پیامبر اسلام"ص" در ۱۴۰۰ سال قبل، آخرین حج خود را با مسلمانان انجام دادند و طی مراسمی بینظیر در غدیر خم، امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع) را به عنوان جانشین خود معرفی نمودند و از همه مردم خواستند تا با ایشان دست بیعت دهند. این اتفاق در سال دهم هجری رخ داد که پیامبر "ص" به همراه یکصد و بیست هزار نفر حج را به جا آوردند و پس از رمی جمرات، نماز ظهر و عصر را خواندند و سپس خطبه مهمی ایراد فرمودند و در این خطبه که معروف به حدیث ثقلین است، "ثقلین" را معرفی کرده و فرمودند: ای مردم، دو چیز گرانبها (ثقلین) را در بین شما میگذارم، کتاب خدا و عترت و اهل بیتم. و خداوند به من خبر داد که این دو از هم جدا نمیشوند تا بر سر حوض کوثر بر من وارد شوند؛ آگاه باشید که هر کس به آن دو متمسک شود، نجات یافته و هرکس با آن مخالفت کند، هلاک شده است.
همچنین در روز آخر حضور پیامبر"ص" در مکه جبرئیل نازل شد و لقب امیرالمومنین را به عنوان اختصاصی برای علی(ع) آورد و خود او نیز با همین لقب سلام کرده، عرض نمود: السلام علیک یا امیرالمومنین. به دنبال آن، پیامبر"ص" به بزرگان اصحاب دستور دادند که تا نزد علی(ع) بروند و ایشان را با عنوان "السلام علیک یا امیرالمومنین" خطاب کنند. در این روز، بار دیگر جبرئیل نازل شد و از طرف خداوند برای پیامبر"ص" دستور آورد که علم و میراث علوم انبیای قبلی و اسلحه و تابوت (صندوق) و آنچه از نشانههای پیامبران نزد توست را به وصی و خلیفه بعد از خود تسلیم نما. پیامبر"ص" امیرالمومنین علی(ع) را فراخواند و در جلسهای خصوصی و دعای الهی، مانند اسم اعظم و علم و حکمت و کتاب انبیا و سایر یادگیریهای آنان را به ایشان سپردند و گفتههای جبرئیل را به آن حضرت ابلاغ فرمودند. این ودایع بعد از امیرالمومنین (ع) به امامان دیگر سپرده شد تا امروز که نزد امام زمان بقیهالله اعظم"عج" است.
پیامبر در مسیر بازگشت از حج، روز دوشنبه هجدهم ذیالحجه به غدیر خم رسیدند، و سپس دستور دادند آنهایی که جلوتر رفتهاند، بازگردند و زیر درختان و محوطه اطراف آن برای انجام مراسم آماده شوند. پس از نماز، پیامبر"ص" بر فراز منبری که از جهاز شتر ساخته بودند، ایستادند و علی (ع) را فرا خواندند تا از منبر بالا بیایند. اکنون پیامبر الهی و وصیاش بر فراز منبر و سیل عظیم جمعیت در مقابل آنان منتظر بودند تا پیامبر مهمترین رسالت خود را به انجام رسانند. پیامبر بعد از کلماتی زیبا در ستایش و توصیف خداوند فرمودند، خداوند به من چنین وحی کرده است:
بسم الله الرحمن الرحیم، یا أیها الرسول بلغ ما أُنزل إلیک من ربک، ای پیامبر! ابلاغ کن آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده درباره علی"ع" و اگر انجام ندهی رسالتت را به انجام نرساندهای و خداوند تو را از شر مردم حفظ میکند.
ای مردم، جبرئیل سه مرتبه بر من نازل شد و مرا مأمور کرد در این اجتماع به پا خیزم و بر هر سفید و سیاهی اعلام کنم، که علی بن ابیطالب(ع) برادر من و وصی من و جانشین من بر امتم و امام بعد از من است. نسبت او به من همانند هارون است به موسی، جز این که پیامبری بعد از من نیست و او صاحب اختیار شما بعد از خدا و رسولش است. سپس بعضی از فضایل علی(ع) را بیان نمودند و بازوی ایشان را گرفته و بلند کردند و فرمودند: ای مردم، چه کسی بر شما از خودتان صاحب اختیارتر است؟ گفتند: خدا و رسولش. فرمودند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره، و اخذل من خذله»؛ هر کس من صاحب اختیار اویم، علی (ع) صاحب اختیار اوست؛ خدایا دوست بدار هر کس علی را دوست میدارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن میدارد و یاور باش هر کس او را یاری کند، خوار نما هر کس او را خوار کند.
پیامبر"ص" دستور دادند مردم به امام علی (ع) با عنوان امیرالمومنین سلام کنند و خداوند را بر هدایت شکر گویند. سه روز جمعیت در غدیر ماندند تا همگان با علی (ع) بیعت نمایند. دو خیمه جداگانه زیر درختان برپا شد که در یکی پیامبر و در دیگری امیرالمومنین علی (ع) نشستند.
مسلمانان ابتدا وارد خیمه پیامبر"ص" میشدند، به عنوان قبول و اقرار ولایت و امامت دست بیعت میدادند و سپس به خیمه امیرالمومنین علی"ع" رفته و با ایشان بیعت مینمودند.
در مسیر امیرالمؤمنین علی(ع) گام برداریم
ما ایرانیان به شیعه بودن و پیروی از مولا علی(ع) افتخار میکنیم. امروز، با گذشت بیش از ۱۴۰۰ سال از واقعه غدیر، در حالی این عید بزرگ را گرامی میداریم که بسیاری از هموطنانمان درگیر مشکلات اقتصادی و معیشتی هستند. در چنین شرایطی، بیش از هر زمان دیگر، نیازمند زنده نگه داشتن سیره و روش انسانی امام علی(ع) هستیم؛ همان الگویی که بر پایهی عدالت، کرامت انسانی، و دستگیری از نیازمندان استوار بود.
امام علی(ع) همواره بر یاری رساندن به محرومان و رعایت حقوق همسایگان تاکید داشتند و فرمودند: «مسلمان نیست کسی که شب سیر بخوابد و همسایهاش گرسنه باشد». ایشان خود در سکوت شب، کیسههای نان را بر دوش میکشیدند و به در خانه نیازمندان میرساندند، بیآنکه کسی بداند. در مواردی، حتی با وجود گرسنگی خانوادهاش، غذای اندکشان را به نیازمندان میبخشیدند.
اگر امروز خود را پیرو آن امام بزرگ میدانیم، باید در عمل نیز، در حد توان، از رنج دیگران بکاهیم. گرسنهای را سیر کنیم، بیماری را یاری رسانیم، کودکی را خوشحال کنیم، یا حتی با حرفی مهربان، باری از دوش انسانی برداریم. تنها در این صورت است که میتوانیم ادعا کنیم در مسیر علی(ع) گام برمیداریم.
غدیر تنها یک خاطره نیست؛ پیمانی دوباره است با ارزشهای بلند انسانی.
در دورانی که برخی تنها به اندوختن ثروت و تجمل میاندیشند، خوب است ما هم به فکر باقیات صالحات باشیم و با انفاق، مهربانی و نیکوکاری، زادراهی برای آخرت خود فراهم کنیم.
سیره امام علی(ع) و فرزندانش، سیره کرامت و بخشش بود؛ بیتظاهر، بیادعا، و سراسر مهر. بیایید از آنان بیاموزیم و در حد توانمان، باری از دوش دیگران برداریم.
حجت الاسلام غلامرضا رضایی تربقان
