emamian
بیانات در دیدار اقشار مختلف بانوان
و الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا ابیالقاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین سیّما بقیّة الله فی الارضین.
خیلی خوش آمدید خانمهای عزیز، خواهران، دختران، فرزندان خود من؛ همهی شما فرزندان ما هستید، و سازندگان ایران فردا، دنیای فردا، شماها هستید. این جلسه، جلسهی خیلی پُرمغز و مفیدی بوده تا این لحظه. من تشکّر میکنم از همهی کسانی که برنامه اجرا کردند. از این دختران عزیزی که سرود خواندند تشکّر میکنم؛ هم سرودشان خوب بود ــ یعنی مضمون شعر خوب بود ــ هم آهنگشان خوب بود و بسیار خوب اجرا کردند. از قاری محترم تشکّر میکنم. از مجری محترم و خوشبیان و خوشزبان تشکّر میکنم. از همسران شهدا، مادران شهدا، فرزندان شهدا که در این جمع حضور دارند، صمیمانه تشکّر میکنم و به همهی آنها اظهار ارادت میکنم. از خانم زکزاکی که اینجا صحبت کردند، من تشکّر میکنم. ایشان مادر شش شهیدند؛ سه پسرشان در یک حادثه، سه پسر دیگرشان در یک حادثه[ی دیگر] به شهادت رسیدند و این زن مثل کوه صبر کرده و مدّتها زندان و سختیهای فراوان را تحمّل کرده. از آن خانم فلسطینی(۲) که اینجا ویدئوشان را مشاهده کردیم، تشکّر میکنم؛ از کسانی که دستاندرکارند میخواهم که تشکّرِ ما را به ایشان برسانند و خداقوّت بگویند و بگویند که من همیشه، هر شب، مرتّباً برای آنها دعا میکنم.
مطالبی که در اینجا مطرح شد مطالب بسیار خوبی بود؛ یعنی واقعاً اگر من الان هیچ صحبتی نکنم و به همان حرفهایی که این خانمها اینجا زدند اکتفا کنیم، این جلسه بهرهی خودش را برده؛ هم در مورد ورزش، هم در مورد مسائل حقوقی زنان، هم در مورد هنر دینی، هم در مورد نگرانی از تهدیدهای فضای مجازی و هوش مصنوعی، هم برای مسئلهی نخبگان کشور در بخشهای مختلف و برنامهریزی برای آنها، هم قدردانی از مادران و زنان خانهدار، هم آنچه در مورد وضع بد فضای مجازی گفته شد، هم در مورد پزشکان زن و رعایت مریضهای زن در بیمارستانها، همهی این مطالبی که گفته شد مطالب درستی بود. گلهگزاریها و شِکوهها و احیاناً پیشنهادها باید به ما داده بشود؛ کار ما نیست، کار مسئولین دولتی است، امّا درعینحال ما سفارش میکنیم، تأکید میکنیم و از مسئولین میخواهیم که اینها را انشاءالله دنبال کنند؛ امیدواریم که این اتّفاق بیفتد.
این جلسه به مناسبت نزدیکی ایّام ولادت صدّیقهی کبریٰ فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) تشکیل شده؛ من چند جمله در مورد ایشان عرض میکنم، بعد هم مطالبی را در مورد مسئلهی زن یادداشت کردهام، به قدری که حالا وقت باقی مانده، مختصراً عرض میکنم.
در مورد حضرت سیّدة نساء العالمین، سیّدة نساء اهل الجنّة ــ که دربارهی فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) وارد شده ــ هر کدام از مطالبی که چه پیغمبر اکرم (صلّی الله علیه و آله)، چه امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام)، چه بقیّهی ائمّه دربارهی این بزرگوار گفتهاند، همه شاهد عظمت غیر قابل اندازهگیری این بانوی عظیمالشّأن است؛ یعنی واقعاً عظمت فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) را با هیچ انسانی، جز همان اهلبیت پیغمبر و خود رسولالله و اولادش نمیشود مقایسه کرد؛ مقام ایشان خیلی عظمت دارد. من فقط یک حدیث را عرض میکنم که خب بارها شنیدهاید؛ حدیثی است که هم شیعه نقل کرده، هم سنّی نقل کرده. آن [حدیث] این است که «اِنَّ اللَهَ لَیَغضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ یَرضىٰ لِرِضاها»؛(۳) برای سَخَط و خشم فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) خدای متعال خشمگین میشود، و به خاطر خشنودی فاطمهی زهرا خدای متعال خشنود میشود. معنایش این است که هر انسانی، هر مسلمانی، اگر بخواهد خدا را خشنود بکند، باید کاری بکند که فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) را خشنود کند. توصیههای آن بزرگوار، درسهای آن بزرگوار، جهتگیری آن بزرگوار، عواطف آن بزرگوار، اگر ملاحظه شد، رعایت شد، مراعات شد، خدای متعال خشنود میشود. بالاتر از این، واقعاً چه فضیلتی انسان میتواند فرض کند برای یک انسان، چه زن و چه مرد؟
به نظر من، زن مسلمان الگویی بهتر از فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) نمیتواند پیدا کند، [بلکه] هیچ زنی در دنیا نمیتواند الگویی بهتر از او پیدا کند. چه در دوران کودکیاش، چه در دوران نوجوانیاش، چه در دوران جوانیاش، چه در خانواده، چه رفتارش با پدر، با همسر، با فرزندان، با کارگر داخل خانهاش، چه رفتارش در عرصهی اجتماع، در مسئلهی سیاست، در مسئلهی خلافت؛ یعنی همهی اینها الگو است. و مهم این است که همهی این عظمتها، همهی این فعّالیّتها، همهی این سرمشقها، در یک عمر کوتاه انجام گرفته: حدّاکثر ۲۵ سال؛ سنّ فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) را از ۱۸ سال تا ۲۵ سال نقل کردهاند. این الگو است؛ دختران ما، زنان ما، بانوان عزیز جامعهی اسلامی ما سعی کنند با همین روحیه، با همین انگیزه دنبال فاطمهی زهرا حرکت کنند؛ هم در امر خانهداری، هم در امر فعّالیّت اجتماعی و سیاسی، هم در حکمت و دانش ــ که البتّه در مورد آن بزرگوار الهام الهی بود، در مورد ما و شما کسبکردنی است؛ شما که تلاش بکنید، البتّه الهام الهی هم کمک خواهد کرد ــ در همهی بخشها آن بزرگوار را الگو قرار بدهید و قرار بدهیم و دنبال کنیم. این چند جمله راجع به آن بزرگوار.
و امّا دربارهی مسئلهی «زن». خب، شماها بحمدالله همه دانا و تحصیلکرده و مطّلع از مسائل گوناگونی هستید که در اسلام در مسئلهی «زن» مطرح است؛ خیلی نیازی نیست که من بگویم، درعینحال چند جملهای من عرض میکنم.
در مسئلهی «زن»، هم بحث هویّت زنانه و هویّت زن، هم ارزشهای زن، هم حقوق زن، هم تکالیف زن، هم آزادیهای زن، هم محدودیّتهای زن، هر کدام موضوع مسائل بسیار مهم و تعیینکننده است. امروز با نگاه کلّی که به دنیا نظر کنیم، [میبینیم] دو جهتگیری، دو رویکرد، در همهی این زمینهها وجود دارد: یک رویکرد، رویکرد رایج متداول غربی است که در کشورهای غیر غربی هم رواج پیدا کرده ــ در همهی زمینههایی که ذکر کردم ــ یک رویکرد هم رویکرد اسلامی است؛ این دو در مقابل هم قرار دارند، دو جریانند و هر کدام در پاسخ به این مسائل و سؤال در مورد این مسائل نظری دارند. [لذا] میتوان در همهی این زمینهها بحث کرد و به پاسخ رسید، منتها یک نکتهای در اینجا وجود دارد که این نکته به نظر من نکتهی قابل توجّهی است و آن، این است که نظام فرهنگی و تمدّنی غرب، در این مسائل حاضر به مباحثه نیست، از ورود در بحث و تحقیق فرار میکند. فرهنگ غربی، نظام غربی ــ نظام تمدّنی و نظام فرهنگی غربی ــ در مورد بسیاری از سؤالات در این زمینهها جلو نمیآید که بحث بکند؛ مسئله را با جنجال و هوچیبازی و استفادهی از هنر و سینما و زور و فضای مجازی و مانند اینها پیش میبرد؛ آن نظر خودش را، رویکرد خودش را ــ منطق که ندارند ــ با ابزارهای مختلفی که در اختیار دارد پیش میبرد؛ حاضر نیست بحث کند، حاضر نیست به سؤالها جواب بدهد. علّت هم این است که غرب هیچ منطقی ندارد؛ این رفتارِ روزبهروز بدتر و سخیفتری که امروز در زمینهی مسائل زن، در غرب رایج است و به تبعِ غرب در بسیاری از کشورهای دیگر، هیچ منطقی پشت سرش نیست؛ لذا وارد بحث نمیشوند، حاضر نیستند منطق ارائه کنند.
