نکاتی در ارتباط پدر و پسری برای تحکیم خانواده

در کودکی پسران به تقلید از پدران خود می پردازند تا بتوانند توجه و تایید آن‌ها را به دست بیاورند. اما این وضعیت در نوجوانی کاملا متفاوت است و رابطه بین آن‌ها تغییر می­کند. هردو با چالش­هایی روبرو می­شوند که کمی کار را برای حفظ پیوند رابطه بین آن‌ها سخت می­کند. بنابراین روابطی که اکنون ایجاد می‌کنید، مسیر را برای پیوند زندگی بین شما و پسرتان و درنتیجه تحکیم خانواده تعیین می‌کنند. (1)

 یک رابطه سالم ویژگی­هایی دارد که درادامه 25 مورد آن را بررسی خواهیم کرد:

1.شنوندگی خوب

فرزند شما باید بداند و مطمئن شود که به او توجه می­شود. این حس و نیاز از طریق شنیدن صحبت­های او حاصل می­شود. همچنین او با صحبت کردن، تخلیه هیجانی می­شود.

2.فضای گفتگو

روزانه وقتی را اختصاص دهید تا با فرزند خود صحبت کنید. از کارهای روزانه، مسائل و مشکلات پیش آمده و راه حل برطرف کردن آن‌ها بگویید. به او اجازه دهید درباره برنامه­ ها، فعالیت­ها و مشکلات روزانه­ اش صحبت کند. لازم است بدانید فضای گفتگو، باید بدون قضاوت و نظر باشد.

3.فضای مشورت

 فضایی ایجاد کنید تا اگر پسرتان با مشکلی مواجه است، بدون هیچ ترسی با شما مشورت کند. در این فضا باید شما شنونده خوبی باشید و بدون قضاوت و عصبانیت به او راه حل پیشنهاد بدهید و اجازه دهید در نهایت خودش تصمیم گیرنده باشد. شما هم درباره مشکلات و مسائل تان از او مشورت بگیرید.

4.ارتباط فیزیکی

گاهی کنار او بنشینید، دستانش را بگیرید، او را ببوسید و نوازشش کنید. او باید محبت و حس دوست داشتنی بودن را از خانواده بگیرد.

5.الگو سازی

پسران تحت تأثیر پدران خود قرار دارند. پسران با تماشای پدران خود در مورد مرد بودن یاد می‌گیرند. هنگامی که یک پسر به تماشای تعامل پدر و مادرش می پردازد، در مورد احترام (یا بی احترامی) و در مورد نحوه تعامل زن و مرد می­آموزد. با تماشای پدرش در رفتار با مردان دیگر،  از او می­آموزد که چگونه با مردها صحبت­کند، چگونه با آن‌ها ارتباط برقرار کند و چگونه با مسائل مردانه برخورد کند.

6.آموزش صحیح امور معنوی

به فرزندتان کمک کنید معنای عمیق‌تر زندگی را درک کند. به او کمک کنید تا در زندگی با خدا ارتباط بگیرد و بداند خداوند به او در تحمل سختی‌ها کمک می کند. به او یاد دهید برای خودش الگوی مذهبی داشته باشد.

7.علائق مشترک

 یک یا چند علاقه مشترک پیدا کنید که بتوانید ساعت بیشتری را با او در بیرون از خانه بگذرانید؛ مانند یک ورزش، بازی مشترک یا طبیعت­گردی. زمانی که شما وقت خود را صرف انجام کارهایی می­کنید که هردو از انجام آن لذت می­برید، رابطه شما رشد می­کند.

8.فرصت تجربه کردن

درست است که شما باید فرزندانتان را ایمن نگه دارید، اما می­توانید به آن‌ها اجازه دهید برخی از خطرات بسیار کوچک و محاسبه شده را تجربه کنند، تا در آینده جسارت تجربه کردن چیزهای جدید در زندگی را داشته باشند.

9.همدلی و همکاری

 فضای همدلی و همکاری در خانواده باید شکل بگیرد. در انجام کارهای خانه از او همکاری بخواهید. به او در انجام کارهایش کمک کنید و وقتی مشکلی پیش می­ آید، با او همدلی کنید.

10. بیان احساس

 احساس خود را بیان کنید و به او هر روز بگویید دوستش دارید. بگذارید مطمئن بشود که دوست داشتنی است. برای روابط احساسی خود وقت بگذارید؛ او به تایید شما نیاز دارد.

11. تقویت اعتماد به نفس

در دنیای امروز، تماشای تبلیغات در تلویزیون می­توانند احساس ناکافی بودن را در پسران ایجاد کنند. اینکه به اندازه مردانی که در تلویزیون می‌بینند خیلی خوب نباشند. شما به عنوان یک پدر می­توانید به حس مثبت او در مورد خودش کمک کنید. به او اعتماد به نفس بدهید، به او یاد بدهید دستاوردهای یک مرد چیزی بیش از مثلا داشتن یک شکم شش تکه است.

12.حفظ تعادل

پدری متعادل باشید. پدری مستبد که خیلی کنترل­گر است، یا پدر خیلی احساسی بدون کنترل، هردو آسیب رسان هستند. ولی پدری که احساسی بالا دارد اما کنترل متوسطی هم می­کند، می­تواند فضای گفتگو و ارتباط دوطرفه خوبی ایجاد کند.

13.پدران شاد

روانشناسان توانسته ­اند تأثیر ویژه­ای از پدران، بر رشد ذهنی پسران خود تعیین کنند. آن‌ها دریافتند که علائم افسردگی در بزرگسالان، بیشتر مربوط به علائم افسردگی پدران است. بنابراین برای داشتن خانواده و پسری سالم و شاد، شما باید پدر شادی باشید.

14. حضور پدران

روانشناسان دریافته­اند پدرانی که سرپرستی خانواده را برعهده دارند، فرزندان آن‌ها، رشد اجتماعی بهتری دارند.

15. واگذاری یک کار بزرگ

وقتی به او کاری بزرگتر از سن و سالش می­دهید، این امر می­تواند پیوندی را بین شما ایجاد کند که مدت زمان طولانی دوام داشته باشد و خاطراتی را برای شما ایجاد کند که چندین دهه با هم در موردش صحبت خواهید کرد.

16. دوست داشتن همسر

او نیاز دارد مادرش را دوست داشته باشید. به او حس امنیت می­دهد و همچنین به او نشان می­دهید که چگونه باید با مادر، خواهران و سایر زنانی که در زندگی ملاقات می­کند، رفتار کند. این پایه و اساس روابط او در بزرگسالی را شکل می­دهد.

17. شکست را ببیند

 علاوه بر موفقیت‌ها، باید شکست­های شما را ببیند. وقتی فرزند شما می­بیند که شما شکست خورده­اید و شکست را به خوبی مدیریت کرده­اید، می­بیند که اشتباه وجود دارد. پسری که از اشتباه کردن نمی­ترسد، به مردی تبدیل می­شود که بتواند چالش­های بزرگ را بپذیرد.

18. رهبری کردن

وقتی شما را در حال خدمت کردن و رهبری خانواده می­بیند، یاد می­گیرد بعدها چگونه خانواده خود، محل کار و روابط دوستانه خود را رهبری کند.   

19.پشتیبان باشید

در تحصیلات، زندگی اجتماعی و در همه زمینه ­های زندگیش حضور داشته باشید. پسران به پشتیبانی پدرشان احتیاج دارند.

20.پذیرش

اگر با پسرتان متفاوت هستید، هنگامی که اشتباهی می­کند او را دوست داشته باشید. این اعتماد و پذیرش، موجب ارتباط قوی­تر و عزت نفس در فرزندتان می­شود.

21.تعیین مرز و مقررات

آن‌ها متوجه می­شوند اعمال و رفتارهایشان عواقب دارد و قبل از هر عمل و رفتاری، به ارزیابی گزینه­های انتخابی خود می­پردازند.

22.درک تغییر

درک کنید که پسران در هردوره سنی رفتارشان و نوع ارتباطشان با والدین و مخصوصا پدرشان، متفاوت می­شود.

23.تحقیر نکنید

هیچ­گاه او را برای اشتباهاتش سرزنش یا تحقیر نکیند. به جای اینکه از او بپرسید «چرا؟» به او بگویید «چه شد؟»

24.حریم خصوصی

پسران مخصوصا در دوران نوجوانی تمایل بیشتری به تنهایی دارند، به آن‌ها اجازه دهید گاهی برای خودشان باشند.

25.منضبط تربیت کنید

پسران خود را با اعمالی مانند پاداش، ایجاد محدودیت، به تعویق انداختن رفع نیازها و... منضبط تربیت کنید. این کار به کنترل نفس و آماده کردن او برای بزرگسالی کمک می­کند.

نتیجه گیری

شرط پویایی و استواری خانواده به عنوان اساسی ­ترین نهاد اجتماعی، وجود روابط صحیح و پایدار میان افراد خانواده است. هدف از طرح این 25 نکته، جلب توجه به تاثیر پدر در رشد شخصیتی و اجتماعی پسران است. تاثیری که بیشتر اوقات نادیده گرفته می­شود، اما وجود دارد و واقعی است.

کتائب حزب الله عراق از نقشه آمریکا برای انجام یک عملیات کماندویی علیه مواضعی نظامی در عراق خبر داد و درباره پیامدهای این اقدام آمریکا که به گفته این گروه، ارکان کشور عراق را به خطر انداخته و بر صلح مدنی آن تاثیرگذار است، هشدار داد.

به گزارش پایگاه خبری المعلومه، در بیانیه کتائب حزب الله آمده است: «در شرایط دشوار کنونی عراق که همه توانمندی‌ها برای مقابله با خطر کرونا بسیج شده است که شخص تروریست ترامپ و دولت جنایتکار آن متهم به گسترش این ویروس است و در شرایطی که جریان‌های مردمی و گروه‌های مقاومت سرگرم حمایت از تلاش‌های دولت و تقویت آن در این زمینه هستند، تحرکات مشکوک نیروهای آمریکایی و مزدوران آن را زیر نظر گرفته‌ایم که از این شرایط برای دستیابی به اهداف مشکوک خود و اجرای برنامه‌هایی بهره برداری می‌کنند که از مدت‌ها قبل درصدد دستیابی به آن بودند».

کتائب افزود: «در روزهای گذشته شاهد بالا گرفتن موج هجمه‌های روانی رسانه‌های آمریکایی به منظور مقدمه سازی یک نقشه آمریکا در عراق بوده‌ایم. بر اساس این نقشه آمریکا نخست یک عملیات کماندویی توسط نیروهای خود علیه مواضعی متعلق به سازمان‌های امنیتی الحشد الشعبی و مقاومت اسلامی انجام می‌دهد و به دنبال آن نیروهای زمینی و جنگنده‌های خود را وارد عمل می‌کند و در این عملیات نیرویی از دستگاه نظامی و همچنین دستگاه امنیتی عراق با آمریکایی‌ها شریک خواهند بود».

کتائب حزب الله  تاکید کرد: «نقشه آمریکا ارکان کشور  عراق و صلح داخلی آن را تهدید خواهد کرد و به دلیل جدیت خطرات و پیامدهای این طرح با آن برخورد جدی خواهیم کرد».

به گفته کتائب حزب الله، در شرایطی که عراق با بحران فوق العاده‌ای به دلیل شیوع ویروس کرونا روبه رو است این اقدام آمریکا و پیامدهای خطیر آن اوضاع را وخیم‌تر خواهد کرد و یک فاجعه انسانی و اجتماعی به بار خواهد آورد که قابل کنترل نخواهد بود.

کتائب حزب الله گفت: «اقدام دشمن اشغالگر آمریکایی ما را در برابر گزینه‌های زیادی قرار داده است و ما را مجبور خواهد کرد که در معادله رویارویی با آن مراحل بسیاری را پشت سر گذاشته و با قدرت به همه تاسیسات نظامی ، امنیتی و اقتصادی آن بلا استثنا پاسخ دهیم و مواضعی را که برای حمله آنجا نقشه کشیده‌اند به گورستان آنها تبدیل خواهیم کرد به نحوی که مایه ننگ آنها و همدستانشان شود».

الکتائب به هر طرف عراقی که با آمریکا در اجرای این نقشه توطئه آمیز همکاری کند، هشدار داد و گفت:« با آن طرف عراقی هم مثل دشمن برخورد خواهد شد به گونه‌ای که خیانت و جنایت آن هرگز قابل عفو نخواهد بود  و در همه سطوح قومی، قانونی مجازات سنگینی خواهند شد».

این گروه الحشد الشعبی بر ضرورت آمادگی برادران مجاهد و وطن دوست از اعضای گروه‌ها و جریان‌های مردمی با نفرات و تجهیزات خود برای مقابله با شرارت دشمن و مقابله با هر حماقتی که احتمالا همدست آن می‌شوند و می‌خواهند عراق را به سمت آن شرارت سوق دهند تاکید کرد.

محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران در حساب توئیتر خود در واکنش به اظهارات مایک پامپئو وزیر خارجه آمریکا نوشت: پامپئو حتی در شرایط یک اپیدمی هم دست از دروغ برنمیدارد.

وی افزود: کسی تعجب نمیکند که او وزیر نفرت است نه وزیر خارجه.

«مایک پامپئو» وزیر امور خارجه آمریکا به اقدام ایران در رد کمک‌های به ظاهر بشردوستانه آمریکا واکنش نشان داد.

وی در این پیام توئیتری نوشت: «حسن روحانی به جای ابداع دلایلی برای متهم کردن آمریکا به دلیل سوء مدیریت بزرگ دولتش در شیوع ویروس ووهان در ایران، می‌تواند با بله گفتن به پیشنهاد کمک‌های بشردوستانه ما، بهتر به مردم ایران خدمت کند.»

