشند و احساسات زودگذر و منافع خصوصی آنها را از تصمیم گیری در این زمینه که باعث خیر کشور، صلاح وشکوفایی آن است، باز ندارد.

یک کارشناس آمریکایی به روزنامه ایندیپندنت گفت، علت تمدید معافیت‌های تحریمی ایران، امید رئیس‌جمهور آمریکا به گفت‌وگو با تهران، پیش از اتمام دور اول ریاست جمهوری است.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا یک بار دیگر معافیت‌های تحریمی ایران را تمدید خواهد کرد تا همکاری تهران با چین، روسیه و کشورهای اروپایی ادامه پیدا کند. اقدامی که دلیل آن به عقیده کارشناسان آمریکایی، امید به مذاکره با دولت ایران است.

به نوشته روزنامه «ایندیپندنت»، این معافیت‌ها به آژانس انرژی اتمی ایران اجازه می‌دهد همکاری خود با شرکت‌های خارجی را تحت چارچوب برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ادامه دهد. شرکت روسی «روس اتم» در تأسیسات غنی‌سازی «فوردو» قم و «شرکت ملی هسته‌ای چین» در رآکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک، با ایران همکاری دارند.

این معافیت‌های تحریمی در آمریکا با مخالفت‌ها و فشارهای سیاست‌مداران تندرو همراه شده است. «لیندسی گراهام» و «تد کروز» که هردو از سناتورهای جمهوری‌خواه تندرو محسوب می‌شوند، این تصمیم ترامپ را به باد انتقاد گرفته و می‌گویند این معافیت‌ها به ایران اجازه می‌دهد برنامه هسته ای خود را گسترش دهد.

این دو سناتور در بیانیه‌ای مشترک اعلام کرده‌اند: «این [اقدام] نا امید کننده است و فرصت از دست رفته دیگری برای پاره پاره کردن توافق هسته‌ای فاجعه‌بار ایران-اوباما، یک‌بار برای همیشه محسوب می‌شود. رئیس‌جمهور ترامپ باید فوراً به دولتش دستور دهد صدور معافیت‌های هسته‌ای غیرنظامی را متوفق کند».

«جوزف سیرینکوین» رئیس بنیاد «پلافشیرز» در این باره به ایندیپندنت گفت، ترامپ به دو دلیل، تصمیم به تمدید معافیت‌های تحریمی گرفته است: « اول از همه این‌که این معافیت‌ها به طور روشنی در راستای منافع امنیت ملی آمریکا است که حتی این دولت هم در برابر مزایای آن کور نیست».

سیرینکوین افزود: «دوم این‌که ترامپ می‌خواهد این احتمال را حفظ کند که پیش از بلعیده شدن در استیضاح و جدال سخت برای انتخاب مجددش [به‌عنوان رئیس‌جمهور]، بتواند با ایرانی‌ها گفت‌وگو کند».

سیرینکوین معتقد است ایران و کره‌شمالی تنها کشورهایی هستند که ترامپ ممکن است بتواند از طریق آن‌ها نوعی پیروزی دیپلماتیک را پیش از پایان دوره اول ریاست جمهوری برای دولتش کسب کند.

«داریل کیمبال» مدیر اجرایی انجمن کنترل تسحلیاتی در واشنگتن می‌گوید، تصمیم دولت ترامپ جهت تمدید معافیت‌های تحریمی نوعی اجابت تعهدات پیشین آمریکا نسبت به ایران محسوب می‌شود.

او به ایندیپندنت گفت: «معتقدم [تمدید معافیت‌ها] به‌ این معنا است که آن‌ها هیچ دلیلی برای پایان دادن به آن نمی‌یابند که فقط به ایران این بهانه را می‌دهد که محدودیت‌های بیشتری از برجام را زیرپا بگذارد. ما به‌دقت در حال رصد گام چهارم ایران در راستای دور شدن از برجام در هفته آتی هستیم».

ایندیپندنت نوشت، ترامپ با انتقاد از «باراک اوباما» رئیس‌جمهور سابق آمریکا به‌خاطر رسیدن به «بدترین» توافق با ایران، مدعی شد به‌عنوان یک «توافق‌گر» می‌تواند به توافقی مستحکم‌تر با ایران دست یابد. هنوز مشخص نیست آیا ترامپ همچنان امید دارد که بتواند از طریق روشی دیپلماتیک به توافقی جدیدبا ایران دست یابد یا خیر؛ اما اقدام اخیر او در جهت تمدید معافیت‌ها می‌تواند قدمی در همین راستا باشد.

