از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرده و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شده اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های غربی
نیویورک تایمز در گزارشی به بررسی افکار عمومی آمریکا در هفتمین هفته جنگ علیه ایران پرداخت و نوشت که بسیاری از شهروندان این کشور نسبت به جنگی که رئیسجمهورشان توضیح روشنی درباره آن ارائه نداده، دچار سردرگمی و خشم هستند. بر اساس نظرسنجیهای اشاره شده در این گزارش، حدود شش نفر از هر ده آمریکایی با این جنگ مخالفند و این مخالفت عمدتاً در میان دموکراتها و رأیدهندگان مستقل برجستهتر است.
این روزنامه آمریکایی میافزاید که حتی در میان حامیان جمهوریخواه ترامپ نیز نشانههایی از تردید دیده میشود؛ به ویژه جمهوریخواهان جوان و آنهایی که خود را از جنبش «ماگا» جدا میدانند، حمایت کمتری از جنگ نشان میدهند. در مصاحبه با دهها رأیدهنده در شهرهای نظامی، کهنهسربازان جنگ عراق و افغانستان نگرانی خود را از تبدیل شدن این درگیری به «جنگ ابدی» دیگر ابراز کردند. در پایان گزارش آمده است که نزدیک به دو سوم رأیدهندگان معتقدند ترامپ پیش از آغاز جنگ، توجیه روشنی برای آن ارائه نکرده است.
بیبیسی در گزارشی به بررسی راهبردی تهدید آمریکا مبنی بر محاصره دریایی ایران پرداخت و آن را یک «قمار» توصیف کرد. این رسانه با اشاره به توانایی فنی نیروی دریایی آمریکا برای اجرای محاصره در آبهای دریای عمان، تصریح نمود که سؤال اصلی نه امکانپذیری عملیات، بلکه هدف نهایی و اثربخشی آن است.
به نوشته بیبیسی، اگرچه محاصره دریایی در مقایسه با گزینههای پرخطرتری چون اسکورت نظامی کاروانها یا اشغال جزیره خارگ، ریسک کمتری برای نیروهای آمریکایی دارد، اما تحلیلگران نسبت به موفقیت آن تردید جدی دارند. در این گزارش به نقل از دیوید ساترفیلد، فرستاده پیشین آمریکا، آمده است که واشنگتن در محاسبات خود «اراده پولادین» ایران را نادیده گرفته است. بیبیسی میافزاید که جمهوری اسلامی ایران نشان داده توانایی تحمل فشارها را برای مدتی طولانیتر از آنچه رقبایش تصور میکنند دارد و معتقد است که افزایش بیشتر بهای نفت، نهایتاً کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و واشنگتن را تحت فشار قرار خواهد داد. این رسانه انگلیسی در پایان خاطرنشان ساخت که با تداوم آتشبس شکننده، جنگ ایران اکنون به نبرد دو محاصره رقیب تبدیل شده و اقتصاد جهانی در میانه این جدال گرفتار آمده است.
نشریه آتلانتیک در تحلیلی به تشریح سه پیامد عمده جنگ شش هفتهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران پرداخت. نخست، این رسانه تأکید میکند که تبعات اقتصادی این جنگ عمیق و ماندگار خواهد بود؛ بازسازی تأسیسات نفت و گاز آسیبدیده سالها زمان خواهد برد و قیمت سوخت جت، گازوئیل و محصولات پتروشیمی همچنان بالا خواهد ماند. دومین تغییر به وخامت اوضاع سیاسی و امنیتی خلیج فارس برای تمامی طرفهای درگیر اشاره دارد. آتلانتیک اذعان میدارد که جمهوری اسلامی ایران علیرغم تحمل خسارات سنگین، همچنان پابرجا مانده و اکنون با اثبات توانایی خود در متوقف ساختن ترافیک دریایی تنگه هرمز، از موقعیتی مستحکمتر برخوردار است؛ وضعیتی که این نشریه آن را یک «فاجعه راهبردی کامل» برای واشنگتن و متحدانش توصیف میکند.
سومین پیامد به پایان دوران ماجراجوییهای نظامی رژیم صهیونیستی و بازنگری اساسی در روابط دفاعی آمریکا و اسرائیل اختصاص دارد. آتلانتیک تصریح میکند که این جنگ نقطه اوج روابط دو طرف بوده و اکنون افکار عمومی آمریکا، به ویژه در میان نسل جوان، به شدت از اسرائیل فاصله گرفته است. این گزارش پیشبینی میکند که تداوم کمکهای نظامی واشنگتن به تلآویو در آینده با تردیدهای جدی مواجه خواهد شد.