چرا در محیطهای غربی، روزبهروز بیمبالاتی زن در حفظ حرمت و شخصیّتِ زنانگیِ خودش بیشتر میشود و حرمت زن روزبهروز بیشتر شکسته میشود؟ چرا در مجالس رسمیای که در اروپا و در آمریکا برگزار میشود، زن میتواند حتّی با پوشش نیمهعریان در این جلسات رسمی شرکت کند امّا مرد بایستی با لباس کامل، کراوات هم بزند یا پاپیون هم بزند و شرکت کند؟ چرا؟ چرا زن آنجور میتواند بیاید، [امّا] اگر چنانچه مرد در مجالس رسمی مثلاً فرض کنید با شلوارک بیاید، خلاف آداب عمل کرده؟ علّت چیست؟ زن با مینیژوپ بیاید اشکال ندارد، امّا اگر لباس این [مرد] یک خرده سبک باشد اشکال دارد؛ چرا؟ چرا در محیطهای غربی روزبهروز فحشا و روسپیگری بیشتر دارد ترویج میشود؟ این اتّفاق دارد میافتد. چرا همجنسبازی به عنوان یک شیوهی مترقّی شناخته میشود که اگر کسی انکار کرد، به عنوان یک فکر عقبافتاده، یک شخص عقبافتاده، یک ملّت عقبافتاده تلقّی میشود؟ چرا؟ هم در محیطهای سیاسی ترویج میشود، [هم در] محیطهای اجتماعی ترویج میشود؛ رؤسای جمهور، مسئولان کشورها آن را ترویج میکنند و بعضیها افتخار میکنند که ما اینجوری هستیم! چرا؟ این چه منطقی دارد؟ چرا در محیطهای بیمبالات غربی، مسائل جنسی سهجانبه یا چهارجانبه ــ طبق آمارهایی که خودشان میدهند و اطّلاعاتی که در اختیار ما هست و میدانیم؛ اطّلاعات پنهانی نیست، اطّلاعات آشکار است ــ روزبهروز افزایش پیدا میکند؟ همهی چیزهایی که خانواده را منهدم میکند، روزبهروز در غرب دارد افزایش پیدا میکند. همهی این چیزها منهدمکنندهی اساس خانواده است؛ آزادی جنسی و افراط در گسترش تعرّضات جنسی، خانواده را منهدم میکند. من چند سال قبل از این،(۴) از کتاب یکی از رؤسای جمهور آمریکا(۵) نقل کردم؛ آمارها به معنای واقعی کلمه وحشتزا است؛ آمار تعرّضات جنسی، آمار بیبندوباریها. و تعرّض جنسی مجازات ندارد، مجازات نمیشوند، امّا حجاب مجازات دارد! یک رذلی، یک لاتی، یک زن باحجاب را آزار بدهد، بعد به دادگاه کشیده بشود، در دادگاه آن زن را چاقو بزند و بکُشد، این اشکالی ندارد!(۶) حالا مثلاً یک مدّتی زندانی به آن آدم رذل میدهند، امّا این مبارزهی با حجاب و مقابلهی با حجاب مطلقاً به عنوان یک کار زشت تقبیح نمیشود؛ چرا؟ اینها سؤالات بیجواب است، اینها را جواب نمیدهند، [چون] منطقی وجود ندارد. از یک ایرانی، مثلاً یک مسئول ایرانی که در فلان مجمع بزرگ اروپایی یا آمریکایی شرکت کرده، میپرسند آیا شما با همجنسبازی موافقید، اگر بگوید نه، او را هُو میکنند! علّتش چیست؟ این چه منطقی دارد؟ پاسخی وجود ندارد؛ یعنی غرب برای رفتار خودش با مسئلهی «زن» و مسائل مربوط به زن و آن رفتاری که نسبت به جامعهی زنان دارد انجام میگیرد، هیچ منطقی پشت سر کارهایش نیست و لذاست که از بحث، از گفتگو، از مباحثه در این زمینهها فرار میکنند.
عرض کردم که رویکرد خودشان را با ابزارها پیش میبرند، در این کارها هم قشنگ واردند: فیلم درست میکنند، کتاب مینویسند، مقاله مینویسند، پول میدهند، شخصیّتهای هنری، فرهنگی و سیاسی و غیره را وادار میکنند که حرف بزنند؛ مراکز بینالمللی را درست میکنند ــ مراکز مربوط به زنان ــ و این سازمانهای بهاصطلاح بینالمللی هر کشوری را که با رویکرد آنها مخالف باشد، نمره میدهند، داوری میکنند و در قعر جدول قرار میدهند.
خب، حالا حرف در این زمینهها زیاد است و بنده هم در این مقولهها خیلی صحبت کردهام. دیروز یک کتابی برای من آوردند که صحبتهایی بود که خود بنده کرده بودم، چاپ شده بود، ندیده بودم؛ نگاه کردم دیدم خیلی از حرفهایی که آماده کرده بودم و میخواستم امروز اینجا بگویم، در آن کتاب هست و قبلاً بارها گفته شده؛ در این زمینهها زیاد صحبت کردهایم. من در یک کلمه عرض میکنم که خلاصهی حاصل و ملخّصِ سیاست و رویکرد تمدّن غربی در مبحث بسیار مهم و حیاتی «زن»، در دو عامل خلاصه میشود: «سودجویی» و «لذّتجویی» که حالا هر کدام یک شرحی دارد. راجع به همین «سودجویی» هم من یک وقتهایی صحبت کردهام که حالا دیگر مجال نیست حرف بزنم. خب، این برخورد غرب در مسئلهی «زن» است.
برخورد اسلام درست بعکس است؛ برخورد اسلام برخورد منطقی است، برخورد استدلالی است، بیان واضح و روشن است در این زمینه. مسئلهی «زن»، در اسلام، یکی از نقاط قوّت اسلام است؛ این را به شما عرض بکنم. بعضی خیال نکنند که ما دربارهی مسائل مربوط به زن باید بنشینیم پاسخگو باشیم؛ نه، اسلام در همهی بخشهای مربوط به زن، منطق محکم و قوی و پشتوانهی عقلانی دارد؛ چه آنجایی که مسئلهی جنسیّت را نفی میکند، چه آنجایی که مسئلهی جنسیّت را برجسته میکند، در همهی اینها منطق وجود دارد.
اسلام در یک مواردی بکلّی جنسیّت را نادیده میگیرد؛ بحث، بحث زن و مرد نیست، مسئلهی کرامت انسان است: وَ لَقَد کَرَّمنا بَنی آدَم؛(۷) اینجا مسئلهی جنسیّت مطرح نیست. ارزشهای انسانی در زن و مرد یکسان است و در نسبتِ ارزشیِ او با جنس مرد، مطلقاً جنسیّت مطرح نیست: «وَ المُؤمِنونَ وَ المُؤمِناتُ بَعضُهُم اَولیاءُ بَعضٍ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَ یَنهَونَ عَنِ المُنکَر»(۸) تا آخر؛ «اِنَّ المُسلِمینَ وَ المُسلِماتِ وَ المُؤمِنینَ وَ المُؤمِناتِ وَ القانِتینَ وَ القانِتات»(۹) تا آخرِ آیهی سورهی احزاب. همهی اینها پیش خدای متعال در مراتب عروج معنوی یکسانند؛ یعنی مطلقاً نه این بر او ترجیح دارد، نه او بر این ترجیح دارد؛ هر دو با استعدادِ مشابه در این راه قرار داده شدهاند و به همّتشان بستگی دارد؛ زنهایی هستند که هیچ مردی به پای آنها نمیرسد. بنابراین، جنسیّت مطرح نیست.
البتّه در همین زمینههای معنوی، یک جاهایی بالخصوص و به دلیل خاصّی، خدای متعال جنس زن را ترجیح داده؛ مثل همین آیهای که تلاوت کردند: وَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِلَّذینَ آمَنُوا امرَأَتَ فِرعَون.(۱۰) در قضیّهی حضرت موسیٰ، انسانهایی هستند که در رابطهی با موسیٰ بخصوص نام برده شدهاند و ذکرِ خاص شدهاند؛ جناب هارون هست، حضرت خضر هست، آن رفیق و همراه حضرت موسیٰ هست؛ چند نفر هستند که به طور خاص در قرآن از آنها یاد شده، امّا در مورد هیچ کدامشان این تعبیر به کار نرفته که الگو است؛ «مَثَل» یعنی نمونه و الگو. خدای متعال برای همهی انسانهای مؤمن دو زن را الگو قرار داده؛ یکی زن فرعون است، یکی حضرت مریم است: وَ مَریَمَ ابنَتَ عِمرانَ الَّتی اَحصَنَت فَرجَها.(۱۱) خب اینجا خدای متعال به دلیلی خود موسیٰ را به عنوان مَثَل و نمونهی مؤمنین ذکر نکرده، زن فرعون را ــ که نامادری حضرت موسیٰ است ــ ذکر کرده؛ خود حضرت عیسیٰ را ذکر نکرده، مادر او را ذکر کرده. این یک نوع ترجیح دادن و رجحان دادن زن است، به دلایلی، که دلیلش هم به نظر من روشن است؛ چون در جنس مرد، به خاطر شرایط مادّی و جسمانیای که دارد و خصوصیّاتی که وجود دارد، یک حالت برتریطلبیای هست؛ بخصوص در دورانی که قرآن نازل شده، اینجوری بوده؛ خدای متعال میخواهد این را نفی کند: این حرفها چیست؟ چون مثلاً صدایش کلفتتر است، چون قدّش بلندتر است، چون چهارشانهتر است، ارزشش بیشتر است؟ نه، بایستی از همین زن، از این بانو پیروی کند و او را الگوی خودش قرار بدهد. یا در یک روایتی [هست که] یک مردی میآید پیش پیغمبر و عرض میکند: مَن اَبَرّ؛ بیشتر به چه کسی نیکی کنم؟ حضرت میفرماید: اُمَّک؛(۱۲) به مادرت. بعد میپرسد بعدش چه کسی؟ پیغمبر میفرماید بعدش هم مادرت؛ دفعهی سوّم میپرسد خب حالا بعدش چه کسی؟ باز میگوید مادرت؛ یعنی سه بار پیغمبر مادر را میگوید. بعد آن پسر میپرسد بعدش چه کسی؟ میگوید بعد پدرت؛ یعنی مادر سه مرتبه جلوتر از پدر است. خب، این نشاندهندهی جایگاه زن در خانواده است دیگر؛ این برای تأکید این معنا است. یعنی این را میخواهم بگویم که در سلوک معنوی، در عروج معنوی و الهی، در ارزشهای واقعی انسانی، جنسیّت هیچگونه نقشی ندارد، مگر یک مواردی ترجیح یکی بر دیگری که این هم ترجیح زن بر مرد است؛ تا آنجایی که من دیدهام، غیر از این موردی را ندیدهام. اینجا آن جاهایی است که جنسیّت منتفی است.