«حسن روحانی» رئیس جمهور ایران دو روز پیش در تماس تلفنی با «قیس سعید» رئیس جمهور تونس با بیان اینکه دولت آمریکا در این شرایط سخت شیوع بیماری هم اقدامات ظالمانه و تحریمی خود علیه ملت ایران را تشدید کرده، گفت: جلوگیری از ارسال دارو ، کمک های بشردوستانه و روابط بانکی ایران برای تامین نیازمندی‌های مردم در تعارض با قواعد انسانی و قوانین سازمان ملل متحد است.

روحانی تاکید کرد که کشورهای جهان باید این اقدامات ضد بشری آمریکا را محکوم و آنها را دعوت کنند تا به قوانین سازمان ملل و مبانی انسانی بازگردند.

ادامه تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران در حالی ادامه دارد که سازمان‌ها و کشورهای جهان و حتی شخصیت‌های آمریکایی، خواستار لغو این تحریم‌ها شده‌اند، چرا که این تحریم‌ها به گفته آن‌ها مانعی در برابر تلاش‌های تهران برای مقابله با کروناست.

«میخائیل اولیانوف» نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین اتریش چند روز پیش در پیامی در توئیتر نوشت: «حامیان سیاست فشار حداکثری آمریکا در تلاش هستند تا به توجیه بپردازند. آنها می‌گویند که ارسال غذا و دارو به ایران تحریم نشده است. این درست است اما واقعیت این است که حتی کالاهای کاملا بشردوستانه نیز به دلیل محدودیت‌های مالی قابلیت انتقال به ایران به شیوه معمول را ندارد.»

در روایات اهل بیت علیهم السلام با مضامین و تعابیر مختلف،[۱] به زیارت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام و و فرستادن سلام و درود و تحیت و اظهار ارادت و اخلاص به آستانشان، چه از طریق حضور نزد مرقد آنان و چه از طریق ارتباط از راه دور[۲] اهمّیّت زیادی داده شده است.

روایات بسیاری در باب فضیلت و پاداش زیارت از راه دور، وارد شده که ما در این جا به ذکر چند روایت اکتفا می‏کنیم.[۳]

حقیقت زیارت

زیارت به معنی توجه به مقامات والای معصومین علیهم السلام، این پیشوایان بزرگ و ذکر صفات و سجایای آنان و بیان فضایل، کرامات، عبادات، اطاعات و خدمات آنان و توجه و حضور قلب و عنایت به «محتوای بلند کلمات و جملات انسان‏ساز زیارت ها» و در نتیجه برقراری ارتباط روحی و به ایجاد پیوند قلبی با معصومین (علیهم السلام)[۴] و شناخت‏ خداوند است که شرط زیارت است؛ چه اینکه آثار و ثواب زیارت ‏ها برای کسی در نظر گرفته شده است که زیارت‏ بامعرفت انجام دهد.[۵]

حال کسی که کمترین آشنایی با مسایل روانی و روحیه الگوپذیری انسان داشته باشد، تصدیق‏ خواهد کرد که چنانچه زیارت‏کننده و لو با زیارت از راه دور، بداند چه می‏کند و چه می‏گوید و چه می‏خواهد؛ به خوبی می‏تواند با کسب معرفت الهی، راه قرب الی‏الله را با سرعت بپیماید، و ، با روحی باصفا، پاک از گناه و برای اطاعت پروردگار و انجام وظایف انسانی آماده گردد.[۶]

با این تفاسیر اصرار بر بوسیدن ضریح، آن‏گونه که بعضی از عوام می‏پندارند، شرط قبولی زیارت‏ نیست‏؛[۷] بلکه به تصریح برخی از جملات در اذن دخول ‏ها، که زائر می‏گوید: «وَ اعْلَمُ انَّ رَسُولَکَ وَخُلَفآئَکَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ، احْیآءٌ عِنْدَکَ یُرْزَقُونَ، یَرَوْنَ مَقامی‏، وَ یَسْمَعُونَ کَلامی‏، وَیَرُدُّونَ سَلامی‏؛ خدایا من عقیده دارم که پیامبر تو و جانشینانت زنده ‏اند و در نزد تو روزی داده می‏شوند، محل ایستادنم را می ‌بینند و سخنم را می ‌شنوند و به سلامم پاسخ می ‌دهند». اگر زائر، این حقیقت را با جان و دل بپذیرد که آنان او را می ‏بینند و سخن او را می ‏شنوند و به سلام و ارادتش پاسخ می‏دهند، زیارت‏ او حال و هوای دیگری خواهد داشت. و با این اعتقاد صرف گفتن‏ «السَّلامُ عَلَیْکُمْ» نیز زیارت به حساب می‏آید.[۸]

زیارت پیامبر اکرم (ص) از راه دور

در روایت معتبری از امام سجاد علیه السلام نقل شده که رسول ‏الله صلی الله علیه و آله فرمود: «کسی که بعد از وفات من به زیارت قبرم بیاید، مثل کسی است که در زمان حیاتم به سوی من هجرت کرده است؛ پس اگر نمی‏توانید مرا از نزدیک زیارت کنید، از همان راه دور به سوی من سلام بفرستید که به من می‏رسد».[۹]

یکی از یاران امام صادق علیه السلام می‏گوید: امام علیه السلام به من امر فرمود که هر چه می‏توانم در مسجد رسول‏الله صلی الله علیه و آله نماز بگزارم؛ چرا که این توفیق همیشه نصیب انسان نمی‏شود. سپس فرمود: آیا کنار قبر رسول‏الله صلی الله علیه و آله هم می‏روی؟ عرض کردم: آری، فرمود: «آگاه باش که او سلام تو را از نزدیک می‏شنود و اگر دور هم باشی از دور هم سلامت به او می ‏رسد».[۱۰]

امام علی علیه السلام از رسول ‏الله صلی الله علیه و آله نقل می‏کند که فرمود: «هر کس در هر مکانی از زمین، به من سلام کند سلامش به من می‏رسد».[۱۱]

چگونگی زیارت رسول الله(ص) از راه دور

یکی از یاران امام رضا علیه السلام می‏گوید: خدمت آن حضرت عرض کردم: بعد از نماز فریضه چگونه بر رسول گرامی صلی الله علیه و آله سلام فرستم [و حضرتش را زیارت کنم]؟ فرمود: خطاب به آن حضرت می‏گویی: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبدِاللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خِیَرَةَ اللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ...؛ سلام بر تو ای رسول خدا و رحمت و برکات خدا بر تو باد، سلام بر تو ای‏محمّد بن عبداللَّه، سلام بر تو ای اختیارشده خدا، سلام بر تو ای محبوب خدا...».[۱۲]

هم چنین «سیّد بن طاووس» در «مصباح الزائر» از امام صادق علیه السلام نقل کرده که فرمود: «کسی که‏ بخواهد از شهر خویش قبر رسول گرامی صلی الله علیه و آله و قبور سایر ائمّه علیهم السلام را زیارت کند روز جمعه غسل نماید و دو جامه پاکیزه بپوشد و در فضای باز بایستد؛ سپس چهار رکعت نماز بخواند با هر سوره ‏ای که میسّر شود، پس از تشهّد و سلام، رو به قبله بایستد و بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ الْمُرْسَلُ، وَالْوَصِیُّ الْمُرْتَضی، وَالسَّیِّدَةُ الْکُبْری‏، وَالسَّیِّدَةُ الزَّهْراءُ...؛ سلام بر تو ای پیامبر و رحمت و برکات خدا بر تو باد، سلام بر تو ای‏پیامبر فرستاده شده و (بر علی) جانشین پسندیده ‏ات و (بر همسرت) بانو خدیجه کبری‏، و (بر دخترت) بانو فاطمه زهرا...».[۱۳]

از سوی دیگر شایسته است صلوات فرستادن بر آن حضرت صلی الله علیه و آله، به آن صلواتی که امیر مؤمنان علی علیه السلام در یکی از خطبه ‏های خود در روز جمعه بر آن حضرت فرستاده و در «روضه کافی» نقل شده است: «انَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ، یا ایُّها الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ‏ وَسَلِّمُوا تَسْلیماً، اللهُمَّ صَلِّ عَلی‏ مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ...؛ خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود می‏فرستند ای کسانی که ایمان آورده‏ اید بر او درود فرستید و (در برابر اوامر او) کاملًا تسلیم باشید، خدایا بر محمّد و خاندان پاکش درود فرست...».[۱۴]

زیارت ائمه علیهم السلام از راه دور

در فضیلت زیارت آن بزرگواران از دور نیز روایات بسیاری نقل شده است که به دو نمونه اکتفا می شود:[۱۵]

۱. ابن ابی عمیر از امام صادق علیه السلام نقل می‏کند: «إِذا بَعُدَتْ بِأَحَدِکُمْ الشُّقَّةُ وَ نَأَتْ بِهِ الدَّارُ فَلْیَعْلِ أَعْلی مَنْزِلٍ لَهُ، فَیُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ، وَ لْیَؤُمَّ بِالسَّلامِ إِلی‏ قُبُورِنا، فَإِنَّ ذلکَ یَصِلُ إِلَیْنا؛ کسی که توان زیارت از نزدیک را ندارد در جای بلندی قرار گیرد و دو رکعت نماز بخواند، سپس روی به سوی قبور ما کند و سلام دهد که به ما خواهد رسید».[۱۶]

سلیمان بن عیسی از پدرش نقل می‏کند: خدمت امام صادق علیه السلام عرض کردم: وقتی که توان زیارتتان را از نزدیک ندارم چگونه شما را زیارت کنم؟ فرمود: «ای عیسی! اگر توان آمدن نزد ما را نداری روز جمعه غسل کن، یا وضو بگیر و زیر آسمان قرار گیر و دو رکعت نماز بخوان و به سوی من توجه کن، پس هر کس در زمان حیاتم مرا زیارت کند گویا در زمان مماتم مرا زیارت کرده است و هر کس در زمان مماتم مرا زیارت کند، گویا در زمان حیات مرا زیارت کرده است»![۱۷]

مرحوم «علّامه مجلسی»[۱۸] در ذیل این روایت فرموده، از این روایت به دست می‏آید که زیارت امام حیّ از دور، به همین صورتی که در روایت آمده، جایز است و این دلیلی است بر امکان زیارت حضرت حجّت علیه السلام در هر مکانی.[۱۹]

پس بر عاشقان و شیعیان آن حضرت است که اگر ممکن شد هر صبح، یادی از آن حضرت کنند و با بعضی از زیارت‏ ها و دعا ها،[۲۰] زمزمه و نجوایی با آن بزرگوار داشته باشند و هم برای سلامتی و ظهور حضرتش دعا کنند و اگر هر روز ممکن نشد لااقل هفته ‏ای یک بار، روز جمعه آن حضرت را زیارت کنند و به تعبیر بعضی از دعا ها باید «دل را با یاد او آباد نگه داشت».[۲۱]

در مجموع از این دو روایت استفاده می‏شود که سلام و زیارت آن بزرگواران از راه دور با هر عبارتی ممکن است.[۲۲]

فضیلت زیارت حضرت زهرا (س) از راه دور

علّامه مجلسی از «مصباح الانوار» از علی علیه السلام از فاطمه علیها السلام نقل می‏کند که فرمود: رسول خدا به من فرمود: «یا فاطِمَةُ مَنْ صَلَّی عَلَیْکِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ، وَ أَلْحَقَهُ بی‏ حَیْثُ کُنْتُ مِنَ الْجَنَّةِ؛ هر کس بر تو سلام فرستد خداوند او را ببخشد و او را به من ملحق می‏کند، هر کجای بهشت که باشم»![۲۳]

هم چنین یزید بن عبدالملک از پدرش از جدّش نقل می‏کند که روزی خدمت حضرت فاطمه علیها السلام رسیدم؛ آن حضرت در سلام، بر من سبقت گرفت و از حالم پرسید و سپس فرمود: «پدرم به من خبر داد که هر کس بر او و بر من سه روز سلام کند خداوند بهشت را بر او واجب می‏کند»، عرض کردم: در زمان حیات او و حیات شما؟ فرمود: «آری و بعد از وفات ما».[۲۴] ظاهر این است که این روایت و نیز روایت قبل، شامل دور و نزدیک، هر دو می‏شود.[۲۵]

زیارت امام علی (ع) از راه دور

برای امیر مؤمنان علیه السلام در روز عید غدیر، زیارت ‏هایی نقل شده است که معروف ترین آن، زیارت‏ معروف «امین الله» است[۲۶] که می‏توان آن را از نزدیک و یا از راه دور، خطاب به امیرمؤمنان علیه السلام خواند.[۲۷]

امام حسن عسکری علیه السلام نیز زیارت بسیار جالب و جامعی را از پدرش بزرگوارش نقل می‏کند و برای کسانی است که توفیق زیارت‏ حضرت علی علیه السلام را در روز عید غدیر از نزدیک ندارند و شایسته است هر جا که هستند از راه دور، خواندن این زیارت را غنیمت بشمرند:[۲۸]

«السَّلامُ عَلَیْکَ‏ یا امیرَالْمُؤْمِنینَ، آمَنْتَ بِاللَّهِ وَهُمْ مُشْرِکُونَ، وَصَدَّقْتَ بِالْحَقِّ وَهُمْ‏ مُکَذِّبُونَ، وَجاهَدْتَ وَ هُمْ مُحْجِمُونَ، وَعَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدّینَ‏...؛ سلام بر تو ای امیر مؤمنان به خدا ایمان آوردی در حالی که آنها مشرک بودند و حق را تصدیق نمودی در حالی که ‏آنان تکذیب نمودند و جهاد نمودی در حالی که آنان شانه خالی کردند، و خدا را عبادت نمودی در حالی که دینت را برای او خالص کردی‏...».[۲۹]

زیارت امام حسین (ع) از راه دور

روایات بسیاری در رابطه با فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام از راه دور وارد شده، چنان که زیارت هر معصوم دیگری نیز این گونه است.[۳۰]