گاردین در تحلیلی نوشت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اعلام سریع پیروزی بر ایران شتابزده عمل کرد، حال آنکه مذاکرات این هفته نشان داد تهران دست برتر را در اختیار دارد. به نوشته این رسانه، جنگ انتخابی ترامپ نتیجهای معکوس داشته و جمهوری اسلامی ایران را به جای تضعیف، جسورتر ساخته است.
گاردین تصریح می کند که هیچیک از اهداف متغیر ترامپ از این تجاوز محقق نشده است؛ نه تغییر حکومت، نه نابودی توان نظامی ایران و نه توقف برنامه هستهای. به ادعای این گزارش، ایران اکنون به تولید بمب هستهای نزدیکتر شده و در مقابل، ترامپ با تحویل اهرمی جدید به تهران یعنی توانایی بستن تنگه هرمز، اقتصاد جهانی را آسیبپذیر کرده است.
این روزنامه انگلیسی با اشاره به اینکه بستن تنگه هرمز سلاحی کارآمدتر از بمب هستهای برای ایران است، میافزاید که تهران این آبراه را به مثابه گمرکی برای کسب درآمد مینگرد. گاردین تأکید میکند که ترامپ برای نجات آینده سیاسی خود نیازمند خروجی آبرومندانه از این باتلاق خودساخته است و تنها راه معقول، بازگشت به دیپلماسی واقعی و مصالحه است، نه دیکته کردن شروط یکجانبه.
رسانههای عربی و منطقهای
روزنامه القدس العربی با توجه به دوره آتش بس بین ایران و آمریکا و تحولات پساجنگ نوشت: ایران از عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، بحرین و اردن درخواست غرامت کرده و آنها را به مشارکت در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه تهران متهم کرده است.
این درخواست در نامهای توسط سعید ایروانی، نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد، به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد و ریاست شورای امنیت ارسال شده است.
ایران شواهدی را توسط نیروهای مسلح خود به شورای امنیت ارائه کرده که نشان می دهد کشورهای مذکور اجازه دادهاند از خاک آنها در حملات آمریکا و اسرائیل استفاده شود.
در این نامه تأکید شده است که این پنج کشور «تعهدات بینالمللی خود را نقض کردهاند» و بر لزوم جبران خسارت مادی و معنوی وارده به ایران تأکید شده است.
در ۲۱ مارس، ایران با ارائه گزارشی به دبیرخانه سازمان ملل و ریاست شورای امنیت تاکید کرد که امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر و کویت اجازه استفاده از قلمرو و حریم هوایی خود را در حملات ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران دادهاند.
المیادین به نقل از مقامات پاکستانی و آمریکایی نوشت دور جدید مذاکرات بین تهران و واشنگتن احتمالاً پنجشنبه آینده برگزار خواهد شد، اگرچه مکان برگزاری آن هنوز نهایی نشده است.
مقامات پاکستانی پیشنهاد دادهاند که دور دوم مذاکرات بین واشنگتن و تهران ظرف چند روز آینده در اسلام آباد برگزار شود.
این مقامات توضیح دادند که دور اول مذاکرات آمریکا و ایران بخشی از یک روند دیپلماتیک مداوم است.
به گفته یکی از دیپلمات های عربستان، تهران و واشنگتن قبلاً برای برگزاری دور جدید مذاکرات توافق کردهاند.
پاکستان دوباره به عنوان گزینهای برای میزبانی دور جدید مذاکرات بین واشنگتن و تهران مطرح شده است»، اما این احتمال نیز وجود دارد برگزاری این دور از مذاکرات در ژنو باشد.
عربی ۲۱ با توجه به تنش های اخیر ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز نوشت: با وجود اعلام محاصره این تنگه از سوی آمریکا اما، یک نفتکش تحت تحریم ایالات متحده با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرد.
دادههای کشتیرانی بینالمللی نشان می دهد که یک نفتکش تحت تحریم ایالات متحده که با چین در ارتباط است، با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرد، اقدامی که به گفته بلومبرگ، آزمایشی از محاصره دریایی اعمال شده توسط رئیس جمهور ترامپ تلقی میشود.
پلتفرم ردیابی کشتی کپلر گزارش داد که نفتکش البیس، متعلق به «ناوگان سایه» ایران و مشمول تحریمهای ایالات متحده از سال گذشته، موفق شد با حمل یک محموله نفتی از تنگه عبور کند، که این اقدام، نقض مستقیم اقدامات سختگیرانه ایالات متحده است که رسماً از روز دوشنبه آغاز شد.
