کتاب صد و یک مناظره جالب و خواندنی به قلم محمد محمدی اشتهاردی به گردآوری مناظرات مختلف پیرامون مسائل اعتقادی و دینی پرداخته که حوزهنیوز در شمارههای مختلف به انتشار آن خواهد پرداخت.
مردی دوگانهپرست به محضر امام صادق علیهالسلام آمد و از عقیده خود دفاع میکرد. او معتقد بود جهان هستی دارای دو خداست: یکی خدای نیکیها و دیگری خدای بدیها.
امام صادق علیهالسلام در ردّ این عقیده و هرگونه دوگانهپرستی فرمودند:
اگر آنگونه که تو میگویی دو خدا وجود داشته باشد، از سه حالت خارج نیست:
۱. هر دو نیرومند و ازلی باشند.
۲. یکی نیرومند و دیگری ناتوان باشد.
۳. هر دو ناتوان باشند.
در صورت اول اگر هر دو نیرومند و ازلی باشند، چرا یکی دیگری را از صحنه خارج نمیکند تا به تنهایی بر جهان حکومت کند؟ از سوی دیگر، نظم واحد و هماهنگ جهان نشان میدهد که تنها یک تدبیرکننده بر هستی حاکم است؛ بنابراین خداوند یگانه و دارای قدرت مطلق است.
در صورت دوم اگر یکی نیرومند و دیگری ناتوان باشد، باز هم سخن ما ثابت میشود؛ زیرا موجود نیرومند شایسته خدایی است و موجود ناتوان به دلیل ضعف خود نمیتواند خدا باشد.
اما در صورت سوم اگر هر دو ناتوان باشند، اساساً شایستگی مقام خدایی را ندارند. همچنین اگر گفته شود از جهتی با یکدیگر مشترک و از جهتی متفاوتاند، باید چیزی وجود داشته باشد که موجب تفاوت میان آن دو شود. در این صورت، آن ویژگیِ متمایزکننده نیز باید موجودی مستقل و
ازلی باشد. بنابراین، به جای دو خدا، سه خدا لازم میآید. اگر همین استدلال ادامه پیدا کند، تعداد خدایان به چهار، پنج و بیشتر خواهد رسید و در نهایت باید به بینهایت خدا معتقد شد که سخنی باطل و نامعقول است.
هشام بن حکم نقل میکند که آن مرد دوگانهپرست پس از این بحث، سخن را به اصل وجود خدا کشاند و از امام صادق علیهالسلام پرسید: دلیل شما بر وجود خدا چیست؟
امام فرمودند: وجود این همه پدیده و ساخته، خود دلیل بر وجود سازنده است؛ همانگونه که وقتی ساختمانی استوار، بلند و منظم را میبینی، یقین میکنی که سازندهای داشته است؛ هرچند او را ندیده باشی.
آن مرد پرسید: خدا چیست؟
امام فرمودند: خداوند حقیقتی است که با همه موجودات تفاوت دارد. اثبات وجود او، اثبات حقیقتی موجود و واقعی است؛ اما او نه جسم دارد و نه شکل. هیچیک از حواس ظاهری او را درک نمیکنند و اندیشهها به کنه ذات او راه نمییابند. گذر زمان در او تأثیر نمیگذارد و دگرگونی و
کاستی در ذات او راه ندارد.