از جمله گروهی از یاران امام صادق علیه السلام نزد آن حضرت بودند، یکی از بزرگان آنها عرض کرد: فدایت شوم، من بسیاری از اوقات امام حسین علیه السلام را یاد می‏کنم، در آن لحظه چه بگویم؟ فرمود: سه مرتبه بگو: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا اباعَبْدِاللَّه»؛[۳۱]چرا که سلام، از دور یا نزدیک به آن حضرت می‏رسد.[۳۲]

در روایتی دیگر آمده است که زیارت‏ امام حسین علیه السلام، در هر یکی از سه شب قدر، مستحب مؤکد است،[۳۳] و در روایتی آمده است که سبب آمرزش گناهان می‏شود[۳۴] و اگر زائر، دسترسی به زیارت‏ از نزدیک نداشته باشد، از دور زیارت‏ کند.[۳۵]

در فرازی، راوی از امام صادق علیه السلام می پرسد: فدایت شوم بسیار می‏شود که یادی از امام حسین علیه السلام می‏کنم در آن هنگام چه بگویم؟ فرمود:سه مرتبه بگو «صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یا اباعَبْدِاللَّهِ» که سلام به آن حضرت از دور و نزدیک به او می‏رسد.[۳۶]

هم چنین از روایت‏ علقمه‏ از امام باقر علیه السلام استفاده می‏شود که زیارت عاشورا برای دور و نزدیک هر دو وارد شده است.[۳۷] همانگونه که زیارت‏ اربعین که تنها در مورد امام حسین علیه السلام وارد شده، را نیز می‏توان از راه دور و نزدیک خواند.[۳۸]

از روایت سُدیر[۳۹] (یکی از یاران امام صادق علیه السلام) به خوبی استفاده می‏شود که زیارت آن حضرت از دور نیز، فضیلت بسیار دارد، به این صورت که فرد در فضای باز قرار گیرد و به راست و چپ نظر بیفکند، سپس سر خود را به سوی آسمان بلند کند و به جانب قبر امام حسین علیه السلام توجّه نماید و بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا اباعَبْدِاللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُاللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»که در مقابل آن برای او ثواب بسیار نوشته می‏شود.[۴۰]

با خواندن این ذکر زائر امام رضا(ع) شوید

فضیلت زیارت امام رضا علیه السلام بیش از آن است که احصا شود و ما در این جا تنها به ذکر چند روایت تبرّک می‏جوییم.[۴۱]

۱. از رسول گرامی صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «بزودی پاره ‏ای از تن من در زمین خراسان مدفون گردد و هیچ مؤمنی او را زیارت نکند مگر آن‏که خداوند متعال بهشت را بر او واجب و بدنش را بر آتش جهنّم حرام کند».[۴۲]

۲. به دو سند معتبر نقل شده که آن حضرت فرمود: «هر کس مرا با توجّه به دوری قبرم زیارت کند روز قیامت در سه جایگاه نزد او بیایم، تا او را از صحنه ‏های هولناک آن روز خلاصی بخشم، اوّل زمانی که نامه اعمال به دست انسان ها داده می‏شود، دوم نزد پُل صراط و سوم نزد میزان و ترازوی اعمال».[۴۳]

گفتنی است زیارت حضرت رضا علیه السلام در روز های مقدّس اسلامی، افضل است، خصوصاً استحباب زیارت آن حضرت در ماه رجب؛[۴۴] [اما با وجود این شرایط بحرانی] مردم نباید اصرار در [زیارت نزدیک آن امام همام] و بوسیدن ضریح مقدس داشته باشند و برای دیگران ایجاد زحمت کنند، زیرا بوسیدن ضریح شرط زیارت نیست و با گفتن یک سلام نیز زیارت حاصل شده[۴۵]و همگان می توانند با گفتن «صلی الله علیک یا اباالحسن»، زائر امام رضا (ع) باشند.

سخن آخر

بی شک اگر با «توجه و معرفت» زیارت‏ کنیم، می‏توانیم مطمئن باشیم با هر دعا و زیارت‏، گویا به محضر خداوند و معصومین علیهم السلام شرفیاب شده ‏ایم و روح و جانمان را صفا و صیقل تازه ‏ای داده ‏ایم و زنگار ها و تیرگی ‏های گناه را از خود زدوده ‏ایم و این‏جاست که دعا و زیارت‏، جایگاه واقعی خود را پیدا می‏کند و هدف اصلی آن تحقّق می‏ یابد.[۴۶]

منبع: کلیات مفاتیح نوین

[۱] کلیات مفاتیح نوین، ص۲۰۹.

[۲] همان، ص۲۰۵.

[۳] همان، ص۴۳۱.

[۴] همان، ص۲۰۵.

[۵] ر.ک: وسایل الشیعه، ج ۱۰، ابواب المزار، ب ۸۲؛ «مثال های زیبای قرآن، ج‏۱، ص۲۸۳).

[۶] کلیات مفاتیح نوین، ص۲۰۵.

[۷] همان، ص۲۱۹.

[۸] شهید اوّل در دروس گفته است: «خامسها الزیارة بالمأثور و یکفی السلام( والحضور)»، (بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴ به نقل از دروس، ج ۲، ص ۲۳)؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۲۰).

[۹] کامل الزیارات، ص ۱۴، ح ۱۷، ب ۲؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۲۹).

[۱۰] همان ، ص ۱۲، ح ۵، ب ۲؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۲۸).

[۱۱] امالی طوسی، ص ۱۶۷، ح ۳۱؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۲۸).

[۱۲] ر.ک: بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۱۸۱، ح ۳ و قرب الاسناد، ص۱۶۹؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۲۹).

[۱۳] ر.ک: مصباح الزائر، ص ۵۰ و بحارالانوار، ج ۸۶، ص ۳۳۰؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۳۰).

[۱۴] ر.ک: کافی، ج ۸، ص ۱۷۵؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۳۰).

[۱۵] (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۴۳).

[۱۶]کامل الزیارات، ب ۹۶، ص ۲۸۶، ح ۱ و تهذیب، ج ۶، ص۱۰۳، ح ۱؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۴۳).

[۱۷] همان، ب ۹۶، ص ۲۸۷، ح ۴؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۴۳).

[۱۸] بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۳۶۶.

[۱۹] کلیات مفاتیح نوین، ص۲۴۳.

[۲۰] ر.ک: بحارالانوار، ج ۹۹، ص ۸۱، ح ۱؛ احتجاج، ج ۲، ص ۴۹۲( با اندکی تفاوت)؛ بحارالانوار، ج ۹۹، ص ۱۰۱-۱۰۲-۱۱۶؛ مزار کبیر، ص ۵۸۶ و ۶۵۷( با اندکی تفاوت)؛ مزار شهید، ص ۲۰۳؛ مصباح الزائر، ص ۴۴۱ و۴۴۲(با اندکی تفاوت).

[۲۱] «اللَّهُمَّ کَمَا جَعَلْتَ قَلْبِی بِذِکْرِهِ مَعْمُورا فَاجْعَلْ سِلاحِی بِنُصْرَتِهِ مَشْهُورا»؛ (بحارالانوار، ج ۹۹، ص ۱۰۳)؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۵۰۲).

[۲۲] کلیات مفاتیح نوین، ص۲۴۳.

[۲۳] بحارالانوار، ج۹۷، ص ۱۹۴، ح ۱۰؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۳۲).

[۲۴] همان، ص ۱۹۴، ح ۹، به نقل از تهذیب، ج ۶، ص ۹، ح ۱۱.

[۲۵] (کلیات مفاتیح نوین، ص۲۳۲).

[۲۶] ر.ک: کلیات مفاتیح نوین، ص ۲۶۰.

[۲۷] همان، ص۸۸۸.

[۲۸] همان، ص۲۹۹.

[۲۹] ر.ک: . بحارالانوار، ج ۹۷، ص ۳۵۹، ح ۶؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص ۲۸۱).

[۳۰] کلیات مفاتیح نوین، ص۴۳۱.

[۳۱] در روایت کافی به جای« السلام علیک یا ابا عبداللّه»« صلی اللَّهُ علیک یا ابا عبداللّه» آمده، ولی روایت کامل الزیارات( السلام علیک یااباعبداللَّه) با ادامه حدیث هماهنگ‏تر است، زیرا در هر دو روایت امام علیه السلام بعد از آن فرمود:« چرا که« سلام» از دور یا نزدیک به او می‏رسد».

[۳۲] کلیات مفاتیح نوین، ص۳۷۱.

[۳۳] زاد المعاد، ص ۱۸۶.

[۳۴] تهذیب، ج ۶، ص ۴۹، ح ۲۶.

[۳۵] کلیات مفاتیح نوین، ص۷۸۵.

[۳۶] کافی، ج ۴، ص ۵۷۵، ح ۲؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۴۳۲).

[۳۷] مصباح المتهجّد، ص ۷۷۳ و کامل الزیارات، ص ۱۷۵.

[۳۸] اهداف قیام حسینی، ص۷۳.

[۳۹] ر.ک: کامل الزیارات، ب ۹۶، ص ۲۸۸، ح ۷.

[۴۰] کامل‏الزیارات، ب ۹۶، ص ۲۸۷، ح ۲؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۴۳۲).

[۴۱] همان، ص۴۶۴.

[۴۲] عیون اخبارالرضا، ج ۲، ص ۲۵۵، ح ۴ و بحارالانوار، ج ۴۹، ص ۲۸۴، ح ۳؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۴۶۵).

[۴۳] کامل‏الزیارات، ب ۱۰۱، ص ۳۰۴، ح ۴ و فقیه، ج ۲، ص ۵۸۴، ح ۳۱۸۹؛ (کلیات مفاتیح نوین، ص۴۶۶).

[۴۴] بحارالانوار، ج ۹۹، ص ۴۳ و ۴۴.

[۴۵] (کلیات مفاتیح نوین، ص۴۷۹).

[۴۶] همان، ص۲۸.

"عبدالباری عطوان" تحلیلگر مطرح جهان عرب در سرمقاله روزنامه فرامنطقه‌ای "رای الیوم" نوشت: "آنتونیو گوترش" دبیرکل سازمان ملل متحد، روز دوشنبه خواستار آتش‌بس فوری در مناطق مختلف جهان شد تا تلاش‌ها روی مقابله با بیماری کُشنده "کرونا" و نجات ملت‌هایی متمرکز شود که جنگ‌ها در کشورهای‌شان در جریان است.

گوترش همانند همتایش "احمد ابوالغیط" دبیرکل اتحادیه عرب این درخواست را مطرح کرد بدون این‌که طرفی را که پشت بیشتر یا تمامی این جنگ‌ها قرار دارد و از آنها پیشتیبانی مالی و تجهیزات می‌کند و محاصره و تحریم‌هایی را اعمال می‌کند، مشخص سازد؛ زیرا که او نگران خودش و مقامش است، او که عمرش از 70 سال فراتر رفته است، جرات آن را ندارد که بدون ترس و واهمه در این مرحله حساس از تاریخ بشریت، موارد را با ذکر نام‌شان عنوان کند.

ایالات متحده آمریکا بود که به عراق لشکرکشی و آن را اشغال کرد و همچنین آمریکا بود که ناتو را برای ویران کردن لیبی و تبدیل آن به کشوری شکست‌خورده فرماندهی کرد و همچنین پشت جنگ‌ داخلی که در حال حاضر در این کشور در جریان است، قرار دارد. "دونالد ترامپ" رئیس‌جمهوری آمریکا اذعان کرد که 90 میلیارد دلار در سوریه هزینه کرده و نفت آن را به سرقت می‌برد و درآمدهای آن را صرف تامین مالی گروه‌های جدایی‌طلب و تروریستی می‌کند. صحت و درستی اتهامات چینی‌ها، مبنی بر این‌که آمریکا پشت شیوع این ویروس قرار دارد را ردّ نمی‌کنیم.

آرزو می‌کردیم که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل همچنین خواستار پایان دادن به محاصره‌ها و تحریم‌های اقتصادی- که باعث گرسنه ماندن ده‌ها میلیون نفر در بسیاری از کشورها، از جمله سوریه و نوار غزه شده است- و نیز لغو تحریم‌هایی می‌شد که شامل بستن مرزها و جلوگیری از واردات تمامی کالاها از حمله دارو می‌شود، امری که به شهادت میلیون‌ها نفر منجر شده که نمونه بارز آن، وضعیت عراق در دهه نود قرن گذشته است. چگونه این کشورهای محاصره‌شده می‌توانند با این بیماری همه‌گیر مقابله کنند و شهروندانشان را از شر آن نجات دهند در حالی‌که به سختی یک وعده غذا در روز برای شهروندان‌شان تامین می‌کنند. این کشورها دارایی‌های‌‌شان در بانک‌های غربی بلوکه شده و نمی‌توانند آسپرین وارد کنند.

بدون شک، ویروس کرونا خطرناک است و مبارزه با آن به همکاری جهانیان نیاز دارد ولی بسیار مهربان‌تر از بسیاری از جنگ‌‌های آمریکا به‌ویژه در منطقه خاورمیانه است؛ جنگ‌هایی که به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آواره شدن ده‌ها میلیون نفر منجر شد و شاید بُعد مثبت آن، علی‌رغم همه اینها، این باشد که چه‌بسا بارزترین دلیل برای آغاز پایان امپراتوری آمریکا و رهایی جهان از شرّ و جنگ‌های آن باشد.