دادههای ردیابی نشان میدهد که کشتیها از مسیرهای تعیین شده توسط تهران در جنوب جزیره لارک پیروی کردهاند که نشان دهنده تغییر در الگوهای ناوبری تحت محدودیتها است. اگرچه هیچ حمله جدیدی گزارش نشده است، اما خطرات عملیاتی همچنان بالا است و تهدید از نگرانیهای امنیتی مستقیم به محدودیتهای نظارتی و اجرایی تغییر یافته است.
الجزیره در مقاله ای پیرامون دلایل شکست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام آباد نوشت:
مذاکرات ۲۱ ساعته آمریکا و ایران در اسلام آباد - که در جریان یک آتشبس دو هفتهای برگزار شد - حتی نتوانست به یک توافق چارچوبی که پارامترهای مذاکرات آینده را مشخص کند، منجر شود.
مذاکرات بر سر همان موضوعی که دورهای متعددی از مذاکرات را در هفت سال گذشته از مسیر خود خارج کرده بود، متوقف شد: یعنی امتناع ایران از برچیدن برنامه هستهای خود.
این بنبست میتواند راه را برای جنگ مجدد هموار کند، اگرچه ایالات متحده و ایران ادامه درگیری را دوست ندارند.
با این وجود، برخی از مقامات این جلسات را به عنوان مذاکرات سطح بالا بین دو کشور از قبل از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، که شامل گفتگوهای مستقیم بین دو رئیس هیئت: جی. دی. ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، و محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران بود، مهم دانستند.
مذاکرهکنندگان آمریکایی نتوانستهاند بر ۴۷ سال خصومت بین ایالات متحده و ایران و اختلافات اساسی بر سر بستن تنگه هرمز توسط ایران و امتناع تهران از برچیدن برنامه غنیسازی اورانیوم خود غلبه کنند.
تنگه هرمز مساله ای است که جدیدا شعله ور شده و محصول جنگ است، در حالی که اختلافات ایالات متحده و ایران بر سر مسئله هستهای طولانی مدت است.
این اختلافات هستهای که چندین دور مذاکرات را در طول دولت اول ترامپ، دولت بایدن و سال اول دوره دوم ترامپ از مسیر خود خارج کرد، همان چیزی است که مذاکرات اسلامآباد را به بنبست رساند.
ایران اصرار دارد که از «حق» خود برای غنیسازی اورانیوم دست نخواهد کشید، برنامهای که ایالات متحده آن را نشان دهنده قصد ایران برای توسعه سلاح هستهای میداند.
عبدالله مراداوغلو، ستون نویس روزنامه ینی شفق نوشت: رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با اعتماد کردن به نتانیاهو دچار اشتباهی بزرگ شد. اکنون ترامپ تلاش میکند از این چاه تاریک بیرون بیاید. جنگ ناعادلانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران نهتنها آنها را به اهداف سیاسی شان نرساند، بلکه مسائلی تازه بهوجود آورد؛ از جمله بسته شدن تنگه هرمز. این موضوع برای آمریکا به معنی یک شکست راهبردی است.
میز مذاکراتی که میان آمریکا و ایران در اسلامآباد تشکیل شده بود، به دلیل نپذیرفتن شروط آمریکا از سوی ایران از هم پاشید. ترامپ این بار اعلام کرد که «محاصره دریایی» علیه ایران اعمال خواهد کرد. اما این محاصره بیش از آنکه به ایران، روسیه یا چین آسیب بزند، به خود آمریکا و متحدانش در منطقه آسیا-پاسیفیک مانند ژاپن، کرهجنوبی و فیلیپین لطمه خواهد زد. زیرا بیشتر نیاز انرژی این کشورها از همین خلیج فارس تامین میشود.
رسانههای چین و روسیه
سی جی تی ان چین به نقل از وی دونگشو، مفسر نظامی، نوشت: محاصره آمریکا دو هدف دارد: اول، نشان دادن توانایی قهری در زمان آتشبس با مختل کردن خطوط ارتباطی دریایی ایران؛ و دوم، آمادهسازی بالقوه شرایط برای عملیات نظامی آینده در بحبوحه افزایش حضور نظامی مستمر آمریکا. وی هشدار داد که در صورت بروز درگیری، محاصره میتواند آتشبس شکننده را بیثبات کرده و دور تازهای از خصومتها را آغاز کند، ضمن اینکه این اقدام آمریکا حمل و نقل بینالمللی را مختل مینماید و حمل انرژی و کالاها را پیچیدهتر میسازد.»