در اصلِ مسئولیّتهای اجتماعی هم همینجور است. امام (رضوان الله علیه) در یک جایی گفتند که دخالت در سیاست و در مقدّرات اساسی کشور وظیفهی زنان و تکلیف زنان است؛ حقّ زنان و تکلیف زنان است؛(۱۳) یعنی واجب کردند که زنها بایستی در مقدّرات کشور و وظایف اساسی کشور دخالت کنند و وارد بشوند، که خب خود این یک فصل طولانیای دنبالش دارد؛ یعنی در این زمینهها بین زن و مرد هیچ تفاوتی وجود ندارد.
در پرداختن به امور جامعه: مَن اَصبَحَ و لَم یَهتَمَّ بِاُمورِ المُسلِمینَ فَلَیسَ بِمُسلِم؛(۱۴) اینکه فرمودند «لَیسَ بِمُسلِم»، یعنی چه زن باشد، چه مرد باشد. شما صبح که میکنید، زن خانهدارید، زن کارمندید، زن شاغلید، زن صنعتگرید، هر کاری میکنید، باید به فکر جامعه باشید؛ یعنی اهتمام داشته باشید که جامعه در چه وضعی است. حالا چقدر بتوانید کمک کنید و نقش ایفا کنید، این فرق میکند؛ افراد هر کدام یک نقشی میتوانند ایفا کنند، امّا این اهتمام همگانی است؛ این پرداختن، اهتمام داشتن، به فکر بودن، همگانی است. در اینجا هم جنسیّت نقشی ندارد. یا همین «مَن سَمِعَ رَجُلاً یُنادی یا لَلمُسلِمین»؛(۱۵) این خانمی که الان صحبت کردند، گفتند که ما در قضیّهی فلسطین و در قضیّهی غزّه راهمان بسته است، وَالّا میتوانستیم بیاییم. حالا مثلاً فرض کنید این خانم که پزشک است، میتوانست آنجا باشد و به معالجهی بیماران، مجروحین، کودکان و زنان بپردازد. هر کسی یک نقشی دارد، امّا اصل این اهتمام، اصل این وظیفه و احساس مسئولیّت، عمومی است، زن و مرد ندارد. اسلام اینها را مشخّصاً بیان کرده؛ اینها چیزهایی است که در اسلام روشن است و اینها را بیان کرده.
امّا در وظایف خانوادگی، البتّه نه؛ در وظایف مربوط به خانواده وظایف یکسان نیست، هر کدام یک نوع وظیفهای دارند. امکانات، ظرفیّتهای جسمی، ظرفیّتهای روحی، به هر کدام یک وظیفهای را محوّل میکند؛ اینجا جنسیّت نقش دارد. اینکه شعار «برابری جنسیّتی» به طور مطلق میدهند، غلط است. برابری جنسیّتی در همه جا [معتبر] نیست؛ در یک جاهایی بله، برابری هست، امّا در یک جاهایی هم برابری نیست، و نمیتواند باشد. آنچه درست است «عدالت جنسیّتی» است؛ «عدالت جنسیّتی» در همه جا معتبر است. «عدالت» یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن. ساخت روحی زن، ساخت جسمی زن، ساخت عواطفی زن، اقتضای یک مسائلی را میکند. فرزندآوری، فرزندداری و دامانِ پرورشِ فرزند، کار زن است؛ از مرد این کار برنمیآید، و خدای متعال او را برای این کار خلق نکرده؛ او برای یک کار دیگر است؛ کار بیرون خانه، کار [رفع] مشکلات خانه. امّا در حقوق خانوادگی یکسانند: وَ لَهُنَّ مِثلُ الَّذی عَلَیهِنَّ بِالمَعروف؛(۱۶) یعنی همان قدر که مرد در خانواده حق دارد، زن همان اندازه در خانواده حق دارد؛ این آیهی قرآن است. پس در حقوق خانوادگی یکسان، امّا در وظایف خانوادگی نه. البتّه یک چیزهایی هست که بایستی در مورد زن بیشتر رعایت بشود که در صحبتهای این خانمها هم بعضی بود، من هم یادداشت کردهام.
[مثل] مسئلهی امنیّت زنان؛ امنیّت در درون خانواده. زن بایست در کنار مرد احساس آرامش کند، احساس امنیّت کند؛ چهاردیواری خانه محلّ آسایش و امنیّت است. اگر رفتار شوهر جوری باشد که زن را از این احساس امنیّت محروم کند، زن احساس ناامنی کند، شوهر بددهنی کند یا بسیار بدتر و فجیعتر، دستش را به کار بیندازد، این مطلقاً قابل قبول نیست. راهش چیست؟ راهش قوانین سخت است؛ من بارها این را گفتهام.(۱۷) باید قوانین سختی [وضع شود]. اشارهای کردند به قانونی که در مجلس هست؛ خب اینها حتماً باید دنبال بشود. ما هم سفارش میکنیم، شماها هم خودتان دنبال کنید. بایستی مجازات سختی متوجّه مردی بشود که در داخل خانه برای زن محیط ناامن به وجود میآورد؛ در بیرون خانه هم همینجور. این، یک مسئله.
یک مسئله، مسئلهی مشاغل اجتماعی و مدیریّتها است که این را بعضی از خانمها از من سؤال کردند. اینجا هم مسئلهی جنسیّت مطرح نیست. در مدیریّتهای گوناگون، مشاغل گوناگون اجتماعی و دولتی، حضور زنان هیچ محدودیّتی ندارد. حالا مثلاً فرض کنید آمریکاییها به یکی از این کشورهای همسایهی ما الزام کرده بودند که بایستی زنها در محیط اداری مثلاً ۲۵ درصد حضور داشته باشند؛ الزامی، اجباری؛ غلط است. چرا ۲۵ درصد؟ خب ۳۵ درصد، خب ۲۰ درصد. این عدد معیّن کردن، نسبت معیّن کردن، معنی ندارد؛ اینجا ملاک، شایستهسالاری است. یک جا هست که یک بانوی باسواد مجرّب کارآمد مثلاً برای وزارت بهتر از این مردی است که در این زمینه نامزد وزارت شده؛ این زن باید وزیر بشود. در مورد نمایندگی مجلس هم همینجور است. مثلاً فرض کنید در فلان شهر، یک نفر یا دو نفر نمایندهی مجلس لازم است؛ یک نفر یا دو نفر زن، یک نفر یا دو نفر مرد معیّن شدهاند، [باید دید] کدام شایستهترند، باید شایستگی را نگاه کرد. هیچ ترجیحی اینجا وجود ندارد، هیچ محدودیّتی هم در این زمینهها وجود ندارد؛ یعنی نظر اسلام این است. بحث، بحث شایستهسالاری است.
البتّه زن در این مشاغل میتواند حضور پیدا کند، امّا بایستی جوری باشد که از آن مشغلهی مهمّ اساسی زنانه، یعنی خانهداری و فرزندآوری، محروم نشود؛ حتّی در بعضی از مشاغل که برای زنان واجب کفائی است، مثل پزشکی. پزشکی زنان واجب است؛ تا حدّی که پزشک زن به قدر کفایت وجود داشته باشد، باید زنها پزشکی بخوانند. همچنین مثلاً معلّمی بانوان یک واجب کفائی است. خب حالا ممکن است یک وقتی این واجب کفائی [تعارض پیدا کند] با مسئلهی خانهداری یا فرزندآوری یا استراحتها و مرخّصیهایی که برای یک زن خانهدار لازم است یا ساعات کاری که او بتواند کار را انجام بدهد و مثلاً به کار خانه هم برسد؛ اگر چنانچه در این زمینهها تعارضی به وجود آمد، مسئولین کشور هستند که بایستی برای این فکر کنند؛ یعنی آنقدر تعداد را افزایش بدهند که اگر چنانچه این معلّم که مثلاً فرض کنید بایستی در هفته پنج روز در مدرسه شرکت کند، مِن باب مثال چهار روز میتواند شرکت کند، خلأ به وجود نیاید؛ معلّم دیگری وجود داشته باشد که آن خلأ را پُر کند؛ همینطور مسئلهی پزشکی. بنابراین، در مشاغل، در مدیریّتها، در کارهای اساسی، در کارهایی که واجب کفائی برای زنان است، محدودیّتی وجود ندارد و اگر چنانچه تعارضی با کارهای خانگی زنانه به وجود آمد، باید به یک نحوی این را حل کرد که نه این زمین بماند، نه آن. البتّه به نظر بنده منافات هم ندارند؛ من میشناسم بانوانی را که کارهای اجتماعی سنگین داشتند ــ چه کار دانشگاهی و علمی، چه کارهای غیر علمی ــ چندین فرزند هم بزرگ کردند، تربیت کردند، خیلی هم خوب توانستند این کار را انجام بدهند. بنابراین، اینها منافاتی با همدیگر ندارند.