نیازی به روزنامه "واشنگتن‌پست" آمریکا نبود که در سرمقاله خود به ما یادآوری کند که خسارات هنگفتی، که این ویروس به زندگی و اقتصاد آمریکایی‌ها وارد کرده ممکن است نشانگر کم‌رنگ شدن رهبری آمریکا بر جهان باشد. زمانی‌که رهبری( آمریکا)- که بزرگ‌ترین، قوی‌ترین و ثروتمندترین کشور جهان است- فاقد حداقل سطح بشریت می‌شود و به بدبختی‌های نزدیکترین افراد خود پشت می‌‌کند و یک "ماسک" برای کمک به میلیون‌ها آسیب‌دیده از این بیماری همه‌گیر تقدیم نمی‌کند، پس هیچ جای تاسفی برای آن و رهبری‌اش وجود ندارد؛ چرا که در اولین و مهم‌ترین آزمایش انسانی سقوط کرده است.

عظمت با قتل و جنگ‌ها، تجارت اسلحه، اخاذی و محاصره‌ها به‌وجود نمی‌آید بلکه اخلاق و گسترش ارزش‌های انسانی و عدالت، ایستادن در کنار افراد ضعیف، یاری رساندن به مظلومان، عظمت را ایجاد می‌کنند که تمامی این موارد، شاهکارها و رفتارهایی است که هیچ جایگاهی در قاموس آمریکایی ندارد.

نشنیده‌ایم و یا نخوانده‌ایم که دولت آمریکا یک کیسه برنج به نوار غزه یا مواد شیمیایی مورد نیز برای تصفیه فاضلاب‌ها و تصفیه آب و یا تیمی پزشکی برای درمان مبتلایان به وبای همه‌گیر در یمن، که جان غیرنظامیان را گرفت، و نیز درمان بیماران مبتلا به کم‌خونی در اردوگاه‌های آوارگان سوری در دو سوی مرزهای ترکیه و سوریه اعزام کند. ولی ما درباره قراردادهای تسلیحاتی، پهپادهای آمریکایی که برای بمباران مراسم‌های عروسی، مجالس عزا، مدارس و مهدکودک‌ها استفاده شده و استفاده می‌شوند، چیزهایی شنیده و خوانده‌ایم. همانطور که درباره استفاده آمریکا از اورانیوم ضعیف‌شده در جریان حملاتش در جنگ عراق و انتشار بیماری‌های سرطان، که به تولد نسلی از کودکان ناقص الخلقه منجر شده است، چیزهای شنیده و خوانده‌ایم.

ویروس کرونا نژادپرستی رسمی آمریکا و شکست نظام بهداشت و درمان آن را رسوا کرد همانگونه که خودخواهی آمریکا و عدم اهتمام آن به رنج و آلام دیگران را برملا ساخت . در حالی‌که هواپیماهای چینی و روسیِ حامل تجهیزات پزشکی و کارشناسان به فرودگاه‌های ایران، ایتالیا، اسپانیا و فرانسه حرکت می‌کنند دونالد ترامپ آسمان کشورش را بر روی اروپا و بیشتر کشورهای جهان بست و مبلغ 100 میلیون دلار برای کمک به کشورهای آسیب‌دیده را اختصاص داد! آیا این مبلغ خیلی کمتر از مبلغی نیست که برای ساکت کردن زنان و ممانعت از افشاگری‌های‌شان درباره رسوایی‌هایش پرداخته است.

اگر جنگ سوئیس و تجاوز سه‌جانبه انگلیس، فرانسه و اسرائیل فروپاشی امپراتوری انگلیس را تاریخی کرد پس ویروس کرونا ممکن است آغاز شمارش معکوس برای پایان امپراتوری آمریکا را ثبت کند.

به نقل از خبرگزاری «تاس»، وزارت امور خارجه روسیه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که مسکو از تمامی طرفین درگیری‌های منطقه‌ای در جهان می خواهد که با توجه به همه گیری ویروس کرونا، اقدامات نظامی خود را متوقف کنند.

در این بیانیه آمده است: «در ارتباط با شیوع بیماری همه گیر عفونت ناشی از ویروس کرونا COVID-19 ، فدراسیون روسیه از تمامی طرفین درگیری‌های مسلحانه منطقه‌ای درخواست می‌کند تا فوراً هر گونه اقدام نظامی را متوقف کرده، آتش‌بس و توقف فوری درگیری‌ها با هدف بشردوستانه را اعلام کنند.»

وزارت امور خارجه روسیه تأکید کرده است که در غیر این صورت ، به دلیل عدم دسترسی به داروهای اساسی و کمک‌های پزشکی برای بیشتر افرادی که در مناطق حساس و داغ جهان زندگی می کنند ، روند توسعه اوضاع به شکل کنونی آن، منجر به وقوع یک فاجعه انسانی در مقیاس جهانی خواهد شد.

در این بیانیه یادآوری شده است، روسیه به ویژه نسبت به روند اوضاع در افغانستان ، عراق ، یمن ، لیبی ، سوریه و همچنین در سرزمین‌های فلسطین از جمله نوار غزه، نگران است.

علاوه بر این ، وضعیت منطقه آفریقا به طور جداگانه قابل توجه است که خطر "تخریب احتمالی وضعیت اپیدمیولوژیک فعلی" وجود دارد.

وزارت خارجه روسیه تاکید کرده که درخواست این کشور قبل از همه مربوط به کشورهایی است که به طور غیرقانونی از نیروی نظامی خود در خارج از مرزهای ملی و در سایر مناطق جهان استفاده می کنند.

طرف روسی همچنین به طور ویژه گوشزد می کند که در شرایط دشوار فعلی هیچ توجیهی برای اعمال سیاست اقدامات محدودکننده یکجانبه ، از جمله محدودیت‌های اقتصادی علیه سایر کشورها وجود ندارد و چنین اقداماتی غیر انسانی بوده و  به طور جدی تلاش مقامات کشورها برای حفظ سلامت جمعیت خود را پیچیده می کند.

در این بیانیه ، وزارت امور خارجه روسیه از دیدگاه "آنتونیو گوترش" دبیرکل سازمان ملل متحد نیز حمایت کرده است که روز سه شنبه از رهبران کشورهای عضو گروه 20 خواست تا تحریم‌هایی که مانع از تحویل دارو ، مواد غذایی و ملزومات اساسی به کشورهای مختلف در رابطه با وضعیت شیوع ویروس کرونا در جهان می شود را لغو کنند.

دین رسمی:            اسلام

جمعیت کل:           ۱۱.۰۳۱.۳۸۳ نفر (۲۰۱۷ میلادی)

مساحت:              ۶۳۷.۶۶۱ کیلومتر مربع

پایتخت:                 موگادیشو

ادیان(درصد):          اسلام (۹۹ درصد)

سومالی شرقی‌ترین کشور قاره آفریقا است که بیش از ۹۸٪ جمعیت آن مسلمان است. اسلام در قرن اول قمری وارد این کشور شد. بیشتر مسلمانان این کشور، شافعی و بخشی نیز شیعه هستند.

اطلاعات عمومی

کشور سومالی در قسمت شاخ آفریقا در شرقی‌ترین بخش این قاره قرار گرفته و از شمال غربی با جیبوتی، از غرب با اتیوپی و از جنوب غربی با کنیا همسایه است و در شمال با خلیج عدن و در شرق با اقیانوس هند مرز ساحلی دارد. تنگه راهبردی «باب‏‌المندب» که رابط میان خلیج عدن و دریای سرخ است، در شمال این کشور قراردارد.

واقع‏ شدن این کشور در مجاورت دریای سرخ و اقیانوس هند، موقعیت استراتژیکی برای آن رقم زده است. پس از افتتاح کانال سوئز که دریای مدیترانه را از طریق دریای سرخ و تنگه عدن به اقیانوس هند متصل‏ می‏‌ساخت، بر اهمیت این کشور افزوده شد.

این کشور با ۳۳۳۰ کیلومتر خط ساحلی، طولانی‏‌ترین خط ساحلی را در قاره آفریقا داراست.

بر اساس برآوردهای سازمان c.i.a در سال ۲۰۱۷ جمعیت سومالی ۱۱.۰۳۱.۳۸۳ نفر بوده است.

تاریخ

استقلال از سلطه قیمومیت انگلیسی سومالی‌لند پادشاهی انگلستان در مورخ ۲۶ ژوئن سال ۱۹۶۰ اعلام گردید. در تاریخ ۱ ژوئیه سال ۱۹۶۰، اتحاد انگلیسی و سومالی‌لند ایتالیائی سابق بوقوع پیوست.

در این زمان دولت توسط عبداللهی عیسی شکل گرفته و عادن عبدالله عثمان دار به عنوان رئیس‌جمهور سومالی و عبد الرشید علی شرماکه به عنوان نخست‌وزیر سومالی انتخاب گردیدند. بعدها در سال ۱۹۶۷، محمد ابراهیم ایگال در دولت تعیین شده توسط عبد الرشید علی شرماکه به نخست‌وزیری رسید. ایگال بعداً به عنوان رئیس‌جمهور در دولت خود-اظهار مستقل سومالی لند انتخاب شد. او در مورخه ۳ می سال ۲۰۰۲ در بیمارستانی در پرتوریا درگذشت.

در اواخر سال ۱۹۶۹، و به‌دنبال قتل شرماکه، کسی که از سال ۱۹۶۷ -: ۱۹۶۹ به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب و فعالیت نموده بود، یک دولت نظامی قدرت را بدست گرفت. در سال ۱۹۶۹ و در پی وقوع یک کودتا، محمد زیادباره، یک ژنرال نیروهای مسلح، ریاست جمهوری را برعهده گرفت. رهبران انقلابی ارتش به سرکردگی زیادباره اقدام به ایجاد فعالیت‌های گسترده عمومی نمودند. آن‌ها همچنین اقدام به اجرای موفق طرح سواد آموزی در مناطق شهری و روستائی نموده که بنحو شگفت‌آوری نرخ باسوادان را از ۵٪ به ۵۵٪ در اواسط دهه ۱۹۸۰ ارتقاء داد.

در همین زمان، باره یک فرد شاخص کابینه خود بنام سرلشکر گبیر و دو تن دیگر از مقام‌های رسمی را به قتل رسانید. از سال ۱۹۷۷ جنگ‌های داخلی متناوب به بخشی از واقعیات حیات سومالی تبدیل شده‌اند. در سال ۱۹۹۱، اولین گروه شورشی به رهبری عبداللهی یوسف احمد، رهبر (اس اس دی اف) به وجود آمده و حکومت رئیس‌جمهور علی مهدی محمد توسط برخی از جناح‌ها به عنوان رئیس‌جمهور موقت به رسمیت شناخته نگردید. در همان سال، بخش شمالی کشور استقلال خود به عنوان سومالی لند را اظهار نمود؛ اگرچه این استقلال غیررسمی و در مقایسه با منطقه پر آشوب جنوب دارای ثبات نسبی بود، ولی توسط هیچ‌یک از سازمان‌های بین‌المللی پذیرفته نگردید. در فاصله سال‌های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲، یک شکاف در کنگره متحد سومالی، که تلاش هائی را در جهت خلع ید باره انجام داده بود، باعث بروز جنگ داخلی به ویژه در منطقه موگادیشو گردید.

در سال ۱۹۹۳ و به‌دنبال عدم موفقیت عملیات امید برگشت یک تلاش دو ساله از سوی سازمان ملل متحد (ابتدا در مناطق جنوبی) آغاز گردید که توانست وضعیت زنان را بهبود بخشد.

نیروهای سازمان ملل متحد شامل نیروی ویژه (Delta Force) ایالات متحده آمریکا که ۱۹ نفر از آن‌ها در جریان هدف قرار گرفتن بالگرد حامل ایشان در موگادیشو جان خود را از دست دادند و یک نفر به اسارت گرفته شد (همانگونه که در فیلم سقوط شاهین سیاه ساخته ریدلی اسکات به تصویر کشیده شده‌است) و در مقابل ۱۰۰۰ نیروی شبه‌نظامی سومالیایی کشته شدند.

سازمان ملل در عملیات سپر اتحاد که در مورخه ۳ مارس سال ۱۹۹۵ انجام گردید، ناچار از عقب‌نشینی شد. در این عملیات نیروهای سازمان ملل متحمل خساراتی سنگین گردیدند ولی هنوز نقش دولت اعاده نشده بود.

اما یک تجزیه دیگر در سومالی و در مناطق شمال شرق رخ داد. ایالت خود مختار پس از اعلام استقلال «موقت» در سال ۱۹۹۸ نام پانت لند را بخود اختصاص داد. البته این ایالت از قصد خود برای شرکت در هر نوع دولت آشتی در سومالی بجهت تشکیل یک دولت جدید مرکزی خبر داد. این نکته شایان ذکر است که این ایالت به‌دنبال تجزیه دائم از خاک سومالی نبود.

سومین تجزیه در ژوئیه ۲۰۰۶ با اعلام استقلال ایالت جوبالند اتفاق افتاد. هم‌اکنون منطقه جوبالند استقلال و حکومت مردمی خود را اعلام نموده‌است. سرهنگ باره عادن شیر هیراله، رئیس تشکیلات اتحاد دره جوبا دوکسادا جوبا قدرتمندترین رهبر منطقه محسوب می‌گردد. در این بخش نیز این دولت محلی خواستار خود مختاری کامل نیست.

چهارمین حکومت خود – اظهار برهبری ارتش مقاومت راهانویان (آر آر ای) در سال ۱۹۹۹ به وجود آمد. این اعلام استقلال «موقت» در سال ۲۰۰۲ مجدداً اعلام گردید که به ایجاد حکومت خود مختار غیررسمی منطقه جنوب غربی سومالی، انجامید. آر آر ای از ابتدا اقدام به تشکیل تشکیلات خود مختاری در مناطق بای و باکول جنوب و مرکز سومالی در سال ۱۹۹۹ نموده بود.

سومالی یکی از کشورهای متعددی بود که مورد هجوم امواج تسانومی قرار گرفت که به‌دنبال زلزله سال ۲۰۰۴ اقیانوس هند ایجاد، سواحل اقیانوس هند را در هم کوبیده، تمام روستاها را از بین برده و ۳۰۰ کشته بر جای گذارد.