عبدالعزیز الشعبانی کارشناس سعودی در این مورد گفت: آمریکا احتمالاً حضور دریایی خود را افزایش میدهد و «محدودیتهای انتخابی» اعمال میکند، اما محاصره کامل به دلیل پیچیدگی مسیرهای دریایی و درهمتنیدگی منافع بینالمللی بعید است.
محمد الجبوری کارشناس عراقی اظهار داشت: ایران برای تضعیف محاصره نیازی به درگیری مستقیم با ناوگان آمریکا ندارد؛ تاکتیکهایی مانند استفاده از قایقهای تندرو، مینهای دریایی، موشکهای ساحلی یا حملات نیابتی برای تبدیل محاصره به «جنگ فرسایشی طولانی» کافی است. ابوبکر الدیب کارشناس مصری تصریح کرد: محاصره کامل ممکن است به ضرر آمریکا تمام شود و بدون هزینههای سنگین سیاسی و اقتصادی نمیتوان آن را پایدار نگه داشت.
سی جی تی ان در پایان تفسیر خود نوشت: با تداوم این محاصره، قیمت نفت برنت از فوریه تا آوریل به بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده و ممکن است تحت محاصره به ۱۵۰ دلار برسد. این محاصره خطر ازسرگیری درگیری و تضعیف آتشبس شکننده را افزایش میدهد. سپاه پاسداران هم تهدید کرده در صورت ادامه جنگ، توانمندیهایی که دشمن از آن بیخبر است را به کار خواهد گرفت.
رجب صفروف، مدیر مرکز مطالعات معاصر ایران، به اسپوتنیک گفت هر اقدامی که آمریکا تاکنون در درگیری با ایران انجام داده، موقعیت استراتژیک خودش را تضعیف کرده و محاصره نفتی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.
محاصره نفتی ایران «اقدامی بسیار احمقانه» از سوی آمریکاست، زیرا موقعیت آمریکا و بسیاری از کشورهایی که تنگه هرمز شاهرگ حیاتی اقتصادشان است را بدتر میکند.
در همین حال، «موقعیت ایران روز به روز قویتر میشود» و ایرانیها این را به خوبی درک میکنند. بنابراین تهران هیچ انگیزهای برای پذیرش توافق صلح به شرایط آمریکا ندارد. شاید اطلاعات نادرستی به ترامپ داده میشود و او تصمیماتی میگیرد که «هیچ ارتباطی با واقعیت ندارند»؛ مثلاً ترامپ ادعا کرده نیروی دریایی ایران نابود شده، در حالی که همین نیرو اکنون آماده است هر کشتی که بدون اجازه ایران به سمت اقیانوس هند حرکت کند، غرق کند.
دکتر سیمون تسیپیس، تحلیلگر امنیت ملی مقیم تلآویو، به اسپوتنیک گفت اسرائیل عملاً «گروگان» دولت نتانیاهو است و جنگ در لبنان یک اقدام انحرافی است که برای انحراف توجه مردم از مشکلات فزاینده شخص نتانیاهو و کل کشور طراحی شده است.
سه باخت بزرگ سیاست خارجی نتانیاهو عبارتند از شکست در جنگ غزه، چون حماس همچنان پابرجاست، شکست کامل در ایران، چون نتانیاهو با هدف قرار دادن لبنان تلاش میکند مذاکرات صلح واشنگتن و تهران را خراب کند و جنگ در لبنان، چون حزبالله در حال وارد کردن «خسارت و تلفات عظیمی است که اسرائیل هرگز نظیر آن را ندیده است.
وی مشکلات شخصی نتانیاهو را سه پرونده فساد، تشکیل کمیسیون تحقیق درباره ۷ اکتبر و حکم بازداشت بینالمللی لاهه دانست و تصریح کرد نتانیاهو «تسخیر شده» و «چیزی برای از دست دادن ندارد و آماده است کل اسرائیل را با خود به پایین بکشاند.» این جنگ دائمی خسارت عظیمی به اقتصاد و روند قیمتها در اسرائیل وارد کرده و باعث مهاجرت مردم، از دست دادن خانهها و شغلها شده و کشور را به سمت فروپاشی سوق میدهد.