دو نکتهی مهم در نگاه اسلام هست؛ یعنی اینکه عرض کردیم راه باز است برای بانوان در همهی زمینهها ــ فعّالیّتهای اجتماعی و سیاسی و غیره ــ در کنار دو نکتهی مهم است که اسلام روی این دو نکته حسّاس است: یک نکته مسئلهی خانواده است که اشاره کردم، یک نکته مسئلهی خطر جاذبهی جنسی است؛ خطر جاذبهی جنسی! اسلام روی این حسّاس است. اسلام از اینکه محیط و فضا جوری باشد که لغزشگاه جاذبهی جنسی ــ که یکی از لغزشگاههای بسیار خطرناک است ــ زن را یا مرد را دچار مشکل بکند، ما را پرهیز میدهد؛ باید مراقبت داشت.
و حجاب در این زمینه است؛ مسئلهی حجاب یکی از چیزهایی است که میتواند در خطر جاذبهی جنسی محدودیّت ایجاد کند؛ از این جهت در اسلام روی مسئلهی حجاب تأکید شده. در سورهی احزاب، در دو جا، مسئلهی حجاب [بیان میشود]: وَ اِذا سَأَلتُموهُنَّ مَتاعًا فَسئَلوهُنَّ مِن وَراءِ حِجاب؛(۱۸) کسانی که میروند خانهی پیغمبر، مثلاً فرض کنید مهمانند و یک غذایی میخواهند بگیرند، با زن پیغمبر مواجه نشوند، از پشت پرده [بگیرند]؛ یعنی این دقّت شده. همچنین در آیهی دیگری از سورهی احزاب هم همین معنا وجود دارد.
بنابراین، این دو حسّاسیّت باید رعایت بشود: هم مسئلهی حجاب بایستی به معنای واقعی کلمه رعایت بشود، هم مسئلهی خانواده و حضور در خانه و نقش «مادری» که مهمترین نقش است. شاید بتوانم بگویم در مجموعهی خلقت بشر، نقش «مادری» برترین نقشها است؛ برای خاطر اینکه اگر چنانچه «مادری» نباشد، فرزندآوری نباشد، بارداری و شیردهی نباشد، اصلاً نسل بشر منقرض میشود؛ بنابراین، «مادری» مهمترین نقش در عالم خلقت و در عالم وجود مادّی انسان است. اسلام به این اهمّیّت میدهد؛ [شما نیز] به این اهمّیّت بدهید، این را دنبال بکنید؛ آن نکتهی جاذبهی جنسی را هم همینطور.
خیلی از کارها هم با تفاهم انجام میگیرد. بعضیها خیال میکنند کار کردن در خانه وظیفهی زن است؛ نه، وظیفهی زن مطلقاً این نیست که در خانه کار کند. غذا پختن، رخت شستن، تر و تمیز کردن وظیفهی زن نیست؛ مرد و زن باید با هم تفاهم کنند. حالا بعضی از مردها خوشبختانه این کارها را میکنند و در خانه کار میکنند، به زن کمک میکنند، متصدّی بعضی از کارهای خانه میشوند. بههرحال، این جزو وظایف زن نیست؛ این را همه بدانند.
این مسئلهی سنّ ازدواج هم که در آثار اسلامی تأکید میشود که سنّ ازدواج خیلی بالا نرود و جوانها زودتر ازدواج بکنند، به خاطر همین مسئلهی جلوگیری از خطر تهدید جاذبهی جنسی است. البتّه این به معنای ازدواج کردن کودکان نیست که حالا مطرح میکنند؛ نه، جوان، نوجوان، مرد، زن، دختر و پسر، هرچه بتوانند بوقت و بهنگام ازدواج کنند، از نظر اسلام مطلوبتر است و برای خودشان هم البتّه خیلی بهتر است، برای جامعه هم خیلی بهتر است. بنابراین، اگر به مسئلهی حجاب نگاه میکنیم، به عنوان یک چیزی که وسیلهی محرومیّت زن است نگاه نکنیم؛ این محرومیّت نیست، این در واقع یک برخورداری است؛ حجاب امنیّتآور است، موجب امنیّت میشود، موجب حفظ میشود.
الان در داخل جمهوری اسلامی، با اینکه ما هنوز نتوانستهایم به معنای واقعی کلمه «اسلامی» بشویم ــ من بارها این را گفتهام؛ ما اسلامیِ نیمهکاره هستیم ــ درعینحال شما ملاحظه میکنید که پیشرفتهای زنان در همین جمهوری اسلامی، قابل مقایسهی با قبل نیست؛ در علم، در تحقیق، در فعّالیّتهای اجتماعی، در هنر، در ورزش در همهی کارها؛ اینهمه زن دانشمند، اینهمه زن استاد دانشگاه، اینهمه زن فاضل، اینهمه زن نویسنده در انواع مختلف نگارشها؛ نگارش علمی، نگارش هنری، نگارش داستاننویسی، شعر و امثال اینها. ما در قبل از انقلاب، یکدهمِ این را هم نداشتیم؛ بنده کاملاً در محیط اجتماعی [حضور داشتم و میدانم]. امروز بحمدالله در این زمینهها کشور غنی است و این به برکت اسلام است؛ با اینکه گفتم جمهوری اسلامی همچنان یک کشور اسلامیِ نیمهکاره است و ما هنوز نتوانستهایم اسلام را به طور کامل پیاده کنیم؛ اگر پیاده کنیم، این [تواناییای] که امروز داریم چندین برابر خواهد شد و بمراتب بهتر خواهد شد.
من در آخر صحبتم اشاره کنم به مسئلهی انتخابات. در این قضیّهی انتخابات ــ که من چند روز قبل هم تأکید کردم روی این مسئله(۱۹) ــ شما بانوان و خانمهای عزیز میتوانید نقش ایفا کنید. مهمترین نقش شما هم در داخل خانه است؛ مادرها میتوانند نقش ایفا کنند، وادار کنند فرزندان را و همسر را برای اینکه در زمینهی انتخابات فعّال باشند و درست تحقیق کنند. زنها در برخی از مسائلِ شناختِ اشخاص و راهبردها و جریانها، دقیقتر و ظریفتر از مردها نگاه میکنند و نقاطی را پیدا میکنند؛ [لذا] در شناخت نامزدهای انتخاباتی، در حضور در پای صندوقها، هم در داخل خانه و هم در خارج خانه میتوانید نقش ایفا کنید.
[از دیدار شما] خیلی خوشحالم؛ یک مقدار هم طول کشید و ظهر گذشت؛ انشاءالله که همهی شما موفّق باشید.
والسّلام علیکم و رحمة الله و برکاته
ثمره عفو و گذشت
رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم در روایتی به ثمره عفو و گذشت اشاره کردهاند.
خبرگزاری «حوزه» روایت زیر را از کتاب «کافی» منتشر میکند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم:
إنَّ الْعَفوَ لا یَزِیدُ الْعَبدَ إلّا عِزّاً فَتَعافَوا یُعِزُّکُمُ اللَّهُ
همانا عفو جز بر عزّت بنده نمی افزاید، پس از یکدیگر درگذرید تا خداوند به شما عزّت بخشد.
کشورهای اسلامی از ظرفیتهای خود برای حمایت از فلسطین استفاده کنند
«ابراهیم بوغالی» رئیس مجلس الجزایر در حاشیه برگزاری اولین نشست کمیته فلسطین مجمع مجالس آسیایی(APA) که عصر امروز (چهارشنبه، ۲۰ دی ماه ۱۴۰۲) در تهران برگزار شد، با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و گفتوگو کرد.
قالیباف در این دیدار با بیان اینکه کشورهای اسلامی که در حوزه فلسطین فعال هستند باید برای انسجام همه کشورها در راستای حمایت از فلسطین فعالیت کنند، گفت: بسیار مهم است که کشورهای اسلامی از همه ظرفیتهای خود برای حمایت از ملت مظلوم فلسطین استفاده کنند.
رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به برخی نکات در حوزه روابط دوجانبه میان ایران و الجزایر، بیان داشت: اکنون فرصت مغتنمی برای گسترش روابط دو کشور در حوزه روابط اقتصادی به وجود آمده است که میتوانیم با هماهنگیهای بیشتر آنها را بهویژه در زمینه ترانزیتی از جمله دریایی و هوایی توسعه دهیم.