یک درگیری به منظور برکناری نظامیان در می سال ۲۰۰۶ اتفاق افتاد. طرفین این درگیری عبارت بودند از اتحاد نظامیان مورد حمایت سی.آی.ای. موگادیشو که با نام اتحاد برای برگشت صلح و عملیات ضد تروریستی یا «ای آر پی سی تی فعالیت می‌نمودند از یک سو و یک گروه شبه‌نظامی وابسته به اتحاد دادگاه‌های اسلامی موسوم به» یو آی سی" از سوی دیگر. این درگیری در اواسط فوریه آغاز گردید. چند صد نفر از مردم که اکثر آنان را غیرنظامیان تشکیل می‌دادند در جریان آتشباری توپخانه جان خود را از دست دادند. شهروندان موگادیشو از این درگیری به عنوان سخت‌ترین درگیری در زمانی بیش از یک دهه بی قانونی یاد می‌کنند. اسلام گرایان ایالات متحده را متهم به حمایت مالی از نظامیان توسط سازمان اطلاعات مرکزی و در جهت جلوگیری از بقدرت رسیدن اسلام گرایان، نمودند. وزارت امور خارجه ایالات متحده، در عین حالی که نه این اتهام را پذیرفته و نه آن را رد نمود، اعلام کرد که ایالات متحده هیچ اقدامی در جهت نقض تحریم بین‌المللی تسلیحات سومالی انجام نداده‌است. به هرحال گزارش‌هایی از چند نامه الکترونیکی که به توضیح عملیات سری برخی شرکت‌های نظامی در راستای نقض قوانین سازمان ملل متحد پرداخته بودند، واصل گردید

سازمان ملل اقدام به وضع تحریم نظامی سومالی نمود ولی برخی ادعا می‌نمایند که ایالات متحده قوانین بین‌المللی را با حمایت رهبران نظامی موگادیشو، نقض کرده‌است.

عبداللهی یوسف، رئیس‌جمهور حکومت انتقالی سومالی به بی‌بی‌سی گفت که علی‌رغم اشغال بعضی از مناصب کابینه از سوی نظامیان، ائتلاف نظامیان به طرفیت از سوی دولت موقت نمی‌جنگند. چهار نظامی قدرتمند که به عنوان وزیر کابینه فعالیت می‌نمودند، از خدمت اخراج شدند.

در تاریخ ۵ ژوئن سال ۲۰۰۶ گروه شبه‌نظامی اسلامی ادعا نمود که کنترل کل شهر موگادیشو را در اختیار گرفته‌است. در تاریخ ۵ ژوئن سال ۲۰۰۶ آخرین استحکامات ای آر پی سی تی در مناطق جنوبی سومالی، شهر جوهار، با مقاومتی کم در اختیار یو آی سی قرار گرفت. در واقع ائتلاف نظامیان بصورتی تأثیرگذار از هم پاشیده شد.

دولت موقت درخواست مداخله یک نیروی حافظ صلح منطقه‌ای شرق آفریقا را نمود. رهبران یو آی سی با این درخواست مخالفت نموده و در یک مراسم رسمی اتحادیه آفریقا که در مورخه ۹ سپتامبر سال ۲۰۰۶ در لیبی برگزار گردید، به رایزنی با کشورهای عضو اتحادیه آفریقا (ای یو) بر سر ترک طرح‌های ارسال نیروی‌های حافظ صلح به سومالی، پرداختند. گروه‌های اسلامی به‌طور قاطع با حضور سربازان خارجی در سومالی مخالفند-؛ خصوصاً نیروهای اتیوپیائی.

در سال‌های ۷۸–۱۹۷۷ جنگی سخت بین سومالی و اتیوپی برسر استان اوگادن سومالی درگرفت که دستور آغاز آن توسط اتیوپی صادر گشته و دلیل آن نیز تجزیه سرزمین‌های سومالی در نیمه اول قرن بیستم ذکر شد. همچنین بسیاری ادعا کردند که اتیوپی، با سابقه طولانی امپراتوری، قصد فرمانروائی با واسطه بر سومالی را دارد.

نقشه سیاسی سومالی

گروه شبه‌نظامی اسلامی که یو آی سی را حمایت می‌کردند به‌طور مستمر کنترل اکثر مناطق نیمه جنوبی سومالی را به صورت عادی از طریق مذاکره با سران اقوام محلی و نه با استفاده از زور، برعهده گرفت. مواضع اسلام گرایان در خصوص شهر بایدوا که مرکز دولت در آن قرار داشته و اتیوپی نیز اعلام کرده بود که در صورت تهدید آن را را مورد حمایت قرار خواهد داد، بصورتی شفاف بیان گردید. لکن در مورخه ۲۵ سپتامبر سال ۲۰۰۶، یو آی سی به سمت بندر جنوبی کیس مایو یعنی آخرین بندر تحت کنترل دولت حرکت نمود.

در روز چهار شنبه ۱ نوامبر سال ۲۰۰۶ مذاکرات صلح بین دولت موقت که از سوی سازمان ملل شناخته شده در شمال از یک سو و اسلام گرایان جنوب معلق گردید. بسیاری از مقامات از جنگ داخلی هراس داشتند. در این میان، اتیوپی و نیروهای رقیب اریتره‌ای نیز از گروه‌های متخاصم در جنگ قدرت و بن‌بست سیاسی بین دولت موقت تعیین شده و گروه محبوب یو آی سی حمایت می‌کردند.

سیاست

در سال ۱۸۸۱م انگلستان خاک سومالی را تصرف کرد. در سال ۱۸۸۳م فرانسه در بخش شمالی سومالی که اکنون کشور مستقل جیبوتی قرار دارد، نیروی نظامی پیاده کرد. ایتالیا نیز در سال ۱۸۸۹م به این سرزمین لشکر کشید و در نتیجه سومالی بین متجاوزین مذکور تقسیم شد و در سال ۱۹۳۶م سومالیِ ایتالیا و اریتره و اتیوپی که هر سه مستعمره ایتالیا بودند، مستعمره جدیدی بنام آفریقای شرقی را تشکیل دادند. در سال ۱۹۰۱م در سومالیِ انگلستان، یک انقلاب اسلامی به وقوع پیوست که توسط «محمد عبدالله حسن» با هدف استقلال‌خواهی بر ضد بریتانیا رهبری می‌شد و تا سال ۱۹۲۰م چهار حمله انگلیسی‌ها را دفع نمود. در سال ۱۹۴۸م حزب اتحادیه جوانان سومالی تشکیل گرفت که هدف آن استقلال سومالی بود. سرانجام در سال ۱۹۶۰م سومالی کنونی متشکل از سومالیِ انگلیس و سومالیِ ایتالیا، استقلال خود را به دست آورد.

از سال ۱۹۹۱ هیچ دولت مرکزی در سومالی وجود ندارد؛ قسمت شمال غرب سومالی که سومالیلند «Somaliland» نامیده می شود از ثبات بیشتری برخوردار است و اعلام خودمختاری نموده هرچند خودمختاری اش به رسمیت شناخته نشده است.

نژاد و زبان

مردم آفریقای شرقی و به ویژه سومالی از نسل حامیت (از اعقاب حام فرزند حضرت نوح(ع)) به شمار می‌آیند. ۹۵٪ آنان از نژاد سومالیائی و بقیه بانتو و عرب هستند. زبان آنان سواحیلی است که ریشه عربی دارد اما زبان بانتو هم به آن وارد شده است. زبان‌های انگلیسی، ایتالیائی و عربی نیز کاربرد دارند.

 

جغرافیا

سومالی در سواحل شرق قاره آفریقا و بروی خط استوا و قسمت شمالی آن بین خلیج عدن در قسمت شمال و اقیانوس هند در شرق واقع شده‌است. این کشور به همراه اتیوپی و جیبوتی را معمولاً به عنوان شاخ آفریقا مورد اشاره قرار می‌دهند. مرزهای سومالی در شمال غرب به جیبوتی، در غرب به اتیوپی و در جنوب غرب به کنیا محدود می‌گردد. سومالی از مستعمره پیشین ایتالیا منطقه تراست سومالی و مستعمره پیشین انگلستان سومالی‌لند تحت‌الحمایه انگلستان (که هم‌اکنون در پی شناخت استقلال خویش توسط جامعه جهانی است) تشکیل شده‌است. طول خط ساحلی سومالی ۳۰۲۵ کیلومتر است که بیشترین ساحل در بین کشورهای آفریقائی بحساب می‌آید.

سومالی با دارا بودن وسعتی برابر با ۶۳۷۶۵۷ کیلومتر مربع، چهل و دومین کشور بزرگ دنیا پس از افغانستان است. اندازه این کشور قابل مقایسه با جمهوری آفریقای مرکزی و بنوعی کوچک‌تر از ایالت تگزاس در ایالات متحده است.

پایتخت

از موگادیشو، به همراه دیگر نواحی سومالی پیشین، به عنوان نمونه‌ای دارای رژیم سرمایه هرج و مرج یاد می‌شود. علی‌رغم بی قانونی، موگادیشو در زمینه ارتباطات و اینترنت در شرق آفریقا سرآمد است. در این شهر یک شبکه نوین ارتباطی ایجاد و توسعه یافته‌است که شامل سامانه‌های تلفن سلولی محلی با اتصالات بین‌المللی ماهواره‌ای می‌گردد. عدم وجود سامانه فراگیر اخذ مالیات باعث برخورداری شبکه ارتباطی این کشور از قیمت هائی نازل گردیده که در سراسر قاره آفریقا قابل رقابت نیستند. کافی نت‌های بسیار زیادی در این کشور به وجود آمده‌اند و علاوه بر آن دو شبکه تلویزیونی و یک فراهم‌کننده سرویس اینترنت نیز به فعالیت مشغول هستند.

تقسیمات کشوری

سومالی به هجده بخش مناطق («گوبولوداً، مفرد»گوبول") تقسیم می‌شود که هر منطقه نیز به مناطقی زیر مجموعه بنام نواحی تقسیم شده‌اند.

 

مناطق عبارتند از:

۱ آودال

۲ باکول

۳ بنادیر

۴ باری

۵ بای

۶ گالگودوود

۷ جدو

۸ هیرران

۹ جوبادا ذکسه

۱۰ جوبادا هووز

۱۱ ماداگ

۱۲ ناگال

۱۳ ساناگ

۱۴ شابیل لاها ذکسه

۱۵ شابیل لاها هووز

۱۶ سوول

۱۷ تاگدهییر

۱۸ وکوویا گالبید

آب و هوا

بخش شمالی کشور دارای تپه‌های زیاد بوده و ارتفاع بسیاری از مناطق از سطح دریا از ۹۰۰ تا ۲۱۰۰ متر در نوسان است. نواحی مرکزی و جنوبی مسطح بوده و ارتفاع متوسط آن کمتر از ۱۸۰ متر می‌باشد. رودخانه‌های جوبا و شابله از اتیوپی سرچشمه گرفته و در طول کشور به سمت جنوب و اقیانوس هند جاری می‌باشند. البته رود شابله بجز در فصول پر باران به دریا نمی‌رسد.

رود جوبا

عوامل اصلی آب و هوائی این کشور عبارتند از آب وهوای گرم درسراسر سال، بادهای موسمی فصلی و باران‌های نامنظّم که باعث بروز خشکسالی‌های تکرار شونده می‌گردند. متوسط حداکثر دمای روزانه از ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد (۱۰۵–۸۵ فارنهایت) می‌باشد که استثنای آن مناطق مرتفع و در امتداد خط ساحلی شرق است. متوسط حداقل دمای روزانه از حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد (۸۵–۶۰ فارنهایت) می‌باشد. وجود بادهای موسمی جنوب غرب، یک نسیم دریائی، باعث می‌شود که دوره زمانی بین ماه‌های می تا اکتبر ملایمترین فصل موگادیشو به‌شمار آید. دوره دسامبر تا فوریه نیز با وجود بادهای موسمی جنوب شرق، هوای نسبتاً ملایمی دارد، اگرچه وضعیت‌های آب و هوائی جاری در موگادیشو بندرت دلپذیر می‌باشند. دوره زمانی «تنگامبیلی» که در بین دو فصل موسمی (اکتبر – نوامبر و مارس – می) قرار دارد، دوره‌ای گرم و مرطوب به‌شمار می‌آید.

اقتصاد

از زمان فروپاشی دولت، سومالی از آنچه محمد زیاد باره آن را «سوسیالیسم علمی» می‌خواند به یک اقتصاد بازار آزاد تبدیل شده‌است.

سومالی به دلیل مسامحه «جامعه جهانی» بصراحت رشد و نمو یافت. در سومالی "همین نبود دولت به پرورش یک نوع روش عجیب آفریقائی کمک نمود – بخش تجاری کارآ و قابل اتکاء که در ملاء عام کنترل مقامات فاسد بر خود را آشکار نمی‌نمود. سازماندهی صنایع ارتباطات، ترابری و شرکت‌های کشتیرانی در جهت ارائه خدمت به بخش خصوصی آزاد می‌باشد. کافی نت‌ها در موگادیشو رشد زیادی داشته‌اند. شرکت‌های خصوصی امنیتی به بازرگانان در حفظ سرمایه‌ها و دارایی‌های ایشان خدمات ارائه می‌نمایند.

تحقیق اخیر بانک جهانی به این امر اذعان دارد که: «سومالی در خصوص اعلام نرخ‌های شدید فقر اغراق نموده و در برخی موارد از زیر ساخت هائی مناسب تر از کشورهای ثروتمندتر آفریقا، برخوردار است.» دلیل مسلم این امر آنست که این بانک با دولت مرکزی تحت حمایت یارانه‌ای خود، در چپاول ثروت ملی، همزبان نگشته‌است.