سال گذشته ترامپ به‌صورت یک‌جانبه خروج خود از برجام را با وجود مخالفت طرفین اروپایی این توافق، اعلام کرد و تدریجاً تحریم‌هایی علیه ایران وضع کرد که صنایع مهم آن را هدف قرار می‌دهند.

ایران تا یک سال پس از این اقدام آمریکا به برجام متعهد ماند اما بعد از این صبر راهبردی و عدم تحقق وعده‌های کشورهای اروپایی برای جبران آثار تحریم‌های آمریکا، اعلام کرد به صورت مرحله‌ای پایبندی‌اش به توافق هسته‌ای را کاهش می‌دهد. ایران تاکنون سه گام در این راستا برداشته است.

اروپایی‌ها تا کنون هیچگونه گام ملموسی در راستای پایبندی به تعهدات خود در برجام برنداشته‌اند و فقط از جمهوری‌ اسلامی ایران خواسته‌اند تا به این توافق پایبند باشد.

مدیرکل گمرکات اقلیم کردستان عراق در دیدار با سرکنسول ایران در سلیمانیه، بر آمادگی اقلیم کردستان برای رفع مشکلات موجود در گذرگاه‌های مرزی با هدف تسهیل تبادلات تجاری تأکید کرد.

«مهدی شوشتری» سرکنسول جمهوری اسلامی ایران در سلیمانیه، امروز شنبه ۱۱ آبان ماه در محل سرکنسولگری، با «سامال عبدالرحمان عزیز» مدیرکل گمرگات اقلیم کردستان دیدار و گفتگو کرد.

در این ملاقات که مدیران گمرک سلیمانیه و باشماق نیز حضور داشتند، در خصوص تقویت همکاری‌های گمرکی، تقویت زیرساخت‌ها و رفع مشکلات در گذرگاه‌های گمرکی بین جمهوری اسلامی ایران و اقلیم کردستان بحث و تبادل نظر شد.

شوشتری در این ملاقات با تاکید بر اهمیت نقش گمرک در  ارتقای تعاملات تجاری و مردمی فیمابین، از نقش مدیران و کارکنان گمرکات ایران و اقلیم تجلیل کرد و خواستار تلاش مضاعف طرفین در حل و فصل مشکلات موجود و ارتقای امکانات موجود در گمرکات دو طرف به سطح استانداردهای بین‌المللی شد.

 مدیرکل گمرکات اقلیم کردستان عراق نیز با اشاره به اهمیت روابط تجاری اقلیم کردستان با جمهوری اسلامی ایران، سطح همکاری‌ها و هماهنگی‌های گمرکی ایران و اقلیم کردستان را مناسب و مطلوب ارزیابی و بر آمادگی اقلیم کردستان برای رفع مشکلات موجود در گذرگاه‌های مرزی با هدف تسهیل تبادلات تجاری تأکید کرد.

الحشد الشعبی عراق با اعلام اینکه ناشناسانی در حاشیه اعتراضات با مرتبط کردن خود به الحشد از نام این سازمان سوء استفاده می‌کنند، تاکید کرد، الحشد الشعبی به وظیفه خود در دفاع از شهرها مقابل خطر داعش ادامه می‌دهد.

سازمان الحشد الشعبی عراق اعلام کرد که مواضع رسمی این سازمان، فقط به آنچه توسط اداره اطلاع رسانی الحشد و آنچه در وب سایت رسمی آن منتشر می‌شود محدود است و غیر از آن موضع رسمی الحشد محسوب نمی‌شود.

به گزارش وبگاه خبری شبکه السومریه، در این بیانیه آمده است: تأکید ما به این دلیل است که طرف‌هایی ناشناخته خود را به الحشد الشعبی مرتبط می‌کنند و ادعا می‌کنند که متعلق به آن هستند و با مواضع و اظهارات خود از نام الحشد الشعبی سوء استفاده می‌کنند.

سازمان الحشد الشعبی ضمن تمجید از عملکرد نیروهای امنیتی در حمایت از تظاهرات‌کنندگان و محافظت از مکان‌های برپایی تظاهرات  بر همبستگی خود با تظاهرات‌کنندگان مسالمت‌جو که خواستار حقوق قانونی خود هستند، تاکید کرد.

در این بیانیه آمده است: ما تاکید می‌کنیم که نیروهای الحشد الشعبی همچنان در خاکریزها[ی خارج از شهرها] به انجام وظیفه خود در ممانعت از بازگشت داعش و صیانت از عراق در برابر خطرهای تروریستی که در کمین این کشور است، ادامه می‌دهند.