وی افزود: الجزایر میتواند مبدأیی برای توزیع کالا، امکانات فنی و مهندسی و دانشبنیان و پایهای برای تبادل تجاری و داد و ستدها در حوزههای مختلف در حوزه کشورهای شمال آفریقا باشد.
رئیس مجلس شورای اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم توسعه روابط پارلمانی بتواند در نهایت به توسعه روابط دو دولت و در نهایت توسعه اقتصادی ایران و الجزایر بیانجامد.
«ابراهیم بوغالی» نیز در این دیدار ضمن قدردانی از میزبانی جمهوری اسلامی ایران، گفت: مسأله فلسطین صرفاً یک مسأله عقیدتی برای الجزایر نبوده بلکه پیوند تاریخی میان دو کشور وجود دارد تا جایی که محلهای در فلسطین به نام محله الجزایریها وجود داشته و شهدایی در راه مبارزه با رژیم صهیونیستی تقدیم کردهایم که مزار آنها در قدس شریف است.
رئیس مجلس الجزایر با بیان اینکه رژیم صهیونیستی در حال ارتکاب شنیعترین جنایات علیه فلسطین است، یادآور شد: همین موضوع باید برای کشورهای اسلامی کافی باشد تا مقابل این رژیم بایستند، چرا که اگر حمایتهای آمریکا از آنها نبود، هرگز به جنایات خود ادامه نمیدادند.
وی با بیان اینکه امروز آرمان فلسطین نه تنها آرمانی اسلامی بلکه یک آرمان انسانی است که نیازمند ایجاد وحدت میان کشورهای عربی است، گفت: برخی کشورهای غیرعربی و غیرمسلمان از جمله برخی کشورهای آمریکای جنوبی و مرکزی و حتی اروپایی مواضعی قوی در برابر رژیم صهیونیستی گرفتهاند و این در حالی است که مواضع برخی کشورهای عربی و اسلامی در این حوزه ضعیف بوده است از این رو باید اقدامی کرد تا همه کشورهای عربی و اسلامی برای تشکیل کشور فلسطین به پایتختی قدس شریف متحد شوند.
وی با بیان اینکه اطمینان داریم جمهوری اسلامی ایران یک قدرت اقتصادی محسوب شده و امکانات زیادی در این کشور وجود دارد، گفت: ما میتوانیم با استفاده از ظرفیتهای موجود در کشور ایران و با گسترش همکاریهای دوجانبه، اقتصاد هر دو کشور را توسعه دهیم.
رئیس مجلس الجزایر در پایان با بیان اینکه این کشور مسأله فلسطین را یک مسأله اساسی میداند، گفت: ما به موضعگیریهای ایران در قبال فلسطین که موضعگیری اصیل، قاطعانه و راستین است، افتخار میکنیم.
رهبر انقلاب: تودهی مردم همهکارهاند/ تأکید امیرالمؤمنین(ع) بر تکیه به عامه مردم است نه نورچشمیها
رهبر معظم انقلاب اسلامی صبح امروز، سهشنبه، در سالروز قیام تاریخی مردم قم در 19 دی 1356 در دیدار هزاران نفر از مردم این شهر، با اشاره به قدرت بینظیر نقشآفرینی مردم، حضور و پرچمداری ملت در هر عرصه و میدان را، راهبرد مؤثر و راهگشای امام خمینی و نظام اسلامی؛ و بیانگیزه کردن و بیرون کشیدن مردم از صحنه را، راهبرد دشمنان سرزمین پاک ایران بهویژه آمریکا و صهیونیزم خواندند و تأکید کردند: هرکسی در هر جایی زبان گویا، اثرگذار و مخاطب دارد، باید با معرفتافزایی، مردم را به حضور در عرصههای مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و دیگر عرصهها فراخواند.
حضرت آیتالله خامنهای، قم را شهر قیام و معرفت و جهاد نامیدند و با اشاره به درسهای ماندگار قیام خودجوش مردم مؤمن این شهر در 19 دی 1356، گفتند: این حادثه عظیم که در اعتراض به اقدام رژیم وابسته در انتشار مقالهای موهن نسبت به امام خمینی صورت گرفت، اثبات قدرت نقشآفرینی مردم در حوادث بزرگ است.
ایشان غزه را مصداقی عینی از این قدرت عظیم مردم دانستند و گفتند: گروه کوچکی از مردم در زمینی کوچک، آمریکا با آن همه ادعا و رژیم صهیونیستی آویزان به آمریکا را با قدرت صبر و ایستادگی خود، عاجز کردهاند.
رهبر انقلاب، سرنگونی رژیم وابسته و ظالم طاغوت را در فاصله حدود یکسال از قیام جریانساز مردم قم، نتیجه ملموس حضور مردم در صحنه برشمردند و گفتند: این درس بزرگ را، امام بزرگوار در سالهای 41 و 42 با حرف و عمل به ملت آموخت و نشان داد که حضور مردم در میدان معجزهآفرین است.
حضرت آیتالله خامنهای، تکیه بر تودههای مردم را انتخاب راهبردی امام در قبال روشهای رایج سیاسی از جمله نشستوبرخاست با احزاب و چهرههای سیاسی دانستند و افزودند: امام در 12 خرداد 42 در فیضیه به میدان آمد، مردم را هم به میدان آورد و پرچم را به دست آنها داد که قیام مردم در 15 خرداد 42 در تهران، قم و ورامین و شهرهای دیگر، پاسخ ملت به این دعوت بود.
ایشان قیام خودجوش 19 دی مردم قم را هم پاسخی به درس امام برای حضور همیشگی در میدان برشمردند و گفتند: تکیه بر مردم البته درس امیرمؤمنان است که در نهجالبلاغه میفرماید تودههای مردم تکیهگاه دین، بدنه اصلی جامعه و ذخیره روز رویارویی با دشمن هستند.
حضرت آیتالله خامنهای با انتقاد از کسانی که حضور رئیس جمهور میان مردم را «پوپولیسم» میخوانند، گفتند: مردمداری نقطه اصلی سیاستهای نظام است؛ البته کیفیت کار کردن با تودههای مردم هنر بزرگی است که باید در آن تأمل و تعمق کرد.
رهبر انقلاب، «جهتدهی دقیق» و «توانبخشی معرفتی» را دو لازمه کشاندن مردم به میدان مبارزه و ایستادگی برشمردند و گفتند: هدف از دعوت مردم به حضور، حاکمیت اسلامی، عزت اسلامی، صلاح کامل و اعتلای ملت و مقابله با استکبار است.
ایشان معرفتافزایی مردم را وظیفه اندیشمندان، استادان، روشنفکران، طلاب و دیگر قشرهای مؤثر در افکار عمومی خواندند و گفتند: آمریکاییها با سادهاندیشی و محاسبات غلط بههمراه دلبستگانشان بعد از 45 سال همچنان در حال توجیه چهره رژیم منحوس و وابستهای هستند که در 22 بهمن 57 با لگد ملت از این خاک پاک به بیرون رانده شد.
رهبر انقلاب با بیان دخالت مستقیم انگلیس در روی کار آمدن رضاخان افزودند: این عنصر دستنشانده بهکمک عوامل انگلیس بعد از چند سال شروع به استحاله فرهنگی ملت کرد که «کشف حجاب، تعطیلی حوزهها و مراسم عزاداری» و اقدامات مشابه او را باید با این چشم نگاه کرد.
حضرت آیتالله خامنهای با اشاره به دخالت انگلیس در روی کار آمدن محمدرضا و کودتای مشترک آمریکا و انگلیس برای بازگرداندن شاه فراری به قدرت در سال 1332، افزودند: رژیم طاغوت اول، وسط و آخرش با کمک بیگانگان روی کار آمد و به حیات ننگینش ادامه داد و در مقابل این کمکها، نهتنها نفت ایران بلکه عزت و دین و شرف ملت را هم به بیگانگان فروخت اما حالا بعضیها درصدد توجیه آن رژیم فاسد هستند.
رهبر انقلاب اسلامی در ادامه سخنانشان به تبیین راهبرد جبهه استکبار و استثمار در ایران پرداختند و افزودند: آمریکا و رژیم صهیونیستی در نقطه مقابل راهبرد امام برای آوردن مردم به وسط میدان و سپردن پرچم تلاش و مبارزه به آنها، سیاست کلان «بیرون کشاندن مردم ایران از صحنه» را بهکار گرفتهاند و امروز هم در نهایت رذالت با روشهای مختلف، این سیاست را پیگیری میکنند.
ایشان تلاش برای کوچک شمردن حضور مردم در مناسبتهای مهم را یکی از ترفندهای دشمن برای خارج کردن مردم از صحنه دانستند و گفتند: تمسخر راهپیمایی اربعین، تردیدافکنی درباره احترام مردم به سردار بزرگ ایران و منطقه و همچنین ایجاد تردید در زمینه حضور باعظمت مردم در جشنهای مذهبی مانند نیمه شعبان از نمونههای سیاست راهبردی دشمن برای بیرون آوردن مردم از میدان است.