کشاورزی مهم‌ترین بخش فعالیت‌های اقتصادی بوده و حدود ۴۰٪ درآمد سرانه و حدود ۶۵٪ درآمد صادراتی را بخود اختصاص می‌دهد. اقوام ایلیاتی و شبه ایلیاتی کوچ‌نشین که برای ادامه حیات به دام‌های خود وابسته هستند نیز بخش عمده‌ای از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. پس از دام، موز دیگر قلم صادراتی مهم کشور است؛ شکر، ذرت خوشه‌ای، ذرت و ماهی اقلام تولیدی برای مصرف داخلی هستند. بخش صنعتی کوچک کشور که در رشته پردازش فراورده‌های کشاورزی فعالیت می‌کند، ۱۰٪ درآمد سرانه را ایجاد می‌نماید.

بهداشت

سومالی یکی از بالاترین درصدهای مرگ و میر کودکان جهان را داراست. ۱۰٪ کودکان در هنگام تولد و ۲۵٪ از آندسته که در هنگام تولد جان سالم بدر می‌برند قبل از رسیدن به پنج سالگی از دنیا می‌روند؛ ولی از سوی دیگر، سومالی از لحاظ مبتلایان به ویروس اچ آی وی / ایدز کمترین درصد در آفریقا و جهان را داراست.

در سومالی – که از زمان آغاز جنگ داخلی و بمدت ۱۴ سال در انزوا بوده و دارای جمعیت مذهبی مسلمان نیز است – نرخ این بیماری در حد یک و نیم تا ۲ درصد کل جمعیت بزرگسال است.

«تصویر سومالی در دنیای خارج به دلیل تمایل طبیعی رسانه‌های خارجی به تمرکز بر خبرهای بد، تحریف گشته‌است» دلیل دیگر این امر آنست که «[ص]لح بر اکثر نقاط کشور حاکمیت داشته» و آنکه «در نتیجه اینکه دولت‌های منطقه‌ای و محلی قابلیت ادامه کار در زمینه‌های مختلف زیاد را داشته‌اند.» این مقاله به نقل از عمر موهالیم موحامود، سفیر سومالی در واشینگتن این‌گونه می‌آورد که «اهالی سومالی خود را مردمی آزاد می‌دانند. به‌نظر آنان، معنای دولت ثبت کردن، قانونگذاری و محدودیت‌گذاری می‌باشد» استناد آنان به این تعصب بر اثر فرهنگ کوچ نشینی و تجارب نامناسب از رژیم باره و در تضاد با دولت مرکزی جدید است. این مقاله با ذکر این مطلب بپایان می‌برد که: «سومالی تنها در صورت قرار گرفتن اجزای این پیچیدگی در جای مناسب خود، قادر به مقابله با مشکلات روزافزون مادی و اجتماعی خود خواهد بود.»

«علیرغم بی نظمی و آشفتگی آشکار، بخش خدماتی سومالی به حیات و رشد خود ادامه داده‌است. در بازار اصلی موگادیشو انواع محصولات از مواد غذائی تا جدیدترین وسایل الکترونیکی عرضه می‌گردد. هتل‌ها به فعالیت خود ادامه داده و شبه‌نظامیان امنیت را تأمین می‌کنند.»

ساختارهای زیر بنائی مانند جاده‌ها از لحاظ کمیت با کشورهای همسایه یکسان ولی از کیفیتی بسیار پایین‌تر برخوردار هستند. بر اساس یک گزارش بانک جهانی ساخت جاده برای بخش خصوصی به دلیل هزینه‌های بالای اجرائی و اینکه آن‌هایی که پول جاده را می‌پردازند تنها کسانی نیستند که از آن استفاده می‌کنند، (ببینید مشکل مجانی سوارها) و از این جهت برگشت سرمایه را با مشکل روبرو می‌سازد، بسیار دشوار است. صنعت پررونق ارتباطات خصوصی بوده و به ارائه سرویس بیسیم و راه اندازی کافی نتها همت گمارده‌است. شرکت‌های رقیب در زمینه تلفن توافق کرده‌اند که استانداردهای اتصالات داخلی را رعایت نمایند. هزینه این امور از کمک‌های سازمان ملل متحد به انجمن ارتباطات سومالی تأمین شده‌است.

نیروی برق توسط موسسات اقتصادی بزرگی تأمین می‌گردد که اقدام به خرید مولدهای برق نموده و شهرها را به بخش‌های قابل کنترل تقسیم کرده‌اند. سازمان هواپیمائی ملی در سال ۱۹۸۹ و قبل از فروپاشی دولت، تنها یک فروند هواپیما در اختیار داشت. هم‌اکنون ناوگان هوائی کشور با دارا بودن حدود پانزده هواپیمای مسافربری و بیش از شصت هواپیما پروازهایی به شش مقصد بین‌المللی و تعداد بیشتری مقصد داخلی دارد. بر پایه گزارش بانک جهانی، «هم‌اینک، حرفه خطوط خصوصی هوائی در سومالی با وجود رقابت‌های کاری و قیمت از سوی بیش از پنج شرکت ترابری و بازرگانی در حال رشد تلقی می‌شود.» مالک خطوط هوائی دااللو این‌گونه اظهار می‌دارد که «بعضی اوقات نداشتن دولت یک معضل و گاهی نیز یک امتیاز بحساب می‌آید،» از اینرو «فساد به دلیل نبود دولت یک مشکل به‌شمار نمی‌آید.»

همچنین وظیفه تأمین آب آشامیدنی برعهده بخش خصوصی است. به هر حال یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۰ نشان می‌دهد که در آن سال تنها ۲۱ ٪ مردم به آب مطمئن و سالم دسترسی داشته‌اند. با فروپاشی دولت مرکزی، هم‌اکنون نظام آموزش کشور نیز در اختیار بخش خصوصی است. یک پژوهش بانک جهانی موید آنست که «افراد فروتن از آموزش سود می‌برند.» بر پایه آخرین اندازه‌گیری انجام شده در سال ۲۰۰۱، میزان ثبت نام‌های مدارس ابتدائی که ۱۷٪ بوده تقریباً نزدیک به سطح پیش از جنگ ارزیابی گردید. میزان ثبت نام در مدارس راهنمائی از سال ۱۹۹۸ افزایش یافت. بهرحال، تخمین زده می‌شود که میزان باسوادی افراد بزرگسال از ۲۴٪ در سال ۱۹۸۹ به ۱/۱۷٪ در سال ۲۰۰۱ کاهش یافته‌است."

یک تحقیق جدید تر در سال ۲۰۰۳ نشان داد که نرخ باسوادی به ۱۹٪ رشد یافته‌است.

در مقام مقایسه، میزان باسوادی در غرب آفریقا که منطقه‌ای ثروتمند تر است ۴۹٪ بوده و در سایر کشورهای همسایه ۳۵٪ است. جنگ سال ۱۹۹۱ باعث توقف کامل تحصیلات عالیه گردید ولیکن دانشگاه موگادیشو در سال ۱۹۹۸ بازگشائی و اولین دوره دانش‌آموختگی آن در سال ۲۰۰۱ برگزار شد. دانشگاه‌های دیگر نیز در شهرهای دیگر گشایش یافتند. علاوه بر وجوهی که از دانشجویان اخذ می‌شود، بخش بزرگ بودجه سامانه آموزشی از سوی نهادهای نیکوکاری اسلامی بین‌المللی مانند الاصلاح تأمین می‌شود.

یک مشکل عمده که بر روی رشد اقتصادی تأثیر منفی دارد، عدم ثبات یا تصور وجود آن، است. برای انجام امر تجارت، لازم است که سطح معینی از امنیت وجود داشته باشد و از آن مهم‌تر می‌بایست یک دولت شناخته شده بین‌المللی نیز وجود داشته باشد که از رهبری‌های قومی سنتی، که در حال حاضر نیز کنترل امور در سومالی را در دست دارند، اطمینان بخش تر باشد. بهر حال، اخیراً سرمایه‌گذاران احساس راحتی بیشتری دارند؛ به عنوان مثال، یک کارخانه ساخت بطری‌های کوکاکولا در سال ۲۰۰۴ در موگادیشو احداث گردید.

سرویس‌های ارسال پول به یک صنعت بزرگ در سومالی تبدیل شده‌اند. مردم موفق از گروه‌های یهودیان پراکنده از سراسر جهان که بخاطر جنگ از کشور فرار کرده‌اند، با سالیانه حدود ۲ میلیارد دلار در اقتصاد سومالی شراکت می‌کنند. در غیاب یک بخش بانکداری رسمی، سرویس‌های مبادله وجوه نقد در سراسر کشور رشد یافته و سالیانه از ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار را جابجا می‌نمایند. ارتباطات بیسیم بخش دیگری است که به دلیل وجود جنگ تبدیل به نیروی اقتصادی عظیمی در سومالی گردیده‌است. کسی دقیقاً نمی‌داند که حجم اقتصاد و میزان رشد آنچه مقدار است.

سرشماری جمعیت

جمعیت سومالی بالغ بر حدود ۸۵۹۱۰۰۰ نفر است. اما تخمین در این زمینه به دلیل وضعیت سیاسی و از آن مهم‌تر طبیعت زندگی قومی در این کشور، بسیار دشوار است. آخرین آمارگیری نفوس در سال ۱۹۷۵ انجام شد. اکثر تحلیل گران خارجی از نتایج این آمارگیری بهره می‌جویند ولی سومالی کشوری است که در میان دیگر کشورهای آفریقا و جهان از رشدی سریع برخوردار است. هم‌اینک برخی تخمین‌ها جمعیت این کشور را بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون نفر برآورد می‌کنند.

امروزه، حدود ۶۰٪ از کل جمعیت سومالی را اقوام کوچ‌نشین یا شبه کوچ‌نشین تشکیل می‌دهد که به نگهداری گله‌های حیوانات، شتر، گوسفند و بز اشتغال دارند. حدود ۲۵٪ جمعیت نیز کشاورزانی هستند به صورت عمده در مناطق بارور کشاورزی بین جوبا و شبله در جنوب سومالی زندگی می‌کنند. مابقی جمعیت کشور (۲۰٪ - ۱۵٪) نیز شهرنشین هستند.

به دلیل وجود جنگ داخلی، این کشور دارای اجتماع یهودیان پراکنده است که یکی از بزرگترین اجتماعات در سراسر قاره آفریقا محسوب می‌گردد. بیش از یک میلیون نفر سومالیایی در خارج از این کشور زندگی می‌کنند و این تعداد جدای از تعدادی است که در استان اوگادن واقع در شمال شرق کنیا و دیجیبوتی ساکن هستند، است.

زبان‌ها

تقریباً تمام مردم به سومالی که زبان رسمی کشور است، صحبت می‌نمایند. اساس این استاندارد از لهجه هائی است که از استان ماداگ نشات گرفته‌اند.

تا سال ۱۹۷۳ یعنی زمانی‌که دستور کاربری یک استاندارد یک‌دست با استفاده از الفبای لاتین توسط شورای عالی انقلاب (اس آر سی) صادر گشت، زبان سومالیایی به‌طور گسترده در نوشتار مورد استفاده قرار نمی‌گرفت. امروزه زبان سومالیایی زبان مورد استفاده در نظام آموزش این کشور به‌شمار می‌رود. همچنین انگلیسی، ایتالیائی وعربی نیز کاربرد دارد. زبان سواحلی نیز وجود دارد که ریشه آن عربی است.

پیشینه اسلام

مسلمانان از طریق بندر زیلغ در کنار خلیج عدن وارد سومالی شده و اسلام را در قرن اول هجری در آن گسترش دادند. رفت و آمد بازرگانان مسلمان عرب به بنادر سواحل شرقی آفریقا سبب گسترش نفوذ اسلام در این بخش از قاره سیاه شد. در قرن ۱۴ میلادی یک دولت قدرتمند اسلامی در سومالی تشکیل شد.

از قرن سیزدهم تا پانزدهم میلادی، صوفی‏‌گرایی در سومالی رایج بود و رهبران صوفیه در این کشور مهم‏ترین پایگاه عقیدتی و فکر را داشتند و به سه بخش عمده «قادریه، احمدیه و صالحیه» تقسیم‏ می‏‌شدند. در سال‏‌های اخیر و پس از شدت‏ یافتن افکار سلفی‏‌گری، رهبران صوفی به خاطر احساس‏ خطر‏ از رشد این افکار، دوباره در صحنه سیاسی سومالی فعال‏ شده، در صدد مقابله با افکار سلفی برآمدند.

گفته می‌شود مردم سومالی نسب خود را به قبیله قریش و بنی هاشم می‌رسانند و تاریخ ورود اسلام به این منطقه را با تاریخ مهاجرت گروه‌هایی از بنی‌هاشم به این منطقه مقارن می‌دانند.

پیشینه تشیع

در منابع تاریخی و سفرنامه‌ها آمده است طی قرن‌های هشتم و نهم میلادی، شیرازی‌های ایرانی‌تبار با کشتی‌های تجاری از بندر سیراف در خلیج فارس به سواحل کشورهای سومالی، کنیا، تانزانیا و مجمع الجزایر کومور سفر نموده و سهم مهمی در رونق تجاری بنادر این کشورها داشته‌اند. آنها همچنین در گسترش و تبلیغ اسلام و تشیع در مناطق عمده‌ای از قاره آفریقا به خصوص شرق آفریقا تاثیر به‌سزایی داشتند. شیرازی‌ها با ورود به سومالی مسجدی در این کشور بنا کرده‌اند که هنوز نیز با ‌عنوان مسجد شیرازی‌های ایران معروف است. گفته شده هنوز آثاری مربوط به بندر سيراف از جمله قبرهای سيرافی در سرزمين‌هايی مثل سومالی وجود دارد.