الحشد الشعبی عراق در بیانیه قبلی خود هم از وجود برخی دست‌های پشت پرده برای به‌ورطه انداختن عراق خبر داد و گفت: «ما به دقت اوضاع را زیر نظر دارم و اطلاعاتی داریم که تأیید می‌کند خواسته‌های اجنبی،‌ عناصر نفوذی و تمایلات سیاسی وجود دارد که در کمین شما و این کشور نشسته و می‌خواهد عراق را به پرتگاه سقوط سوق دهد و فتنه، هرج‌و مرج، درگیری داخلی و ویرانی ایجاد شود».

الحشد الشعبی افزود: «آن‌ها به این طریق، می‌خواهند خواسته‌های شما را منحرف کرده و اعتراض‌های شما را با حملات، کشتار، اظهارات و هتاکی علیه مرجعیت دینی و الحشد مقدس شما، تخریب کنند».

الحشد الشعبی تأکید کرد که به حضور در جبهه‌ها و «سنگرهای شرف» ادامه خواهد داد و سینه‌های خود را برای دفاع از عراق و مقدسات و مرجعیت این کشور سپر خواد کرد.

«حسین الاسدی» یکی از مقامات جنبش اسلامی در عراق( الحرکة الإسلامیة فی العراق) هم  در گفت‌وگو با وبگاه خبری المیادین بر ضرورت مقابله با عوامل تحریک جامعه عراقی به ایجاد هرج و مرج خیابانی تاکید کرد.

وی همچنین گفت: برخی می‌خواهند چهره مرجعیت دینی و الحشد الشعبی را تخریب کنند.

یکی از دغدغه‌های مهم خانواده‌های مذهبی این است که چگونه دختران کوچکشان را با حجاب آشنا کنند، موضوعی که مرز بسیار باریکی دارد و اگر با دقت رفتار نکنیم، ممکن است فرزندمان برای یک عمر از حجاب دل‌زده شود. خیلی‌ها فکر می‌کنند برای اینکه دخترانشان از کودکی حجاب را رعایت کنند باید از همان سن پایین این موضوع را به آن‌ها آموزش داد، اما تجربه نشان داده که از طریق آموزش صرف نمی‌توان حجاب را در افراد نهادینه کرد بلکه باید با راهکاری تربیتی در این زمینه برنامه‌ریزی کرد.

«یکی از مهم‌ترین مواردی که برای تربیت دینی کودکان به ویژه در زمینه حجاب باید به آن توجه کرد، این است که فرزندانمان را در دوران کودکی به رعایت مسائل دینی تشویق کنیم. مسلماً اگر از والدینی که از رفتار جوانشان در زمینه رعایت حجاب یا ارتباط با جنس مخالف ناراحت هستند، بپرسید آیا در دوران کودکی فرزندشان، تشویق‌های دینی داشته‌اند یا در اعیاد مذهبی به او هدیه‌ای داده‌اند، جواب مثبتی نخواهید گرفت.»

« به دختربچه‌ای که حجابش را رعایت می‌کند، نگویید رعایت حجاب راحت است. طبیعی است وقتی می‌بیند برادرش با لباس آستین کوتاه و شلوار در خیابان راه می‌رود و او باید روسری یا چادر سرش کند، برایش سخت است. در این زمینه بهتر است پدر به عنوان جنس مخالف، دخترش را تشویق کند و برای اینکه حجابش را رعایت می‌کند، به او جایزه بدهد.»

مهارت اول: توجه به محبت خداوندی

*گفته می‌شود که تربیت دینی و آموزش حجاب به دختران نسبت به پسران راحت‌تر است. اصولاً چنین مطلبی صحت دارد؟

بله. چون دخترها نسبت به پسرها عاطفی‌تر هستند. اما موضوع مهمی که در زمینه حجاب وجود دارد این است که آن را درست تحلیل نمی‌کنیم در حالی که اگر جنبه‌های فردی و اجتماعی‌ حجاب بررسی شود، بهتر می‌توان درباره‌اش برنامه‌ریزی کرد. فرزند ما باید بداند که فرد به عنوان یک انسان چرا حجاب دارد و‌‌ به عنوان یک عضو از جامعه چرا باید حجاب داشته باشد.

* اما برای یاد دادن مسائل حجاب به فرزندانمان با موضوع مهم‌تری مواجه هستیم. اینکه اصلاً خدا کیست و چگونه باید او را به کودکان معرفی کنیم تا دستورات خدا را اجرا کنند.