رهبر انقلاب افزودند: علت این دشمنی آن است که فهمیدهاند عامل پیشرفت و عزتیابی ایران، و مطرح شدن آن بهعنوان یک قدرت شاخص در منطقه، و ایجاد عمق راهبردی بینظیر برای نظام یعنی نیروهای مقاومت در سراسر منطقه، و شکست همه توطئهها از کودتا و جنگ تحمیلی تا توطئههای امنیتی، حضور مردم ایران در صحنه است.
حضرت آیتالله خامنهای افزودند: البته در جایی که به هر دلیل مانع حضور مردم در صحنه شدهاند، دشمن خرسند شده است که خیلی از بخشهای اقتصادی همینطور است.
ایشان از دیگر شگردها برای خارج کردن مردم از صحنه را تلاش رسانههای بیگانه برای مأیوس کردن مردم و بهخصوص جوانان از آینده دانستند و گفتند: تعمیم یا بزرگنمایی نکات منفی، ترویج بیفایده بودن حضور در فعالیتهای سیاسی و انتخابات، و به رخ کشیدن کمبودها و سختیهای اقتصادی از جمله فعالیتهای تبلیغاتی آنهاست.
رهبر انقلاب اسلامی افزودند: البته بدون شک، مشکل اقتصادی داریم و ضعفهای گوناگونی هم بوده و ادامه پیدا کرده است که اگر تحقیق و دقت شود، بیشتر این ضعفها هم ناشی از حضور نداشتن مردم بوده و در عرصههای حضور مردم، ضعفها کمتر است.
ایشان «ترساندن از قدرتها و از آمریکا و رژیم صهیونیستی» را ترفندی دیگر برای بیرون راندن مردم از میدان دانستند و گفتند: اگر قرار بود ملت ایران از فلان قدرت بترسد، جمهوری اسلامی دیگر وجود نداشت ضمن اینکه امروز خیلی از قدرتهایی که داعیهدار تسلط و خدایی بر منطقه بودند، از ملت ایران میترسند.
حضرت آیتالله خامنهای ابزار دیگر بیگانگان برای خارج کردن مردم از صحنه را «بیاعتقاد کردن مردم به عوامل حضور، شجاعت و قدرت» خواندند و گفتند: در رأس عوامل قدرتآفرین، ایمان دینی و تشرّع است و تلاش و تبلیغات دشمن با هدف تضعیف این عوامل انجام میشود.
ایشان افزودند: به قضیه حجاب و امثال آن باید با این نگاه توجه و کار کرد که مسئله صرفاً ناآگاهی عدهای از موضوع حجاب نیست بلکه عده کمی با انگیزه مخالفت و معارضه این کارها را میکنند.
«ایجاد اختلاف و دوقطبی کردن مردم» بهنحوی که موضوع از اختلافات دوستانه خارج و به محکوم کردن هر حرفِ ولو خوب طرف مقابل منجر شود، شگرد دیگری برای خالی کردن میدان از حضور مردم بود که رهبر انقلاب پس از تبیین آن گفتند: راه مقابله با این نقشهها، حضور مردم در مسائل سیاسی، اقتصادی، انتخابات و حتی مسائل امنیتی است.
حضرت آیتالله خامنهای گفتند: در زمینه مسائل امنیتی مردم میتوانند با شناسایی عوامل دشمن به دستگاههای امنیتی کمک کنند، همچنان که تاکنون خیلی از مشکلات امنیتی با کمک مردم برطرف شده و دستگاهها از وقوع فجایعی مشابه حادثه کرمان پیشگیری کردهاند که شاید بتوان گفت میزان خنثیسازی توطئهها دهها برابر چیزی است که اتفاق میافتد.
ایشان ترویج حضور و نقشآفرینی مردم بهعنوان رکن مهم اداره صحیح کشور و لازمه قطعی دستیابی انقلاب به اهداف را نوعی تواصی به حق و وظیفه هر صاحب صدا و منبر برشمردند و افزودند: عالم دینی، مرجع، روحانی، استاد دانشگاه، هنرمند، مدیر، مسئول سیاسی، صداوسیما، و همه وظیفه دارند مردم را به حضور در میدان و ایستادگی در آن ترغیب کنند البته وظیفه مسئولان حکومتی سنگینتر است چرا که مردم آمادهاند و باید زمینه را برای حضور آنها آماده کرد.
رهبر انقلاب، اجتماع عظیم مردم در چهارمین سالگرد شهادت سردار سلیمانی، حضور مردم در راهپیماییهای 22 بهمن و روز قدس و اجتماع در ایامالله همچون سالروز 9 دی را نشانههای بارز آمادگی مردم برای حضور در میدان دانستند و گفتند: مردم در سالروز شهادت سردار پرافتخار از راههای دور برای زیارت به کرمان آمدند و با وجود آن اتفاق فاجعهبار، فردا همان اجتماع مردمی با همان شدت و قدرت و انگیزه ادامه یافت، این یعنی مردم آماده هستند و ما مسئولان باید زمینه را برای حضور آنها آماده کنیم.
ایشان در خصوص قضیه اندوهبار کرمان خاطرنشان کردند: این فاجعه بهمعنی واقعی ملت ما را مصیبتزده کرد، البته ما اصراری نداریم که این و آن را متهم کنیم اما اصرار داریم عوامل واقعی و پشت پرده موضوع را شناسایی و آنها را سرکوب کنیم که انشاءالله مسئولان محترم که بهطور جدی مشغول کار هستند، بتوانند عواملی را که در این جنایت دخالت داشتند و پشت آن بودند، به سزای اعمالشان برسانند.
حضرت آیتالله خامنهای در بخش پایانی سخنانشان، موضوع غزه را مورد توجه قرار دادند و با اشاره به تحقق تدریجی پیشبینیهای روشنبینان در این موضوع گفتند: پیشبینی میشد که پیروز این میدان، مقاومت فلسطین است و آن که شکست خواهد خورد، رژیم خبیث و ملعون صهیونیستی است که امروز این پیشبینی در حال تحقق است.
ایشان سه ماه جنایت و کودککشی صهیونیستها را حادثهای فراموشنشدنی در تاریخ دانستند و افزودند: حتی پس از نابودی و پاک شدن این رژیم از روی زمین، این جنایات فراموش نمیشود و در تاریخ خواهند نوشت روزی، عدهای در این منطقه به حکومت رسیدند که در طول چند هفته هزاران کودک را به قتل رساندند اما صبر مردم و ایستادگی و مقاومت فلسطینی، آنها را وادار به عقبنشینی کرد.
رهبر انقلاب در تبیین نشانههای شکست و ناکامی رژیم صهیونیستی پس از حدود 100 روز جنایت، خاطرنشان کردند: آنها گفته بودند "حماس و مقاومت را از بین میبریم و مردم غزه را منتقل میکنیم" که نتوانستند و امروز مقاومت، زنده و سرحال و آماده است، در حالی که رژیم صهیونیستی، خسته و سرافکنده و پشیمان است و داغ باطن جنایتکار به پیشانی آن خورده است.
ایشان این هماوردی را یک عبرت دانستند و گفتند: این عبرت نشان میدهد باید خط ایستادگی در مقابل ظلم، زور، استکبار و غصب دنبال شود و مقاومت همچنان خود را بهروز و آماده نگه دارد و از ترفند دشمن غافل نماند و بهیاری خدا هر جا امکان داشت به دشمن ضربه وارد کند.
حضرت آیتالله خامنهای گفتند: انشاءالله روزی فرا خواهد رسید که ملت ایران و ملتهای مسلمان، غلبه صبر و ایستادگی و توکل به خدا بر دشمنان و شیاطین عالم را بهچشم ببینند.
باورهای اشتباه در زندگی
زوجین باید بهترین دوست یکدیگر باشند
بسیاری بر این باورند که زن و شوهر باید بهترین دوست هم باشند و تمام مسائل خصوصی و مشکلات را با هم در میان بگذارند؛ زیرا آنها همسرند. اگر به هم نگویند به چه کسی بگویند؟! اصلاً اگر بهترین دوست هم نباشند چه معنا داشت با هم ازدواج کنند؟!
قبل از آنکه تصمیمی درباره درست یا نادرست بودن این باور بگیریم به پنج تفاوت اصلی دوستی و رابطه زناشویی توجه کنید:
الف) دوستی با فرایندی زمانبر ایجاد میشود و انسانها با توجه به ارزیابی رفتارهای طرف مقابل در موقعیتهای مختلف، ممکن است نسبت به هم احساس تعلق و صمیمیت بیشتر یا کمتری داشته باشند، اما افراد در مدت کوتاهی با هم آشنا میشوند و تصمیم به ازدواج میگیرند. صمیمیت و دوستی عمیق چیزی نیست که بتوان آن را یکباره و با یک تصمیم ایجاد کرد.
ب) نقش خانواده در دوستی کمرنگ است و والدین، نفوذ قابلتوجهی بر روابط دوستانه ما ندارند، اما در ازدواج اینگونه نیست؛ ازدواج پیوند دو فرد نیست پیوند مجموعهای از خانوادهها، دوستان و آشنایان است. ما علاوه بر انتخاب همسر، خانواده را نیز عروسدار یا داماددار کردهایم. توقعات بزرگترها را نمیتوان نادیده گرفت و این انتخاب، در زندگی هر دو خانواده تأثیرگذار است.