رسانههای رژیم صهیونیستی
اسراییل هیوم هشدار می دهد تاکتیک آمریکا در زمینه محاصره تنگه هرمز ظاهرا مشابه ایده محاصره ونزوئلا است، یعنی توقیف نفتکشها و هدایت آنها به بنادر وابسته به آمریکا. ولی این کار خطراتی به دنبال دارد، مانند افزایش قیمت نفت و انرژی در کوتاهمدت، فروپاشی احتمالی آتشبس و چالش با چین (۴۵٪ نفت چین از طریق تنگه هرمز عبور میکند و چین ۹۰٪ نفت صادراتی ایران را پیش از جنگ میخرید)
ایران هم تهدید کرده که امنیت بنادر خلیج فارس یا برای همه است یا برای هیچکس و با هر کشتی نظامی که به تنگه هرمز نزدیک شود، به طور قاطع برخورد می شود.
معاریو در تحلیلی در مورد آینده نبرد با ایران و محور مقاومت می نویسد: پس از آتشبس بین ایران و آمریکا، ارتش اسرائیل تمرکز خود را به جبهه لبنان منتقل کرده است. نیروها در منطقه «بنت جبیل» در جنوب لبنان سنگین هستند. ارتش اسرائیل قصد دارد ۱۰ پایگاه جدید در جنوب لبنان تأسیس کند. در جبهه ایران، ارتش اسرائیل در حالت آمادهباش است و تحولات مربوط به محاصره دریایی ادعایی آمریکا علیه ایران را زیر نظر دارد. احتمال واکنش نظامی ایران و شلیک به سمت اسرائیل منتفی نیست. در غزه، حماس همچنان در حال بازسازی توان نظامی خود و تقویت نیروهایش است. حماس در مذاکرات مصر بر خلعسلاح نشدن خود پافشاری کرده و تأکید دارد که به نیروی نظامی مسلح برای حفظ ثبات داخلی غزه نیاز دارد.
لذا در اسرائیل تصور بر آن است که سربازان ارتش اسرائیل بهزودی برای انجام یک عملیات نظامی دیگر به سمت غزه حرکت خواهند کرد. پس از دو سال و نیم جنگ در هفت جبهه، ارتش اسرائیل در چرخه تکراری جنگ گرفتار شده و هنوز پایانی برای آن دیده نمیشود.
افزایش نفرت از صهیونیست ها به علت جنایات آنها موضوع مقاله دیگری در تایمز اسراییل است. نویسنده که یک صهیونیست ساکن لس آنجلس است از رشد احساسات ضد اسرائیلی احساس خطر کرده و نمونه هایی را ذکر می کند. در یک مورد مردی، پس از شنیدن عبری صحبت کردن یک گروه اسراییلی از سیاست های صهیونیست ها به شدت انتقاد میکند. یک مامور امنیتی دخالت میکند، اما همه چیز از نظر بقیه مردم عادی جلوه میکند.
نویسنده هنگام خرید جعبه نان فطیر عید پسح در لس آنجلس متوجه برچسبی روی جعبه میشود با مضمون: «صهیونیسم = فاشیسم». وی اعتراف می کند که تداوم این احساسات ضداسراییلی مایه نگرانی است.
تایمز اسراییل در تحلیلی در مورد آینده مذاکرات صلح ایران و آمریکا نوشت: مذاکرات طولانی ایران و آمریکا در پاکستان بدون توافق به پایان رسید. معاون رئیسجمهور آمریکا (جیدی ونس) گفت این شکست برای ایران بدتر از آمریکاست. هر دو طرف خود را پیروز میدانند و از مواضع خود عقبنشینی نمیکنند.
آمریکا خواستار امتیازاتی چون توقف غنیسازی و بازگشایی تنگه هرمز است، اما ایران طرحی ۱۰ مادهای ارائه کرده که شامل حفظ کنترل بر تنگه هرمز، ادامه غنیسازی، رفع تحریمها و حتی خروج نظامی آمریکا از منطقه میشود. ایران بر «حق غنیسازی» پافشاری دارد و درباره موشکهای بالستیک هم مذاکره نمیکند. آمریکا از دوشنبه محاصره دریایی بنادر ایران را آغاز کرده و ایران تهدید کرده که در این شرایط خلیج فارس را برای همه ناامن میکند. اسرائیل خواستار تداوم حملات علیه ایران است. احتمال انجام دور بعدی مذاکرات وجود دارد، اما تا زمانی که موازنه قوا تغییر نکند، وضعیت فعلی احتمالاً به بنبست طولانیمدت منجر خواهد شد.