بله. این موضوع هم نکته مهمی است که باید به آن توجه کرد. این‌که با نگاه کلی به جامعه به این نتیجه می‌رسیم که متأسفانه خدا به عنوان حی ناظر برای بعضی از بچه‌ها و حتی بزرگ‌تر‌ها وجود ندارد و به همین شکل، دین هم به عنوان یک موجود زنده تلقی نمی‌شود. وقتی دین زنده نیست، حجاب هم به عنوان یک هنجار دینی و شعائر الله زنده نیست.

طبیعی است در چنین شرایطی یک موجود زنده، چیز غیرزنده را نمی‌پذیرد. این وقت است که مثلاً می‌گویند این حجاب برای 1400 سال قبل است، برای اعراب‌ بوده و... در حالی که اگر افراد به ویژه کودکان به خوبی متوجه شوند که دین و شعائر آن به سودشان است و فقط مجازات و فشار نیست، آن را بهتر می‌پذیرند.

امام زین‌العابدین علیه‌السلام  در دعای اول صحیفه سجادیه این مطلب را بسیار لطیف مطرح می‌کنند: «آفریدگان را به قدرت خود آفرید و به خواست خویش بر آنان جامه هستی پوشانید؛ آنگاه ایشان را به راهی که می‌خواست رهنمون کرد و به جاده محبت خود روانه کرد.»

مهارت دوم: توجه به مراجع مختلف آموزش

* پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا والدین یا معلم، این نوع تربیت را به بچه‌ها ارائه می‌دهند یا اینکه همه توصیه‌ها و تأکیدات از اجبار ناشی می‌شود و در آن از محبت خبری نیست؟

توجه داشته باشید که حجاب را با رویکرد اجتماعی به دو شکل می‌توان بررسی کرد: اینکه آیا تربیت دینی در حکومت دینی مانند کشور خودمان مطرح است یا این موضوع فقط در حکومت‌های غیردینی بررسی می‌شود؟

مسلم این است که تربیت دینی مثل آموزش حجاب در حکومت غیردینی راحت‌تر انجام می‌شود، زیرا فقط والدین هستند که به فرزندانشان آموزش می‌دهند و نکته‌ها و هنجارهای دینی تنها از طریق خانواده به فرزندان منتقل می‌شود.

اما در حکومت دینی اگر بچه‌ای دچار مشکل مذهبی شود، مشخص نیست که مدرسه در این مورد مقصر بوده یا مسجد یا.... بنابراین چون حکومت دینی داریم، باید به گونه‌ای شخصیت بچه را بسازیم و ضرورت رعایت حجاب را منطقی بیان کنیم که هیچ چیز نتواند به پوشش او آسیب برساند.

مهارت سوم: تشویق‌های دینی فراموش نشود

* جایگاه تشویق و تنبیه در آموختن نکات دینی کجاست؟ درواقع می‌خواهیم بدانیم خانواده‌ها برای یاد دادن مهارت‌های مربوط به حجاب هم می‌توانند از ابزارهای تشویقی و تنبیهی استفاده کنند؟

از مهم‌ترین مواردی که برای تربیت دینی کودکان به ویژه در زمینه حجاب باید به آن توجه کرد، این است که فرزندانمان را در دوران کودکی به رعایت مسائل دینی تشویق کنیم.

مسلماً اگر از والدینی که از رفتار جوانشان در زمینه رعایت حجاب یا ارتباط با جنس مخالف ناراحت‌اند بپرسید آیا در دوران کودکی فرزندشان، تشویق‌های دینی داشته‌اند یا در اعیاد مذهبی به او هدیه‌ای داده‌اند، جواب مثبتی نخواهید گرفت.

* چه سنی برای یاد دادن مهارت‌های دینی به کودک و نوجوان مناسب است؟

حواسمان باشد تربیت دینی فرزند- که حجاب یکی از آن‌هاست- در سنین سه تا پنج سالگی و بعد از آن شش تا یازده سالگی دارای اهمیت بسیار زیادی است و خانواده‌ها می‌توانند با دادن هدیه هر چند کوچک به بهانه‌های مختلف، علاقه به شعائر دینی را در بچه‌ها نهادینه کنند.

انجمن روانشناسی ایالات متحده آمریکا به این نتیجه رسیده که در ضمیر ناخودآگاه هر انسانی علاقه به دین وجود دارد؛ بنابراین اگر از سنین کودکی به این موضوع درست پرداخته شود، مسلماً نتیجه خواهد داد.