ج) در دوستی تقابل قدرت اهمیت چندانی ندارد و نگران نیستیم کسی با فهمیدن رازهای شخصی ما بخواهد اقتدارمان را به چالش بکشد، اما در ازدواج این ترس وجود دارد که همسر ما با دانستن برخی از ضعفهای ما، امتیازگیری کند. این نگرانی همیشه با همسران هست که اگر در زندگی به مشکلی برخوردند طرف مقابل مسائل و مشکلات را وسط کشیده و به دنبال باجخواهی باشد.
د) در دوستی، ممنوعیتی در جدایی نیست و هر وقت تعارضها آزاردهنده شوند، ارتباط طرفین خودبهخود قطع میشود و هیچکس نمیتواند آنها را مجبور به ماندن در رابطه، کند، اما اجتناب و انزواطلبی در ازدواج، زندگی را تلخ میکند و ما مجبوریم تعارضها را حل کنیم. تصمیم جدایی سنگینترین هزینههای مادی و معنوی را به دنبال دارد.
هـ) در دوستی، مجاورت و همراهی تمام و کاملی وجود ندارد. ما در دوستی بهراحتی میتوانیم بسته به حجم کار و فشارهای روانی، نوسان خُلق و عاطفه همدیگر را کمتر یا بیشتر ببینیم، اما در ازدواج نمیتوان با توجه به وضعیت، مسئولیتپذیری و همراهی را کم یا زیاد کرد.
با توجه به این تفاوتها باید بگوییم اگر همسران، بهترین دوست هم باشند، عالی است اما بایدی دراینباره وجود ندارد.
شاخصترین معیار و ملاک اخلاقی منتظران امام زمان (عج)
یکی از نکات بسیار مهمی که در حوزه مهدوی پژوهی همواره مورد توجه و دقت محبان و شیعیان راستین خاندان عصمت و طهارت (علیهمالسلام) قرار داشته، مسأله وظایف و مسئولیتهای پیش از ظهور و یا به عبارتی وظایف منتظران واقعی است. هر چند در دروان غیبت امام زمان (عج)، بسیاری از افراد کم و بیش همواره ارادت و دوستی خود را نسبت به آخرین منجی یعنی حضرت اباصالح المهدی ابراز داشتهاند اما با این وجود، همواره این دوستی توأم با ایفای دقیق و کامل وظایف و مسئولیتهای دینی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، اخلاقی نبوده است. سؤالی که در این خصوص قابل مطرح شدن است، این است که یک منتظر واقعی دارای چه خصوصیات و ملاکهای اخلاقی است؟
مهدیباوری و مهارت «نه گفتن» به گناه
یکی از مهمترین وظایف و مسئولیتهای دینی و اخلاقی مهدوی باوران در عصر غیبت تقویت مهارت بنیادی «نه گفتن» است. اگر سبک زندگی بسیاری از محبان خاندان عصمت و طهارت را مورد ارزیابی و بررسی قرار دهیم متوجه خواهیم شد برخی از دوستان و محبان منجی عالم، در زندگی خود با چالشی جدی و بنیادی مواجهاند؛ چالشی که آثار و تبعات شوم و ویرانگری در زندگی آنها داشته و رفته رفته آنها را از باورهای دینی و اعتقادی باز داشته است.
شاید اولین و مهمترین مسألهای که زندگی مهدوی باوران را تهدید میکند، ورود به مناطق ممنوعه و خطرناکی است که روح و روان انسان را تحت تأثیر آثار مخرب خود قرار میدهد و انسان را به خطرناکترین آلزایمر دینی و اخلاقی مبتلا میکند، فراموشی خطرناکی که باری تعالی این چنین از آن پرده برداشته و انسان را از ارتکاب ملاهی و گناهان باز داشته است: «ثُمَّ کَانَ عَاقِبَةَ الَّذِینَ أَسَاءُوا السُّوأَىٰ أَنْ کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللَّهِ وَکَانُوا بِهَا یَسْتَهْزِئُونَ؛[1] سپس سرانجامِ کسانی که اعمال بد مرتکب شدند به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن را به مسخره گرفتند.»
برداشت و تحلیل مفسران قرآن کریم از این آیه شریف این است که گناه و آلودگى همچون بیمارى خوره به جان انسان مىافتد و روح ایمان را خورده و از بین مىبرد، و کار به جایى مىرسد که سر از تکذیب آیات الهى در مىآورد، و از آن هم فراتر مىرود، و او را به استهزاء و به سخره گرفتن پیامبران و آیات الهى وا میدارد، و به مرحلهاى مى رسد که دیگر هیچ وعظ و اندرز و انذارى در وی مؤثر نیست و جز تازیانه عذاب دردناک الهى راهى باقى نمىماند! صفحات تاریخ زندگى بسیارى از یاغیان و جانیان نشان مىدهد که آنها در آغاز کار چنین نبودند حداقل نور ضعیفى از ایمان در قلب آنها وجود داشته، اما ارتکاب گناهان پىدرپى سبب شده که روز به روز از ایمان و تقوا فاصله بگیرند و سرانجام به آخرین مرحله کفر برسند. این آیه با همان برداشتى که در بالا بیان شد در خطبه معروف حضرت زینب سلاماللهعلیها که در شام در مقابل یزید ایراد فرمودند نیز آمده است.[2]
در واقع سبک زندگی یک مهدی باور واقعی میبایست از چنان مهارت «نه گفتنی» برخوردار باشد که هیچگاه به خود اجازه ندهد در مواجه با گناه احساس تردید کرده و وارد در منطقه ممنوعه شود؛ چراکه این انتظار و خواست حضرات معصومین علیهمالسلام است که محبان و شیعیان خود را همواره به دوری از گناه و معصیت امر کردهاند. امام علی علیهالسلام میفرماید: «لا تأمَن عَلَی نَفسِکَ صَغیرَ مَعصیةٍ فَلَعَلَّکَ مُعَذِبٌ عَلَیهِ؛[3] خودت را از (عقوبت) گناه کوچک در امان مبین، چه بسا که به خاطر همان کیفر بینی».
اگر یک مهدی باور به طور واقعی به معنای این حدیث در زندگی ملتزم باشد، هیچگاه به خود جرأت فکر کردن به گناه را نمیدهد؛ چراکه هر آن سایه عذاب و عقوب الهی را بالای سر خود مشاهده میکند. نه گفتن به غیبت، نه گفتن به ریا و ظاهرسازی، نه گفتن به تنبلی و سستی در عبادت و بندگی حق تعالی، نه گفتن به کبر و غرور و تکبر و عجب، ... باید پای ثابت زندگی یک مهدوی باور باشد تا اینکه رفته رفته سبک زندگی او رنگ و بوی زندگی امام زمانی به خود بگیرد.
مهدی باوری و (Shift+Delete) کردن گناه از زندگی
هرچند همه دغدغه و تلاش یک منتظر واقعی میبایست این باشد که وارد در منطقه ممنوعه الهی نشود و زندگی او به گناه و تباهی آلوده نشود، ولی با این وجود اگر انسان به کوچکترین گناه آلوده شد میبایست به طور دقیق و سریع ابزار توبه و استغفار را چاشنی زندگی خود کند و با یک توبه واقعی و نصوح زندگی خود را از گناه برای همیشه پاک کند، توبه واقعی که خدای متعال در خصوص آن این چنین امر کرده است: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحا؛[4] اى کسانى که ایمان آوردهاید بسوى خدا توبه کنید توبهاى خالص». در منابع روایی از امام صادق علیهالسلام نیز در تفسیر واژه نصوح چنین فرمودند: «هو الذَّنبُ الّذى لا یَعودُ فیه اَبداً»[5] آن توبهاى است که هرگز به آن گناه باز نگردد».
در منابع روایی دربارۀ جایگاه و اهمیت توبه واقعی نکات طلایی و زیبایی نقل شده است؛ از جمله روایت ارزشمندی که جناب کلینی در کافی چنین نقل میکند که: «معاویه بن وهب گفت شنیدم امام صادق علیهالسلام مىفرمود: چون بنده توبه نصوح کند، خدا او را دوست دارد و در دنیا و آخرت بر او پرده پوشى کند، من گفتم: چگونه پردهپوشى کند از او؟ فرمود: هر چه از گناهان که دو فرشته موکّل بر او برایش نوشتهاند از یادشان ببرد و به اعضاى بدنش وحى کند که گناهان او را نهان دارند و به هر تیکهاى از زمین وحى کند که آنچه گناه به روى آن شده را نهان کن و در هنگام ملاقات او با خدا هیچ گواهى بر گناهانش اقامه نشود».[6]
=================
پینوشت:
[1]. سوره مبارکه روم، آیه 10.
[2]. تفسیر نمونه، ج16، ص374.
[3]. نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 197 ، در خطبه 140.
[4]. سوره مبارکه تحریم آیه 8.
[5]. الکافی (ط - الإسلامیة) ؛ ج2 ؛ ص432، ح3.