همچنین در قرن گذشته حدود ۱۲۰۰ نفر شیعه خوجه اثناعشری در سومالی زندگی می‌کردند که پس از بحرانی شدن اوضاع اقتصادی و سیاسی این کشور در سال ۱۹۹۰م، ۱۰۵۳ نفر از آنها این کشور را ترک کردند و در کشورهای تانزانیا، کنیا، آمریکا و کانادا اقامت گزیدند.

جمعیت شیعیان

جمعیت کل               جمعیت شیعیان           تاریخ             منبع

۸،۹۳۳،۹۲۲                .............                   ۲۰۰۰             دائرة المعارف امام حسین(ع)

۸،۶۰۰،۰۰۰                ۸۶،۰۰۰                    ۲۰۰۸               مجمع جهانی اهل بیت

۹،۵۵۸،۶۶۶                ۹۰،۰۰۰                    ۲۰۰۹         انجمن دین و زندگی اجتماعی «مؤسسه ‏PEW»

شخصیت‌های شیعی

    هاشم علی اوکرا:

او از سال ۱۹۷۰ فعالیت‌های تبلیغی خود را در سومالی آغاز کرده است. او در سال ۱۹۸۶ «بنیاد خیریه خدمات اجتماعی المنتظر(ع)» را در شهر موگادیشو تاسیس کرد و در سال ۱۹۸۹ «مؤسسه توسعه و امداد بین المللی المنتظر» را بعنوان نخستین NGO شیعی اثناعشری در کانادا ثبت نمود.

او در عرصه مجازی نیز فعال است و چند سایت راه اندازی کرده است از جمله:

    سایت تبلیغی برای «سواحیلی زبانان»:(http://africashia.bravehost.com)

    سایت تبلیغی و اطلاع رسانی برای سازمان‌های شیعی افریقا:(http://africashia.multiply.com)

    سایت بیوگرافی و آثار علمای شیعه در قرن ۲۱:(http://Shiascholars.ning.com)

    در «facebook» نیز صفحه تبلیغی دارد و به سؤالات جوانان سومالیایی و شبهات آنان درباره شیعه پاسخ می دهد و به آنها کتاب معرفی می‌کند.

    سيد عبدالله الشريف حسن الحسنی:

او دبير كل مجلس اعلای اهل بيت(ع) سومالی و رييس جمعيت الاحسان الخيريه در این کشور است.

مراکز شیعی

    بنیاد خیریه خدمات اجتماعی المنتظر(ع): در سال ۱۹۸۶ در شهر موگادیشو تاسیس شد.

    مجلس اعلای اهل بيت(ع)

    جمعيت الاحسان الخيريه

جمعیت کل:               ۸ میلیون نفر (۲۰۰۲م)

مساحت:                   ۲۷ هزار کیلومتر مربع

حکومت:                  جمهوری

پایتخت:                    بیت المقدس

شهرهای مهم:             غزه، بیت لحم، الخلیل

ادیان(درصد):             اسلام

زبان رسمی:               عربی

فلسطین کشور مسلمان و میزبان مسجد الاقصی است. کشور فلسطین با کشورهای لبنان، اردن، سوریه و مصر هم مرز است. پایتخت این کشور بیت المقدس است.

در طول تاریخ، سرزمین فلسطین محل سکونت مسلمانان، مسیحیان و یهودیان بوده است. اعتقاد به یگانگی خدا، با ورود حضرت ابراهیم(ع) به فلسطین آغاز شد. دین اسلام در زمان خلافت خلیفه دوم وارد فلسطین شد. پس از ورود اسلام به فلسطین، امویان، عباسیان، فاطمیان و عثمانیان بر این سرزمین مسلط بودند. پس از پیروزی مسیحیان بر مسلمانان در جنگ‌های صلیبی، مدتی حکومت فلسطین در اختیار مسیحیان قرار گرفت؛ امّا پس از مدتی مسلمانان فلسطین را پس گرفتند.

در سال ۱۹۱۷م فلسطین توسط بریتانیا اشغال شد و زمینه اشغال فلسطین توسط اسرائیل را فراهم نمود. سرزمین فلسطین در سال ۱۹۴۸م توسط اسرائیل اشغال شد و این اشغال همچنان ادامه دارد. این کشور در طی این دوره، شاهد جنگ‌ها، انتفاضه‌ها و قتل‌‌عام‌های فراوانی بوده است.

در طول تاریخ شیعیان از جمله ساکنان فلسطین بوده‌اند و اکنون نیز در فلسطین حضور دارند؛ امّا باتوجه به آمار منتشر شده، جمعیت قابل توجهی را به خود اختصاص نمی‌دهند. جنبش صابرین، مجلس شیعه اعلی فلسطین و انجمن شقاقی از مهم‌ترین گروه‌های شیعه فلسطینی هستند.این کشور همانند دیگر کشورها دارای احزاب سیاسی است که معروف‌ترین این احزاب عبارت است از حماس، جهاد اسلامی، فتح.

جغرافیا

کشور فلسطین در حاشیه شرقی دریای مدیترانه قرار دارد. این کشور از شرق با سوریه و اردن، از شمال با لبنان و بخشی از سوریه و از جنوب با مصر همسایه است. مساحت فلسطین بیش از ۲۷ هزار کیلومتر مربع است. در گذشته به منطقه جنوب غرب شام، فلسطین می‌گفتند؛ امّا مرزهای سرزمین فلسطین امروزی، از زمان اشغال آن توسط بریتانیا شکل گرفت.

فلسطین دارای آب و هوای معتدل و مدیترانه‌ای است. این نوع آب و هوا، برای زندگی، مناسب شناخته می‌شود در گذشته سرزمین فلسطین جزئی از سوریه به حساب می‌آمد، از این‌رو در بین عرب‌ها از آن به «سوریه جنوبی» یاد می‌کردند.

مشهورترین شهرها

نخستین شهر سرزمین فلسطین «أریحا» نام داشت که ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بنا نهاده شد. پس از مهاجرت عرب‌ها به منطقه فلسطین در حدود سال ۲۵۰۰ قبل از میلاد، شهرها و مناطق زیادی پدید آمد، از جمله: بِیْسان، عسقلان، عکا، حیفا، الخلیل، بیت لحم و غزه. شهرهای أریحا و غزه، از قدیمی‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شوند.

یکی دیگر از شهرهای فلسطین، ناصره است. این شهر محل سکونت حضرت مریم بود، از این‌رو نزد مسیحیان از جایگاه ویژه‌ای برخودار است. شهر باستانی سامریه، از دیگر شهرهای فلسطین است.چاهی که یوسف(ع) در آن افکنده شد، در این شهر قرار داشت. همچنین سامریه محل دفن یحیی(ع) است. شهر الخلیل، با تاریخ چهار هزار ساله، از شهرهای مهم فلسطین است که در زمانی از شهرهای اصلی فلسطین بود.رام الله یکی دیگر از شهرهای مهم فلسطین است.

بیت المقدس پایتخت کنونی فلسطین مهم‌ترین شهر این کشور است. این شهر محل ظهور ادیان یهودیت و مسیحیت بوده است. همچنین وجود مسجد الاقصی به عنوان اولین قبله مسلمانان و محل عروج پیامبر اسلام(ص)، بیت المقدس را برای مسلمانان مورد اهمیت قرار داده است. از دیگر مکان‌های مهم بیت المقدس عبارتند از: مسجد صخره، مقبره داوود نبی، مقام حضرت موسی.

تاریخچه

بنا بر نظر مورخان، فلسطین از عصر حجر محل سکونت بشریت بوده است. سرزمین فلسطین شاهد مراحل توسعه زندگی انسان از عصر کوچ‌نشینی تا عصر کشاورزی بوده است. قدیمی‌ترین نام شناخته شده فلسطین «سرزمین کنعان» است، چرا که اولین گروه مهاجر به فلسطین، عرب‌های کنعانی بودند که در سال ۳۵۰۰ قبل از میلاد، فلسطین را برای مهاجرت برگزیدند. و امّا اسم فلسطین برگرفته از اقوام مهاجری است که در حدود ۱۲۰۰ قبل از میلاد، از غرب آسیا به این سرزمین مهاجرت کردند.

اعتقاد به توحید و یگانگی خدا در فلسطین، از زمان ورود ابراهیم نبی بوده است. حضرت ابراهیم فلسطین را برای سکونت برگزید و توحید را در این سرمین گسترش داد. سرانجام در این دیار از دنیا رفت و در شهر الخلیل دفن شد. علت نامگذاری این شهر به الخلیل به خاطر وجود مقبره ابراهیم خلیل الله در این شهر است. بعد از ابراهیم، فرزندش اسحاق، سپس نوه‌اش یعقوب در فلسطین ماندند؛ امّا فرزندان یعقوب به مصر مهاجرت کردند. نوادگان و فرزندان یعقوب که به بنی اسرائیل معروف بودند، پس از وفات حضرت موسی به رهبری حضرت یوشع به فلسطین بازگشتند. پس از آن هرج و مرج فلسطین را دربرگرفت و این هرج و مرج تا زمان طالوت باقی ماند. سپس داوود نبی، جانشین طالوت شد. داوود(ع) بر تمام فلسطین تسلط یافت و حدود سال ۱۰۰۰ قبل از میلاد، بیت المقدس را پایتخت حکومت خود قرار داد. پس از داوود، فرزندش سلیمان حکومت را به دست گرفت و از این زمان فلسطین شاهد عمران و آبادنی وسیعی بود. در طی قرن‌های طولانی بیشتر ساکنان فلسطین، عرب کنعانی بودند و به مرور با دیگر اقوام عرب در هم آمیختند. همچنین در دوره‌هایی، یهود در برخی مناطق فلسطین به حکومت رسیدند؛ امّا در سال ۶۳ قبل از میلاد، رومیان بر فلسطین مسلط شدند و یهودیان را تحت سیطره خود قرار دادند. سال ۳۰ میلادی آغاز نبوت حضرت عیسی(ع) بود. او تعالیم خود در شهر اورشلیم آغاز کرد و به هدایت مردم مشغول بود .

ورود اسلام به فلسطین

دین اسلام در زمان خلیفه اول وارد سرزمین فلسطین شد؛ امّا فتح این سرزمین در سال ۱۳ هجری قمری و در زمان خلافت عمر طی چندین نبرد از جمله نبرد اجنابین به رهبری خالد بن ولید بوده است. بر اساس برخی منابع، در نبرد اجنابین حدود سه هزار نفر کشته شدند.

از فتح مسلمانان تا اشغال آن توسط اسرائیل

در عهد خلافت عمر بن خطاب، فلسطین جزئی از سرزمین اسلامی شد و خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس بر این سرزمین حکومت داشتند. در ۳۵۸ق فاطمیان کنترل فلسطین را به دست گرفتند. فاطمیان برای به دست آوردن کنترل فلسطین، با انقلاب‌های محلی، قرامطه و ترک‌های سلجوقی به مبارزه پرداختند. در این مدت نزاع بر سر فلسطین ادامه داشت، به شکلی که حکومت فلسطین بین مملوکان مصر، مغولان و عثمانی‌ها رد و بدل می‌شد تا اینکه از حدود ۴۰۰ق عثمانی‌ها اختیار فلسطین را به طور کامل در دست گرفتند. پس از جنگ‌های صلیبی و کشته شدن حدود هفتاد هزار نفر از مسلمانان، در ۴۹۳ق، مسیحیان اروپایی بر فلسطین سیطره یافتند. حکومت مسیحیان پس از جنگ‌های صلیبی، ۸۸ سال ادامه داشت. مسلمانان پس از نبرد حَطّین تحت رهبری صلاح الدین ایوبی فلسطین را پس گرفتند. حکومت عثمانی‌ها بر فلسطین تا اشغال آن توسط بریتانیا در سال ۱۹۱۷م ادامه داشت. اشغال فلسطین توسط بریتانیا تا سال ۱۹۴۸م ادامه یافت، اگر چه بریتانیا در سال ۱۹۲۲عنوان اشغال را به قیمومیت تغییر داد. در سال ۱۹۳۶م، مردم فلسطین انقلاب بزرگی را علیه حکومت بریتانیا به راه‌ انداختند؛ اما این انقلاب با کارشکنی‌های بریتانیا و صهیونیسم با شکست مواجه شد.

اشغال فلسطین توسط اسرائیل

در سال ۱۷۹۹م، ناپلئون بناپارت اولین رهبر اروپایی بود که یهودیان را برای ایجاد یک کشور یهودی در سرزمین فلسطین دعوت کرد. سال‌ها بعد و در سال ۱۸۹۷م، اولین کنفرانس صهیونیستی در سوئیس برگزار شد و تصمیم بر آن شد که برای یهودی‌سازی سرزمین فلسطین، سیاستی هدفمند دنبال شود. آنان برای حساسیت زدایی، به جای عبارت دولت یهودی از وطن یهودی استفاده کردند. با این وجود پس از ۳۰ سال و در ابتدای جنگ جهانی اول، تنها ۱٪ یهودیان از این طرح حمایت کردند و در عمل این طرح با شکست مواجه شد. در آن زمان تنها ۸٪ از جمعیت فلسطین را یهودیان به خود اختصاص داده بودند و از لحاظ مساحت نیز، تنها ۲٪ کل فلسطین در اختیار آنان بود. اتفاقات جنگ جهانی اول، منجر به صدور بیانه بالْفُور در سال ۱۹۱۷م شد. در این بیانه بریتانیا خواستار ایجاد وطن یهودی در فلسطین شد. به همین خاطر در زمان حکومت بریتانیا بر فلسطین، جمعیت انبوهی از صهیونیست‌ها به سرزمین فلسطین مهاجرت کردند، به طوری که تعداد یهودیان در این دوره ۶ برابر افزایش یافت.