مهارت چهارم: میان کودک و اولیای دین پیوند عاطفی ایجاد کنیم

* می‌دانیم که خانواده وظیفه دارد بین کودک و اولیای دین پیوند عاطفی برقرار کند. این مسئولیت را چگونه باید دهیم که به نتیجه دلخواه برسیم؟

زیارت اماکن‌ مقدس و شرکت در جلسات مذهبی و هیئت‌ می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد. اما باید توجه داشت که کودک در برنامه‌های مذهبی آزار نبیند و خسته نشود.

در عین حال لازم است که اولیای دین را با‌‌ همان زبان کودکی به بچه‌ها معرفی کنیم؛ مثلاً به او یاد بدهیم که ائمه اطهار علیهم‌السلام کسانی بودند که نامه‌های خدا را به ما می‌رساندند. اگر کودک یاد بگیرد و بفهمد که قرآن، نامه خداست، احادیث، نامه پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم‌السلام هستند، نهج‌البلاغه، نامه امام علی علیه‌السلام  و صحیفه سجادیه نامه امام سجاد  علیه‌السلام است، این بزرگان را بهتر و بیشتر می‌شناسد و با ایشان ارتباط برقرار می‌کند.

به بیان دیگر، اعتماد کودک به این شخصیت‌ها بیشتر می‌شود و در همه مسائل به ویژه حجاب به آن‌ها رجوع می‌کند. در نتیجه شخصیت خود را پایین نمی‌آورد و عزت نفس دینی و شخصیتی‌اش بالا می‌رود.

مهارت پنجم: الگوهای منفی پاک شوند

* متأسفانه گاهی در جمع افراد متدین هم بداخلاقی‌هایی دیده می‌شود که به اصطلاح بدآموزی‌هایی به خصوص برای کودک و نوجوان به همراه دارد و آن‌ها را از دین و حجاب دل‌زده می‌کند. برای مقابله با این آسیب، چه راه‌حلی در مقابل خانواده‌ها وجود دارد؟

همان طور که اشاره کردید بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از دلایلی که بعضی از کودکان و نوجوانان از داشتن حجاب خودداری می‌کنند این است که آن‌ها از کسی که حجاب دارد، رفتار منفی یا بداخلاقی دیده‌اند. به همین دلیل زمانی که می‌خواهند حجاب داشته باشند، ناخودآگاه از آن بدشان می‌آید. در حقیقت بعضی از بچه‌هایی که حجاب را نمی‌پذیرند، به دلیل ضربه‌های عاطفی‌ای است که توسط برخی افراد به آن‌ها وارد شده است.

بنابراین خانواده‌ها باید الگوهای منفی را از ذهن کودکانشان پاک کنند. افرادی که در ظاهر مذهبی هستند هم باید بیشتر مراقب رفتارشان باشند که چنین مشکلاتی به وجود نیاید. مهم‌تر از همه اینکه خانواده‌ها باید حواسشان باشد کودکانشان کسانی را الگو قرار دهند که شعائر دینی و تربیتی را رعایت می‌کنند.

 مهارت ششم: دوستی با فرشته‌ها

سنین سه تا پنج سالگی موقعیت مناسبی است برای تربیت دینی کودک که او را با فرشته‌ها آشنا کنیم.

در فرهنگ ما از قدیم‌الایام قصه‌های زیبایی برای بچه‌ها نقل می‌شود که جذابیت بسیاری برای کودکان دارد. مثلاً به او بیاموزیم اگر دندانش سالم باشد، فرشته‌ای به نام فرشته دندان آن را در کیسه زیبایی نگهداری می‌کند. کودک در این صورت مسواک زدن را به خوبی یاد می‌گیرد و با رغبت و اشتیاق این کار را انجام می‌دهد.

یا برای دختر گروه سنی پنج تا ده سال چادری آماده کنیم و وقتی چادر را سرش کرد، به او بگوییم فرشته‌ها دارند برایت دست می‌زنند. اگر گفت صدای دست فرشته‌ها را نمی‌شنوم، فرضاً بگوییم وقتی می‌گویی دلم درد می‌کند، درد تو را نمی‌بینیم؛ پس همان‌طور که ما درد تو را نمی‌بینیم، تو هم دست زدن فرشته‌ها را نمی‌بینی. همچنین پدر و مادر می‌توانند به کودکانشان یاد بدهند که برای فرشته‌ها نامه بنویسند.

مهارت هفتم: همبازی هم‌عقیده داشته باشد

* کودکان بخشی از مهارت‌ها را از طریق همبازی‌های خود یاد می‌گیرند. والدین تا چه اندازه از این راهکار برای آموزش مهارت‌های دینی به فرزند خود می‌توانند استفاده کنند؟

تعلق به گروه، حسی است که خودش را از شش سالگی نشان می‌دهد. در این سن بهتر است که کودک، همبازی هم‌عقیده‌ داشته باشد. در واقع خانواده‌ها باید برای کودکان گروه سنی شش تا یازده سال، دوستی در نظر بگیرند که باحجاب باشد و آن‌ها را به مدرسه‌ای بفرستند که امور دینی در آن رعایت ‌شود.