[6]. مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا تَابَ الْعَبْدُ تَوْبَةً نَصُوحاً أَحَبَّهُ اللَّهُ فَسَتَرَ عَلَیْهِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَقُلْتُ وَ کَیْفَ یَسْتُرُ عَلَیْهِ قَالَ یُنْسِی مَلَکَیْهِ مَا کَتَبَا عَلَیْهِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ یُوحِی إِلَى جَوَارِحِهِ اکْتُمِی عَلَیْهِ ذُنُوبَهُ وَ یُوحِی إِلَى بِقَاعِ الْأَرْضِ اکْتُمِی مَا کَانَ یَعْمَلُ عَلَیْکِ مِنَ الذُّنُوبِ فَیَلْقَى اللَّهَ حِینَ یَلْقَاهُ وَ لَیْسَ شَیْءٌ یَشْهَدُ عَلَیْهِ بِشَیْءٍ مِنَ الذُّنُوبِ[الکافی (ط - الإسلامیة)؛ ج2 ؛ ص430، ح1]
الازهر مردم جهان را به مقابله با جنایات رژیم صهیونیستی فراخواند
الازهر مصر با صدور بیانیهای به مناسبت روز شهید فلسطینی از این که هیچ کس نمیتواند به نسلکشی در غزه پایان دهند، ابراز تعجب کرد.
در این بیانیه آمده است که گویی آنچه در غزه رخ میدهد، برای بیدار کردن وجدان انسانی و درخواست توقف فوری این حملات تروریستی که گواهی از دور بودن رژیم اشغالگر از همه ارزشهای دینی و عرفهای انسانی و اخلاقی است، کفایت نمیکند.
الازهر تأکید کرد که این روز، موافق با هفتم ژانویه با ادامه حملات خونبار به نوار غزه همراه شده است. مکانی که بیش از 3 ماه است در سایه سکوت خجلتبار و حیرتانگیز جهانی در محاصره قرار دارد و این سکوت موجب شهادت بیش از 22 هزار شهید از جمله 9 هزار کودک، شش هزار زن و صدها پزشک، کادر درمان و کارکنان بخش اورژانس، خبرنگاران،کارمندان سازمان ملل و ثبت دهها هزار مفقود در زیر آوارها شده است.
دشمن از وحدت میان ما هراس دارد
ماموستا عبدالسلام کریمی، در محفل انس با قرآن که با حضور فرمانده قرارگاه مدینه نیروی زمینی سپاه و ائمه جمعه قشم در شهر طبل برگزار شد، افزود: مجالس انس با قرآن و این همدلی، همزیستی و انسجام مقدمهای برای شروع رزمایش برادران ارزشی سپاه و بسیج خواهد بود.
وی بیان داشت: ملتی که شهادت دارد اسارت ندارد و این امنیت را باید با جان و دل حفظ کرد، آنها همیشه ما را در نزاع و تفرقه می خواهند اما ما با وحدت خود، تودهنی به آنها می زنیم.
مشاور رئیس جمهور در امور اقوام و اقلیتهای دینی و مذهبی گفت: وحدتی که دشمن به دنبال خدشه دار کردن آن است، در حقیقت بزرگ ترین تودهنی به دشمنان بشمار میرود و باید در حفظ و تقویت آن تلاش کنیم.
پیام رهبر انقلاب اسلامی به سیامین اجلاس سراسری نماز
حضرت آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به سیامین اجلاس سراسر نماز، این فریضهی بزرگ را نیازی فراتر از نیازهای جاریِ فرد و جامعهی مسلمان و همچون روح و هوا برای انسان دانستند و تاکید کردند: متصدیان کارهای مرتبط با جوانان و نوجوانان باید راههای آموختن و گزاردن نماز و کیفیت بخشیدن به آن را برای نسل نو هموار کنند.
متن پیام رهبر معظم انقلاب به شرح ذیل است:
بسم الله الرحمن الرحیم
والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین سیما بقیةالله فیالعالمین ارواحنا فداه
خدای متعال را بر ادامهی سنت مبارک و نیکوی بزرگداشت نماز سپاس میگویم و از جناب حجتالاسلام قرائتی عالم مجاهد و روشنبین که پایهگذار این حرکت پربرکتند صمیمانه تشکر میکنم.
نماز را نمیتوان در شمار نیازهای جاریِ فرد و جامعهی مسلمان دانست. این فریضهی بزرگ بسی فراتر از این نیازها نقش میآفرینند. آن را باید، همچون روح برای اندامهای بدن انسان یا همچون هوا در مقایسه با دیگر نیازهای مادی انسان دانست. اینکه قبول همهی عبادتها و خدمتهای خدائی به قبول نماز وابسته شده، و اینکه امر به نماز و ایستادگی بر آن از پیامبر مطالبه شده، و اینکه نماز نخستین الزام در حاکمیت صالحان دانسته شده، و اینکه اقامهی آن و تاکید بر آن بیش از هر واجب دیگر در قرآن تکرار شده، همه دلیل بر جایگاه بیمثال این فریضهی الهی است.
ترویج نماز در میان نسل جوان و نوجوان، کلید گسترش این نعمت الهی و جایگزین شدن آن در جایگاه شایستهی آن است. متصدیان کارهای مرتبط با جوانان و نوجوانان، از خانواده، تا مدرسه، و تا دانشگاه، و تا محیطهای ورزشی، و تا عالمان دینی در مدارس و دانشگاهها، و تا مجموعههای بسیجی در مساجد، و تا همهی واحدهای بسیج، و تا مجموعههای جهاد سازندگی و گروههای جهادی و نظائر اینها، باید خود را مخاطب: اقیموا الصلاة بدانند، راههای آموختن و گزاردن نماز و کیفیت بخشیدن به آن را برای نسل نو هموارکنند. به نماز، به مسجد، به حضور قلب، به توجه به معانی نماز، به دانستن احکام نماز، جاذبه ببخشند، و به معنای واقعی، نماز را اقامه کنند. از خداوند متعال توفیقات همگان را خواستارم.
سیدعلی خامنهای
۱۵/دی ماه/۱۴۰۲
۹ پیامد منفی بدحجابی
یکی از راه هایی که می تواند تلنگری برای افراد بدحجاب در جامعه باشد، بیان پیامدها و عواقب منفی بدحجابی است.
گاهی انسان چشم خود را دانسته یا ندانسته بر روی برخی حقائق بسته و نمی تواند رفتار مناسبی در مواقع گوناگون از خود بروز دهد؛ اما می توان با بیان برخی مسائل، آگاهی او را بالا برد و به او در گرفتن تصمیم مناسب کمک کرد.
بدحجابی یکی از موضوعاتی است که می توان با بیان پیامدها و عواقب منفی آن، به رشد فکری و فرهنگی افراد جامعه کمک کرد.
متنی که ملاحظه می فرمایید، برگرفته از کتاب پوشش اسلامی است که تقدیم شما خواهد شد:
«آثار مستقیم بدحجابی در فرد بدحجابی که آگاهانه یا ناآگاهانه در نوع پوشش خود و نحوه تعامل، گفتوگو، نگاه و رفتار سعی می کند از زیبایی های جسمی و جنسی خود در روابط اجتماعی بهره ببرد، به همان میزانی که از این صفت برخوردار است، احتمال وارد شدن آسیب های زیر را به خود افزایش می دهند و ما می توانیم با بیان این آسیب ها، در تصمیم گیری بهتر به او کمک نماییم.
الف) اختصاص وقت متنابهی از عمر گران قیمت خود برای افزایش زیبایی و جلب نظر دیگران که در بیشتر موارد جز نگاه هوس آلود و سوء استفاده قصد دیگری ندارند.
ب) درگیر کردن احتمالی ذهن خود در بخش دیگری از اوقات شبانه روز، در چگونه واکنش نشان دادن به نگاه های معنی دار جنس مخالف و دور شدن ذهن از فعالیتهای سازنده زندگی
ج) افراط در خریدن لباس، مواد آرایشی و تخریب منابع مالی خود یا خانواده
د) پیدا کردن احساسات ناخوشایند بعد از صرف وقت، هزینه و انرژی زیاد برای زیباسازی، هنگامی که به هدف خود نمی رسند.
ه) احساس نادیده گرفته شدن ظرفیت های علمی، مهارتی و خصوصیات انسانی فرد زمانی که از ظرفیت های جسمی و جنسی خود استفاده می کند، و در نتیجه محکوم کردن مخاطبین خویش.
و) بدبین شدن به بعضی از مردان و پسران در محیطی که زندگی می کنند و رنجش از جامعه ای که به اعتقاد او فاقد ادب و فرهنگ لازم است.
ز) تحریک دیگران به ایجاد انواع مزاحمت های مختلف برای خود و محکوم کردن جامعه و ناتوانی مسئولین در برقراری امنیت لازم.
ح) از دست رفتن خواستگاران و همسران فرهیخته و با اصالت و قابل اطمینان. (لازم است به این نکته توجه شود که مردان هنگام تصمیم گیری برای انتخاب همسر، به فطرت خود مراجعه می کنند و انتظار دارند با وقارترین و سر به زیر ترین دختر را شناسایی و انتخاب کنند؛ اگر چه مردی که به هوسرانی می افتد، از دختران اهل ارتباط و به اصطلاح سرزنده و شوخ طبع خوشش می آید؛ همان طور که زنان نیز علاقمندند همسرانشان در مواجهه با دیگر زنان، وزین و سر به زیر باشند؛ چرا که این گونه خواسته ها و انتظارات مربوط به فطرت انسانهاست.)
ط) تخریب نظام تصمیم گیری افراد در تصمیمات مهم زندگی»