در سال ۱۹۴۸م اسرائیل تاسیس شد. در این زمان یهودیان ۷۸٪ سرزمین فلسطین را اشغال کردند. مناطق اشغالی شامل الخلیل واقع در شمال فلسطین، ساحل دریای مدیترانه، صحرای نقب و منطقه مرکزی فلسطین بود. از آنجا که کرانه باختری تحت اداره اردن بود و غزه نیز توسط دولت مصر اداره می‌شد، این دو منطقه از اشغال صهیونیست‌ها در امان ماند؛[۴۱] امّا از سال‌ ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۵م اسرائیل موفق شد ۶۰٪ از کرانه باختری و ۴۰٪ از غزه را اشغال کند. همچنین در این دوره اسرائیل توانست ۹۷٪ فلسطین را به اشغال خود درآورد.

جنگ فلسطین-اسرائیل

با اشغال فلسطین توسط اسرائیل در سال ۱۹۴۸م، همواره نزاع و درگیری بین فلسطین و اسرائیل وجود داشته است. به مجموعه این منازعات، منازعه فلسطین-اسرائیل گفته می‌شود. بسیاری از دولت‌ها نسبت به این زمینه حساس بودند؛ امّا اخیرا به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی، این منازعه نزد دولت‌ها از توجه افتاده است. با این حال، مسئله فلسطین به شکل قابل توجهی مورد حمایت شیعیان قرار دارد، که اظهارات و فتاوای بسیاری از علمای شیعه در این زمینه حاکی از حمایت از فلسطینی‌ها دارد. یکی از مهم‌ترین حمایت‌های شیعیان از فلسطین، ایجاد روز قدس توسط امام خمینی است. امام خمینی رهبر جمهوری اسلامی ایران، در حمایت از مردم فلسطین، آخرین جمعه از ماه رمضان را روز قدس نام نهاد. همه ساله در بسیاری از کشورهای جهان همچون عراق، ایران، هند و مالزی به حمایت از مردم فلسطین، در روز قدس تظاهرات گسترده‌ای برگزار می‌گردد.

سال نکبت

سال ۱۹۴۸م به خاطر تشکیل اسرائیل، سال نَکْبَت نامگذاری شده است. همچنین سال ۱۹۶۷م به خاطر شکست کشور‌های عربی از اسرائیل، به سال نَکْسَه معروف است. این جنگ ۶ رو طول کشید که پس از شکست کشورهای عربی، کرانه باختری، غزه و برخی از مناطق کشورهای همسایه فلسطین توسط اسرائیل اشغال شد.

انتفاضه‌ها

طی سال‌های اشغال فلسطین، این سرزمین شاهد قیام‌های متعدد مردم فلسطین بوده است. این قیام‌ها به انتفاضه نامگذاری شده است. اولین قیام مردم فلسطین، در سال ۱۹۷۶م با نام انتفاضه روز زمین اتفاق افتاد. انتفاضه دیگر در سال ۱۹۸۷م اتفاق افتاد که به انتفاضه اول یا انتفاضه شعب فلسطینی معروف است. این انتفاضه در کرانه باختری و غزه رخ داد. انتفاضه دیگر، انتفاضه الاقصی است. این انتفاضه به خاطر ورود آریل شارون نخست وزیر وقت اسرائیل به مسجد الاقصی در سال ۲۰۰۰م آغاز شد. از مهم‌ترین شعار‌های انتفاضه الاقصی، ایجاد یک دولت فلسطینی و خروج اشغال‌گران از کرانه باختری بود.

در انتفاضه ۱۹۸۷م که ۶ سال به طول انجامید، ۱۵۴۰ نفر کشته و ۱۳۰ هزار نفر زخمی شدند. در انتفاضه سال ۲۰۰۰م نیز، ۲۸۰۰ نفر کشته شدند.

قتل‌عام

اسرائیل چندین مرتبه مرتکب قتل‌عام فلسطینی‌ها شده است. در سال ۱۹۴۸م، ۳۴ قتل‌عام توسط اسرائیل اتفاق افتاد که معروف‌ترین آنها، قتل‌عام «دیر یاسین» است. در این قتل‌عام ، ۲۵۴ نفر به شکل فجیعی کشته شدند. از دیگر جنایات اسرائیل، قتل‌عام «خان یونس» در سال ۱۹۵۶م است. در این جنایت، ۲۵۰ فلسطینی کشته شدند. یکی از بزرگ‌ترین جنایات تاریخ، کشتار صبرا و شتیلا است. این حادثه در سال ۱۹۸۲م اتفاق افتاد که در آن ۳۲۹۷ زن و کودک فلسطینی کشته شدند.

ساکنان فلسطین

طبق منابع تاریخی، ساکنان فلسطین به دو دسته عرب و یهود تقسیم می‌شوند. عرب‌ها نیز به عرب مسلمان، مسیحی و سایر گروه‌ها تقسیم شده‌اند.

عرب‌ها

بر حسب آمار، تعداد عرب‌های ساکن فلسطین در سال ۱۹۴۸م حدود یک میلیون و ششصد هزار نفر بود که ۸۸.۵٪ مسلمان، ۱۰.۴٪ مسیحی و ۱.۱٪ سایر گروه‌ها بودند. پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۹م، عرب‌های فلسطینی به چهار دسته تقسیم شدند:

                کسانی که در برابر اشغال ۱۹۴۸م مقاومت کردند. این گروه به ساکنان خط سبز نام‌گذاری شدند.

                ساکنان کرانه باختری رود اردن و غزه.

                پناهندگان به خط سبز، کرانه باختری، غزه، اردن، سوریه و لبنان که این مناطق را برای سکونت برگزیدند.

                مهاجران فلسطینی که به دیگر کشورهای عربی و غیرعربی مهاجرت کردند.

در سال ۱۹۴۸م حدود نیمی از عرب‌های فلسطین از مناطقی که بعدها اسرائیل نامیده شد اخراج شدند و به اجبار به کرانه باختری، غزه، اردن، سوریه، لبنان، مصر و عراق مهاجرت داده شدند. طبق آمار در آن سال، عرب‌های باقیمانده در سرزمین فلسطین ۱۴٪ از جمعیت کل فلسطین را تشکیل دادند. طبق آمار سال ۲۰۰۲م، جمعیت کل فلسطینیان ۸ میلیون نفر بود که، ۵۲٪ از آنان را پناهندگان به دیگر کشورها تشکیل می‌دادند.

یهود

در سال ۱۹۱۴م از مجموع ساکنان فلسطین، حدود ۸٪ را یهودیان به خود اختصاص داده بودند؛ امّا این نسبت در سال ۱۹۴۳م به ۳۰٪ افزایش یافت. در سال ۱۹۴۸م و پس از اشغال فلسطین توسط اسرائیل، بیشتر جمعیت این سرزمین در اختیار یهودیان قرار گرفت.

احزاب سیاسی

فلسطین نیز مانند بسیاری از کشورها، دارای احزاب سیاسی مختلف است. برخی از معروف‌ترین این احزاب عبارت است از اخوان المسلمین، حماس، جنبش جهاد اسلامی و جنبش آزادی‌بخش میهنی فلسطین (فتح).

اخوان المسلمین

اخوان المسلمین فلسطین در سال ۱۹۴۸م با مشارکت اخوان المسلیمن مصر و اردن شکل گرفت. با اشغال کرانه باختری رود اردن و غزه در سال ۱۹۶۷م توسط اسرائیل، ارتباط اخوان المسلمین مصر و اردن با فلسطین قطع شد. همین امر، موجب پیشرفت و توسعه اخوان المسلمین فلسطین شد.

حماس

جنبش مقاومت فلسطین (حماس)، برجسته‌ترین جنبش مقاوت اسلامی فلسطین است. این جنبش، ادامه جنبش اخوان المسلمین است. جنبش حماس اولویت فعالیت خود را بر تربیت افراد، خانواده و جامعه قرار داده است تا زمینه را برای تشکیل دولت اسلامی در فلسطین فراهم سازد. حماس در آغاز شکل‌گیری ایده‌ای برای مقابله با اشغال فلسطین نداشت؛ امّا بعدها وارد مبارزه مسلحانه شد.

جنبش جهاد اسلامی

جنبش جهاد اسلامی یکی از مهم‌ترین احزاب فلسطین است. این جنبش، منازعه فلسطین-اسرائیل را به عنوان ایدئولوژی خود قرار داده است. این جنبش حرکت خود را در سال ۱۹۸۰م آغاز کرد. جنبش جهاد اسلامی با دیگر جریان‌های سنتی اسلامی از جمله جنبش اخوان المسلمین اختلاف دارد.

جنبش آزادی‌بخش میهنی فلسطین (فتح)

جنبش آزادی‌بخش میهنی فلسطین، قدیمی‌ترین حزب سیاسی فلسطین است. این جنبش در سال ۱۹۶۵م تأسیس شد. بیشتر مقامات دولت فلسطین عضو این حزب هستند.

جایگاه فلسطین در جهان اسلام

سرزمین فلسطین به دلایل مختلفی از جمله وجود مسجد الاقصی در این کشور، موقعیت ویژه‌ای نزد مسلمانان دارد. پیامبر اسلام(ص) در آغاز رسالت خود، مسجدالاقصی را اولین قبله مسلمانان قرار داد. به گفته برخی مفسران، در قرآن از شهر بیت المقدس به طور غیر مستقیم یاد شده است. همچنین احادیث فراوانی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) در فضیلت این شهر وارد شده است. به طور کلی از سرزمین فلسطین در قرآن به عناوینی چون «ارض مقدسة» و «ارض مبارکة» یاد شده است. فلسطین محل هبوط بسیاری از پیامبران و محل دفن بسیاری از انبیاء الهی است. همچنین فلسطین محل عروج پیامبر اسلام است.

فلسطین سرزمین معراج

مسجد الاقصی محل عروج حضرت محمد(ص) به آسمان است. در زمان حکومت عبدالملک بن مروان، بر صخره‌ای که پیامبر اسلام از آنجا به آسمان عروج کرد، مسجدی با نام مسجد الصخره یا قبة الصخره ساخته شد.

شیعه در فلسطین

پیشینه حضور شیعه در فلسطین به صدر اسلام و حضور ابوذر غفاری در شام برمی‌گردد. مقدسی در کتاب احسن التقاسیم و ناصر خسرو در کتاب «سفر به آرامگاه ابوهریره»، نقل کرده‌اند، در زمانی بیشتر جمعیت فلسطین را شیعیان تشکیل می‌دادند.

مذهب شیعه در قرن چهارم و در عصر حکومت فاطمیان در فلسطین رونق یافت. «الحاکم بامرالله» ششمین حاکم فاطمیان،‌دار العلم فاطمی را در بیت المقدس تاسیس کرد. این مکان تاثیر قابل توجهی در گسترش تشیع در فلسطین داشت و تا زمان اشغال فلسطین توسط صلیبی‌ها، به فعالیت خود ادامه داد. با وجود جنگ‌های صلیبی و پس از آن، تسلط صلاح الدین ایوبی سنی مذهب بر مناطق فلسطین و شام، شیعه در فلسطین باقی‌ماند. در عصر عثمانی شیعیان فلسطین دوباره مطرح شدند.

تاثیر و نفوذ شیعیان بر فلسطین در قرن ۲۱م و در دوران معاصر، به سبب ارتباط گروه‌های فلسطینی با حزب‌الله لبنان بیشتر شده است. پیروزی‌های حزب‌الله لبنان بر اسرائیل، نقش مهمی در گسترش شیعه در فلسطین داشته است. مرکز آمار انجمن دین و زندگی اجتماعی «مؤسسه PEW»، وجود شیعیان در فلسطین را تأیید کرده‌ است.

اذیت و آزار شیعیان

در طول تاریخ، شیعیان فلسطین تحت آزار فراوانی قرار داشته‌اند. اولین سرکوب شیعیان فلسطین توسط صلاح الدین ایوبی رخ‌داد. پس از رونق گرفتن شیعه در عصر عثمانی، احمد پاشا حدود ده سال با شیعیان مبارزه کرد و کتاب‌های آنها را سوزاند. در سال ۲۰۱۰م، سرویس‌ امنیتی حماس ده‌ها تن از مستبصران شیعه را بازداشت کرد. از طرف دیگر، گروه «ابن بار الخیریة الاسلامیة» در غزه وجود دارد که عمده فعالیتش، مبارزه با گسترش تشیع است. همچنین جنبشی با نام «جهاد سلفی» در غزه تاسیس شده است که هدف اصلی آن مبارزه با شیعه است.

احزاب و گروه‌های شیعه

جنبش جهاد اسلامی به عنوان پرچمدار شیعه در فلسطین شناخته می‌شود. بنیانگذار این جنبش، فتحی شقاقی بود. فتحی شقاقی از شیعه تاثیر می‌پذیرفت، از این رو جنبش جهاد اسلامی را نماد شیعه در فلسطین می‌دانند. گروهی در فلسطین با نام «جنبش صابرین» شکل گرفته است. این گروه از جنبش جهاد اسلامی منشعب شده و به شیعه نزدیک است. جنبش صابرین در سال ۲۰۱۴م حرکت خود را با رهبری هشام سالم آغاز کرده‌ است. از دیگر گروه‌های شیعی فلسطینی می‌توان به «مجلس شیعه اعلی فلسطین» اشاره کرد. این گروه در سال ۲۰۰۶م توسط محمد عبدالفتاح غوانمه تاسیس شده است. یکی از مهم‌ترین انجمن‌های شیعه فلسطین، «انجمن شقاقی» است. این انجمن یک انجمن خیریه و غیر سیاسی است که سعی می‌کند تا دیدگاه برابری نسبت به همه مذاهب اسلامی داشته باشد.

برخی دیگر از نهادهای شیعه فلسطین عبارتند از: انجمن جوانان اسلامی، درمانگاه احسان خیری، مدرسه نقاء، جمعیت غدیر، جمعیت آل البیت. همچنین هفته‌نامه «الاستقلال» و شبکه رادیویی «إذاعة صوت القدس» در اختیار شیعیان فلسطین است.