در معاشرت‌های فامیلی هم باید به این قضیه توجه داشت. اما از آنجا که صله‌رحم در اسلام مورد تأکید است، اگر با خانواده‌ای رفت‌و‌آمد داریم که فرزندانش حجاب را رعایت نمی‌کنند، این قضیه را باید برای کودکمان تفهیم کنیم که بی‌حجابی کار درستی نیست. متأسفانه بعضی از خانواده‌ها موضوعات مهم تربیتی را برای کودکانشان به درستی تشریح نمی‌کنند در حالی که در ذهن آن‌ها هزاران سؤال نقش بسته است.

مهارت هشتم: باورهای دینی بچه‌ها را تقویت کنیم

* این یک واقعیت است که نوجوانان و به خصوص دخترها از زینت و زیور لذت می‌برند و خود را با آن‌ها زیباتر می‌بینند. چگونه باید این حس غریزی دختران را با آموختن موضوع حجاب کنترل کرد؟

اگر دختری در چهارده سالگی حجاب ندارد و می‌خواهد زینتش را برای دیگران نمایان کند، باید ریشه بی‌حجابی را در دوران کودکی او جست‌وجو کرد. زیرا روانشناسان معتقدند مسائل تربیتی باید از سه سالگی مورد توجه قرار بگیرند.

کودک باید آن‌قدر تغذیه دینی شود، تا زمانی که به نوجوانی رسید و بر سر دوراهی ماند، به باور محکم مذهبی خود رجوع کند. در حقیقت، مادری در تربیت دینی فرزندش موفق است که وقتی از او می‌پرسد چرا نماز می‌خوانی یا چرا حجابت را رعایت می‌کنی، جواب دهد چون خدا می‌گوید. یعنی خداوند را به عنوان عامل توانمند و حی ناظر بشناسد و باور داشته باشد. بنابراین باید فرزندانمان را از کودکی با صفات زیبای خداوند آشنا کنیم.

مهارت نهم: نگویید رعایت حجاب راحت است

به دختربچه‌ای که حجابش را رعایت می‌کند، نگویید رعایت حجاب راحت است. طبیعی است وقتی می‌بیند برادرش با لباس آستین کوتاه و شلوار در خیابان راه می‌رود و او باید روسری یا چادر سرش کند، برایش سخت است.

در این زمینه بهتر است پدر به عنوان جنس مخالف، دخترش را تشویق کند و برای اینکه حجابش را رعایت می‌کند، به او جایزه بدهد. مثلاً اگر قرار است برایش لباسی بخرد، صبر کند وقتی حجابش خوب است آن را به عنوان جایزه به او بدهد و بگوید به تو افتخار می‌کنم تا دخترش شیرینی رعایت حجاب را بچشد و بتواند سختی‌های آن را تحمل کند.

مریم مرتضوی

منظور از آيه 85 آل‌عمران كه می‌فرماید «هركس غير از اسلام دينی بجويد از او پذيرفته نمی‌شود و در آخرت از زيانكاران خواهد بود» چيست و شامل چه کسانی می‌شود؟ آيا مستضعفان دينی هم همین‌طورند؟ اصلاً به چه كسانی مستضعف می‌گویند؟ آيا كسانی كه دين اسلام به آن‌ها بد رسيده هم مشمول آيه هستند؟

آيه شريفه چنين است:

«وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ‏ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرين‏»؛ و هر كه جز اسلام دينى بطلبد، هرگز از او پذيرفته نمی‌شود و او در آخرت از زيانكاران است. (1)

ازجمله‏ «يَبْتَغِ» استفاده می‌شود كه مراد آيه، كسانى هستند كه اسلام به گوش آن‌ها رسيده ولى آن را رها كرده و به سراغ ديگر مكاتب رفته‌اند. اين افراد در قيامت زيانكارند و دين آن‌ها موردپذیرش نيست.

با توجّه به آيه 81 اين سوره، پذيرش دين اسلام، ميثاق خداوند از همه‏ پيامبران پيشين است و لذا با آمدن پيامبر و دين اسلام، دين ديگرى غیرازآن موردقبول نيست: «فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ»(2)

اما حال مستضعفان در آيات ديگری مورد بحث قرارگرفته است:

«إِنَّ الَّذينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمي‏ أَنْفُسِهِمْ قالُوا فيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفينَ‏ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اهلّه واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصيراً * إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ وَ الْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا»

همانا كسانى كه فرشتگان آن‌ها را درحالی‌که ستمكار نفس خویش‌اند قبض روح می‌کنند (به آن‌ها) گويند: در چه (حالى از نظر دين) بوديد؟ گويند: ما در زمين مستضعف بوديم (ناتوان شده در جنبه ايمان و عمل). فرشتگان گويند: آيا زمين خداوند وسيع نبود تا در آن (از محيط كفر به محيط اسلام) مهاجرت كنيد؟! پس آنان جايگاهشان جهنم است و آن بد جاى بازگشتى است. مگر ناتوان ‏شدگان از مردان و زنان و كودكان (در دست قدرتى حاكم يا جوّى مانع از تحصيل معارف) كه هيچ چاره‌ای نداشته و به هيچ نحوى (براى هجرت) راه نيابند. (3)

از بررسى آيات قرآن و روايات استفاده می‌شود افرادى كه از نظر فكرى يا بدنى يا اقتصادى آن‌چنان ضعيف باشند كه قادر به شناسايى حق از باطل نشوند و يا این‌که با تشخيص عقيده صحيح بر اثر ناتوانى جسمى يا ضعف مالى و يا محدودیت‌هایی كه محيط بر آن‌ها تحميل كرده قادر به انجام وظائف خود به‌طور كامل نباشند و نتوانند مهاجرت كنند، آن‌ها را مستضعف می‌گویند.

از امام على (علیه‌السلام) چنين نقل‌شده كه فرمودند: «و لا يقع اسم الاستضعاف على من بلغته الحجة فسمعتها اذنه و وعاها قلبه‏»؛ مستضعف كسى نيست كه حجت بر او تمام‌شده و حق را شنيده و فكرش آن را درك كرده است. (4)

و از امام موسى بن جعفر (علیه‌السلام) پرسيدند كه مستضعفان چه كسانى هستند؟ امام در پاسخ اين سؤال نوشتند: «الضعيف من لم ترفع له حجة و لم يعرف الاختلاف فاذا عرف الاختلاف فليس بضعيف‏»؛ مستضعف كسى است كه حجت و دليل به او نرسيده باشد و به وجود اختلاف (در مذاهب و عقايد كه محرك بر تحقيق است) پى نبرده باشد، اما هنگامی‌که به اين مطلب پى برد، ديگر مستضعف نيست. (5)

روشن است كه مستضعف در دو روايت فوق، همان مستضعف فكرى و عقیده‌ای است ولى در آيه مورد بحث و آيه 75 همين سوره، منظور از مستضعف، همان مستضعف عملى است يعنى كسى كه حق را تشخيص داده اما خفقان محيط به او اجازه عمل نمی‌دهد. (6)

پی‌نوشت‌ها:

1. آل‌عمران/ آيه 85.
2. قرائتى، محسن‏، تفسير نور، ج ‏1، ص 555.
3. نساء/ آيات 97 - 98.
4. حویزی، نور الثقلين، ج 1، ص 536.
5. همان، ص 539.
6. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج ‏4، ص 87-88.

اعتراضات مردمی لبنان به هر شکل که باشد، فریاد مظلومان گرسنه و بیکاری است که از ظلم حکومت و فساد اکثریت آنانی که بر قدرت نشسته اند، ناشی شده است. مسئولانی که فرصت های شغلی را از بین برده و مردم را به فقر و گرسنگی کشانده اند و خدمات عمومی را تا پایین ترین حد خود کاهش داده اند. در این زمان، عده کمی، با سوء استفاده از فرصت ها، اموال بیشتری اندوخته و با دولت و اقدامات آن علیه مردم همراه شده اند.

قطعاً فساد نامحدود دولت لبنان فریاد ملت را به اوج رسانده است؛ فریادی که به نام انقلاب یا جنبش یا اعتراضات مردمی نامگذاری می شود.

طبیعتاً این انفجار مردمی به دنبال آن به وجود می آید که ملت، یک جسم بدون روح شمرده شود. از این رو نتیجه احساسات صادقانه و به حق مردم خشمگینی است که از غارت اموال خود و آوارگی فرزندانشان از سوی افرادی رنج می برند که سه دهه بر این کشور حکومت کرده و مردم را غارت می کنند.

این انفجار مردمی واکنشی طبیعی علیه جنایات نامحدود این افراد است که کشور را به نابودی کشانده اند.

اما پیش از آنکه درباره راه حل این وضعیت سخن بگوییم باید خطراتی که باید از آن حذر شود را مورد بررسی قرار دهیم.

این خطرات عبارتند از:

1- تفرقه و اختلاف:

زیباترین چیزی که در این تجمعات دیده می شود، تصویر ملی آن است که خالی از مذهب گرایی و گروه گرایی است که پیش از این، ملت لبنان را محاصره کرده بود. بنابراین این جنبش بخاطر ملی بودن آن و همچنین بخاطر وحدت کلمه باید چهره خود را حفظ کند، و بر خواسته ها و حقوق مردم تمرکز شده و از سخنان تحریک آمیز و دشنام به یکدیگر جلوگیری شود. لذا این زمان، زمان مطالبه حقوق است نه میدان مبارزه از طریق دشنام و ناسزا.

2- منحرف شدن از اهداف اصلی:

این انفجار ملی به یک دلیل اصلی یعنی وضعیت معیشتی و مالی مردم به وجود آمده است که به بهانه وضع مالیات بر خدمات واتساپ ایجاد شد و سپس مطالبات معیشتی و اصلاحات مالی و مبارزه با فساد و بازگرداندن اموال غارت شده را نیز شامل شد. این موارد اهداف بیشتر معترضان بوده است و همه لبنانی ها بدون هماهنگی قبلی، بر این اهداف اجماع داشته و از شمال تا جنوب کشور، با یکدیگر متحد شده اند. اما آنچه که موجب هراس است، تلاش عده کمی از افراد مرتبط با خارج است که تلاش می کنند بگویند که این خواسته ها، خواسته همه مردم لبنان نیست و در نتیجه این اعتراضات به خشونت کشیده شود.

3- دست داشتن کشورهای خارجی در این اعتراضات:

این مورد، خطرناک ترین مسئله برای لبنانی ها و میهن آنان و آینده کشورشان است. تجربه کشورهای عربی در گذشته نشان داده است که این اقدامات همچنان ادامه دارد و همین امر موجب ترس و نگرانی می شود. مداخله کشورهای بیگانه زنگ خطری برای ملت لبنان است که موجب تبدیل آنان به ابزار دست بیگانگان می شود. حال این سوال مطرح است که آیا لبنان نیز به «بهار عربی» که موجب آتش زدن به کشورهای عربی شده، پیوسته است و اینکه با کدامیک از نمونه های این «آتش عربی» در کشورهای تونس، عراق، لیبی، مصر، یمن، بحرین و سوریه منطبق است؟

در همین راستا، تلاش برای حل عملی و ملی این مشکلات وجود دارد که باید به شدت جدی گرفته شود. لذا راه حل مطلوب آن است که اصول و قواعدی که بر اساس منطق سلیم بنا شده است، در نظر گرفته شود؛ که مهمترین این اصول، پایبندی به این امور است : «هرکس چند دهه دچار فساد بود، امکان ندارد که وظیفه اصلاح امور را برعهده بگیرد»، «هرکس اموال عمومی را غارت کرد، نمی تواند از شهامت خود برای بازگرداندن آن استفاده کند» و «اصلاحات با ادامه نظام و قوانین گذشته انجام نخواهد شد». چرا که اصلاحات  باید بر اساس یک نظام ملی متناسب و به دست افرادی مورد اطمینان در دولت انجام شود.

در همین زمینه دو راهکار ارائه می شود:

الف) راهکار آزمایشی شامل تعدیل دولت و تسریع در اجرای پیشنهادات اصلاحی در زمان تعیین شده و ارائه مهلت یک ماهه برای آزمایش جدی این راهکار و اجرای آن.

ب) راهکار ریشه ای که راه حل حقیقی برای این مسئله است که شامل سپردن صلاحیت قانونی پارلمان این کشور به یک دولت انتقالی برای وضع قوانین ملی جدید از جمله قوانین مبارزه با فساد و بازگرداندن اموال غارت شده و قوانین مالیاتی است.

نکته مهم این است که تسریع در حل این مشکلات به مصلحت همه مردم لبنان به جز بیگانگان و دست نشانده های آنان است و همچنین از نابسامانی اوضاع مالی و اقتصادی لبنان جلوگیری می کند. اما به تأخیر انداختن اجرای مطالبات مردم و اهمیت ندادن به آن، به بیگانگان فرصت می دهد که در امور لبنان مداخله کنند؛ لذا باید یادآور شد که این افراد دشمن لبنان هستند که با وجود قدرت نیروهای مقاومت و صلابت آنها در دفاع از لبنان، خواستار اغتشاش و ناامنی در این کشور هستند.

نویسنده: امین محمد حطیط